III SA/Lu 280/24

III SA/Lu 280/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-08-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-04-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Grzegorz Wałejko
Jerzy Drwal /sprawozdawca/
Robert Hałabis /przewodniczący/
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Uchylono zaskarżone postanowienie w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1284
art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b;
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 2077
art. 17  21;
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 2 § 1 pkt 10; art. 29; art. 33;
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 2077
§ 3 ust. 1 pkt 3 lit. a i lit. b
Rozporządzenie Ministra Zdrowia z 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Robert Hałabis Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal (sprawozdawca) Sędzia WSA Grzegorz Wałejko po rozpoznaniu w dniu 27 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi K. P. na postanowienie Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie w zakresie odnoszącym się do obowiązku szczepień przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b oraz inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae; II. oddala skargę w pozostałej części; III. zasądza od Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego w Lublinie na rzecz K. P. kwotę 100 zł (sto złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] 2024 r., nr [...], Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako "organ II instancji" lub "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu zażalenia K. P. (dalej jako "skarżąca"), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. (dalej jako "organ I instancji") z dnia [...] 2023 r. nr [...] w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w sprawie, której stan faktyczny przedstawia się następująco:
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w L. wystawił w dniu 2 listopada 2023 r. w stosunku do skarżącej tytuł wykonawczy [...], obejmujący obowiązek poddania jej małoletniej córki N. P. (ur. [...] 2019 r.) obowiązkowym szczepieniom ochronnym:
1) szczepienie przeciwko gruźlicy,
2) szczepienie przeciwko WZW typu B;
3) szczepienie przeciwko błonicy tężcowi i krztuścowi;
4) szczepienie przeciwko ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (POLIOMYELITIS);
5) szczepienie przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b;
6) szczepienie przeciwko Inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae;
7) szczepienie przeciwko śwince, odrze, różyczce.
W piśmie z dnia 2 listopada 2023 r. Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Lublinie zwrócił się do Wojewody Lubelskiego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w administracji w sprawie uchylania się przez skarżącą od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka oraz o nałożenie na zobowiązaną grzywny.
W piśmie z 29 listopada 2023 r., skarżąca wniosła zarzuty do powyższego tytułu wykonawczego w postępowaniu egzekucyjnym.
Postanowieniem z dnia [...] 2023 r. organ I instancji oddalił zarzuty wniesione przez skarżącą.
W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez skarżącą zażalenia, postanowieniem z dnia [...] 2024 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wskazał, że obowiązek szczepień ochronnych wynikał z art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1284, dalej jako "ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń"). Szczegółowe unormowania w zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych określały natomiast przepisy art. 17 - 21 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń oraz przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077).
Organ II instancji podniósł, że lekarz z podmiotu leczniczego [...] SPZOZ w L. poinformował organ I instancji w "formularzu zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych" z dnia 22 września 2021 r., że dziecko N. P. nie została poddana szczepieniom ochronnym. W tej dacie lekarz stwierdził, że szczepienia ochronne są u dziecka wymagalne z uwagi na upływ terminu do ich wykonania oraz brak przeciwwskazań zdrowotnych do poddania dziecka tym szczepieniom. Organ odwoławczy wskazał, że przed wydaniem tytułu wykonawczego wierzyciel zwracał się do podmiotu leczniczego, do którego zapisana była N. P., tj. NZOZ [...]. w L. , o udzielenie informacji na temat brakujących szczepień ochronnych oraz ewentualnych przeciwwskazań zdrowotnych do ich wykonania. W piśmie z dnia 10 października 2023 r. lekarz poinformował o odbytej w dniu [...] 2023 r. wizycie pediatrycznej kwalifikacyjnej do szczepień ochronnych, na której wskazane szczepienie się nie odbyło. Rodzice otrzymali skierowania na konsultacje do poradni specjalistycznych. W przywołanym dokumencie lekarz nie orzekł o występowaniu jakichkolwiek przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania obowiązku poddania N. P. szczepieniom ochronnym.
Organ odwoławczy podkreślił, że do dnia wydania niniejszego postanowienia strona nie przedstawiła żadnego dokumentu poświadczającego wykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych bądź też dokumentu świadczącego o występowaniu długotrwałych przeciwwskazań zdrowotnych do ich wykonania. Wskazał, że obowiązek rodziców poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest obowiązkiem prawnym. Zwolnić z tego obowiązku mogą jedynie przeciwwskazania zdrowotne do szczepienia dziecka, stwierdzone przez lekarza.
Organ II instancji uznał, że o wykonaniu wyżej wymienionego obowiązku nie może świadczyć okoliczność podnoszona przez skarżącą, a mianowicie zgłoszenie się na lekarskie badanie kwalifikacyjne do szczepień w dniu [...] 2023 r., w trakcie którego lekarz nie stwierdził występowania przeciwwskazań zdrowotnych do szczepień, a mimo to szczepienie nie zostało wykonane. Obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym dotyczy całej procedury, tj. badania kwalifikacyjnego oraz samego szczepienia ochronnego. Badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego przeprowadzane jest na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Badanie kwalifikacyjne jest nieodłącznym elementem procesu szczepienia, a obowiązek dotyczy wszystkich elementów składowych tego procesu. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że podanie preparatu szczepionkowego, podobnie jak stosowanie innych środków medycznych, wiąże się z potencjalną możliwością występowania objawów ubocznych, których nie można wykluczyć.
Z uwagi na powyższą argumentację organ II instancji nie uwzględnił podniesionych w zażaleniu zarzutów, że odnoszące się do braku wymagalności obowiązku, określenia obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z przepisów prawa oraz niewłaściwego wystawienia tytułu wykonawczego.
Zebrany materiał dowodowy w ocenie organu II instancji był wystarczający, aby uznać, że N. P. powinna otrzymać obowiązkowe szczepienia ochronne.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca zaskarżyła postanowienie organu odwoławczego.
Skarżąca zarzuciła:
1) naruszenie art. 144 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej jako "k.p.a."), poprzez ograniczenie rozpoznania sprawy do treści postanowienia wierzyciela i brak odniesienia się przez organ II instancji do zarzutów skarżącej;
2) naruszenie art. 124 § 2 k.p.a. poprzez brak wskazania w uzasadnieniu skarżonego postanowienia podstawy prawnej wymagalności obowiązku;
3) naruszenie art. 15 k.p.a. poprzez brak rozpoznania przez organ II instancji zarzutów skarżącej, ograniczenie si§ do stwierdzenia, że organ odwoławczy podziela stanowisko wierzyciela;
4) błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia tj. uznanie przez organ, że skarżąca nie wykonała obowiązku podczas gdy obowiązek nie może być uznany za wymagalny z uwagi na odroczenie małoletniej od obowiązkowych szczepień ochronnych na dzień wystawienia tytułu wykonawczego, brak określenia wymagalności obowiązku przez lekarza, ponadto brak jest oświadczenia skarżącej dotyczącego odmowy szczepień;
5) naruszenie art. 7, art. 7a, art. 77 i art. 81 a k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń poprzez rozstrzygniecie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącej, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego;
6) naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień, a strona podejmuje kroki w celu wykonania obowiązku;
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i postanowienia organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że obowiązek szczepień na wobec jej córki nie jest na chwilę obecną wymagalny. Wprawdzie schemat szczepień ochronnych wynika z Rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, jednakże konkretyzacja terminu należy każdorazowo do lekarza, który przeprowadza lekarskie badanie kwalifikacyjne. W aktach sprawy brak jest dowodu na pozytywna kwalifikację dziecka do obowiązkowych szczepień ochronnych, mimo istnienia i przedstawienia organom dowodu na wypełnienie przez przedstawiciela ustawowego obowiązku. Podniosła, że rozpatrujący zażalenie organ, ale przede wszystkim wierzyciel uzasadnienia swoje rozstrzygnięcie ograniczając się do przytaczania przepisów dotyczących podstawy prawnej obowiązku, wymagalności szczepień nie odnosząc w żaden sposób tych przepisów do stanu faktycznego sprawy.
W odpowiedzi na skargę Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga podlegała częściowemu uwzględnieniu, aczkolwiek z innych względów niż w niej podniesione.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego oddalające zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczącej uchylania się przez skarżącą od obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm.), dalej jako "u.p.e.a.", egzekucji administracyjnej podlegają między innymi obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Stosownie zaś do art. 26 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.
Stosownie do art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.
Zgodnie z art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Wnosząc zarzut zobowiązany kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji.
Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutu ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie zarzutu, w którym albo oddala zarzut albo uznaje zarzut w całości lub w części albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu.
W rozpoznawanej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na wniosek wierzyciela - Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie, na podstawie tytułu wykonawczego z dnia 2 listopada 2023 r., stwierdzającego obowiązek poddania córki skarżącej obowiązkowym szczepieniom ochronnym wymienionym w tytule, które nie zostały wykonane w obowiązujących terminach.
Tytuł wykonawczy wystawiony został na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Przed wystawieniem tytułu wierzyciel wystosował do skarżącej upomnienie z 3 lutego 2023 r. Upomnienie zostało wystosowane wobec uchylania się zobowiązanej od wykonania obowiązku szczepień ochronnych.
Z akt sprawy wynika, że pierwsze zgłoszenie o uchylaniu się przez skarżącą dziecka od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych u N. P. wystosowane zostało 22 września 2021 r. przez podmiot: [...] w L. (k. 1 akt adm.). W toku postępowania, organ zwracał się do podmiotów leczniczych w celu ustalenia stopnia zaszczepienie dziecka. W odpowiedzi, lekarz z podmiotu leczniczego NZOZ [...].J., w [...], pismem z dnia 10 października 2023 r. poinformował o odbytej w dniu [...] 2023 r. wizycie pediatrycznej kwalifikacyjnej do szczepień ochronnych, na której wskazane szczepienie się nie odbyło. Rodzice otrzymali skierowania na konsultacje do poradni specjalistycznych. W przywołanym dokumencie lekarz nie orzekł o występowaniu jakichkolwiek przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania obowiązku poddania N. P. szczepieniom ochronnym.
Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, że brak jest w tych okolicznościach podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącej.
Podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącej obowiązku stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Zgodnie z powołanym przepisem, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).
W myśl zaś art. 17 ust. 1 ustawy, osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z art. 17 ust. 2 ustawy, wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (art. 17 ust. 3 ustawy). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (art. 17 ust. 4 ustawy). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Z art. 17 ust. 2, 3 i 4 ustawy wynika więc, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne.
W przepisie art. 17 ust. 10 ustawy udzielona została delegacja ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, do określenia w drodze rozporządzenia m.in: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych (pkt 2), schematu szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmującego liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a), sposobu przeprowadzania szczepień ochronnych (pkt 4) oraz trybu przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5 (pkt 5), przy uwzględnieniu danych epidemiologicznych dotyczących zachorowań, aktualnej wiedzy medycznej oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia.
Jednocześnie w art. 17 ust. 10 ustawy przewidziano, że Minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia:
1) wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych,
2) osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych,
2a) schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia,
3) kwalifikacje osób przeprowadzających szczepienia ochronne,
4) sposób przeprowadzania szczepień ochronnych,
5) tryb przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5,
6) wzory zaświadczenia, o którym mowa w ust. 4, książeczki szczepień oraz karty uodpornienia,
7) sposób prowadzenia dokumentacji, o której mowa w ust. 8 pkt 1, i jej obiegu,
8) wzory sprawozdań z przeprowadzonych obowiązkowych szczepień ochronnych oraz tryb i terminy ich przekazywania,
9) papierową lub elektroniczną formę raportu o przypadkach niewykonania obowiązkowych szczepień ochronnych oraz terminy i sposób jego przekazywania
- uwzględniając dane epidemiologiczne dotyczące zachorowań, aktualną wiedzę medyczną oraz zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia.
W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077). Powołane rozporządzenie zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2172). W dacie wystawienia tytułu wykonawczego w niniejszej sprawie, to jest w dniu 2 listopada 2023 r., obowiązywało rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r., które weszło w życie z dniem 1 października 2023 r.
Stosownie do przywołanej wyżej delegacji ustawowej oraz § 1 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., określa ono między innymi: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych, schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (§ 1 pkt 1, 2, 3 rozporządzenia). Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia (§ 3 ust. 2 rozporządzenia).
W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności.
Powołane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.
W wystawionym w dniu 2 listopada 2023 r. tytule wykonawczym wskazano, zgodnie ze schematem obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, że brakujące szczepienia ochronne u N. P. to:
1) szczepienie przeciwko gruźlicy;
2) szczepienie przeciwko WZW typu B;
3) szczepienie przeciwko błonicy tężcowi i krztuścowi;
4) szczepienie przeciwko ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (POLIOMYELITIS);
5) szczepienie przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b;
6) szczepienie przeciwko Inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae;
7) szczepienie przeciwko odrze, śwince, różyczce.
Wskazane wyżej szczepienia zostały wykazane w załączniku nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., a choroby, których dotyczą, zostały wymienione w § 2 rozporządzenia.
Jak wskazano już wyżej, w rozporządzeniu określone zostały grupy osób, które ze względu na wiek lub inne okoliczności, obowiązane są do poddawania się szczepieniom ochronnym.
W § 3 ust. 1 rozporządzenia wymienione zostały grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek. Zgodnie z powołanym przepisem, następujące grupy osób są obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym ze względu na wiek:
1) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 15. roku życia - szczepieniom przeciw gruźlicy,
2) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) błonicy, b) krztuścowi, c) tężcowi,
3) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 5. roku życia - szczepieniom przeciw:
a) inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b,
b) inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae,
4) dzieci i młodzież od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis),
5) dzieci i młodzież od ukończenia 12. miesiąca życia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw: a) odrze, b) nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), c) różyczce,
6) dzieci od ukończenia 6. tygodnia życia do ukończenia 32. tygodnia życia - szczepieniom przeciw zakażeniom powodowanym przez rotawirusy,
7) dzieci i młodzież od dnia urodzenia do ukończenia 19. roku życia - szczepieniom przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B.
Zatem w dacie wystawienia tytułu wykonawczego wszystkie wymienione w tytule szczepienia były w stosunku do córki skarżącej obowiązkowe i wymagalne.
Wydając zaskarżone postanowienie organ odwoławczy pominął jednakże okoliczność, że córka skarżącej, urodzona w dniu [...] 2019 r., ukończyła w dniu [...] 2024 r. wiek pięciu lat, do którego – ze względu na wiek – obowiązkowe są szczepienia przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b oraz inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, a to stosownie do przywołanego wyżej § 3 pkt 3 lit. a i lit. b rozporządzenia. Organ nie rozważył tej okoliczności faktycznej w kontekście treści powołanych przepisów określających w sposób ścisły wiek, do jakiego istnieje obowiązek poddania dziecka wymienionym szczepieniom ze względu na tę właśnie przesłankę. Można zauważyć, że także w Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego z dnia 27 października 2023 r. w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2023 w odniesieniu do szczepień wyrównawczych wyjaśniono, że szczepienia wyrównawcze przeciw zakażeniom i chorobom zakaźnym objętym obowiązkiem szczepień ochronnych, są obowiązkowe do ukończenia wieku wskazanego w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. poz. 2077). Po ukończeniu wieku, dla którego dane szczepienie jest obowiązkowe, szczepienie to nie jest już wymagane prawem i staje się szczepieniem jedynie zalecanym (osoba szczepiona ponosi koszt zakupu szczepionki). W przypadku szczepionek, które wymagają wielodawkowego schematu szczepienia podstawowego, szczepienie rozpoczęte przed ukończeniem wieku, dla którego jest ono obowiązkowe, jest kontynuowane bezpłatnie u osoby szczepionej, aż do zakończenia schematu szczepienia podstawowego z użyciem szczepionek zakupionych ze środków publicznych - którymi rozpoczęto szczepienie.
Z tego względu zaskarżone postanowienie podlegało uchyleniu w zakresie rozstrzygającym w odniesieniu do obowiązku szczepień przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b oraz inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae.
W pozostałym zakresie skarga podlegała oddaleniu, gdyż zaskarżone postanowienie w odniesieniu do obowiązku pozostałych szczepień wskazanych w tytule wykonawczym pozostaje w zgodzie z przepisami prawa.
Skarżąca nie kwestionuje, że córka skarżącej nie została zaszczepiona wymienionymi w tytule wykonawczym szczepionkami gruźlicy, błonicy, tężcowi i krztuścowi, WZW typu B, ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) oraz przeciwko śwince, odrze, różyczce pomimo, że terminy podania poszczególnych dawek szczepionek już upłynęły, co potwierdza treść załącznika nr 1 do rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r. W tej sytuacji stwierdzić należy, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom stał się wymagalny.
W świetle powyższego brak podstaw do kwestionowania istnienia oraz wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym w powyższym zakresie, a także stanowiska wierzyciela wyrażonego w zaskarżonym postanowieniu.
Trzeba zauważyć, że w toku postępowania skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego ani jakiejkolwiek dokumentacji medycznej wskazującej na istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień u jej córki. W toku postępowania skarżąca przedstawiła zaświadczenie lekarskie stwierdzające odroczenie obowiązku wykonania szczepień ochronnych u N. P. do dnia 31 grudnia 2022 r. Zobowiązana do zarzutów z dnia 29 listopada 2023 r. doliczyła kopie skierowań do poradni specjalistycznych: do poradni endokrynologicznej dla dzieci z dnia 14 czerwca do 2022 r., do poradni pediatrycznej szczepień dla dzieci z grup wysokiego ryzyka z dnia 14 czerwca 2022 r., do poradni alergologicznej dla dzieci z dnia 14 czerwca 2022 r., do poradni hematologicznej dla dzieci z dnia [...] 2023 r., do poradni genetycznej dla dzieci z dnia stycznia 2023 r.
Jednakże, Sąd podziela stanowisko organów orzekających w sprawie, że sam fakt skierowania do poradni specjalistycznej nie jest podstawą do odroczenia obowiązku realizacji szczepień ochronnych, jeżeli lekarz dokonujący kwalifikacji do szczepień takich przeciwskazań nie stwierdził.
Podkreślić należy, że tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy w związku ze stanem zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia nie występują przeszkody, które wykluczają wykonanie szczepienia. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone tylko przez lekarza, do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 11 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r.).
Z akt sprawy wynika, że w dniu [...] 2023 r. skarżąca zgłosiła się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej. Z dokumentacji medycznej z tej wizyty nie wynika by lekarza stwierdził przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowych szczepień ochronnych u córki skarżącej. Wbrew stanowisku skarżącej wystawienie skierowań do poradni specjalistycznych nie stanowi odroczenia od szczepień obowiązkowych.
W aktach sprawy nie znajduje się dokumentacja lekarska wskazująca na odroczenie obowiązkowego szczepienia ochronnego u córki skarżącej.
Stosownie do powołanego już wyżej przepisu art. 17 ust. 5 ustawy, w przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej. W myśl zaś § 11 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej, o której mowa w § 12 ust. 1, wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej.
W okolicznościach sprawy wystawienie przez wierzyciela tytułu wykonawczego oraz wystąpienie przez wierzyciela do organu właściwego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego było uzasadnione. Z akt sprawy nie wynika, by w przypadku córki skarżącej stwierdzone zostały przeszkody do wykonania szczepień. Jak wynika z akt sprawy, pierwszy formularz zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych został wystawiony przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej w dniu 22 września 2021 r. Z treści tego formularza wynika też, że w dniach 12 marca 2019 r., 15 maja 2019 r., 9 października 2019 r., 4 lutego 2020 r., 17 listopada 2020 r., 14 kwietnia 2021 r. skarżąca była powiadamiana o przypadających obowiązkowych szczepieniach ochronnych. W stosunku do córki skarżącej odroczono obowiązek wykonywania szczepień ochronnych do dnia 31 grudnia 2022 r., na podstawie zaświadczenia lekarskiego, jednakże skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, z którego wynikałoby, że na dzień wystawienia tytułu wykonawczego lekarz stwierdził przeciwwskazania do przeprowadzenia obowiązkowego szczepienia ochronnego/szczepień ochronnych (zgodnie z załącznikiem nr 2 do rozporządzenia sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych).
Wymaga podkreślenia, że ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne, którego celem jest stwierdzenie, czy w danym indywidualnym przypadku nie istnieją przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, realizowanym w podmiocie leczniczym przez personel uprawniony, na którą składają się nierozerwalnie dwie czynności: 1) badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz 2) podanie szczepionki doustne lub wykonanie iniekcji u pacjenta.
W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie ulega wątpliwości, że córka skarżącej nie została zaszczepiony, w sytuacji gdy była poddawana badaniom kwalifikacyjnym i nie stwierdzono przeciwwskazań do szczepienia. Podnieść należy, że samo poddanie dziecka badaniu kwalifikacyjnemu do szczepienia nie oznacza wykonania przez matkę dziecka obowiązku poddania dziecka szczepieniu w sytuacji, gdy zgoda na szczepienie, mimo braku przeciwwskazań zdrowotnych, nie została ostatecznie udzielona. W tej sytuacji obowiązek skarżącej poddania małoletniego szczepieniom ochronnym istniał i był wymagalny w dacie wystawienia upomnienia, a następnie wystawienia tytułu wykonawczego oraz wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Obowiązek ten nie został wykonany do dnia wniesienia skargi, co wynika wprost z treści skargi i akt sprawy. Tym samym zarzuty skargi w przedmiocie braku wymagalności obowiązku, we wskazanym wyżej zakresie, są bezzasadne. Niewykonanie obowiązku stanowi natomiast podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego.
W konkluzji stwierdzić należy, że wobec niewykonania obowiązku szczepień ochronnych u córki wskazanego w upomnieniu, wystawienie tytułu wykonawczego i wszczęcie w oparciu o ten tytuł postępowania egzekucyjnego wobec skarżącej było prawidłowe.
W związku z zarzutem braku oświadczenia skarżącej o odmowie szczepień trzeba wskazać, że dokumenty zgromadzone w toku postępowania, w tym formularze zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych jednoznacznie wskazują, że skarżąca uchyla się od realizacji wymagalnego obowiązku poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Ponadto przed wydaniem tytułu wykonawczego lekarz poinformował organ pierwszej instancji, że rodzice dziecka nie rozpoczęli uzupełniania zaległych szczepień ochronnych. Brak realizacji tego obowiązku, mimo skierowanego do skarżącej upomnienia, skutkuje wszczęciem postępowania egzekucyjnego. Opiekę nad małoletnią córką sprawuje skarżąca, jako matka dziecka. Na skarżącej spoczywa więc wynikająca z art. 5 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1 tego artykułu. Treść tego obowiązku została stwierdzona w tytule wykonawczym. Zarzuty podniesione w tym zakresie w skardze uznać więc należy za bezpodstawne.
Wymaga podkreślenia, że w świetle przytoczonych wcześniej przepisów ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (art. 17 ust. 2, 3 i 4) o realizacji szczepień obowiązkowych i kwalifikacji do podania szczepionki dziecku decyduje każdorazowo wyłącznie lekarz, po uprzednim wykonaniu szczegółowego badania obecnego stanu zdrowia dziecka oraz zebraniu potrzebnych informacji podczas wywiadu z rodzicem, a nie rodzic, który ze względu na swoje przekonania lub inne względy sprzeciwia się wykonaniu szczepień ochronnych w okresach uzasadnionych medycznie i epidemiologicznie.
W omówionych okolicznościach sprawy zarzuty skargi co do naruszenia przepisów art. 15 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 7a k.p.a., art. 77 k.p.a., art. 81a k.p.a. i art. 80 k.p.a. uznać należy za nietrafne.
W ocenie Sądu organy podjęły wszelkie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Materiał dowodowy był pełny dla podjęcia rozstrzygnięcia, a stan faktyczny sprawy nie pozostawia wątpliwości, które na mocy powołanego w skardze art. 81a k.p.a. miałyby być rozstrzygnięte na korzyść strony. W obowiązującym stanie prawnym nie zachodzą także wątpliwości co do treści normy prawnej, o których mowa w art. 7a k.p.a.
Wbrew zarzutom skargi uzasadnienie zaskarżonego postanowienia spełnia też wymogi art. 124 § 2 k.p.a., zawierając uzasadnienie faktyczne i prawne. Przed wydaniem zaskarżonego postanowienia skarżąca została pouczony stosownie do treści art. 10 § 1 k.p.a. Organ odwoławczy odniósł się szczegółowo do zarzutów skarżącej zawartych w odwołaniu zatem niezasadny jest zarzut naruszenia art. 144 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 7 k.p.a.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935, dalej jako "p.p.s.a.") Sąd uchylił zaskarżone postanowienie w zakresie odnoszącym się do obowiązku szczepień przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b oraz inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, a w pozostałej części Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.
O kosztach postępowania (o zwrocie wpisu w kwocie 100 zł od skargi) Sąd orzekł na mocy art. 200 p.p.s.a.
Rozpoznając sprawę ponownie w uchylonym zakresie organ będzie mieć na względzie okoliczność ukończenia przez małoletnią córkę skarżącej w dniu [...] 2019 r. wieku pięciu lat i uwzględni tę okoliczność w kontekście przepisów rozporządzenia, w tym w szczególności przepisu § 3 ust. 1 pkt 3 lit. a i lit. b.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu – sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).