III SA/Lu 312/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2023-10-10
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo jazdyzwrot prawa jazdyzakaz prowadzenia pojazdówkategoria Bkategoria Austawa o kierujących pojazdamiKonstytucja RPniezgodność z prawemsąd administracyjnyorgan administracji

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję odmawiającą zwrotu prawa jazdy kategorii B, uznając, że zakaz prowadzenia pojazdów kategorii A nie może automatycznie pozbawiać uprawnień do kategorii B, co jest zgodne z Konstytucją RP.

Skarżący M. J. domagał się zwrotu prawa jazdy kategorii B, które zostało mu zatrzymane po orzeczeniu zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii A. Organy administracji odmówiły zwrotu, powołując się na przepisy ustawy o kierujących pojazdami, które miały stosować zakaz do wszystkich kategorii prawa jazdy. Sąd administracyjny uchylił decyzje organów, uznając, że rozszerzanie zakazu orzeczonego przez sąd karny na kategorie, których zakaz nie obejmuje, jest niezgodne z Konstytucją RP.

Sprawa dotyczyła odmowy zwrotu prawa jazdy kategorii B skarżącemu M. J., któremu wcześniej orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii A. Organy administracji obu instancji odmówiły zwrotu prawa jazdy, interpretując przepisy ustawy o kierujących pojazdami w sposób rozszerzający, tj. uznając, że zakaz prowadzenia pojazdów kategorii A obejmuje również prawo jazdy kategorii B. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego, w tym Konstytucji RP, argumentując, że organ administracji nie może rozszerzać zakazu orzeczonego przez sąd karny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie przychylił się do skargi. Sąd uznał, że przepisy ustawy o kierujących pojazdami, w zakresie w jakim pozbawiają prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego uprawnienia do kierowania pojazdami, co do których nie orzeczono zakazu, są niezgodne z Konstytucją RP (art. 2 i art. 45 ust. 1). Sąd powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego w podobnej sprawie, podkreślając, że organ administracji nie może dokonywać wykładni rozszerzającej orzeczenia sądu karnego i tym samym naruszać zasady konstytucyjne oraz zasadę ne bis in idem. W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, zasądzając jednocześnie koszty postępowania na rzecz skarżącego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczony przez sąd karny w określonej kategorii nie może być automatycznie rozszerzany przez organy administracji na inne kategorie prawa jazdy, które nie zostały objęte tym zakazem.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że rozszerzanie zakazu orzeczonego przez sąd karny na kategorie, których zakaz nie obejmuje, jest niezgodne z Konstytucją RP (art. 2 i 45 ust. 1), narusza zasadę trójpodziału władzy i zasadę ne bis in idem, a także jest sprzeczne z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.k.p. art. 12 § 2 pkt 1

Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami

Przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B1 lub B – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A.

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej.

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Każdy ma prawo do sprawiedliwego i jawnego rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły sąd.

Pomocnicze

u.k.p. art. 12 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami

Prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych – w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu.

Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami art. 10 § 2 pkt 1

W wyniku negatywnej weryfikacji dokumentów, o których mowa w ust. 1, należy odmówić wydania prawa jazdy lub pozwolenia.

k.k. art. 42 § § 2

Kodeks karny

Dotyczy orzekania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Związanie wykładnią prawa.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zwrot kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zwrot kosztów postępowania.

p.p.s.a. art. 119 § pkt 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Rozszerzanie przez organ administracji zakazu prowadzenia pojazdów orzeczonego przez sąd karny na kategorie nieobjęte tym zakazem jest niezgodne z Konstytucją RP. Przepisy ustawy o kierujących pojazdami, w zakresie w jakim pozbawiają prawa do odzyskania uprawnień, co do których nie orzeczono zakazu, są niezgodne z Konstytucją RP. Organ administracji nie może dokonywać wykładni rozszerzającej orzeczenia sądu karnego.

Odrzucone argumenty

Organy administracji argumentowały, że zakaz prowadzenia pojazdów kategorii A obejmuje również prawo jazdy kategorii B na podstawie przepisów ustawy o kierujących pojazdami.

Godne uwagi sformułowania

nie sposób przyjąć, aby osoba mająca orzeczony sądowy zakaz prowadzenia pojazdów określonej kategorii, mogła w okresie obowiązywania zakazu korzystać z innych uprawnień do prowadzenia pojazdów i nadal stwarzać zagrożenie w ruchu drogowym. kompetencja do określenia zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych należy do sądu karnego, a co za tym idzie organ nie był uprawniony do rozszerzenia zakazu orzeczonego przez Sąd Rejonowy w B. organ nie był uprawniony do rozszerzenia zakazu orzeczonego przez Sąd Rejonowy w B. w wyroku wydanym 11 października 2022 r., sygn. II K [...]. Doprowadziło to do niedopuszczalnego wykroczenia poza granice wyroku, skutkujące naruszeniem podstawowych zasad ustrojowych oraz zasad prawa karnego wynikających z Konstytucji RP, zasady trójpodziału władzy wpływając bezpośrednio na sytuację prawną skarżącego. przepisy stanowiące bowiem materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia są niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej – w zakresie, w jakim pozbawiają osoby uprzednio posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia. zachodzi podstawa do odmowy zastosowania przez Sąd w rozpatrywanej sprawie przepisów ustawy. organ administracji publicznej nie może dokonywać wykładni rozszerzającej prawomocnego orzeczenia sądu karnego. nastąpiłoby niedopuszczalne rozszerzenie przez organ administracji zakazu orzeczonego przez sąd karny. wprowadzona przepisami art. 12 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. norma umożliwiająca odmowę zwrotu dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, a sprowadzająca się do obligatoryjnego rozszerzenia zakresu dolegliwości ponad granice wyznaczone prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego narusza zasadę podwójnego karania obywatela za ten sam czyn, za jaki uprzednio została mu wymierzona kara przez sąd powszechny. Ponowne ukaranie obywatela za ten sam delikt stanowi naruszenie zasady ne bis idem.

Skład orzekający

Jerzy Drwal

przewodniczący-sprawozdawca

Ewa Ibrom

członek

Anna Strzelec

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu prawa jazdy w kontekście orzeczonych zakazów prowadzenia pojazdów, zgodność przepisów z Konstytucją RP, bezpośrednie stosowanie Konstytucji przez sądy administracyjne."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy zakaz prowadzenia pojazdów dotyczy innej kategorii niż ta, o której zwrot wnioskuje strona, a przepisy ustawy o kierujących pojazdami są interpretowane w sposób rozszerzający.

Wartość merytoryczna

Ocena: 8/10

Sprawa dotyczy ważnej kwestii prawnej związanej z prawami obywateli w kontekście orzeczeń sądowych i administracyjnych, a także bezpośredniego stosowania Konstytucji RP przez sądy. Wyrok ma istotne znaczenie praktyczne dla kierowców.

Czy zakaz prowadzenia ciężarówki oznacza utratę prawa jazdy na motorower? Sąd administracyjny odpowiada!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Lu 312/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-10-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Strzelec
Ewa Ibrom
Jerzy Drwal /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Ruch drogowy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1212
art. 12 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
Dz.U. 2016 poz 231
§ 10 ust. 2 pkt 1
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia  do kierowania pojazdami
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal(sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędzia WSA Anna Strzelec po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 10 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 24 marca 2023 r., nr SKO.KO/40/1/2023 w przedmiocie odmowy zwrotu prawa jazdy I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty B. z dnia 8 grudnia 2022 r., nr [...]; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu na rzecz M. J. 697 zł (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 24 marca 2023 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako: "organ II instancji" lub "organ odwoławczy") utrzymało w mocy decyzję z dnia 8 grudnia 2022 r., nr [...] wydaną przez Starostę [...] (dalej jako: "organ I Instancji’) odmawiającą M. J. (dalej jako: "skarżący") zwrotu prawa jazdy kat. B.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.
Postanowieniem Prokuratury Rejonowej w B. z dnia 8 czerwca 2022 r., sygn. [...] skarżącemu zostało zatrzymane prawo jazdy kat. B, nr [...]/[...]. Następnie wyrokiem z dnia 11 października 2022 r., sygn. II K [...] Sąd Rejonowy w B. orzekł wobec skarżącego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, na które obowiązuje kategoria prawa jazdy A na okres 3 lat zaliczając na poczet orzeczonego środka karnego okres zatrzymania prawa jazdy od dnia 3 czerwca 2022 r. do 11 października 2022 r.
Wnioskiem z dnia 25 listopada 2022 r. skarżący zwrócił się o zwrot prawa jazdy kat. B, nr [...]/[...].
Decyzją z dnia 8 grudnia 2022 r., nr [...] Starosta B. odmówił skarżącemu zwrotu prawa jazdy kat. B. W decyzji organ I instancji powołał się na art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami. Organ wskazał, że w myśl art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy, prawo jazdy nie może być wydane osobie, w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych – w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Zakaz ten w ocenie organu dotyczy wszystkich kategorii prawa jazdy, na które rozciąga się sądowy zakaz kierowania pojazdami. Zgodnie natomiast z art. 12 ust. 2 ustawy, przepis ust. 1 pkt 2 ustawy stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o zwrot zatrzymanego prawa jazdy. Organ uznał, że zgodnie z powołanymi przepisami oraz na podstawie § 10 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami, był zobligowany do niewydania i odmowy zwrotu skarżącemu prawa jazdy kat. B w czasie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie kat. A.
W ustawowym terminie skarżący reprezentowany przez adw. J. S. wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji. W odwołaniu zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami poprzez jego błędną wykładnię. Zdaniem skarżącego prawidłowa wykładnia tego przepisu wskazuje, że norma ta ma zastosowanie wyłącznie do osób, które ubiegają się o prawo jazdy, nie ma natomiast zastosowania do osób, które już posiadają określone uprawnienia do prowadzenia pojazdów. Ponadto zarzucił inne naruszenia prawa materialnego, tj.: art. 42 § 2 k.k. i art. 2, 7 i 10 Konstytucji RP, a także naruszenie przepisów prawa procesowego, w tym: art. 182 § 2 k.k.w., art. 7 i 8 k.p.a. oraz art. 6 i 7a k.p.a.
Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 24 marca 2023 r., nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II Instancji przywołał treść przepisów art. 12 ust. 2 pkt 1 i art. 12 ust. 1 pkt 2 o kierujących pojazdami. Organ zwrócił uwagę, że rozróżnienie w ustawie o kierujących pojazdami, instytucji wydania prawa jazdy, zwrotu prawa jazdy i przywrócenia uprawnień w zakresie prawa jazdy, fakt wyraźnego dodania do treści przepisu tych dwóch ostatnich instytucji prawnych, nie pozwalają na wyłączenie którejś z nich z konsekwencji objętych art. 12 ustawy. W ocenie organu, nie sposób przyjąć, aby osoba mająca orzeczony sądowy zakaz prowadzenia pojazdów określonej kategorii, mogła w okresie obowiązywania zakazu korzystać z innych uprawnień do prowadzenia pojazdów i nadal stwarzać zagrożenie w ruchu drogowym.
Na powyższą decyzję skarżący reprezentowany przez adw. J. S. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie. W skardze skarżący zarzucił:
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 12 ust. 1 pkt 2 w zw. z art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami w zw. z art. 2, 7, 10 ust. 1, 45 ust. 1 i 175 ust. 1 Konstytucji RP poprzez ich błędne zastosowanie w sytuacji, gdy zgodnie z art. 42 § 2 k.k. kompetencja do określenia zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych należy do sądu karnego, a co za tym idzie organ nie był uprawniony do rozszerzenia zakazu orzeczonego przez Sąd Rejonowy w B. w wyroku wydanym 11 października 2022 r., sygn. II K [...]. Doprowadziło to do niedopuszczalnego wykroczenia poza granice wyroku, skutkujące naruszeniem podstawowych zasad ustrojowych oraz zasad prawa karnego wynikających z Konstytucji RP, zasady trójpodziału władzy wpływając bezpośrednio na sytuację prawną skarżącego;
- naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść zapadłej decyzji, tj. art. 6, 7, 7a i 8 k.p.a., polegające na naruszeniu zasady legalizmu i praworządności poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy i wydanie decyzji wbrew słusznemu interesowi skarżącego, w sposób podważający zaufanie do władzy publicznej, co skutkowało błędną odmową wydania prawa jazdy kat. B. Powołując się na art. 182 § 2 k.k.w, skarżący podniósł, że organ nie był uprawniony do odmowy zwrotu prawa jazdy tych kategorii, w stosunku do których nie orzeczono środka karnego wskazanego w art. 42 k.k..
Powołując się na te zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, stwierdzenie, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do daty uprawomocnienia się wyroku oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i rozpoznanie w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej jako: "p.p.s.a."), polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, a zatem kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie tylko w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub innego naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.).
Przedmiotem kontroli Sądu jest decyzja organu odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji odmawiającą skarżącemu zwrotu prawa jazdy kat. B.
Materialnoprawną podstawę wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2021 r., poz. 1212 ze zm., dalej powoływanej jako: "u.k.p." lub "ustawa o kierujących pojazdami"). Zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. prawo jazdy nie może być wydane osobie w stosunku do której został orzeczony prawomocnym wyrokiem sądu zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych – w okresie i zakresie obowiązywania tego zakazu. Zgodnie natomiast z unormowaniem art. 12 ust. 2 pkt 1 u.k.p., przepis ust. 1 pkt 2 stosuje się także wobec osoby ubiegającej się o wydanie lub zwrot zatrzymanego prawa jazdy, a także o przywrócenie uprawnienia w zakresie prawa jazdy kategorii B1 lub B – w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych obejmującego uprawnienie w zakresie prawa jazdy kategorii AM, A1, A2 lub A. Stosownie natomiast do § 10 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury i Budownictwa z dnia 24 lutego 2016 r. w sprawie wydawania dokumentów stwierdzających uprawnienia do kierowania pojazdami (Dz. U. z 2016 r., poz. 231), wydanego na podstawie art. 20 ust. 1 pkt 2 u.k.p., w wyniku negatywnej weryfikacji dokumentów, o których mowa w ust. 1, należy odmówić wydania prawa jazdy lub pozwolenia.
Powołując się na te przepisy organy podniosły, że w świetle obowiązującego stanu prawnego, nie ma podstaw do zwrotu zatrzymanego skarżącemu prawa jazdy kategorii B w okresie orzeczonego wobec niego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych kategorii A.
W ocenie Sądu stanowisko powyższe jest nieprawidłowe. Przepisy stanowiące bowiem materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia są niezgodne z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej – w zakresie, w jakim pozbawiają osoby uprzednio posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.
Podnieść należy, że w myśl art. 8 ust. 1 Konstytucji RP, Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej, zaś zgodnie z ust. 2 tego artykułu, przepisy Konstytucji stosuje się bezpośrednio, chyba, że Konstytucja stanowi inaczej. Unormowanie to wskazuje na ustrojową zasadę bezpośredniego stosowania przepisów Konstytucji, która upoważnia sąd administracyjny do odmowy zastosowania przepisu ustawy pozostającego w oczywistej sprzeczności z Konstytucją. Zatem jeśli brak zgodności określonych przepisów ustawy z Konstytucją jest oczywisty, zachodzi podstawa do odmowy zastosowania przez Sąd w rozpatrywanej sprawie przepisów ustawy. Z koniecznością odwołania się do przepisów Konstytucji mamy do czynienia w przedmiotowej sprawie, albowiem art. 12 ust. 2 pkt 1u.k.p., w zakresie w jakim pozbawia on osoby uprzednio posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami określonych kategorii, prawa do zwrotu dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest oczywiście niezgodny z przepisami art. 2, art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
Wskazać należy, że kompetencje starosty określone w przepisach u.k.p. sprowadzają się w istocie do czynności wykonawczych względem prawomocnego orzeczenia sądu powszechnego. W ramach czynności wykonawczych organ administracji publicznej nie może dokonywać wykładni rozszerzającej prawomocnego orzeczenia sądu karnego. Przepis art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. może być wykonywany wyłącznie w zakresie obowiązującego zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych, orzeczonego prawomocnym wyrokiem.
W przedmiotowej sprawie istotne jest, że wyrokiem z dnia 11 października 2022 r., sygn. II K [...] Sąd Rejonowy w B. orzekł wobec skarżącego zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych, na które obowiązuje kategoria prawa jazdy A na okres 3 lat zaliczając na poczet orzeczonego środka karnego okres zatrzymania prawa jazdy od dnia 3 czerwca 2022 r. do 11 października 2022 r. Skoro zatem w sprawie niniejszej sąd karny orzekł tylko o zakazie kierowania pojazdami mechanicznymi w zakresie kategorii A, a skarżący posiadał nabyte wcześniej uprawnienie do kierowania pojazdami kategorii B, to tym samym stwierdzić należy, że skarżącemu powinno być zwrócone prawo jazdy kategorii B. W przeciwnym razie bowiem nastąpiłoby niedopuszczalne rozszerzenie przez organ administracji zakazu orzeczonego przez sąd karny. Podkreślić należy, że uprawnienia w zakresie prawa jazdy są wydawane w określonych kategoriach obejmujących określone co do rodzaju pojazdy i tak też są skonstruowane dokumenty prawa jazdy (art. 6 u.k.p.). Zatem pozbawianie kierowcy uprawnień w zakresie prawa jazdy (czy też odmowa zwrotu prawa jazdy określonej kategorii) przez organ administracji, działający w tym zakresie jako organ wykonawczy orzeczenia sądu powszechnego, w szerszym zakresie, niż orzekł to są karny poprzez konkretny zakaz prowadzenia ściśle określonych pojazdów mechanicznych, stoi w sprzeczności z zasadami konstytucyjnymi wyrażonymi w art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji RP. Niewątpliwie wprowadzona przepisami art. 12 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. norma umożliwiająca odmowę zwrotu dokumentu potwierdzającego posiadanie uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi, a sprowadzająca się do obligatoryjnego rozszerzenia zakresu dolegliwości ponad granice wyznaczone prawomocnym orzeczeniem sądu powszechnego narusza zasadę podwójnego karania obywatela za ten sam czyn, za jaki uprzednio została mu wymierzona kara przez sąd powszechny. Ponowne ukaranie obywatela za ten sam delikt stanowi naruszenie zasady ne bis idem.
Uznając zasadność skargi w przedmiotowej sprawie Sąd miał na względzie wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 4 lipca 2023., sygn. akt SK 23/21 (publik. OTK-A 2023/57, Dz. U. 2023/1312). W wyroku tym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami, w zakresie, w jakim pozbawia osoby posiadające uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia, jest niezgodny z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu tego wyroku Trybunał wskazał wprost, że orzekając środek karny zakazu prowadzenia pojazdu, sąd powszechny ma obowiązek brać pod uwagę również zapewnienie bezpieczeństwa ruchu drogowego. Zakaz prowadzenia pojazdu pełni funkcję prewencyjną, jak i represyjną. W ramach pierwszej chodzi o wykluczenie z ruchu drogowego takich kierowców, którzy wykazali, że zagrażają jego bezpieczeństwu. Jednocześnie orzeczony środek karny zakazu prowadzenia pojazdów, zgodnie z zasadami wymiaru kary i środków karnych nie może być nadmiernie dolegliwy dla sprawcy przestępstwa czy wykroczenia, a także dla jego rodziny. W ocenie Trybunału ustawodawca ustanawiając art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 u.k.p. w istocie rozszerzył orzekany przez sąd powszechny zakaz prowadzenia pojazdów, których dotyczy prawo jazdy kategorii B, C1, C, D1 lub D na prawo jazdy innych kategorii określonych w tej regulacji. W konsekwencji dochodzi do zaostrzenia wymierzonej przez sąd powszechny sankcji karnej, jaką jest środek karny zakazu prowadzenia pojazdów. Zatem zaskarżone przepisy prowadzą do sytuacji, w której niezależnie od treści orzeczenia sądu powszechnego wymierzającego sprawcy przestępstwa albo wykroczenia środek karny zakazu prowadzenia pojazdów określonego rodzaju, sprawca ten z mocy zaskarżonych przepisów pozbawiony będzie możliwości legalnego kierowania również innymi pojazdami.
Trybunał wskazał, że ze względu na zakresowy charakter wyroku, jego skutkiem nie jest utrata mocy obowiązującej art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p., ale wyeliminowanie treści normatywnej, która została wskazana w sentencji jako niekonstytucyjna. W konsekwencji Trybunał uznał, że organ administracji nie może pozbawić osoby posiadającej uprawnienia do kierowania pojazdami mechanicznymi określonych kategorii prawa jazdy, prawa do odzyskania dokumentu potwierdzającego posiadanie tego rodzaju uprawnień odnośnie do pojazdów mechanicznych, co do których nie orzeczono wobec nich środka karnego w postaci zakazu ich prowadzenia.
Należy podnieść, że art.190 Konstytucji RP dotyczy wszystkich wyroków Trybunału Konstytucyjnego, bez względu na ich rodzaj i charakter. Przepis ten w ust. 1 stanowi, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Z przepisu tego wynika, że każdy podmiot, w tym każdy organ władzy publicznej, w sytuacji, w której jest zobowiązany rozstrzygać jakikolwiek spór lub problem konstytucyjny, wcześniej przesądzony przez Trybunał Konstytucyjny jest obligowany uwzględnić jego stanowisko. Dotyczy to każdego z typów wyroków Trybunału, w tym wyroków zakresowych, bez konieczności oczekiwania na ich wykonanie przez ustawodawcę. Okoliczność, że wyroki Trybunału Konstytucyjnego są kierowane również do ustawodawcy, nie oznacza, że organy i sądy powinny pozostawać bierne i oczekiwać na nową regulację, tym samym nie załatwiając spraw do momentu uchwalenia nowych przepisów. W konsekwencji, po uwzględnieniu skargi konstytucyjnej przez Trybunał Konstytucyjny, sąd rozpoznający sprawę jest zobowiązany uwzględnić jego stanowisko (por. wyrok NSA z 28 lutego 2023 r., III OSK 1777/21, Legalis).
Sąd dostrzega jednocześnie, że wskazany wyrok Trybunału Konstytucyjnego odnosi się do niezgodności z Konstytucją art. 12 ust. 2 pkt 2 i 3 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k. p. Natomiast w przedmiotowej sprawie podstawę materialnoprawną wydanych decyzji stanowiły przepisy art. 12 ust. 2 pkt 1 w zw. z art. 12 ust. 1 pkt 2 u.k.p. W ocenie Sądu należy jednak mieć na względzie, że dotyczy on takiej samej sytuacji prawnej, a mianowicie sytuacji, w której organ administracyjny rozszerza orzeczony przez sąd powszechny środek karny w postaci zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych określonej kategorii na inne kategorie. Mając na uwadze stanowisko Trybunału Konstytucyjnego wyrażone w tym wyroku, Sąd uznał za słuszne przyjąć pogląd o sprzeczności z Konstytucją również art. 12 ust. 2 pkt 1 w związku z art. 12 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami.
W przedstawionej sytuacji Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem przepisów prawa materialnego w stopniu uzasadniającym ich uchylenia podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a., o czym orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z treści uzasadnienia prawnego niniejszego orzeczenia. Rzeczą organu w toku dalszego postępowania będzie uwzględnienie przedstawionej oceny prawnej i usunięcie dostrzeżonych naruszeń prawa, zgodnie z dyspozycją art. 153 p.p.s.a.
O kosztach Sąd orzekł jak w pkt II wyroku, w oparciu o art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a. Koszty te obejmują wpis sądowy od wniesionej skargi, wynagrodzenie adwokata reprezentującego stronę skarżącą stosownie do § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.) oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa.
Skarga została przez Sąd rozpoznana w trybie uproszczonym. Zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W okolicznościach niniejszej sprawy wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym złożył organ administracji w odpowiedzi na skargę, a skarżący nie żądał przeprowadzenia rozprawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI