III SA/LU 292/25

III SA/Lu 292/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-10-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-05-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska
Iwona Tchórzewska /przewodniczący sprawozdawca/
Jerzy Drwal
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 132
art. 33 § 2 pkt 6
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 924
art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, ust. 2; art. 17 ust. 1;
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Asesor WSA Agnieszka Kosowska po rozpoznaniu w dniu 9 października 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S. K. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 21 marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 marca 2025 r. nr [...] Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po rozpatrzeniu zażalenia skarżącej S. K., utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w P. z dnia 9 stycznia 2025 r. nr [...] w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w P. w dniu 14 października 2024 r. wystawił w stosunku do S. K. tytuł wykonawczy [...], obejmujący obowiązek poddania małoletniego syna skarżącej A. K., urodzonego [...] r., brakującym szczepieniom ochronnym przeciwko: błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce, inwazyjnemu zakażeniu Streptococcus pneumoniae, inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b.
W toku postępowania egzekucyjnego pismem z dnia 2 grudnia 2024 r., skarżąca wniosła zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie powyższego tytułu wykonawczego. Skarżąca powołała się na art. 33 § 2 pkt 6 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2025 r. poz. 132 z późn. zm., dalej jako "u.p.e.a."). Skarżąca wskazała, że jej syn ma skłonność do alergii. W związku z tym, zdaniem skarżącej brak aktualnie wymagalności szczepienia ochronnego szczepionką M-M-RvaxPro, z uwagi na możliwość wystąpienia niepożądanego odczynu poszczepiennego. Skarżąca przedstawiła zaświadczenie lekarskie z dnia 27 maja 2024 r., wystawione w ramach prywatnej praktyki lekarskiej przez lek. med. E. K., informujące o przeciwskazaniu do wykonania szczepienia u dziecka na okres 8 tygodni oraz skierowanie do poradni alergologicznej wystawione dla A. K. w dniu 28 lutego 2024 r. Skarżąca podniosła, że zwracała się do lekarza kierującego na szczepienie o wykonanie badań celem wykluczenia możliwości wystąpienia niepożądanego odczynu poszczepiennego u dziecka. Lekarz odmówił przeprowadzenia takiego badania. Skarżąca przedstawiła również kopię pisma z Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych z dnia 25 czerwca 2024 r.
Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2025 r. organ pierwszej instancji uznał zarzuty skarżącej za nieuzasadnione. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że obowiązek szczepień ochronnych wynika z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 w związku z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2024 r. poz. 924 z późn. zm., dalej także jako "ustawa"). Szczepienie ochronne jest świadczeniem zdrowotnym w rozumieniu art. 5 pkt 40 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 146 z późn. zm.) mającym działanie służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia. Niepoddawanie dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym ogranicza prawo dziecka do profilaktycznego świadczenia zdrowotnego służącego zapobieganiu wystąpienia chorób zakaźnych, naraża dziecko na zachorowanie lub utratę zdrowia, przez co narusza dobro dziecka i jest sprzeczne z interesem społecznym. W załączniku nr 1 do rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych wskazany został wiek, w jakim należy wykonać szczepienia obowiązkowe. Wybór wieku, w którym zaleca się szczepienie, uwzględnia czynniki wpływające na skuteczność i bezpieczeństwo szczepienia, takie jak: ryzyko zachorowania na daną chorobę w różnych okresach życia, ryzyko niepożądanych odczynów poszczepiennych oraz możliwość odpowiedzi na szczepienie. Z tych właśnie przyczyn wskazane jest przestrzeganie zalecanego wieku szczepienia oraz schematu szczepienia, gdyż zapewnia to uzyskanie optymalnej ochrony przed daną chorobą zakaźną. Przeprowadzanie szczepień w granicach wiekowych i odstępach wskazanych w rozporządzeniu oparte jest na badaniach klinicznych szczepionek dotyczących ich bezpieczeństwa i skuteczności, przesłankach epidemiologicznych i wskazaniach określonych w Charakterystyce Produktu Leczniczego. W przypadku wątpliwości co do składu, sposobu produkcji i działania danej szczepionki przedstawiciele ustawowi dziecka powinni kierować pytania do producenta danej szczepionki, ewentualne informacje te mogą być również zawarte w Charakterystyce Produktu Leczniczego. Dodatkowo organ pierwszej instancji zauważył, że szczepionki są najdokładniej sprawdzonymi produktami leczniczymi dostępnymi na rynku. Stosowane w Europie metody kontroli jakości i bezpieczeństwa szczepionek oraz prowadzone badania naukowe są gwarancją dostępności na rynku jedynie szczepionek o potwierdzonej jakości, bezpieczeństwie i skuteczności.
Organ pierwszej instancji podkreślił jedocześnie, że jedynie lekarz dysponujący wiedzą medyczną jest w stanie ustalić wynikające ze stanu zdrowia i aktualnej wiedzy medycznej przeszkody do szczepienia lub przesłanki aktualizujące prawny obowiązek szczepień ochronnych wynikający wprost z przepisów ustawy.
W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez skarżącą zażalenia, postanowieniem z dnia 21 marca 2025 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że informację o niewykonaniu szczepień ochronnych u A. K. Powiatowy Inspektor Sanitarny otrzymał od lekarza z podmiotu leczniczego – Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej Opieki Zdrowotnej Poradni Lekarza POZ w J. . Przesyłając formularz zgłoszenia osoby uchylającej sią od obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 7 marca 2024 r., lekarz stwierdził upływ terminu do wykonania szczepień ochronnych przy jednoczesnym braku informacji o występowaniu przeciwwskazań zdrowotnych do ich wykonania. Ponadto w aktach znajdują zaświadczenia z powyższej przychodni o braku zgody rodziców na szczepienie po zakwalifikowaniu dziecka do szczepienia oraz o niezgłaszaniu sią rodziców z dzieckiem na wyznaczone wizyty szczepienne.
Organ odwoławczy podkreślił, że obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem prawnym. Zwolnić z tego obowiązku mogą jedynie przeciwwskazania zdrowotne do szczepienia dziecka, stwierdzone przez lekarza. Badanie kwalifikacyjne wykonane u A. K. w dniu 28 lutego 2024 r., przeprowadzone przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego, zakończyło sią zakwalifikowaniem dziecka do szczepienia ochronnego. Natomiast rodzice odmówili wykonania tego szczepienia bez przeprowadzenia dodatkowych badań wykluczających wszystkie przeciwskazania na substancje zawarte w szczepionce. Wizyta szczepienna zakończyła sią wydaniem skierowania dla dziecka do poradni alergologicznej. W aktach sprawy znajdują się dołączone przez stronę: skierowanie do poradni alergologicznej wystawione z dnia 28 lutego 2024 r. po badaniu kwalifikacyjnym, wyniki badań podstawowych dziecka z dnia 5 czerwca 2024 r., zaświadczenie lekarskie dotyczące przeciwskazania do szczepień na 8 tygodni z powodu infekcji dróg oddechowych, wystawione przez laryngologa z prywatnej poradni lekarskiej oraz pismo z Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych z dnia 25 czerwca 2024 r. Nie ma natomiast żadnej dokumentacji świadczącej o leczeniu małoletniego A. K. w jakiejkolwiek poradni specjalistycznej czy postawionej jakiejkolwiek diagnozie, która skutkowałaby długotrwałym przeciwskazaniem do wykonania szczepień ochronnych. Organ podkreślił, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów poświadczających, iż podjęte zostały kroki w celu zarejestrowania, a następnie diagnostyki i leczenia dziecka w poradni alergologicznej, do której lekarz rodzinny wystawił skierowanie. Zobowiązana nie przedstawiła też żadnego dowodu na okoliczność, iż poczyniła jakiekolwiek kroki w kierunku pozyskania indywidualnego kalendarza szczepień lub stwierdzenia medycznych przeciwskazań do szczepień ochronnych u swojego syna. Bezczynna postawa rodzica może być zatem postrzegana jako celowe uchylanie się od szczepień ochronnych.
W ocenie organu odwoławczego zgromadzona w sprawie dokumentacja pozwala stwierdzić, że A. K. nie miał wykonanych obowiązkowych szczepień ochronnych, które powinien otrzymać w ustawowo ustalonym terminie. Organ podniósł, że z informacji lekarza z POZ w J. wynika, iż rodzice małoletniego A. K. nie stawili się do poradni lekarza rodzinnego od dnia 28 lutego 2025 r. Jednocześnie analiza zgromadzonych w sprawie dokumentów wskazuje, że skierowanie do poradni alergologicznej rodzice małoletniego A. K. otrzymali na własną prośbę.
Organ podkreślił, że zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Oznacza to, że badanie kwalifikacyjne jest nieodłącznym elementem procesu szczepienia, a obowiązek dotyczy wszystkich elementów składowych tego procesu. Niestawienie się do placówki medycznej z dzieckiem w celu przeprowadzenia badania kwalifikacyjnego do szczepienia lub odmowa zgody na przeprowadzenie wyżej wymienionego badania uniemożliwiają wykonanie szczepienia, co jest równoznaczne z odmową poddania dziecka obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu.
Celem kwalifikacji do szczepienia jest upewnienie się co do wskazań oraz wykluczenie przeciwwskazań do podania szczepionki. Badanie lekarskie kwalifikacyjne do każdego szczepienia składa się z ukierunkowanego wywiadu oraz przesiewowego badania przedmiotowego, które obejmuje co najmniej ocenę stanu ogólnego pacjenta, w tym podstawowych parametrów życiowych (temperatura, akcja serca, oddychanie, świadomość), zbadanie gardła, węzłów chłonnych oraz osłuchanie płuc i serca. Badanie kwalifikacyjne do szczepienia jest bardzo podobne niezależnie od planowanej do podania szczepionki, różni się w szczegółach dotyczących przeciwwskazań do konkretnych szczepionek. W razie jakichkolwiek wątpliwości lekarz kieruje dziecko do Poradni Pediatrycznej dla Dzieci Wysokiego Ryzyka w celu ustalenia przeciwskazań do poszczególnych szczepionek i ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień ochronnych lub też dziecko jest kierowane do poradni specjalistycznych.
Organ wyjaśnił, że lekarskie badanie kwalifikacyjne nie obejmuje swoim zakresem zlecenia przeprowadzenia badań skutkujących możliwością zdiagnozowania i w konsekwencji wykluczenia możliwości wywołania szczepieniem ochronnym niepożądanego odczynu poszczepiennego. Badania takie może zlecić lekarz specjalista, w zależności od zgłaszanych przez rodziców problemów zdrowotnych dziecka, do którego skierowanie powinien wystawić lekarz przeprowadzający badanie kwalifikacyjne. Natomiast Państwowa Inspekcja Sanitarna nie jest instytucją właściwą do podejmowania bezpośrednich działań wykluczających możliwość wyeliminowania wystąpienia niepożądanego odczynu poszczepiennego.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi w związku z art. 2 i art. 68 Konstytucji RP organ wyjaśnił, że dochodzenie odszkodowania za wystąpienie niepożądanego odczynu poszczepiennego (NOP) dotyczy zarówno zdarzeń niepożądanych po szczepieniu, jak i zdarzeń po innych produktach leczniczych. Dochodzenie odszkodowania i zadośćuczynienia za szkodę spowodowaną NOP odbywa się w Polsce na zasadach ogólnych przed sądem powszechnym w trybie postępowania cywilnego wobec podmiotów odpowiedzialnych za powstanie tej szkody. Jednocześnie organ zauważył, że ryzyko wystąpienia NOP jest nieodłączną częścią szczepień, podobnie jak ryzyko wystąpienia działań niepożądanych w przypadku zażywania leków zarówno tych na receptę, jak i dostępnych bez wcześniejszej konsultacji lekarskiej.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 68 ust 4 Konstytucji RP władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych oraz innych chorób o charakterze społecznym jest możliwe dzięki racjonalnym działaniom w obszarze zdrowia publicznego podejmowanym przez organy i instytucje państwa.
Organ podkreślił także, że wynikające z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi ograniczenie w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw jest dopuszczalne w świetle art. 31 ust. 3 Konstytucji RP.
We wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skardze na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego skarżąca S. K. zarzuciła:
1) naruszenie art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi w zw. z art. 5 ust. 40 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, poprzez przyjęcie, iż lekarskie badanie kwalifikacyjne stanowiące świadczenie zdrowotne, rozumiane jako działanie służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działanie medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich udzielania, w konsekwencji nie obejmuje swoim zakresem zlecenia przeprowadzenia badań skutkujących możliwością zdiagnozowania i w konsekwencji wykluczenia możliwości wywołania szczepieniem ochronnym niepożądanego odczynu poszczepiennego,
2) naruszenie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi w zw. z art. 2 i art. 68 Konstytucji RP, poprzez nieuwzględnienie, iż ramach państwowej procedury szczepień ochronnych przewidzianej w ramach obowiązujących konstytucyjnych zasad, prawa każdego do ochrony zdrowia, która jest wyrazem demokratycznego państwa prawa, które nie wykształciło regulacji prawnych umożliwiających nabycie świadczeń odszkodowawczych na wypadek niepożądanych odczynów poszczepiennych, co skutkuje w takiej sytuacji uprawnieniem przedstawicieli ustawowych małoletnich do domagania się zastosowania procedury lekarskiego badania kwalifikacyjnego w takim zakresie, który wykluczy zaistnienie niepożądanego odczynu poszczepiennego, co doprowadziło w konsekwencji do naruszenia zasady zaufania obywateli do organów państwa, jak również zasady praworządności.
Powołując się na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie uchylenie postanowień organów obu instancji.
W odpowiedzi na skargę Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu.
Przedmiot skargi wniesionej w niniejszej sprawie stanowiło postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 21 marca 2025 r., utrzymujące w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Parczewie oddalające zarzuty S. K. w sprawie egzekucji administracyjnej w związku z uchylaniem się przez skarżącą od obowiązku poddania małoletniego syna A. K., urodzonego [...], obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają między innymi obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego.
Stosownie zaś do art. 26 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.
Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.
Na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Wnosząc zarzut zobowiązany kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutu ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie zarzutu, w którym oddala zarzut, uznaje zarzut w całości lub w części, albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu.
W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne w stosunku do skarżącej zostało wszczęte na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w dniu 14 października 2024 r. przez wierzyciela Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Parczewie. Tytuł wykonawczy został wystawiony w oparciu o art. 5 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b oraz w związku z art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Podstawę wydania tytułu wykonawczego stanowiło niedopełnienie obowiązku o charakterze niepieniężnym polegającego na poddaniu małoletniego syna skarżącej A. K. obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Jak wynika z akt sprawy, skarżąca była informowana o konieczności wykonania wskazanego obowiązku pismem z dnia 22 marca 2024 r. Z uwagi na nieskuteczność tej informacji, wierzyciel wystosował w dniu 9 maja 2024 r. upomnienie, w którym wezwał skarżącą do wykonania obowiązku. Stronie doręczono upomnienie w dniu 13 maja 2024 r. Następnie wierzyciel wystawił tytuł wykonawczy i wystąpił do właściwego organu o wszczęcie postępowania egzekucyjnego, w toku którego skarżąca pismem z dnia 2 grudnia 2024 r. wniosła zarzuty, o jakich mowa w art. 33 u.p.e.a.
W ocenie Sądu zasadne jest stanowisko organów obu instancji o braku podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącej.
W pierwszym rzędzie wskazać należy, że zgodnie przepisem art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, stanowiącym podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącej obowiązku, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).
W myśl zaś art. 17 ust. 1 ustawy, osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 ustawy wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego.
W przepisie art. 17 ust. 10 ustawy udzielona została delegacja ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, do określenia w drodze rozporządzenia m.in: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1), osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych (pkt 2), schematu szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmującego liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a), kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne (pkt 3), sposobu przeprowadzania szczepień ochronnych (pkt 4) oraz trybu przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5 (pkt 5), przy uwzględnieniu danych epidemiologicznych dotyczących zachorowań, aktualnej wiedzy medycznej oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia. Jednocześnie w art. 17 ust. 11 ustawy przewidziano, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2025 r. poz. 782).
Stosownie do przywołanej wyżej delegacji ustawowej oraz § 1 rozporządzenia określa ono między innymi: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych, schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (§ 1 pkt 1, 2, 3 rozporządzenia). Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia (§ 3 ust. 2 rozporządzenia).
W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Zgodnie z powołanym przepisem, są to następujące grupy osób:
1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy,
2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi,
3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia - szczepieniom przeciw:
a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b,
b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,
4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia
- szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),
5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia
- szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce,
6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia - szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,
7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Z powyższego wynika, że obowiązek wykonania wymienionych w tytule wykonawczym szczepień ochronnych u syna skarżącej, urodzonego [...]., w dacie wystawienia upomnienia, tytułu wykonawczego, wniesienia zarzutów oraz wydania postanowień organów obu instancji znajdował oparcie w przepisach ustawy oraz rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, w którym załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży.
Powołane rozporządzenie określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym, jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia.
W obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym w tytule wykonawczym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy, skonkretyzowany został w rozporządzeniu wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności.
Małoletni syn skarżącej w dacie rozstrzygania sprawy przed organem drugiej instancji nie miał wykonanych brakujących szczepień ochronnych, pomimo że nie stwierdzono u niego przeciwskazań do wykonania szczepień, co jednoznacznie wynika ze znajdujących się w aktach sprawy informacji lekarza z Poradni Lekarza POZ Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej Opieki Zdrowotnej w J. z dnia 7 marca 2024 r. (formularz zgłoszenia osób uchylających się od obowiązku wykonania obowiązku szczepień ochronnych) oraz informacji lekarza z Samodzielnego Publicznego Zakładu Podstawowej Opieki Zdrowotnej w P. dnia 9 maja 2024 r., 8 października 2024 r. i 19 grudnia 2024 r.
Brakujące szczepienia ochronne wskazane w tytule wykonawczym – to szczepienie przeciw błonicy, tężcowi, krztuścowi, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), inwazyjnemu zakażeniu Haemophilus influenzae typu b, inwazyjnemu zakażeniu Streptococcus pneumoniae, odrze, śwince, różyczce.
Przed wystawieniem tytułu wykonawczego wierzyciel uzyskał informacje od podmiotu leczniczego co do stanu uodpornienia w zakresie wskazanych w tytule wykonawczym szczepień i braku przeciwskazań do ich wykonania. W wystawionym w dniu 7 marca 2024 r. formularzu zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych lekarz podał, że syn skarżącej nie jest szczepiony z uwagi na "wpływ ruchów antyszczepionkowych", przy jednoczesnym braku przeciwskazań do wykonania szczepień. Natomiast w pismach z dnia 9 maja 2024 r. i 8 października 2024 r. lekarz POZ podkreślał, że rodzice dziecka nie zgłaszają się na wezwania do szczepienia, nie dostarczyli również indywidualnego kalendarza szczepień. W piśmie z dnia 9 maja 2024 r. lekarz wskazał ponadto, że rodzice odmówili szczepienia warunkując jego przeprowadzenie od wykonania dodatkowych badań wykluczających wszystkie przeciwskazania na substancje zawarte w szczepionce. Lekarz wskazywał na brak posiadania wiedzy, jak również dokumentacji medycznej świadczącej o jakichkolwiek przeciwskazaniach do odbycia przez A. K. obowiązkowych szczepień ochronnych. Jednocześnie z akt sprawy wynika, że w stosunku do syna skarżącej w dniu 28 lutego 2024 r. wystawiono skierowanie do poradni alergologicznej. Strona nie kwestionuje przy tym, że skierowanie to zostało wystawione na prośbę rodziców małoletniego dziecka. W świetle jednoznacznych informacji lekarza o braku przeciwwskazań do szczepienia, wystawienie tego skierowania w żadnym razie nie podważa wymagalności obowiązku stwierdzonego w tytule wykonawczym.
Jednocześnie ani w toku postępowania administracyjnego, ani w postępowaniu sądowoadministracyjnym skarżąca nie przedłożyła żadnych dowodów wskazujących na długotrwałe przeciwskazania do wykonania szczepień ochronnych u dziecka. Przedstawione w toku postępowania administracyjnego zaświadczenie lekarskie z dnia 27 maja 2024 r., wystawione przez lekarza laryngologa w ramach prywatnej praktyki lekarskiej, informowało jedynie o przeciwskazaniach do szczepień z powodu infekcji dróg oddechowych – na okres 8 tygodni. Wskazany okres upłynął zatem jeszcze przed wystawieniem w dniu 14 października 2024 r. tytułu wykonawczego. Przy tym stwierdzenie przeciwwskazania w tym przypadku także nie nastąpiło w trybie przewidzianym powołanymi wyżej przepisami ustawy i rozporządzenia.
Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, że brak jest w tych okolicznościach podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącej.
Trzeba zauważyć, że ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne, którego celem jest stwierdzenie, czy w danym indywidualnym przypadku nie istnieją przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, na którą składają się nierozerwalnie dwie czynności: 1) badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz 2) podanie szczepionki doustne lub wykonanie iniekcji u pacjenta.
W związku z zarzutem naruszenia art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi w związku z art. 5 ust. 40 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych należy wskazać, że zgodnie z art. 17 ust. 2, ust. 3 i ust. 4 ustawy wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego (ust. 2). Obowiązkowego szczepienia ochronnego nie można przeprowadzić, jeżeli między lekarskim badaniem kwalifikacyjnym przeprowadzonym w celu wykluczenia przeciwwskazań do szczepienia a tym szczepieniem upłynęło 24 godziny od daty i godziny wskazanej w zaświadczeniu, o którym mowa w ust. 4 (ust. 3). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (ust. 4). Na mocy art. 17 ust. 10 pkt 6 ustawy wzór zaświadczenia, o którym mowa w ust. 4 został określony w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. Wzór zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym jest określony w załączniku nr 2 do rozporządzenia (§ 10 ust. 3 rozporządzenia). Przy tym zgodnie z odnośnikiem znajdującym się na wzorze zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, określonym w załączniku nr 2 do rozporządzenia, zaświadczenie to jest wypełniane przez lekarza w przypadku gdy szczepienie odbywa się w placówce innej niż badanie pacjenta.
Stosownie zaś do art. 5 pkt 40 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (aktualnie Dz. U. z 2025 r. poz. 1461), świadczenie zdrowotne to działanie służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działanie medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych regulujących zasady ich udzielania.
Badanie kwalifikacyjne, o jakim mowa w art. 17 ustawy o ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi stanowi więc świadczenie zdrowotne w rozumieniu art. 5 pkt 40 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
W trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy w związku ze stanem zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia nie występują przeszkody do wykonania szczepienia. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy).
Stosownie zaś do § 11 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej, o której mowa w § 12 ust. 1, wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.
Jednakże ze stanu faktycznego sprawy, w szczególności z informacji od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej, a także przedstawionej przez stronę dokumentacji medycznej nie wynika, by po przeprowadzeniu u syna skarżącej badania kwalifikacyjnego stwierdzono występowanie przeciwskazań do wykonania szczepień ochronnych albo potrzebę skierowania małoletniego w tym przedmiocie do konsultacji specjalistycznej. Wystawienie skierowania do poradni alergologicznej, przy jednoczesnym jednoznacznym stwierdzeniu przez lekarza braku przeciwwskazań do wykonania szczepień wskazuje, że skierowanie to nie miało związku z ewentualną potrzebą odroczenia obowiązku szczepień. W żadnym razie nie jest też równoznaczne z takim odroczeniem.
Trafnie też organ drugiej instancji zwrócił uwagę, że skarżąca po dniu 28 lutego 2024 r. nie przedstawiła jakiegokolwiek dokumentu, który potwierdzałby podjęcie kroków w celu zarejestrowania, a następnie diagnostyki i leczenia dziecka w poradni alergologicznej, do której lekarz rodzinny wystawił skierowanie. W aktach sprawy brak też dokumentacji świadczącej o faktycznym leczeniu małoletniego A. K. w jakiejkolwiek poradni specjalistycznej czy postawionej jakiejkolwiek diagnozie, która skutkowałaby długotrwałym przeciwskazaniem do wykonania szczepień ochronnych.
Jeszcze raz należy podkreślić, że o możności poddania dziecka szczepieniu decyduje każdorazowo lekarz na podstawie badania kwalifikacyjnego, kierując się aktualną wiedzą medyczną. To lekarz, bazując na aktualnej wiedzy medycznej, określa szczepienia, które mogą zostać podane dziecku bądź też stwierdza przeciwwskazania zdrowotne do ich wykonania. Natomiast subiektywne przekonanie skarżącej o potrzebie zlecenia badań skutkujących możliwością zdiagnozowania i wykluczenia możliwości wystąpienia niepożądanego odczynu poszczepiennego, w ramach badania kwalifikacyjnego do szczepienia, nie ma wpływu na legalność zaskarżonego postanowienia, w sytuacji gdy lekarz na podstawie aktualnej wiedzy medycznej nie znalazł podstaw do przeprowadzenia dodatkowych badań, skierowania do odpowiedniej poradni specjalistycznej bądź do odroczenia obowiązku szczepień wobec syna skarżącej. Subiektywna wizja strony co do prawidłowości wiedzy i decyzji lekarza, czy też zakresu dokonanego badania kwalifikacyjnego nie uzasadnia twierdzenia o wadliwości prowadzonych działań, a przez to braku wymagalności obowiązku z tej przyczyny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 września 2024 r., sygn. akt II GSK 840/24).
Zarzut, że lekarz nie zlecił poddania dziecka badaniom, które zgodnie z postulatem strony miałyby skutkować możliwością zdiagnozowania i wykluczenia możliwości wystąpienia niepożądanego odczynu poszczepiennego, a od czego skarżąca uzależnia wyrażenie zgody na szczepienie, w żadnym razie nie podważa legalności zaskarżonego postanowienia.
Odnosząc się do powyższego wskazać należy, że postulat przeprowadzania badań w celu wykluczenia jakichkolwiek niepożądanej reakcji organizmu danego dziecka na szczepienie paraliżowałby możliwość wykonywania zadań państwa w zakresie realizacji programu szczepień powszechnych, ponieważ każde podanie dawki szczepiennej wiązałoby się z koniecznością przeprowadzenia nieokreślonej liczby testów alergologicznych na wystąpienie jakiejkolwiek niepożądanej reakcji poszczepiennej, które i tak same w sobie mogłyby nie dawać stuprocentowej pewności braku wystąpienia takiej reakcji, to jest jej wykluczenia, czego oczekuje skarżąca. Z punktu widzenia racjonalnego ustawodawcy, uwzględniającego w wydawanych przez siebie aktach, zwłaszcza w zakresie zdrowia publicznego, ugruntowane stanowisko środowisk naukowych, niweczyłoby to w istocie cel ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Jego realizacja warunkowana byłaby wykonaniem nieuzasadnionych aktualnym stanem wiedzy medycznej i kosztownych testów względem każdego ze szczepionych pacjentów. W takich warunkach program szczepień ochronnych nie mógłby być skutecznie realizowany. To z kolei skutkowałoby niewątpliwym wzrostem ryzyka występowania epidemii chorób, które właśnie dzięki powszechnym szczepieniom współcześnie nie stanowią już niebezpieczeństwa dla zdrowia publicznego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 22 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Sz 287/24).
Jeszcze raz wymaga podkreślenia, że lekarz w czasie badania kwalifikacyjnego, kierując się aktualną wiedzą medyczną ocenia czy stan zdrowia dziecka pozwala na poddanie go szczepieniu określonym rodzajem szczepionki, czy też niezbędne jest przeprowadzenie dalszych konsultacji i badań specjalistycznych. W okolicznościach sprawy takiej potrzeby w związku ze stanem zdrowia syna skarżącej nie stwierdzono. W szczególności treść informacji przekazanych organom przez lekarza z właściwego podmiotu leczniczego nie potwierdza, aby u syna skarżącej wystąpiły zaburzenia odporności. W związku z tym chybiona jest argumentacja skarżącej o możliwych w świetle charakterystyki produktu leczniczego M-M-RvaxPro działaniach ubocznych szczególnie w przypadku osób posiadających tego rodzaju zaburzenia. Preparaty stosowane do wykonywania szczepień, jak i wszelkie produkty lecznicze, mogą w określonych sytuacjach, u określonych osób wywołać niepożądane skutki uboczne. Możliwość ich podania określonej osobie ocenia jednak każdorazowo lekarz w oparciu o wskazania wiedzy medycznej.
W odniesieniu do zarzutu naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi w związku z art. 2 i art. 68 Konstytucji RP trzeba wskazać, że zgodnie z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z art. 8 ust. 2, art. 31 ust. 2, art. 47 Konstytucji RP oraz art. 8 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2022 r. sygn. akt II OSK 3352/19 wyjaśniono, że ustawodawca konstytucyjny w art. 68 ust. 4 Konstytucji RP nałożył na władze publiczne obowiązek zwalczania chorób epidemicznych. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym realizuje powinności państwa względem jednostki oraz ogółu społeczeństwa. W sposób oczywisty zwalczanie chorób epidemicznych obejmuje nie tylko ich leczenie, ale także zapobieganie ich rozpowszechnianiu się, także w drodze stosowania środków profilaktycznych, jakimi są obowiązkowe szczepienia. W realiach demokratycznego państwa prawnego urzeczywistniającego zasady sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP) obowiązane jest przyjmowanie takich rozwiązań, które równoważą możliwości prawne ochrony interesu indywidualnego i interesu społecznego. Dobro dziecka, jak i interes społeczny wymagają, aby rodzice dobrowolnie poddawali dziecko obowiązkowym szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku, nakazanego art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, ale zwłaszcza by chronić prawa dziecka, których zabezpieczenie zapewnia Rzeczpospolita Polska (art. 72 ust. 1 Konstytucji RP). W analizowanym przypadku zachodzi zderzenie się dwóch interesów: indywidualnego i ogólnospołecznego, co wymaga uwzględnienia zasady proporcjonalności, która jest jednym z filarów demokratycznego państwa prawnego, o jakim mowa w art. 2 Konstytucji RP. Każdy ma prawo do ochrony zdrowia, przy czym władze publiczne są obowiązane do zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, z uwzględnieniem zasady równości w dostępie do świadczeń zdrowotnych (art. 68 ust. 1, 2 i 3 Konstytucji RP). "Obowiązkowość" szczepień ma na celu zabezpieczenie społeczeństwa przed występującymi zagrożeniami (wewnętrznymi i zewnętrznymi). Zgodnie zaś z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie między innymi dla ochrony zdrowia albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw. Obowiązek szczepień wynika bezpośrednio z ustawy. Powyższe wyklucza istnienie problemu konstytucyjności "obowiązkowości" szczepień na tle art. 31 ust. 1 i 2 Konstytucji. Ponadto ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, to jest badanie kwalifikacyjne celem stwierdzenia, czy nie istnieją w danym indywidualnym przypadku przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Nie ma zatem podstaw do przyjęcia, aby tego rodzaju rozwiązanie miało prowadzić do naruszenia praw i wolności oraz godności człowieka (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 grudnia 2018 r. sygn. akt II OSK 2546/18).
Jednocześnie, wbrew stanowisku strony wyrażonemu w skardze, w Polsce istnieją regulacje prawne odnoszące się do roszczeń odszkodowawczych w przypadku wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych i w konsekwencji powikłań zdrowotnych. Jak zasadnie wskazywał organ odwoławczy w zaskarżonym postanowieniu, roszczenia o zadośćuczynienie i odszkodowanie za szkodę spowodowaną niepożądanym odczynem poszczepiennym mogą być zrealizowane na zasadach ogólnych przed sądem powszechnym w trybie postępowania cywilnego. Trzeba również wskazać, że przepisy ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi przewidują możliwość uzyskania świadczenia kompensacyjnego wypłacanego z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych. Zgodnie z art. 17a tej ustawy w przypadku, gdy w wyniku szczepienia ochronnego, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 3 ust. 4 pkt 2, art. 17 ust. 10 albo art. 46 ust. 4 pkt 7, u osoby, u której zostało przeprowadzone to szczepienie, wystąpiły w ciągu 5 lat od dnia podania szczepionki albo szczepionek działania niepożądane wymienione w Charakterystyce Produktu Leczniczego, o której mowa w ustawie z dnia 6 września 2001 r. - Prawo farmaceutyczne, w wyniku których: 1) osoba ta wymagała hospitalizacji przez okres nie krótszy niż 14 dni albo 2) u osoby tej wystąpił wstrząs anafilaktyczny powodujący konieczność obserwacji w szpitalnym oddziale ratunkowym lub izbie przyjęć albo hospitalizacji przez okres krótszy niż 14 dni - osobie tej przysługuje świadczenie kompensacyjne wypłacane z Funduszu Kompensacyjnego Szczepień Ochronnych. Z kolei przepis art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy przewiduje, że właściwy państwowy inspektor sanitarny prowadzi rejestr zgłoszeń niepożądanych odczynów poszczepiennych.
Trzeba również wyjaśnić, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza także niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581 z późn. zm.). Zgodnie z tym przepisem pacjent ma prawo do wyrażenia zgody na udzielenie określonych świadczeń zdrowotnych lub odmowy takiej zgody, po uzyskaniu informacji w zakresie określonym w art. 9. W orzecznictwie zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 15 ustawy o prawach pacjenta przepisy dotyczące zgody na udzielanie świadczeń zdrowotnych stosuje się, jeżeli przepisy odrębnych ustaw nie stanowią inaczej. Taką odrębną ustawą jest między innymi ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, która przewiduje obowiązek poddawania się szczepieniom ochronnym. Ustawa ta nie przewiduje prawa pacjenta do odmowy wyrażenia zgody na obowiązkowe szczepienie ochronne, wręcz odmiennie - statuuje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym. Jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Oznacza to, że ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi stanowi lex specialis w zakresie możliwości odmowy poddania się szczepieniu ochronnemu w stosunku do ustawy o prawach pacjenta (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 kwietnia 2014 r., sygn. akt II OSK 338/13, z dnia 4 lutego 2015 r., sygn. akt II OSK 1509/13, z dnia 12 lipca 2017 r., sygn. akt II GSK 3542).
W świetle powyższego Sąd uznał za niezasadny podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b i ust. 2 ustawy o zapobieganiu i zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi w związku z art. 2 i art. 68 Konstytucji RP.
Jak już wyjaśniono, nie ma podstaw do stwierdzenia braku w polskim porządku prawnym uregulowań związanych z roszczeniami wynikającymi z wystąpienia niepożądanych odczynów poszczepiennych, a jednocześnie to lekarz w toku badania kwalifikacyjnego ocenia możliwość zaszczepienia dziecka w danym dniu, z uwagi na stan jego zdrowia. Nieuzasadnione jest natomiast stanowisko strony, że przedstawiciele ustawowi małoletniego mogą domagać się zastosowania procedury lekarskiego badania kwalifikacyjnego w takim zakresie, który wykluczy zaistnienie jakiegokolwiek niepożądanego odczynu poszczepiennego. Powoływanie się na tego rodzaju okoliczności nie usprawiedliwia odmowy rodzica co do poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Stanowisko strony o zasadności przeprowadzenia gruntownych badań małoletniego ukierunkowanych na związki chemiczne znajdujące się w preparacie szczepionkowym i w oparciu o ich wyniki ustalenie lub wykluczenie narażenia na jego negatywne skutki, a w razie wątpliwości zwrócenie się do Urzędu Rejestracji Produktów Leczniczych, Wyrobów Medycznych i Produktów Biobójczych w Warszawie o wydanie rekomendacji dla szczepionki w odniesieniu do wyników badań, nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa oraz zgromadzonym w sprawie pełnym materiale dowodowym.
Jak wskazano już wcześniej, syn skarżącej podlega obowiązkowi szczepień ochronnych przeciwko chorobom wymienionym w tytule wykonawczym. Opiekę nad małoletnim synem sprawuje między innymi skarżąca, jako matka dziecka. Na skarżącej spoczywa więc wynikająca z art. 5 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu chorób zakaźnych u ludzi odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1 tego artykułu. Treść tego obowiązku została stwierdzona w tytule wykonawczym. Obowiązek wynika zaś z mocy prawa w postaci przepisów powszechnie obowiązujących. Wbrew treści podniesionego w toku postępowania egzekucyjnego zarzutu, obowiązek ten jest wymagalny.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm., dalej jako "p.p.s.a.) Sąd oddalił skargę.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).