III SA/Lu 279/22

III SA/Lu 279/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-10-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jerzy Drwal
Jerzy Marcinowski /przewodniczący sprawozdawca/
Robert Hałabis
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I GSK 369/23 - Wyrok NSA z 2025-10-16
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1505
art. 29 ust. 1;
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa t.j.
Dz.U. 2015 poz 187
§ 13zi;
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji  Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151;
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Robert Hałabis Protokolant: Referent Agnieszka Kuna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2022 r. sprawy ze skargi Koło Gospodyń Wiejskich na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] kwietnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 6 kwietnia 2022 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako organ II instancji, organ odwoławczy), po rozpatrzeniu odwołania Koło Gospodyń Wiejskich utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Tomaszowie Lubelskim (dalej jako organ I instancji) z dnia 27 stycznia 2022 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej.
Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Koło Gospodyń Wiejskich (dalej jako wnioskodawca, KGW, skarżąca) złożyło w dniu 20 sierpnia 2021 r. wniosek o przyznanie pomocy finansowej na realizacją w terminie do 30 września 2021 r. inicjatyw dotyczących organizacji wydarzenia mającego na celu wsparcie lokalnej społeczności w zakresie dostępności do szczepień przeciwko COVID-19. We wniosku wskazano jako planowane na dzień [...] 2021 r. miejsce wydarzenia - boisko przy świetlicy w [...].
Decyzją z dnia 25 sierpnia 2021 r. organ I instancji, na podstawie §13zi rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2015 r., poz. 187 ze zm.) - dalej jako rozporządzenie z dnia 27 stycznia 2015 r. przyznał wnioskodawcy pomoc finansową w kwocie 8.000 zł na realizację przedmiotowej inicjatywy. W dniu 6 września 2021 r. wpłynęło sprawozdanie KGW z realizacji przedmiotowego wydarzenia, które nie zostało zaakceptowane przez organ I instancji.
W związku z faktem, że do organu I instancji wpłynęło 7 wniosków, w których wskazano tożsamą datę i miejsce organizacji wydarzenia mającego na celu wsparcie lokalnej społeczności w zakresie dostępności do szczepień przeciwko COVID-19, tj. wydarzenia, które odbyło się w dniu [...] 2021 r. na boisku w [...], zaszła konieczność ustalenia czy owo wydarzenie było organizowane oddzielnie przez każde z KGW wnioskujących o przyznanie pomocy finansowej, a zatem ustalenie faktycznego organizatora wydarzenia, uprawnionego do uzyskania pomocy finansowej, dlatego też organ I instancji wezwał wnioskodawcę do złożenia stosownych wyjaśnień w tym zakresie.
W odpowiedzi na powyższe wezwanie KGW w piśmie z dnia 20 września 2021 r. nie udzieliło merytorycznych wyjaśnień, natomiast zarzuciło organowi naruszenie przepisów procesowych, zwracając uwagę na zakończenie postępowania administracyjnego o przyznanie pomocy.
Po uzyskaniu wyjaśnień od Dyrektora Samodzielnego Publicznego Zespołu Opieki Zdrowotnej w T. L. i Kierownika Delegatury w Z. L. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia, organ I instancji zawiadomieniem z dnia 3 listopada 2021 r. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranej pomocy finansowej, zaś decyzją z dnia 27 stycznia 2022 r. ustalił KGW kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu pomocy finansowej dla kół gospodyń wiejskich na realizację przedmiotowej inicjatywy w wysokości 8.000 zł.
Od powyższej decyzji KGW wniosło odwołanie.
Organ odwoławczy, decyzją z dnia 6 kwietnia 2022 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu podniósł, że postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności prowadzone jest na podstawie art. 29 ust. 1, 1c i ust. 2 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Wyjaśnił, że płatności nienależne to należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, również wówczas, gdy nie była to wyłączna przyczyna wypłaty dokonanej w nieprawidłowej wysokości, czyli wszystkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu. Ustalenie, że dokonano wypłaty płatności z uchybieniem któregokolwiek z warunków jej przyznania, oznacza nieprawidłowe wydatkowanie kwot pomocy, których zwrotu, jako płatności nienależnej należy dochodzić.
W ocenie organu odwoławczego, zorganizowanie w dniu [...] 2021 r., w jednym miejscu i czasie, w [...] wydarzenia jednocześnie przez 7 Kół Gospodyń Wiejskich, z: [...], [...], W. W., [...], [...], W. i U. nastąpiło z naruszeniem § 13zi ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r.
Tymczasem, aby uzyskać dofinansowanie, KGW musiało być organizatorem wydarzenia i spełniać wszystkie niezbędne wymogi wynikające z przepisów prawa. W sytuacji, gdy kilku współorganizatorów realizuje de facto wspólne wydarzenie, w jednym miejscu i czasie oraz korzystając z jednego wspólnego punktu szczepień, to nawet jeżeli każde z KGW wskaże osobno realizację aktywności, to nie zostaną spełnione normatywne przesłanki do otrzymania pomocy finansowej. W takiej sytuacji otrzymana pomoc w wysokości 8.000 zł podlega zwrotowi.
W ocenie organu odwoławczego wspólna organizacja jednego wydarzenia, w jednym miejscu i czasie oraz stworzenie możliwości zaszczepienia się w jednym punkcie szczepień nie zapewnia w sposób efektywny i racjonalny realizacji celu określonego w § 13zi ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r., jakim jest wsparcie lokalnej społeczności w zakresie dostępności do szczepień.
W świetle przepisu art. 44 ust. 3 pkt. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1634, ze zm.) wspólne organizowanie wydarzenia mającego na celu wsparcie lokalnej społeczności w zakresie dostępności do szczepień przeciwko COVID-19 należało uznać za niewystarczające, nieefektywne oraz nieuzasadnione.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, Koło Gospodyń Wiejskich wniosło o "zmianę" decyzji wydanych w obu instancjach, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i zarzuciło naruszenie:
- prawa materialnego, tj. § 13zi ust. 1 pkt 1 w związku § 13zi ust. 22 pkt 1) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 lipca 2021 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie norm prawnych, niewłaściwy proces kwalifikacji stanu faktycznego do stanu prawnego przez przyjęcie, że KGW nie spełniło celu jakim jest wsparcie lokalnej społeczności w zakresie dostępności do szczepień przeciwko COVID-19, a tym samym nie spełniło warunków otrzymania pomocy finansowej;
- przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 8, art. 11, art. 75 § 1 oraz art. 107 § 1 k.p.a., poprzez niewystarczające przeprowadzenie postępowania dowodowego, dowolną ocenę materiału dowodowego, niedokonanie ustaleń mających zasadnicze rozstrzygniecie dla sprawy oraz niepełne uzasadnienie faktyczne i prawne zaskarżonej decyzji;
- art. 7 w związku z art. 77 i art. 78 § 1 k.p.a., poprzez zaniechanie dokonania wszechstronnej oceny dowodów zgromadzonych przez organ pierwszej instancji, w szczególności przez niezbadanie sprawy pod względem faktycznym i prawnym, rozpatrzenie sprawy na podstawie niekompletnego i niewystarczającego materiału dowodowego, brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego w zakresie precyzyjnego ustalenia - czy w trakcie wydarzenia jakie odbyło się w dniu [...] strona skarżąca zapewniła możliwość zaszczepienia się mieszkańcom Gminy U., ale również wszystkim innym chętnym do poddania się szczepieniu, przez czas co najmniej 5 godzin dziennie;
- art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 84 § 1 k.p.a., poprzez prowadzenie postępowania w sposób zakładający dokonanie przez stronę skarżącą zarzuconych naruszeń, bez wyczerpującej oceny podnoszonych w odwołaniu wyjaśnień strony i co za tym idzie niewłaściwe zastosowanie sankcji z § 13zi ust. 22 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 lipca 2021 r. zmieniającego rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 27 stycznia 2015 r. w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa co - zdaniem strony skarżącej - jeszcze bardziej podważa zaufanie do organów kontrolnych i prowadzi do stwierdzenia, że rozstrzygnięcie sprawy nastąpiło z naruszeniem zasady obiektywizmu;
- art. 15 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, a ograniczenie się przez organ drugiej instancji do weryfikacji decyzji organu I instancji.
Zarzucono również, że sprawa zwrotu pobranych środków pieniężnych nie mogła być załatwiona w drodze decyzji administracyjnej, bowiem jest to sprawa cywilna, do której ewentualnie mogą znaleźć zastosowanie przepisy ustawy Kodeks cywilny o bezpodstawnym wzbogaceniu (art. 405 k.c. i nast.).
W uzasadnieniu zarzutów wskazano, że w trakcie wydarzenia, które odbyło się w dniu [...], w ramach wsparcia lokalnej społeczności w zakresie dostępności do szczepień przeciwko [...], zapewniona została możliwość zaszczepienia się mieszkańcom Gminy U., jak również wszystkim innym chętnym do poddania się szczepieniu, przez co najmniej 5 godzin dziennie. Przy tym, kadra medyczna wykonująca szczepienia wydelegowana przez Samodzielny Publiczny Zespół Opieki Zdrowotnej w T. L. na podstawie uprzednio zawartej umowy, nie miała jakichkolwiek zastrzeżeń do wyposażenia punktu szczepień przygotowanego przez współorganizatora wydarzenia. Strona skarżąca zwróciła także uwagę na to, że w trakcie zorganizowanego wydarzenia zapewnione zostały trzy aktywności, zrealizowano również obowiązek złożenia sprawozdania.
Zdaniem strony skarżącej, § 13zi ust. 1 pkt 17) powołanego rozporządzenia wyraźnie precyzuje, jakie elementy zawierać powinno takie sprawozdanie. W tym sprawozdaniu, sporządzonym na specjalnym formularzu nie ma mowy o dokumentacji (np. umowy faktury VAT, rachunki potwierdzające poniesione wydatki, pozwolenia, decyzje), którą należy dołączyć do sprawozdania, a których żądały organy.
Strona skarżąca nie zgodziła się z twierdzeniem, że wspólne organizowanie wydarzenia w zakresie dostępności do szczepień przeciwko COVID-19, należy uznać za nieuzasadnione, a sytuacja wspólnego organizowania wydarzenia z innymi Kołami Gospodyń Wiejskich, nie spełniła celu jakim jest wsparcie lokalnej społeczności w zakresie dostępności do szczepień przeciwko COVID-19. W tym zakresie zarzuciła brak ustaleń co do ilości zaszczepionych osób i niewskazanie źródła wiedzy, że wydarzenie nie spełniło celu określonego w § 13zi ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.
Podniesiono również, że organ I instancji akceptując sprawozdanie z przebiegu organizowanego wydarzenia oraz przyznając stronie skarżącej z tego tytułu pomoc finansową, dokładnie wiedział, ile Kół Gospodyń Wiejskich brało czynny udział we współorganizowaniu wydarzeń mających za cel wsparcie lokalnej społeczności w zakresie dostępności do szczepień przeciwko COVID-19 i wówczas nie miał jakichkolwiek wątpliwości co do celowości wydatkowanych kwot.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Dodatkowo wskazał, że podczas wydarzenia zorganizowanego w dniu [...] przez jednocześnie 7 kół gospodyń wiejskich zaszczepione zostały jedynie 5 osób.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Naprzód stwierdzić trzeba, że błędny jest pogląd strony skarżącej, że sprawa zwrotu pobranych środków pieniężnych nie może być załatwiona w drodze rozstrzygnięcia indywidualnej sprawy z zakresu prawa administracyjnego i że jest to sprawa cywilna rozstrzygana w oparciu o przepisy ustawy Kodeks cywilny o bezpodstawnym wzbogaceniu.
Podstawę normatywną w tym zakresie stanowi art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2019 r. poz. 1505 ze zm., dalej jako "ustawa o ARiMR"). W dacie wydania decyzji przez organ I instancji art. 29 ust. 1 tej ustawy stanowił, że ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej; 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej. Zgodnie z ust. 2 tego przepisu, właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1.
Przepis ten, z dniem 29 marca 2022 r. uległ zmianie na mocy ustawy z dnia 24 lutego 2022 r. o zmianie ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2022, poz. 646). Na dzień wydania zaskarżonej decyzji art. 29 ust. 1 stanowił (i stanowi nadal), że środki publiczne:
1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,
2) krajowe, przeznaczone na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały przyznane nienależnie lub zostały pobrane w nadmiernej wysokości w wyniku naruszenia prawa lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków.
Ustalenie kwoty przyznanych nienależnie lub pobranych w nadmiernej wysokości środków publicznych, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 29 ust. 1c). Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2).
Z treści przytoczonych wyżej przepisów ustawy o ARiMR wynika zatem wprost, że przedmiotem postępowania toczącego się przed właściwym organem jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków.
Pojęcie nienależnych płatności jest szerokie i obejmuje swym zakresem przedmiotowym różne przypadki nieuprawnionego pobrania środków publicznych. Płatności nienależne to należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie wnioskodawcy, także wówczas, gdy nie była to wyłączna przyczyna wypłaty dokonanej w nieprawidłowej wysokości, czyli sytuacje, w których stwierdzono – nawet po przyznaniu płatności jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu wnioskodawcy, które wpłynęły na ocenę przyznania wnioskowanej płatności.
Materialnoprawną podstawą wydania zaskarżonej decyzji były przepisy rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r., a konkretnie § 13zi. Przepis ten został dodany do przedmiotowego rozporządzenia przez § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 lipca 2021 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu i sposobów realizacji niektórych zadań Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2021 r. poz. 1311) i obowiązuje od dnia 23 lipca 2021 r. Odwoływanie się więc w zarzutach skargi do § 13zi rozporządzenia zmieniającego z dnia 15 lipca 2021 r., zamiast do rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r. uznać należy za oczywistą omyłkę.
Jak stanowi § 13zi ust. 1 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r., w 2021 r. Agencja udziela pomocy finansowej na realizację innych zadań wynikających z polityki państwa w zakresie rolnictwa i rozwoju wsi, o której mowa w § 2 ust. 1 pkt 6, kołom gospodyń wiejskich wpisanym do Krajowego Rejestru Kół Gospodyń Wiejskich (...):
1) na realizację w terminie do dnia 30 września 2021 r. inicjatyw dotyczących organizacji wydarzenia mającego na celu wsparcie lokalnej społeczności w zakresie dostępności do szczepień przeciwko COVID-19, zwanego dalej "wydarzeniem", na które wstęp jest bezpłatny i które nie może trwać dłużej niż 3 dni;
2) z tytułu zaszczepienia przeciwko COVID-19 po raz pierwszy co najmniej 100 osób w trakcie wydarzenia (premia);
3) z tytułu zorganizowania wydarzenia, podczas którego zaszczepiono po raz pierwszy przeciwko COVID-19 największą liczbę osób i nie mniej niż 100 osób (dodatkowa premia).
Zgodnie z § 13zi ust. 4 rozporządzenia, pomoc finansowa na realizację wydarzeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jest przyznawana:
1) na wniosek koła gospodyń wiejskich złożony do dnia 15 września 2021 r. na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję na jej stronie internetowej;
2) w drodze decyzji kierownika biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na siedzibę koła gospodyń wiejskich.
Wymogi co do treści wniosku zostały określone w § 13zi ust. 10 pkt 1-7.
Jak stanowi § 13zi ust. 12 przedmiotowego rozporządzenia, w ramach realizacji wydarzenia koło gospodyń wiejskich zapewnia co najmniej trzy z następujących aktywności:1) oprawę muzyczną; 2) występy artystyczne; 3) strefę gastronomiczną; 4) pokazy ratownictwa medycznego; 5) strefę dla dzieci; 6) zawody sportowe; 7) ekspozycję i degustację wyrobów kół gospodyń wiejskich; 8) pokazy rękodzieła ludowego; 9) warsztaty i szkolenia; 10) upominki dla osób zaszczepionych w trakcie wydarzenia.
Wysokość pomocy finansowej na realizację wydarzeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, wynosi 8000 zł na jedno wydarzenie (§ 13zi ust. 13).
Obok podstawowej pomocy finansowej w wysokości 8000 zł, istnieje możliwość wypłaty premii i dodatkowej premii (§ 13zi ust. 1 pkt 2 i 3 oraz ust. 14 ).
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny, czy współorganizacja przez 7 Kół Gospodyń Wiejskich z: [...], [...], W. W., [...], [...], W. i U., w tym samym miejscu i czasie, w dniu [...] 2021 r. na boisku sportowym w [...] , wydarzenia, w ramach którego zapewniono możliwość szczepienia przeciwko COVID-19 – w jednym punkcie szczepień przez 5 godzin (okoliczność bezsporna) – KGW w [...] "[...]" było podmiotem uprawnionym do otrzymania pomocy finansowej na realizację przedmiotowego wydarzenia, a w konsekwencji, czy organy orzekające prawidłowo uznały, że przyznana pomoc w wysokości 8.000 zł stanowi płatność nienależną.
W ocenie sądu, założeniem wprowadzonej z dniem 23 lipca 2021 r. regulacji zawartej w § 13zi rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r., było zwiększenie dostępności do szczepień przeciwko COVID-19 dla społeczności wiejskiej poprzez skierowanie wsparcia finansowego do ściśle określnego podmiotu. Taka formuła przepisu nie nasuwa wątpliwości co do intencji prawodawcy, gdy ma się na uwadze § 2 ust. 1 pkt.6 rozporządzenia, gdyż z jego treści wynika że Agencja ma udzielać pomocy na realizację zadań wynikające z polityki państwa. Strategia państwa w zakresie szczepień przeciw COVID-19 przedstawiona została w dokumencie Narodowy Program Szczepień z grudnia 2020 r., według którego jednym z istotnych celów zaprezentowanych w programie jest powszechność i dostępności szczepień.
Przypomnieć należy, że warunkiem uzyskania pomocy, jak wynika z regulacji § 13zi ust. 1 pkt 1 było:
1) złożenie wniosku przez Koło Gospodyń Wiejskich, a więc jak wynika z ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich (Dz.U. z 2021 r., poz. 2256) samorządną społeczną organizacją mieszkańców wsi, wspierającą rozwój przedsiębiorczości na wsi i aktywnie działającą na rzecz środowisk wiejskich, która reprezentuje interesy i działa na rzecz poprawy sytuacji społeczno-zawodowej kobiet wiejskich oraz ich rodzin, a także wspiera wszechstronny rozwój terenów wiejskich (art. 2 ust. 1 i 2 powołanej ustawy);
2) zorganizowanie do 30 września 2021 r. bezpłatnego i nietrwającego dłużej niż 3 dni wydarzenia umożlwiającego lokalnej społeczności szczepienie przeciwko COVID-19.
Dokonując analizy tego przepisu, nie ma wątpliwości, że pomoc finansowa na realizację wydarzenia w nim wymienionego adresowana jest do indywidualnego koła gospodyń wiejskich. Skoro prawodawca nie podał definicji zwrotu "lokalna społeczność" użytego w tym przepisie, należy zatem zastosować wykładnię językową. Według Słownika wyrazów bliskoznacznych pod redakcją Mirosławy Bańko – Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007 r. (str. 746) synonimami pojęcia "społeczność" są: "ogół", "zbiór ludzi", " kościół", "mikrospołeczność", "mniejszość" (narodowa, etniczna), "wspólnota". Zgodnie zaś ze Słownikiem języka polskiego – Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1981 r. (tom III, str. 296) pojęcie społeczność to: "ludzie poszczególnych środowisk zawodowych, społecznych, środowisko".
Z kolei, zgodnie ze Słownikiem wyrazów bliskoznacznych pod redakcją Mirosławy Bańko – Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa 2007 r. (str. 335) wyrazem bliskoznacznym do wyrazu "lokalny", jest wyraz "miejscowy". Natomiast za Słownikiem języka polskiego – Państwowe Wydawnictwo Naukowe, Warszawa 1981 r. (tom II , str. 51 ) należy powtórzyć, że pojęcie "lokalny" to: "właściwy danemu miejscu, ograniczony do danego miejsca; miejscowy". Na gruncie 13zi ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, pojęcie "lokalna społeczność" oznacza zatem społeczność konkretnej wsi, w której działa koło gospodyń wiejskich.
Potwierdzają to również zapisy ustawy z dnia 9 listopada 2018 r. o kołach gospodyń wiejskich (Dz. U. z 2021 r., poz. 2256). W myśl art. 4 ust. 2 tej ustawy terenem działalności koła gospodyń wiejskich może być jedna bądź więcej wsi (tu decydują postanowienia statutu).
Powyższe świadczy, że celem tej normy prawnej było umożliwienie zorganizowania samodzielnie całego szeregu inicjatyw (wydarzeń) przez wskazany przez prawodawcę podmiot, które miały umożliwić, a wręcz, rozszerzyć/zwiększyć społeczności lokalnej dostępność do szczepień.
Mając zaś na względzie wykładnię systemową wewnętrzną i wykładnię celowościową prawidłowe jest rozumienia tego przepisu w sposób zaprezentowany powyżej, tym bardziej, że z przytoczonej regulacji § 13zi ust. 5 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r. wynika, że koło gospodyń wiejskich może złożyć nie więcej niż trzy wnioski, przy czym kolejny wniosek może zostać złożony tylko i wyłącznie po akceptacji sprawozdania z poprzedniego wydarzenia. Ponadto na takie jedno wydarzenie przysługuje pomoc w wysokości 8.000 zł (§ 13zi ust. 13 powołanego rozporządzenia). Z kolei z regulacji § 13zi ust. 10 pkt 6 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r. wynika, że integralnymi elementami wydarzenia są:
- zapewnienie w trakcie wydarzenia możliwości szczepienia przeciwko COVID-19 przez co najmniej 5 godzin dziennie, na podstawie umowy zawartej z punktem szczepień, oraz - w przypadku szczepionek dwudawkowych - zapewnienia szczepienia przeciwko COVID-19 drugą dawką;
- przeprowadzenie kampanii informacyjnej w mediach lokalnych lub społecznościowych lub za pośrednictwem ogłoszeń o wydarzeniu;
- zapewnienie w trakcie wydarzenia co najmniej trzech aktywności, o których mowa w ust. 12;
- przedłożenie sprawozdania z wydarzenia w terminie 30 dni od dnia zakończenia tego wydarzenia.
W ocenie sądu powołane przez organy argumenty są przekonujące, że w sytuacji gdy kilka kół gospodyń wiejskich realizuje wspólne wydarzenie w jednym miejscu i czasie oraz w jednym wspólnym punkcie szczepień, to nawet jeżeli każde z kół wskaże osobno realizację 3 aktywności, o których mowa § 13zi ust. 12, co jest tylko jednym z warunków uzyskania pomocy, to nie można mówić, że został zrealizowany cel wsparcia lokalnej społeczności w zakresie dostępności do szczepień przeciwko COVID-19. Nie można uznać, że jedno wspólne zdarzenie dostatecznie promuje szczepienia przeciwko Covid-19 wśród społeczności wiejskiej, a zatem, że zostały spełnione wszystkie pozostałe przesłanki tej normy prawnej (skierowanie i zwiększenie dostępności szczepienia przeciwko COVID-19 lokalnej społeczności) uzasadniające przyznanie pomocy. Skoro Koło Gospodyń Wiejskich wpisało siebie we wniosku jako organizatora, to znaczy że to ono samodzielnie (a więc osobiście, oddzielnie, samemu) zobowiązało się do zorganizowania konkretnego wydarzenia, a nie do jego współzorganizowania, czy uczestnictwa w nim.
Natomiast wystąpienie o przyznanie pomocy przez 7 KGW, to swoisty "zamach" na środki publiczne. Sądowi jest z urzędu wiadome, że każde z tych KGW wskazywało wyłącznie siebie, jako jedynego organizatora zdarzenia, prawdopodobnie tylko po to aby otrzymać wymierną pomoc z krajowych środków publicznych.
Na odmienną ocenę poczynionych przez organ ustaleń nie ma wpływu okoliczność zawarcia przez każde z kół oddzielnej umowy o zapewnieniu usług medycznych w zakresie wykonywania szczepień. Dodać tylko należy, co sądowi wiadome jest z urzędu, że w każdej z tych umów czas szczepień określony został w tym samym przedziale czasowym (od godz. 14:00 do godz. 19:00 ).
Podnieść przy tym należy, że spełnienie celu wsparcia lokalnej społeczności w zakresie dostępności do szczepień przeciwko COVID-19, nie można wbrew stanowisku skargi utożsamiać z efektami przeprowadzonej inicjatywy, a więc z ilością zaszczepionych osób. Celem było wsparcie lokalnej społeczności w zakresie dostępności do szczepień, a więc najogólniej mówiąc dotarcie z możliwością zaszczepienia do jak największej liczby mieszkańców poszczególnych wsi, na terenie których działają koła gospodyń wiejskich, gdyż mieszkańcy terenów wiejskich nie mają tak dogodnych warunków dotarcia i do wyboru punktu szczepień, jak mieszkańcy miast.
Powyższe stanowisko potwierdzają regulacje zawarte w § 13zi ust. 1 i ust. 13 i 14 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r., zgodnie z którymi istniała możliwość wypłaty premii i premii dodatkowej obok podstawowej pomocy finansowej w wysokości 8.000 zł, jeżeli zostały spełnione przesłanki ich wypłaty określone w ust. 1 pkt 2 i 3 oraz ust. 14). Przepis § 13zi ust. 13 nie zawiera wskaźników, jakie muszą być osiągnięte dla otrzymania podstawowej formy wsparcia (8.000 zł), poza spełnieniem określonych wymogów formalnych. Odmiennie rzecz się ma w przypadku wypłaty premii i premii dodatkowej. W niniejszej sprawie strona skarżąca z tych dodatkowych instrumentów nie korzystała. Dlatego też niezasadne jest czynienie zarzutu organom, co do braku ustaleń w tym zakresie przy podstawowej formie wsparcia.
Zgodnie z § 13zi ust. 16 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r. koło gospodyń wiejskich, które otrzymało pomoc finansową na realizację wydarzeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, jest obowiązane dostarczyć kierownikowi biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na siedzibę tego koła, w terminie 30 dni od dnia zakończenia wydarzenia, sprawozdanie z tego wydarzenia sporządzone na formularzu opracowanym i udostępnionym przez Agencję na jej stronie internetowej.
Wymogi formalne, jakie powinno spełniać sprawozdanie określone zostały w ust. 17 i 18 § 13zi rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r. Sprawozdanie, o którym mowa w ust. 16, zawiera:
1) datę i miejsce przeprowadzenia wydarzenia;
2) wskazanie zrealizowanych aktywności, o których mowa w ust. 12;
3) opis przeprowadzonej kampanii informacyjnej.
Zgodnie z § 13zi ust. 18 przedmiotowego rozporządzenia do sprawozdania, o którym mowa w ust. 16, dołącza się:
1) kopię umowy zawartej między kołem gospodyń wiejskich a punktem szczepień dotyczącej wykonania na wydarzeniu szczepień przeciwko COVID-19 przez co najmniej 5 godzin dziennie, a w przypadku szczepionek dwudawkowych - zapewnienia szczepienia przeciwko COVID-19 drugą dawką;
2) materiały dokumentujące przeprowadzenie kampanii informacyjnej w mediach lokalnych lub społecznościowych lub za pośrednictwem ogłoszeń o wydarzeniu;
3) materiały dokumentujące zrealizowanie aktywności podczas wydarzenia.
Jak stanowi § 13zi ust. 19 przedmiotowego rozporządzenia, kierownik biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na siedzibę koła gospodyń wiejskich akceptuje sprawozdanie, o którym mowa w ust. 16, jeżeli spełnia ono wymagania określone w ust. 17 i 18, w terminie 7 dni od dnia jego dostarczenia. Kierownik biura powiatowego Agencji właściwego ze względu na siedzibę koła gospodyń wiejskich akceptuje sprawozdanie, o którym mowa w ust. 16, przez umieszczenie na sprawozdaniu adnotacji o jego akceptacji, o czym niezwłocznie informuje koło gospodyń wiejskich (§ 13zi ust. 20). W przypadku braku akceptacji sprawozdania, o którym mowa w ust. 16, kierownik biura powiatowego Agencji informuje na piśmie koło gospodyń wiejskich o odmowie akceptacji sprawozdania z podaniem przyczyny tej odmowy (§ 13zi ust. 21).
Wbrew argumentacji skargi, okoliczność zaakceptowania sprawozdania nie przesądza w żaden sposób o prawidłowości pobrania środków publicznych. Akceptacja sprawozdania ma w zasadzie charakter techniczny. Polega bowiem na umieszczeniu na sprawozdaniu stosownej adnotacji, po uprzednim skontrolowaniu, czy spełnia ono wymogi formalne z ust. 17 i 18. Zauważyć również należy, że w rozpatrywanej sprawie sprawozdanie nie zostało zaakceptowane przez organ I instancji.
Obowiązek ustalenia, czy środki publiczne zostały rozdysponowane w sposób prawidłowy determinuje przepis art. 29 ustawy o ARiMR oraz § 13zi ust. 22 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r., zgodnie z którym – pomoc finansowa na realizację wydarzeń, o których mowa w ust. 1 pkt 1, podlega zwrotowi na rachunek Agencji w całości w przypadku:
1) niezorganizowania wydarzenia przez koło gospodyń wiejskich lub
2) nieprzedłożenia w terminie sprawozdania, o którym mowa w ust. 16, lub
3) gdy sprawozdanie nie zawiera wszystkich elementów określonych w ust. 17, lub
4) gdy koło gospodyń wiejskich nie przedłoży dokumentów określonych w ust. 18, lub
5) gdy koło gospodyń wiejskich nie udokumentuje realizacji co najmniej trzech aktywności, o których mowa w ust. 12.
Jak już podniesiono, ustalenie czy mamy do czynienia z płatnościami nienależnymi dotyczy sytuacji, w których stwierdzono nawet po przyznaniu płatności jakiekolwiek nieprawidłowości po stronie wnioskodawcy, które wpłynęły na ocenę zasadności przyznania danej płatności. W postępowaniu w przedmiocie zwrotu nienależnych płatności lub płatności pobranych w nadmiernej wysokości organy administracji nie dokonują już ponownej oceny podstaw do przyznania płatności na rzecz beneficjenta. Postępowanie w zakresie przyznania płatności jest bowiem postępowaniem odrębnym, opartym na samodzielnych przesłankach natury faktycznej i prawnej.
Zdaniem sądu nie było błędem organów odwołanie się do argumentu, że taka forma organizacji wydarzenia w [...] nie mogła zrealizować celu określonego w § 13zi ust.1 pkt.1 rozporządzenia, tj. zintensyfikowania dostępności do szczepień przeciwko COVID-19 dla lokalnej społeczności poprzez zwielokrotnienie wydarzeń na których można się zaszczepić bez większego wysiłku. W konsekwencji prawidłowe jest stanowisko organów, że zaistniała podstawa do zwrotu pobranych nienależnie środków publicznych, o jakiej mowa w § 13zi ust. 22 pkt 1 rozporządzenia z dnia 27 stycznia 2015 r., w sytuacji gdy strona skarżąca samodzielnie danego wydarzenia nie zorganizowała.
Wspólne organizowanie wydarzenia przez kilka Kół Gospodyń Wiejskich w tym samym miejscu (boisko w [...] i w tym samym czasie (jeden punkt szczepień czynny od godz.14.00 do godz. 19.00) jest niewystarczające do realizacji celu jakim jest wsparcie lokalnej społeczności w zakresie dostępności do szczepień przeciwko COVID-19. Trafnie również zauważa organ odwoławczy, że wspólne organizowanie wydarzenia, w tym przypadku, mając na uwadze cel jakiemu takie wydarzenia miało służyć pozostaje w sprzeczności z zasadami wydatkowania środków publicznych, zwłaszcza z zasadą celowości i efektywności (zob. art. 44 ust. 3 pkt. 1 u.f.p.). Celowość dokonywania wydatków oznacza optymalizację zastosowanych metod i środków, ich adekwatności dla osiągnięcia założonych celów oraz przyjętych kryteriów oceny realizacji celów i zadań. Efektywność oznacza zaś maksymalizację rezultatu działania.
Wbrew zarzutom skargi, organy nie naruszyły wskazanych w skardze przepisów prawa materialnego.
Przystępując do oceny zarzutów naruszenia przepisów postępowania, zwrócić trzeba uwagę na brzmienie art. 10a ust 1 ustawy o ARiMR, w myśl którego – jeżeli przepisy ustawy lub przepisy odrębne nie stanowią inaczej, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, z wyłączeniem art. 7, art. 9, art. 10, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 79a oraz art. 81. Zachodzi tu zatem odstępstwo od reguł wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Tym niemniej w tego rodzaju postępowaniach, organy powinny stać na straży praworządności i obowiązane są do wyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego. Zmaterializowanie tej ostatniej zasady powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, sporządzonym w myśl art. 107 § 3 k.p.a.
Organy zrealizowały obowiązki wynikające z art. 80 k.p.a., rozpatrując i oceniając zgromadzony materiał dowodowy, bez przekroczenia granic swobodnej oceny dowodów. Ocena tego materiału, w świetle mających zastosowanie przepisów prawa materialnego, jest prawidłowa i znajduje odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, które czyni zadość wymogom art. 107 § 3 k.p.a.
Strona skarżąca stawiając zarzut naruszenia określonych przepisów jak również art. 75 § 1 i art. 78 § 1 k.p.a. nie sprecyzowała, jakich ustaleń istotnych dla wyniku sprawy nie dokonały organy (poza chybionym zarzutem braku ustaleń w zakresie ilości osób zaszczepionych). Z akt sprawy nie wynika również aby skarżąca składała wnioski dowodowe, które organ zobowiązany byłby uwzględnić, w świetle regulacji art. 78 § 1 k.p.a. Odmienna od oczekiwań strony ocena materiału dowodowego nie stanowi o naruszeniu przez organ przepisów postępowania, a subiektywne odczucia odnośnie braku zaufania do organu prowadzącego postępowanie, nie mogą przesądzać o naruszeniu art. 8 k.p.a. Zauważyć należy, że w celu realizacji zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa konieczne jest przede wszystkim ścisłe przestrzeganie prawa. W ocenie sądu organ prawa nie naruszył. Co do naruszenia przez organ art. 84 § 1 k.p.a., dotyczącego zwrócenia się do biegłego o wydanie opinii, z uwagi na wymagane w sprawie wiadomości specjalne, to wskazać należy, że strona skarżąca w żaden sposób tego zarzutu nie uzasadniała, tym samym odniesienie się do niego jest niemożliwe.
Wobec bezzasadności zarzutów sformułowanych w skardze oraz wobec niestwierdzenia uchybień, które mogły mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, a które sąd miał obowiązek uwzględniać z urzędu, działając na art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.), skargę należało oddalić.