III SA/Lu 28/23

III SA/Lu 28/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-05-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Strzelec
Iwona Tchórzewska /sprawozdawca/
Jadwiga Pastusiak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne
Oświata
Sygn. powiązane
III OSK 2510/23 - Wyrok NSA z 2024-02-09
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1082
art. 39 ust. 4; art. 39a ust. 1; art. 1 pkt 7;
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Dz.U. 1997 nr 78 poz 483
art. 70, art. 69
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. uchwalona przez Zgromadzenie  Narodowe w dniu 2 kwietnia 1997 r., przyjęta przez Naród w referendum konstytucyjnym w dniu  25 maja 1997 r., podpisana przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 16 lipca 1997 r.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 146 § 1 i § 2; art. 145 § 1 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak Sędziowie: Sędzia WSA Anna Strzelec Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) Protokolant: Starszy asystent sędziego Radosław Kot po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 maja 2023 r. sprawy ze skargi A. P. na czynność Prezydenta Miasta Lublin z dnia [...] listopada 2022 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kosztów przewozu niepełnosprawnego dziecka I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. przyznaje radcy prawnej P. B.-W. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie kwotę 590,40 zł (pięćset dziewięćdziesiąt złotych i czterdzieści groszy), w tym 110,40 zł (sto dziesięć złotych i czterdzieści groszy) podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu.
Uzasadnienie
Skarżąca A. P. wnioskiem z dnia 29 września 2022 r. zwróciła się do Prezydenta Miasta Lublin o zwrot kosztów dowozu syna skarżącej I. S., zamieszkałego przy ul. [...]/[...] w L., do [...] w Zespole Placówek Szkolno-Wychowawczych w K. w okresie od dnia 5 września 2022 r. do dnia 23 września 2023 r.
W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że w Lublinie nie ma podobnej szkoły dla dzieci słabo słyszących i niesłyszących. Do wniosku skarżąca dołączyła wniosek wystosowany w dniu 28 czerwca 2022 r. przez Prezydenta Miasta Lublin do Urzędu Miasta w K. o wydanie dla I. S. skierowania do klasy I [...] nr [...] w Zespole Placówek Szkolno-Wychowawczych w K. od dnia 1 września 2022 r., skierowanie nr [...] z dnia 28 lipca 2022 r. kierujące syna skarżącej do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci i Młodzieży w K., orzeczenie o niepełnosprawności wydane w dniu [...] 2022 r. przez Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie oraz orzeczenie nr [...] o potrzebie kształcenia specjalnego, wydane w dniu [...] 2022 r. przez Zespół Orzekający Zespołu Poradni nr [...] – Specjalistycznej Poradni [...] w L..
Prezydent Miasta Lublin w piśmie z dnia 11 października 2022 r., nr [...], powołując się na treść art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (aktualnie Dz. U. z 2023 r. poz. 900) wyjaśnił, że obowiązkiem gminy jest: 1) zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia; 2) zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą: a) 24. rok życia - w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, b) 25. rok życia - w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.
Organ odnosząc się do wniosku skarżącej wskazał, że syn skarżącej ze względu na orzeczoną niepełnosprawność sprzężoną, jako uczeń niesłyszący z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, nie kwalifikuje się do dowożenia na podstawie art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego, gdyż orzeczona niepełnosprawność nie jest tożsama z niepełnosprawnością, o której mowa w tym zapisie. Natomiast orzeczona w przypadku syna skarżącej niepełnosprawność kwalifikowałaby ucznia do bezpłatnego transportu i opieki na podstawie art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Jednakże ośrodek w K., do którego I. S. został skierowany, jest Specjalnym Ośrodkiem Szkolno-Wychowawczym dla Dzieci i Młodzieży, będącym częścią Zespołu Placówek Szkolno-Wychowawczych w K.. W konsekwencji, uczeń nie jest z mocy ustawy uprawniony do bezpłatnego transportu i opieki, a co za tym idzie nie jest uprawniony do ewentualnej refundacji kosztów dowożenia w przypadku, gdy transport zapewniają rodzice lub opiekunowie.
Organ zasugerował ponadto umieszczenie dziecka w [...] na terenie Gminy Lublin, która to szkoła kształci uczniów z niepełnosprawnościami tożsamymi z niepełnosprawnością syna skarżącej. Organ zaznaczył jednocześnie, że wiązałoby się to z koniecznością zmiany kierunku kształcenia.
W piśmie z dnia 3 listopada 2022 r. skarżąca zwróciła się do organu o ponowne przeanalizowania sprawy i zwrot kosztów dowozu syna skarżącej do szkoły w K.. W ocenie skarżącej zarówno sytuacja jej syna, jak i bardzo trudna sytuacja finansowa skarżącej uzasadniają taki wniosek. Skarżąca wyjaśniła, że jej syn w bardzo niewielkim stopniu posługuje się językiem mówionym. W nauce nowego materiału lekcyjnego potrzebuje wspomagania języka migowego. Z powodu sprzężonej niepełnosprawności syna (uczeń niesłyszący z niepełnosprawnością intelektualną), skarżąca wybrała dla niego [...] nr [...] w K., która spełnia jego potrzeby w zakresie opieki i edukacji. Natomiast w Lublinie nie ma takiej szkoły dla dzieci o niepełnosprawności sprzężonej z dysfunkcją w postaci braku słuchu oraz ograniczeniem intelektualnym, gdzie w przeważającej mierze używa się języka migowego. Skarżąca zauważyła, że zgodnie z art. 39 ust. 4a ustawy Prawo oświatowe gmina może zorganizować dzieciom i młodzieży niepełnosprawnej, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do szkoły ponadpodstawowej oraz ośrodka, o którym mowa w art. 2 pkt 7, również w przypadkach, w których nie ma takiego obowiązku. Do pisma skarżąca dołączyła opinię o funkcjonowaniu absolwenta z dnia [...] 2022 r., pismo dyrektora Zespołu Placówek Szkolno-Wychowawczych w K. z dnia [...] 2022 r. oraz dokumenty dotyczące sytuacji finansowej rodziny skarżącej. W piśmie z dnia [...] 2022 r. dyrektor Zespołu Placówek Szkolno-Wychowawczych w K. wskazał między innymi, że I. S. komunikuje się z otoczeniem werbalnie i niewerbalnie używając języka migowego, mowa dźwiękowa jest obniżona, dlatego wspomaganie językiem migowym jest konieczne. Uczeń jest przywożony do ośrodka w poniedziałki i zabierany do domu w piątki przez matkę
Pismem z dnia 30 listopada 2022 r., nr [...] organ podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w piśmie z dnia 11 października 2022 r. Ponownie wyjaśnił, że w jego ocenie syn skarżącej z uwagi na orzeczoną niepełnosprawność nie kwalifikuje się do zapewnienia dowozu na podstawie art. 39 ust. 4 pkt 1 Prawa oświatowego. Ponadto nie uczęszcza do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, o którym mowa w art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego. W związku z tym nie jest też możliwe zastosowanie ostatnio wymienionego przepisu.
Odnosząc się do argumentu, iż gmina może zorganizować dzieciom i młodzieży niepełnosprawnej bezpłatny transport w przypadku, w których nie ma takiego obowiązku, organ wyjaśnił, że nie kwestionuje trudnej sytuacji rodziny skarżącej, jednakże w planie budżetu Gminy nie są planowane środki finansowe na organizację dowozu lub zwrotu kosztów dowozu uczniów organizowanego przez rodziców/opiekunów prawnych w przypadkach, które nie wynikają z obowiązku ustawowego.
Ponadto organ ponownie poinformował skarżącą, że na terenie Gminy Lublin w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnych im. [...]. Z. S. w L. funkcjonuje [...] I Stopnia, która kształci młodzież posiadającą orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego ze względu na różne niepełnosprawności sprzężone.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca A. P. wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności Prezydenta Miasta Lublin z dnia 30 listopada 2022 r., nr [...] i uznanie obowiązku Prezydenta Miasta Lublin do zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do Branżowej Szkoły I Stopnia nr [...] w K. oraz z powrotem do L..
Skarżąca zarzuciła zaskarżonej czynności naruszenie:
1) art. 39 ust. 4 pkt 1 i 2 Prawa oświatowego, poprzez jego błędną wykładnię i nieprawidłowe zastosowanie, co uniemożliwiło skarżącej skorzystanie z uprawnienia określonego w tym przepisie;
2) art. 31 ust. 1 i 2 oraz art. 70 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej, gdyż skarżona czynność nie respektuje wartości konstytucyjnych;
3) art. 6 i 7 k.p.a., poprzez podejmowanie czynności, które nie mają oparcia w przepisach prawa, a także niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w tym czy [...] I Stopnia w Lublinie posiada kadrę nauczycielską władającą językiem migowym i czy w klasie o profilu wybranym przez skarżącą - pracownik pomocniczy obsługi hotelowej uczą się dzieci niesłyszące lub słabo słyszące, posługujące się językiem migowym.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że jej syn jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim z powodu niepełnosprawności intelektualnej oraz z powodu poważnych zaburzeń słuchu. Przy wyborze szkoły dla syna skarżąca kierowała się przede wszystkim faktem, że [...] I Stopnia w K. posiada kadrę nauczycielską posługującą się językiem migowym, a klasa składa się z osób niesłyszących lub słabo słyszących posługujących się językiem migowym. Wybór szkoły podyktowany był potrzebami syna. Potrzeb tych nie spełnia natomiast żadna szkoła na terenie Gminy Lublin.
W ocenie skarżącej, organ w sposób niedostateczny ustalił stan faktyczny sprawy. Rozstrzygnięcie zaś nastąpiło w sposób wadliwy, pobieżny i nieuwzględniający potrzeb syna skarżącej.
Skarżąca wskazała, że zgodnie z celowościową i systemową wykładnią przepisów ustawy Prawo oświatowe, szkoła w której ma się uczyć dziecko powinna dysponować warunkami umożliwiającymi kształcenie dzieci z konkretnym rodzajem niepełnosprawności, przy czym bezwzględnie należy się w tym zakresie kierować treścią orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego, które nie może być modyfikowane przez organ reprezentujący gminę.
Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych skarżąca wyraziła podgląd, że w sytuacji gdy w ośrodku szkolno-wychowawczym prowadzone są zajęcia rewalidacyjne, a orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego stwierdza potrzebę udziału ucznia w zajęciach rewalidacyjnych (tak jak w przypadku syna skarżącej), co wpłynie na dalszą stymulację rozwoju, ułatwi prawidłowe funkcjonowanie w grupie i zaradność życiową i społeczną, to nie ma racjonalnych podstaw, aby pozbawić tego ucznia uprawnienia płynącego z normy zawartej w art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe.
W skardze skarżąca zawarła również wniosek o zwrócenie się do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnych im. [...] Z. S. w L. celem udzielenia informacji czy [...] I Stopnia posiada kadrę nauczycielską władającą językiem migowym i czy młodzież ucząca się w klasie o profilu – pracownik pomocniczy obsługi hotelowej rekrutuje się z osób niesłyszących lub słabosłyszących posługujących się językiem migowym.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie zaś o oddalenie skargi. W uzasadnieniu odpowiedzi na skargę organ wyraził stanowisko, iż sprawa objęta skargą nie należy do właściwości sądu administracyjnego, gdyż zwrot kosztów przewozu niepełnosprawnego ucznia do szkoły następuje na podstawie umowy. W związku z tym, zdaniem organu, skarga winna podlegać odrzuceniu.
W odniesieniu do meritum sprawy organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko i prezentowaną na jego poparcie argumentację. Organ wskazał, że syn skarżącej posiada niepełnosprawność sprzężoną - uczeń niesłyszący z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim oraz nie uczęszcza do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. W związku z tym brak było podstaw do zastosowania art. 39 ust. 4 pkt 1 i 2 Prawa oświatowego.
Organ zauważył również, że skarżąca na wcześniejszym etapie sprawy nie podnosiła kwestii czy [...] I Stopnia w L. posiada kadrę nauczycielską wpadającą językiem migowym oraz czy w klasie o profilu wybranym przez skarżącą - pracownik pomocniczy obsługi hotelowej, uczą się dzieci niesłyszące lub słabo słyszące, posługujące się językiem migowym. Zrobiła to dopiero na etapie skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Odnosząc się to tego zagadnienia organ podniósł, że w Branżowej Szkole Usługowej I stopnia nr [...] (szkole branżowej I stopnia), działającej w ramach Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnych im. [...]. Z. S. w L. zatrudnione są osoby (nauczyciele) posługujące się językiem migowym. Szkoła zapewnia też pomoc psychologa, pedagoga szkolnego i doradcy zawodowego.
W piśmie z dnia 24 maja 2023 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał zarzuty skargi.
Na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Lublinie pełnomocnik organu złożył poświadczone za zgodność z oryginałem kopie skierowanego do organu pisma skarżącej z dnia 9 maja 2023 r. oraz odpowiedzi organu z dnia 29 maja 2023 r. W piśmie z dnia 9 maja 2023 r. skarżąca wniosła o udzielenie informacji czy w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnych im. [...]. Z. S. w L. utworzona jest klasa dla dzieci niesłyszących lub słabo słyszących z niepełnosprawnością w stopniu lekkim oraz czy istnieje tam możliwość nauki w zawodzie pracownik pomocniczy obsługi hotelowej. W odpowiedzi organ wyjaśnił, że wymieniony zawód znajduje się w ofercie Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego nr [...] w L., przy czym ze względu na brak zainteresowania w ostatnich dwóch latach szkolnych nie udało się utworzyć oddziału kształcącego w tym zawodzie w wymienionym Ośrodku. Pełnomocnik organu złożył także poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię pisma dyrektora Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczym dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnych im. [...] Z. S. w L. z dnia 24 maja 2023 r., skierowanego do Wojewódzkiej Rady Rynku Pracy w Lublinie o wydanie pozytywnej opinii w sprawie zasadności kształcenia osób z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim w zawodzie pracownik pomocniczy obsługi hotelowej od roku szkolnego 2023-2024.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga podlegała uwzględnieniu.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej powoływanej jako "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Stosownie do art. 146 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 i 4a, uchyla ten akt, interpretację, opinię zabezpieczającą lub odmowę wydania opinii zabezpieczającej albo stwierdza bezskuteczność czynności. Przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. W sprawach skarg na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa.
W niniejszej sprawie przedmiotem skargi była czynność Prezydenta Miasta Lublin z dnia 30 listopada 2022 r. w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów przewozu niepełnosprawnego ucznia - syna skarżącej I. S. – do [...] w Zespole Placówek Szkolno-Wychowawczych w K. w okresie od 5 września 2022 r. do 23 września 2023 r.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej czynności stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2023 r. poz. 900).
W związku z opisanym przedmiotem skargi w pierwszym rzędzie wskazać należy na powszechnie przyjmowane w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowisko, zgodnie z którym odmowa zwrotu kosztów transportu i opieki w czasie przewozu niepełnosprawnego ucznia do szkoły jest czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, w rozumieniu wskazanego wyżej art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. i w związku z tym podlega kognicji sądu administracyjnego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. I OSK 717/16 i powołane tam orzecznictwo, a także np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2018 r., sygn. I OSK 409/18). Wbrew stanowisku organu, bez wpływu na powyższe pozostaje okoliczność, że zgodnie z art. 39a ust. 4 ustawy Prawo oświatowe zwrot kosztów przewozu następuje na podstawie umowy zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 maja 2022 r., sygn. III OSK 4435/21).
W myśl art. 39 ust. 4 pkt 1-2 Prawa oświatowego obowiązkiem gminy jest:
1) zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym - także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21. rok życia;
2) zapewnienie dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym kończą: a) 24. rok życia - w przypadku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, b) 25. rok życia - w przypadku uczestników zajęć rewalidacyjno-wychowawczych.
Dodatkowo, stosownie do art. 39 ust. 4a ustawy Prawo oświatowe, gmina może zorganizować dzieciom i młodzieży niepełnosprawnej, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do szkoły ponadpodstawowej oraz ośrodka, o którym mowa w art. 2 pkt 7, również w przypadkach, w których nie ma takiego obowiązku.
Zwrot kosztów przewozu niepełnosprawnego dziecka, o który wnioskuje skarżąca, stanowi sposób realizacji obowiązków gminy przewidzianych w art. 39 ust. 4 Prawa oświatowego. Zgodnie bowiem z art. 39a ust. 1 ustawy Prawo oświatowe obowiązki, o których mowa w art. 32 ust. 6 i art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców.
Zatem przepisy ustawy Prawo oświatowe przewidują, że obowiązki gminy w zakresie zapewnienia niepełnosprawnym uczniom bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do placówki oświatowej mają charakter zobowiązania przemiennego, co oznacza, że realizacja przez gminę jednej z alternatywnych powinności skutkuje wypełnieniem wskazanego obowiązku. Jednakże wybór sposobu realizacji omawianej powinności publicznoprawnej organu gminy jest pozostawiony rodzicom dziecka i to oni decydują, jaki wariant dowozu dziecka wybrać (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2022 r., sygn. III OSK 1275/21). W przypadku wyboru przez rodziców drugiej z wymienionych form, w sytuacji spełnienia ustawowych przesłanek wójt (burmistrz, prezydent miasta) nie może uchylić się od zawarcia umowy dotyczącej zwrotu kosztów przejazdu do szkoły ucznia oraz jego opiekuna.
Wymaga podkreślenia, że obowiązek zapewnienia przez gminę dowozu niepełnosprawnego dziecka do szkoły czy przedszkola jest realizacją konstytucyjnego prawa do nauki (art. 70 Konstytucji RP). Zgodnie z przepisem art. 70 ust. 4 Konstytucji władze publiczne zapewniają obywatelom powszechny i równy dostęp do wykształcenia. W tym celu tworzą i wspierają systemy indywidualnej pomocy finansowej i organizacyjnej dla uczniów i studentów. Zasadnicze kwestie związane z organizacją oświaty regulują przepisy ustawy Prawo oświatowe. System oświaty zapewnia w szczególności realizację prawa każdego obywatela Rzeczypospolitej Polskiej do kształcenia się oraz prawa dzieci i młodzieży do wychowania i opieki, odpowiednich do wieku i osiągniętego rozwoju (art. 1 pkt 1 ustawy Prawo Oświatowe), możliwość pobierania nauki we wszystkich typach szkół przez dzieci i młodzież niepełnosprawną, niedostosowaną społecznie i zagrożoną niedostosowaniem społecznym, zgodnie z indywidualnymi potrzebami rozwojowymi i edukacyjnymi oraz predyspozycjami (art. 1 pkt 6 ustawy Prawo Oświatowe) (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 maja 2022 r., sygn. III OSK 1275/21).
Ponieważ przepisy art. 39 ust. 4 i art. 39a ust. 1 ustawy Prawo oświatowe odnoszą się do uprawnień osób (dzieci) niepełnosprawnych i skorelowanych z tymi uprawnieniami obowiązków gminy, dokonując ich interpretacji należy mieć także na uwadze art. 69 Konstytucji RP. Przepis ten stanowi, że osobom niepełnosprawnym władze publiczne udzielają, zgodnie z ustawą, pomocy w zabezpieczaniu egzystencji, przysposobieniu do pracy oraz komunikacji społecznej. Nakaz ten należy niewątpliwie odnosić do obowiązku udzielania pomocy osobom niepełnosprawnym przez władze publiczne także w takich dziedzinach jak edukacja i także poprzez dążenie do znoszenia wszelkich możliwych barier w dostępie do edukacji uczniów niepełnosprawnych i w ten sposób wyrównywania szans edukacyjnych osób z niepełnosprawnościami (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 14 kwietnia 2023 r., sygn. III SA/Gd 35/23 i z dnia 6 października 2022 r., sygn. III SA/Gd 120/22).
W konsekwencji obowiązek zapewnienia dojazdu do placówek wychowawczych (edukacyjnych) dzieci (osób) z niepełnosprawnościami lub zwrot kosztów takich dojazdów gmina powinna realizować z poszanowaniem i w zgodzie z konstytucyjną zasadą prawa do nauki oraz gwarancji dostępności do edukacji na zasadach równych szans dla wszystkich uczniów, a co za tym idzie powinna gwarantować realne i pełne wsparcie osoby z niepełnosprawnością, w szczególności przez zapewnienie takiej osobie odpowiednich dla jej indywidualnych potrzeb, wskazanych w odpowiednim orzeczeniu właściwego organu działań edukacyjnych, wychowawczych i terapeutycznych.
W rozpoznawanej sprawie pozostaje poza sporem, że orzeczeniem Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z dnia [...] 2022 r. I. S. został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności oraz, że syn skarżącej jest uczniem niesłyszącym z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim. Ze względu na stwierdzoną niepełnosprawność sprzężoną w stosunku do syna skarżącej orzeczono o potrzebie kształcenia specjalnego. Orzeczenie z dnia [...] 2022 r., nr [...], wydane przez Specjalistyczną Poradnię [...] wskazuje, że najkorzystniejszą formą kształcenia specjalnego dla syna skarżącej jest nauka w Branżowej Szkole Wielozawodowej Specjalnej I Stopnia w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym. Jednocześnie w orzeczeniu zalecono objęcie I. S., między innymi, specjalistycznymi zajęciami rewalidacyjnymi ukierunkowanymi na usprawnianie sfer deficytowych i wszechstronny rozwój, pomocą psychologiczno-pedagogiczną w formie zajęć rozwijających zdolności językowe i komunikacyjne, zajęć rozwijających umiejętności i kompetencje społeczno-emocjonalne. Wskazano na konieczność dostosowania warunków nauki do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz potencjału ucznia.
Z akt sprawy wynika również, że w dniu 28 czerwca 2022 r., działając na podstawie art. 127 ust. 1, 13 i 15 ustawy Prawo oświatowe, Prezydent Miasta Lublin zwrócił się do Urzędu Miasta w K. o wydanie dla I. S. skierowania do klasy I [...] nr [...] w Zespole Placówek Szkolno-Wychowawczych w K. od dnia 1 września 2022 r. W dniu 28 lipca 2022 r. zostało wystawione skierowanie nr [...] kierujące I. S. do Specjalnego Ośrodka Szkolno-Wychowawczego dla Dzieci i Młodzieży w K.. Bezspornie też syn skarżącej w roku szkolnym [...] uczęszcza do wskazanej wyżej szkoły. Jak wynika z informacji udzielonej przez dyrektora Zespołu Placówek Szkolno-Wychowawczych w K. w piśmie z dnia [...] 2022 r., I. S. realizuje w ośrodku Indywidulany Program Edukacyjno – Terapeutyczny dostosowany do jego indywidualnych potrzeb i możliwości, uwzględniający zalecenia zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności.
Odmawiając uwzględnienia wniosku skarżącej organ uznał, że w przypadku syna skarżącej nie są spełnione przesłanki, od których przepis art. 39 ust. 4 uzależnia istnienie po stronie gminy obowiązku zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki, a w konsekwencji także zwrotu kosztów dowozu realizowanego przez rodzica.
Zgodzić się należy z organem, że niepełnosprawność I. S. (uczeń niesłyszący z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim) nie jest tożsama z niepełnosprawnością, o której mowa przepisie art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy Prawo oświatowe, odnoszącym się do uczniów z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym. Przepis ten nie znajdował zatem zastosowania w sprawie.
Natomiast przedmiotem sporu w niniejszej sprawie jest kwestia prawidłowej wykładni art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe. W zaskarżonej czynności organ przyznał, że orzeczona niepełnosprawność kwalifikowałaby syna skarżącej do bezpłatnego transportu i opieki na podstawie tego przepisu do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Natomiast ośrodek w K., do którego uczeń został skierowany i w ramach którego funkcjonuje [...] I Stopnia nr [...], jest Specjalnym Ośrodkiem Szkolno-Wychowawczym dla Dzieci i Młodzieży, będącym częścią Zespołu Placówek Szkolno-Wychowawczych w K. i nie jest ośrodkiem rewalidacyjno-wychowawczym w rozumieniu przepisów prawa. W konsekwencji, zdaniem organu, skarżącej nie przysługuje refundacja kosztów transportu syna do szkoły.
Przepis art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe wielokrotnie był przedmiotem analizy w orzecznictwie sądów administracyjnych. Część sądów podzielała stanowisko wyrażone w czynności Prezydenta Miasta Lublin, polegające na uznaniu, że art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe przyznaje dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, uprawnienie do bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu tylko w sytuacji, gdy uczęszczają do ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego. Takiego uprawnienia nie nabywają dzieci ze wskazanymi w przepisie niepełnosprawnościami uczęszczające do innego rodzaju placówek (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 18 stycznia 2018 r., sygn. III SA/Łd 986/17, czy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 1 lipca 2020 r., sygn. II SA/Po 115/20).
Według poglądu przeciwnego, wykładnia tego przepisu dokonana nie tylko z uwzględnieniem wykładni językowej prowadzi do wniosku, że kontynuowanie nauki w ośrodku zapewniającym najkorzystniejszą formę kształcenia specjalnego przy wykorzystaniu zajęć rewalidacyjnych należy uznać za objęte dyspozycją art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2022 r., sygn. III OSK 3280/21, z dnia 30 października 2020 r., sygn. I OSK 1087/20 oraz z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. III OSK 7333/21).
Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela drugi z przytoczonych wyżej poglądów, zgodnie z którym dokonując wykładni art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe należy odwołać się nie tylko do wykładni językowej, ale również do innych metod interpretacyjnych: historycznej, celowościowej i funkcjonalnej.
Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 30 października 2020 r., sygn. I OSK 1087/20, ze względu na cechy języka prawnego, jego nieostrość, wieloznaczność, czy semantyczną otwartość, jego zależność od zmieniających się kontekstów pozajęzykowych, takich jak stosunki społeczne, ekonomiczne czy polityczne (...) istnieje konieczność sprawdzenia, czy uzyskana jednoznaczność przepisu nie prowadzi do sprzeczności w systemie prawa lub czy nie burzy powszechnie akceptowanych społecznie wartości (por. M. Zieliński, Wykładnia prawa, Zasady, reguły, wskazówki wyd. Lexis Nexis 2002 r.). W każdej sytuacji, w której nasuwa się podejrzenie, że wynik wykładni językowej jest nieadekwatny, interpretator powinien go skonfrontować z wykładnią systemową i funkcjonalną (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 7 grudnia 2006 r., sygn. III CZP 108/06, OSNC 2007/9/134, Biul.SN 2006/12). W uzasadnieniu powołanej uchwały wskazuje się, że nawet wtedy, gdy wykładnia gramatyczna prowadzi do jednoznacznego rezultatu i można byłoby poprzestać na wnioskach wynikających z paremii clara non sunt interpretanda oraz zaniechać stosowania dalszych reguł interpretacyjnych, w nowszym piśmiennictwie trafnie kwestionuje się ograniczanie wyłącznie do klasyfikacyjnej koncepcji wykładni prawa, zwłaszcza wtedy, gdy za przyjęciem odmiennej konkluzji przemawiają istotne argumenty funkcjonalne.
Dokonując wykładni przepisu art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe należało mieć również na względzie przywołane wcześniej zasady konstytucyjne.
Jak wskazano już wyżej, ustawa Prawo oświatowe gwarantuje prawo każdego obywatela Rzeczypospolitej Polskiej do kształcenia się oraz prawa dzieci i młodzieży do wychowania i opieki, odpowiednich do wieku i osiągniętego rozwoju (art. 1 pkt 1 ustawy). Na mocy art. 1 pkt 7 ustawy Prawo oświatowe system oświaty zapewnia opiekę nad uczniami niepełnosprawnymi przez umożliwianie realizowania zindywidualizowanego procesu kształcenia, form i programów nauczania oraz zajęć rewalidacyjnych.
System oświaty obejmuje, między innymi, młodzieżowe ośrodki wychowawcze, młodzieżowe ośrodki socjoterapii, specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze oraz specjalne ośrodki wychowawcze dla dzieci i młodzieży wymagających stosowania specjalnej organizacji nauki, metod pracy i wychowania, a także ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze umożliwiające dzieciom i młodzieży, o których mowa w art. 36 ust. 17, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, realizację odpowiednio obowiązku, o którym mowa w art. 31 ust. 4, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki (art. 2 pkt 7 ustawy).
Minister Edukacji Narodowej w rozporządzeniu z dnia 11 sierpnia 2017 r. w sprawie publicznych placówek oświatowo-wychowawczych, młodzieżowych ośrodków socjoterapii, specjalnych ośrodków szkolno-wychowawczych, specjalnych ośrodków wychowawczych, ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych oraz placówek zapewniających opiekę i wychowanie uczniom w okresie pobierania nauki poza miejscem stałego zamieszkania (Dz. U. z 2017 r. poz. 1606 z późn. zm.), które obowiązywało w dacie zaskarżonej czynności, określił rodzaje i szczegółowe zasady działania ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych. Zgodnie z § 50 ust. 1 rozporządzenia ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze umożliwiają dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki. Wychowankami ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych są:
1) dzieci i młodzież z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim posiadające orzeczenie o potrzebie zajęć rewalidacyjno-wychowawczych;
2) dzieci i młodzież z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, posiadające orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego (§ 50 ust. 2 rozporządzenia).
Jak wynika z § 51 ust. 2 rozporządzenia ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy zapewnia wychowankom, o których mowa w § 50 ust. 2:
1) rozpoznawanie indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych, możliwości psychofizycznych i zainteresowań wychowanków;
2) udział w zajęciach:
a) umożliwiających nabywanie umiejętności życiowych i społecznych ułatwiających prawidłowe funkcjonowanie w środowisku rodzinnym i społecznym:
- rewalidacyjnych,
- profilaktyczno-wychowawczych,
- innych o charakterze terapeutycznym,
b) sportowych, turystycznych, rekreacyjnych i kulturalno-oświatowych, z uwzględnieniem możliwości psychofizycznych wychowanków,
c) rozwijających zainteresowania;
3) realizację odpowiednio podstawy programowej wychowania przedszkolnego oraz podstawy programowej kształcenia ogólnego.
Obecnie obowiązujące rozporządzenie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 30 marca 2023 r. w sprawie niektórych publicznych placówek systemu oświaty (Dz. U. z 2023 r. poz. 651) zawiera analogiczne regulacje (§ 53 ust. 1-2 oraz § 54 ust. 2).
Jednocześnie przepis § 32 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 11 sierpnia 2017 r. przewiduje, że specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze są prowadzone dla dzieci i młodzieży:
1) niesłyszących i słabosłyszących;
2) niewidomych i słabowidzących;
3) z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją;
4) z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu lekkim, umiarkowanym lub znacznym;
5) z autyzmem, w tym z zespołem Aspergera;
6) z niepełnosprawnościami sprzężonymi.
Zgodnie z § 33 ust. 1 tego rozporządzenia specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze są prowadzone dla dzieci i młodzieży, które:
1) wymagają stosowania specjalnych oddziaływań wychowawczych, pomocy psychologiczno-pedagogicznej i zajęć rewalidacyjnych oraz
2) posiadają orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego wydane ze względu na niepełnosprawność, o której mowa w § 32, oraz które z powodu tej niepełnosprawności nie mogą uczęszczać do szkoły w miejscu zamieszkania.
Stosownie do § 37 ust. 1 tego rozporządzenia specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy i specjalny ośrodek wychowawczy:
1) rozpoznają indywidualne potrzeby rozwojowe i edukacyjne, możliwości psychofizyczne i zainteresowania wychowanków;
2) na bieżąco monitorują poziom bezpieczeństwa wychowanków i efekty podejmowanych działań, w szczególności wychowawczych;
3) zapewniają udział wychowanków w zajęciach:
a) umożliwiających nabywanie umiejętności życiowych i społecznych ułatwiających prawidłowe funkcjonowanie w środowisku rodzinnym i społecznym, w szczególności po opuszczeniu ośrodka:
– rewalidacyjnych,
– profilaktyczno-wychowawczych,
– innych o charakterze terapeutycznym,
b) sportowych, turystycznych i rekreacyjnych, w tym zajęciach organizowanych na świeżym powietrzu, o ile pozwalają na to warunki atmosferyczne,
c) kulturalno-oświatowych,
d) rozwijających zainteresowania;
4) wspierają wychowanków w okresie poprzedzającym opuszczenie ośrodka.
Zatem specjalne ośrodki szkolno-wychowawcze także realizują zajęcia rewalidacyjne. Jak stanowi ust. 3 § 37 tego rozporządzenia, zajęcia rewalidacyjne i profilaktyczno-wychowawcze, o których mowa w ust. 1 pkt 3 lit. a tiret pierwsze i drugie, są ukierunkowane w szczególności na:
1) wspieranie wychowanków nowo przyjętych;
2) rozwijanie mocnych stron i zainteresowań wychowanków odpowiednio do ich możliwości psychofizycznych;
3) kształtowanie kompetencji indywidualnych i społecznych wychowanków oraz przygotowanie ich do samodzielnego funkcjonowania w życiu dorosłym i aktywności zawodowej.
Uwzględniając treść powyższych przepisów tworzących kontekst systemowy dla analizowanej regulacji art. 39 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe, Sąd w składzie orzekającym podziela pogląd wyrażony przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. III OSK 7333/21, że w sytuacji, gdy w ośrodku szkolno-wychowawczym (w okolicznościach niniejszej sprawy – w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym) prowadzone są zajęcia rewalidacyjne, a orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego ucznia stwierdza potrzebę jego udziału w tego rodzaju zajęciach, nie ma racjonalnych podstaw, aby pozbawić takiego ucznia uprawnienia płynącego z normy zawartej w art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe. Kontynuowanie nauki w ośrodku zapewniającym najkorzystniejszą formę kształcenia specjalnego przy wykorzystaniu zajęć rewalidacyjnych uznać należy bowiem za objęte dyspozycją art. 39 ust. 4 pkt 2 tej ustawy.
Wykładnia systemowa nie dostarcza bowiem argumentów uzasadniających odrębne traktowanie dzieci i młodzieży niepełnosprawnej ze względu na nazwę placówki, do której uczęszczają, w przypadku gdy placówka zapewnia uczniowi zajęcia rewalidacyjne.
W uzasadnieniu do projektu ustawy Prawo oświatowe wskazano, że w przepisie art. 2 pkt 7 projektu zaproponowano wprowadzenie nazwy "ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze", zastępującej dotychczasowe opisowe określenie ośrodków umożliwiających dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną z niepełnosprawnościami sprzężonymi realizację odpowiednio obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki. Wprowadzenie przepisu ułatwi identyfikację tych placówek w przepisach oświatowych. W konsekwencji przepisy art. 32 ust. 6, art. 38 ust. 5 oraz art. 39 ust. 4 pkt 2 projektu zawierają nazwę wprowadzoną w art. 2 pkt 7.
Zarazem projekt ustawy uzasadniał treść art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy koniecznością doprecyzowania poprzez wskazanie wieku uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, bowiem uczniowie ci mogą kształcić się do 24. roku życia. Zatem zapewnianie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu uczniom z niepełnosprawnościami sprzężonymi nie może trwać dłużej niż realizacja kształcenia specjalnego. Natomiast uczestnikom zajęć rewalidacyjno-wychowawczych gmina jest zobowiązana przepisami prawa, tak jak dotychczas zapewnić bezpłatny transport i opiekę w czasie przewozu do 25. roku życia (druk nr 130 Sejmu VIII kadencji).
Z powyższego wynika, że wprowadzenie nazwy "ośrodki rewalidacyjno-wychowawcze" w miejsce dotychczasowego opisowego określenia ośrodków umożliwiających dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi z niepełnosprawnością intelektualną realizację odpowiednio obowiązku rocznego przygotowania przedszkolnego, obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, miała na celu ułatwienie identyfikacji tych placówek w przepisach oświatowych, a nie szczególne uprzywilejowanie uczniów z niepełnosprawnościami sprzężonymi uczęszczających do ośrodków rewalidacyjno-wychowawczych względem tych uczniów uczęszczających do innego rodzaju placówek oświatowych, w których realizowane są zajęcia rewalidacyjne.
W konsekwencji, w ocenie Sądu literalne brzmienie przepisu art. 39 ust. 4 pkt 2 Prawa oświatowego nie uzasadnia odmowy zapewnienia uczniom ze wskazanymi w tym przepisie rodzajami niepełnosprawności i zaleceniem zajęć rewalidacyjnych bezpłatnego transportu i opieki lub zwrotu kosztów dowozu jedynie w zależności od tego, do jakiej placówki uczęszczają. Taka interpretacja byłaby zaprzeczeniem równego traktowania dzieci i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi, z których jedną z niepełnosprawności jest niepełnosprawność intelektualna, w realizacji obowiązku nauki, skoro zarówno specjalny ośrodek szkolno-wychowawczy, jak i ośrodek rewalidacyjno-wychowawczy przeznaczone są dla dzieci i młodzieży m.in. z niepełnosprawnością sprzężoną i zapewniają realizację zarówno obowiązku nauki, jak i realizację zajęć rewalidacyjnych.
Zwrócić także należy uwagę na cel normy art. 39 ust. 4 Prawa oświatowego. Celem tym jest pomoc rodzinom wychowującym uczniów niepełnosprawnych w wieku do 21 roku życia oraz wychowującym młodzież i dzieci niepełnosprawne w stopniu głębokim, a także dzieciom i młodzieży z niepełnosprawnościami sprzężonymi - nawet do 25 roku życia - i ułatwienie realizacji przez takie osoby obowiązku nauki, co zwłaszcza w przypadku osób dotkniętych niepełnosprawnościami kwalifikowanymi jest znacznie trudniejsze, wymaga zdecydowanie większych różnorodnych działań i środków i trwa dłużej niż w przypadku osób dotkniętych lżejszą niepełnosprawnością (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2023 r., sygn. III OSK 7333/21).
Z tych wszystkich względów Sąd uznał, że w rozpoznawanej sprawie należało odstąpić od literalnej wykładni art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe i dokonać wykładni historycznej, funkcjonalnej i systemowej tego przepisu.
Natomiast podejmując zaskarżoną w niniejszej sprawie czynność organ dokonał błędnej wykładni art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, bezzasadnie zawężając ją do wykładni językowej.
W okolicznościach sprawy nie budzi wątpliwości, że w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego syna skarżącej zalecono objęcie I. S. specjalistycznymi zajęciami rewalidacyjnymi ukierunkowanymi na usprawnianie sfer deficytowych i wszechstronny rozwój. Jednocześnie w orzeczeniu jako najkorzystniejszą dla ucznia formę kształcenia specjalnego, z uwzględnieniem konieczności realizowania zajęć rewalidacyjnych, wskazano Branżową Szkołę Wielozawodową Specjalną I stopnia w specjalnym ośrodku szkolno-wychowawczym. Z pisma dyrektora Zespołu Placówek Szkolno-Wychowawczych w K. z dnia [...] 2022 r. wynika również, że I. S. realizuje w ośrodku Indywidulany Program Edukacyjno – Terapeutyczny uwzględniający zalecenia zawarte w orzeczeniu o niepełnosprawności.
Ponadto § 8 statutu Zespołu Placówek Szkolno-Wychowawczych w K., powszechnie dostępny na stronie internetowej tego Zespołu, wskazuje, że placówka świadczy na rzecz wychowanków opiekę częściową, zapewniając w okresie nauki szkolnej całodobową opiekę, warunki do nauki i wychowania oraz możliwość realizacji celów rewalidacyjnych, a z § 11 ust. 2 pkt 3 statutu wynika, że praca dydaktyczna, wychowawcza i opiekuńcza w tej placówce odbywa się na zajęciach rewalidacyjnych. Stosownie zaś do § 103 ust. 1 statutu dla ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego opracowuje się Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny, uwzględniający zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego oraz dostosowany do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych a także możliwości psychofizycznych ucznia. Zgodnie z § 103 ust. 4 pkt 4 statutu Program zawiera, między innymi, zakres i sposób dostosowania wymagań edukacyjnych do indywidualnych potrzeb rozwojowych i edukacyjnych oraz możliwości psychofizycznych ucznia (w tym zajęcia rewalidacyjne). W postanowieniach dotyczących obowiązków oraz praw ucznia statut wskazuje, że uczeń placówki ma prawo, między innymi, do korzystania z opieki psychologicznej, pedagogicznej oraz wsparcia rewalidacyjnego (§ 106 ust. 1 pkt 8) oraz jest zobowiązany do uczestnictwa w zajęciach edukacyjnych, wychowawczych oraz rewalidacyjnych i w życiu placówki (§ 107 ust. 1 pkt 3).
W konsekwencji powyższych rozważań należy uznać, że organ bezpodstawnie ograniczył możliwość skorzystania przez syna skarżącej z uprawnienia wynikającego z przepisów art. 39 ust. 4 pkt 2 w związku z art. 39a ust. 1 Prawa oświatowego, poprzestając na stwierdzeniu, że wbrew literalnemu brzmieniu art. 39 ust. 4 pkt 2 tej ustawy Specjalny Ośrodek Szkolno-Wychowawczy dla Dzieci i Młodzieży w K., w skład którego wchodzi Branżowa Szkoła I Stopnia nr [...], nie jest ośrodkiem rewalidacyjno-wychowawczym w rozumieniu rozporządzenia. Organ błędnie nie wziął pod uwagę, że w świetle obowiązujących przepisów oraz okoliczności sprawy I. S. realizuje w Specjalnym Ośrodku Szkolno-Wychowawczym w K. zalecenia zawarte w orzeczeniu o potrzebie kształcenia specjalnego, w tym zalecenie odnośnie zajęć rewalidacyjnych.
Końcowo należy podkreślić, że przepis art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe nie ogranicza uprawnienia do bezpłatnego transportu wyłącznie do najbliższego ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, w przeciwieństwie do obowiązku określonego w art. 39 ust. 4 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym obowiązkiem gminy jest zapewnienie bezpłatnego transportu uczniów niepełnosprawnych do najbliższej szkoły podstawowej lub najbliższej szkoły ponadpodstawowej.
W związku z tym bez wpływu na rozstrzygnięcie sprawy pozostaje argumentacja organu dotycząca możliwości uczęszczania I. S. do szkoły w Lublinie. Przy tym w toku postępowania organ przyznawał, że wiązałoby się to z koniecznością zmiany kierunku kształcenia. Dokumenty przedstawione przez organ na rozprawie w istocie potwierdzają ostatnio powołaną okoliczność, aczkolwiek wskazują na podjęcie działań w celu stworzenia możliwości kształcenia w tym kierunku na terenie Lublina w roku szkolnym 2023/2024.
Jeszcze raz podkreślić należy, że wybór szkoły dla dziecka należy do rodziców i stanowi realizację ich praw konstytucyjnych. W toku postępowania skarżąca wielokrotnie podkreślała, że przy wyborze szkoły dla syna kierowała się wyłącznie jego dobrem. Kluczowe w tym względzie były: kadra nauczycielska posługująca się językiem migowym, rówieśnicy z podobnymi problemami i niepełnosprawnością, wśród których I. S. nie czułby się wykluczony, oraz preferowany kierunek kształcenia. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 12 stycznia 2021 r., sygn. III OSK 2039/21, za aktualne należy uznać stanowisko, że zapewnienie przez gminę uczniowi upośledzonemu intelektualnie w stopniu głębokim, a także takiemu, którego upośledzenie sprzężone jest z innymi niepełnosprawnościami, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do ośrodka umożliwiającego wypełnienie obowiązku szkolnego i obowiązku nauki, nie musi dotyczyć ośrodka położonego najbliżej. Takie bowiem zastrzeżenie zostało wyeliminowane w wyniku ewolucji normatywnej obowiązków gminy w omawianym zakresie. Wybór ośrodka nie stanowi uprawnienia gminy, lecz osób, do których należy podejmowanie decyzji w imieniu ucznia w wykonaniu konstytucyjnie gwarantowanego prawa do nauki i wyboru szkoły (art. 70 ust. 1 i 3 Konstytucji). Sąd w obecnym składzie podziela to stanowisko.
Z tych samych względów nie podlegał uwzględnieniu sformułowany w skardze wniosek dowodowy o zwrócenie się do Specjalnego Ośrodka Szkolno- Wychowawczego dla Dzieci i Młodzieży Niepełnosprawnych im. [...]. Z. S. w L. celem udzielenia informacji czy [...] I Stopnia posiada kadrę nauczycielską władającą językiem migowym i czy młodzież ucząca się w klasie o profilu – pracownik pomocniczy obsługi hotelowej rekrutuje się z osób niesłyszących lub słabosłyszących posługujących się językiem migowym.
Stosownie bowiem do art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów jedynie w sytuacji, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W przypadku wniosku dowodowego zgłoszonego przez skarżącą nie zachodziły przesłanki wymienione w przytoczonym przepisie.
Kierując się omówionymi wyżej względami Sąd uznał, że czynność Prezydenta Miasta Lublin z dnia 30 listopada 2022 r. została podjęta z naruszeniem prawa, gdyż została oparta na błędnej wykładni art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe, co uniemożliwiło skorzystanie przez skarżącą z uprawnienia określonego tym przepisem.
W konsekwencji Sąd na podstawie art. 146 § 1 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności.
Wskazać również należy, że w świetle art. 146 § 2 p.p.s.a. uznanie w wyroku uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisów prawa pozostawione jest uznaniu Sądu. Mając na uwadze, że zaskarżona czynność dotyczyła zwrotu kosztów przewozu niepełnosprawnego dziecka, a w skardze skarżąca wniosła o uznanie obowiązku Prezydenta Miasta Lublin do zapewnienia bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do Branżowej Szkoły I Stopnia nr [...] w K. oraz z powrotem do L., o co skarżąca we wniosku z dnia 3 listopada 2022 r. się nie ubiegała, Sąd nie zastosował art. 146 § 2 p.p.s.a. Niemniej rozpatrując sprawę ponownie organ zobowiązany będzie uwzględnić dokonaną przez Sąd wykładnię przepisu art. 39 ust. 4 pkt 2 ustawy Prawo oświatowe.
Sąd stosownie do art. 250 § 1 p.p.s.a. przyznał ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenie z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Sąd ustalił wysokość wynagrodzenia na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265 z późn. zm.) i określoną w tym przepisie kwotę 480 zł podwyższył o podatek od towarów i usług na podstawie § 4 ust. 3 rozporządzenia z dnia 3 października 2016 r. Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 68 z późn. zm.).
Sąd nie zastosował stawki z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c, zawartego w rozdziale 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu, ponieważ odsyłający między innymi do tego rozdziału przepis § 4 ust. 1 powołanego rozporządzenia wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 kwietnia 2023 r. sygn. akt SK 53/22 (Dz.U. z 4 maja 2023 r., poz. 842) został częściowo uznany za niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z tym wyrokiem wymieniony wyżej przepis traci moc w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 265, ze zm.), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru. Dlatego też, mając na uwadze sentencję omawianego wyroku Trybunału Konstytucyjnego, przyznano ustanowionemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenie z uwzględnieniem stawki przewidzianej w § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c. rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.