III SA/LU 275/23

III SA/Lu 275/23 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2023-11-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Iwona Tchórzewska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony akt
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 § 1 pkt 1 lit c.
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 171
art. 41 ust. 2 pkt 8; art. 45 ust. 3;
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak Sędziowie Sędzia WSA Anna Strzelec Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) Protokolant Asystent sędziego Arleta Bednarczyk-Chagowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2023 r. sprawy ze skargi M. M. na rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie z dnia [...] marca 2023 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby w Policji uchyla zaskarżony rozkaz personalny.
Uzasadnienie
Zaskarżonym rozkazem personalnym z dnia [...] 2023 r., nr [...], Komendant Wojewódzki Policji w Lublinie utrzymał w mocy rozkaz personalny Komendanta Miejskiego Policji w Zamościu nr [...] z dnia [...] 2023 r. w sprawie zwolnienia sierż. M. M. ze służby w Policji z dniem [...] 2023 r.
W uzasadnieniu zaskarżonego rozkazu wskazano, że w dniu 29 grudnia 2022 r. o godz. 08.29, za pośrednictwem Centrum Powiadamiania Ratunkowego do dyżurnego Komendy Miejskiej Policji w Z. wpłynęło zgłoszenie dotyczące interwencji domowej pod adresem [...], gmina S. o treści: "Mąż agresywny słownie, krzyczy pod wpływem alkoholu, dzieci w mieszkaniu [...] lat." Na miejscu funkcjonariusze policji zastali zgłaszającą A. M. oraz M. M. i jego rodziców. Policjanci ustalili, że M. M. w dniu 29 grudnia 2022 r. wrócił po służbie do domu pomiędzy godz. 06:00 - 07:00, po czym spożywał w domu alkohol w postaci wódki. Następnie wszczął z żoną słowną awanturę, w trakcie której był wobec żony agresywny, nie stosując przemocy fizycznej. Zgłaszająca poinformowała, że jej mąż od kilku miesięcy ma problem z alkoholem, po którym zachowuje się agresywnie. Pomiędzy małżonkami dochodzi do nieporozumień i kłótni, głównie z tego powodu, że skarżący spotyka się z inną kobietą.
W trakcie rozmowy A. M. poinformowała policjantów, że jej mąż posiada w garażu susz roślinny koloru zielonego i jej zdaniem jest to prawdopodobnie marihuana. Następnie przyniosła ze znajdującego się na posesji garażu szklaną butelkę, w której znajdowało się zawiniątko koloru srebrnego, a w nim susz roślinny koloru zielono - brunatnego. Kobieta oświadczyła, że jest to własność jej męża, czemu M. M. zaprzeczył.
Zawartość szklanej butelki została zabezpieczona i przebadana na miejscu przez technika kryminalistyki KMP w Zamościu. Susz roślinny koloru zielono - brunatnego został poddany oględzinom i ważeniu z wynikiem 0,62 grama netto. Badanie testerem narkotykowym wykazało, że zabezpieczona substancja jest środkiem odurzającym w postaci konopi innych niż włókniste i zawiera w składzie THC.
M. M. został przebadany na zawartość alkoholu w wydychanym powietrzu urządzeniem Alcotest Drager ARHM 0977 z wynikiem 0,37 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu, a następnie urządzeniem Alcosensor, który wykazał w pierwszym badaniu 0,39 mg/l, a w drugim 0,35mg/l. Natomiast urządzenie stacjonarne w Posterunku Policji w [...] Alkometr [...], którym przebadano skarżącego, wykazało 0,25mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu. Skarżący został również przebadany testerem marki Sotoxa na zawartość środków odurzających z wynikiem negatywnym. Od policjanta została pobrana krew do dalszych badań.
Obecni w miejscu zdarzenia rodzice skarżącego [...] M. i M. M. potwierdzili, że od kilku miesięcy między A. M., a jej mężem dochodziło do kłótni i nieporozumień. Skarżący potwierdził, że w dniu 29 grudnia 2022 r. pokłócił się z żoną, a nieporozumienia pomiędzy nimi trwają od jakiegoś czasu.
W związku z zaistniałym zdarzeniem postanowieniem nr [...] z dnia 30 grudnia 2022 r. Komendant Miejski Policji w Zamościu wszczął wobec skarżącego postępowanie dyscyplinarne, obwiniając go o popełnienie dwóch przewinień dyscyplinarnych, polegających na nieprzestrzeganiu etyki zawodowej
W dniu 30 grudnia 2022 r. Komendant Miejski Policji w Zamościu wydal rozkaz personalny nr [...] o zawieszeniu M. M. w czynnościach służbowych na podstawie art. 39 ust. 2 w związku z art. 39a ust. 1 pkt 6 lit. c oraz art. 39c ust. 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (Dz. U. z 2023 r. poz. 171 z późn. zm.) na okres 6 miesięcy.
W dniu 31 grudnia 2022 r. w Prokuraturze Rejonowej w Zamościu zostało wszczęte śledztwo i wydano postanowienie o przedstawieniu skarżącemu zarzutów. M. M. zarzucono, że:
I. w okresie od stycznia 2022 r. do 29 grudnia 2022 r., w miejscowości S., woj. lubelskiego znęcał się psychicznie nad żoną A. M. w ten sposób, że znajdując się pod wpływem alkoholu wszczynał awantury domowe, w trakcie których wyzywał pokrzywdzoną słowami powszechnie uznawanymi za obelżywe, groził jej odebraniem dzieci i domu, wyrzuceniem z domu oraz umieszczeniem w szpitalu psychiatrycznym, a także zakłócał spokój i spoczynek nocny, tj. o czyn z art. 207 § 1 k.k.;
II. w dniu 29 grudnia 2022 r. w miejscowości S., woj. lubelskiego posiadał wbrew przepisom ustawy środki odurzające w postaci ziela konopi innych niż włókniste o masie 0,62 gramów netto, tj. o czyn z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii.
Ponadto w dniu 31 grudnia 2022 r. zastosowano w stosunku do skarżącego środek zapobiegawczy w postaci dozoru Policji polegającego na: zakazie kontaktowania się z pokrzywdzoną A. M., zakazie zbliżania się do pokrzywdzonej A. M. na odległość mniejszą niż 50 metrów, zakazie przebywania w miejscu zamieszkania i pobytu pokrzywdzonej pod adresem [...] [...], [...] oraz każdym innym miejscu zamieszkania i pobytu pokrzywdzonej.
Postępowanie przygotowawcze prowadzone jest przez Prokuraturę Rejonową w J. pod sygn. akt [...].
Postanowieniem nr [...] z dnia 31 grudnia 2022 r. Komendant Miejski Policji w Z. wszczął wobec M. M. postępowanie administracyjne w sprawie zwolnienia ze służby w Policji na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji, w związku z uzyskaniem informacji o możliwości popełnienia przez policjanta czynu o znamionach przestępstwa określonego w art. 207 § 1 k.k. oraz czynu z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2023 r. poz. 1939 z późn. zm.).
W dniu 13 stycznia 2023 r. Zarząd Wojewódzki NSZZ Policjantów woj. lubelskiego uchwałą nr [...] wyraził negatywną opinię w przedmiocie zwolnienia policjanta ze służby w Policji na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji.
Rozkazem personalnym z dnia [...] 2023 r., nr [...] Komendant Miejski Policji w Z. zwolnił skarżącego ze służby w Policji z dniem [...] 2023 r., na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 w związku z art. 45 ust. 3 ustawy o Policji.
Utrzymując w mocy rozkaz personalny organu pierwszej instancji, Komendant Wojewódzki Policji w Lublinie wskazał, że przepis art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji, który stanowił podstawę materialnoprawną zwolnienia skarżącego ze służby w Policji, przewiduje możliwość zwolnienia ze służby w przypadku popełnienia czynu o znamionach przestępstwa albo przestępstwa skarbowego, jeżeli popełnienie czynu jest oczywiste i uniemożliwia jego pozostanie w służbie. Powołany przepis, podobnie jak i inne przepisy ustawy o Policji, nie definiuje pojęcia "oczywistości popełnienia czynu wyczerpującego znamiona przestępstwa". Odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych, organ podniósł, że zaistnienie tej przesłanki nie musi być stwierdzone prawomocnym orzeczeniem w sprawie karnej. Oczywistość popełnienia czynu organ może ustalić samodzielnie, na podstawie analizy okoliczności konkretnego zdarzenia, które nie pozostawia wątpliwości, że czyn został popełniony.
Organ odwoławczy podniósł, że przepis art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji nie stanowi o popełnieniu przestępstwa, a jedynie czynu o charakterze (znamionach) przestępstwa, co zwalnia organ z badania stopnia społecznej szkodliwości czynu, czy też ewentualnych przesłanek wyłączających winę.
Organ zaznaczył, że omawiany przepis stanowi jedną z fakultatywnych podstaw zwolnienia policjanta ze służby wymienionych w art. 41 ust. 2 ustawy o Policji, a ustawa w żaden sposób nie reguluje, jakimi kryteriami powinien kierować się przełożony w sprawach osobowych przy podejmowaniu tego rodzaju decyzji oraz nie wskazuje szczególnych okoliczności, które należy uwzględnić przy analizowaniu i ocenie sprawy. Decydującym więc dla zastosowania wskazanego trybu zwolnienia policjanta ze służby będzie fakt spełnienia wskazanych w nim przesłanek, a dodatkowo z uwagi na fakultatywny charakter podstawy zwolnienia, jego zastosowanie pozostawione zostało tzw. uznaniu administracyjnemu. Stąd też decyzja podejmowana na podstawie tego przepisu powinna uwzględniać zarówno interes społeczny, jak i słuszny interes strony.
Organ odwoławczy wskazał, że korzystając z powyższego uprawnienia Komendant Miejski Policji, z uwagi na oczywistość popełnienia przez skarżącego czynów o znamionach przestępstwa z art. 207 § 1 k.k. oraz z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii uznał, że zarzucane sierż. M. M. czyny są czynami społecznie szkodliwymi, zakończył postępowanie i zwolnił skarżącego ze służby w Policji z dniem [...] 2023 r.
Organ drugiej instancji podkreślił, że zarzucane policjantowi czyny z art. 207 § 1 k.k. oraz z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii są przestępstwami umyślnymi ściganymi z oskarżenia publicznego. W ocenie organu odwoławczego zebrany materiał dowodowy dał podstawy do uznania, że popełnione przez sierż. M. M. czyny były oczywiste, a Komendant Miejski Policji w Zamościu dostatecznie uzasadnił brak możliwości pozostawienia policjanta w służbie, ze względu na okoliczność utraty przez skarżącego nieposzlakowanej opinii. Zgodnie bowiem z art. 25 ust. 1 ustawy o Policji, służbę w Policji może pełnić obywatel polski o nieposzlakowanej opinii.
W ocenie organu odwoławczego prawidłowości decyzji organu pierwszej instancji nie podważa skutecznie sformułowany w odwołaniu zarzut, iż świadek K. L. oraz funkcjonariusze Policji nie byli bezpośrednimi świadkami zdarzenia, a informacje uzyskali z relacji A. M., która następnie wycofała złożone w postępowaniu dyscyplinarnym oraz w śledztwie zeznania, twierdząc, że nie były do końca prawdziwe, a ponadto na etapie postępowania sądowego, jako osobie najbliższej, będzie jej przysługiwało prawo do odmowy składania zeznań.
Organ podkreślił, że zeznania A. M. nie stanowiły jedynego dowodu w sprawie. Stan faktyczny został ustalony na podstawie całokształtu materiału dowodowego, w tym m.in. na podstawie protokołu przyjęcia ustnego zawiadomienia o przestępstwie i przesłuchania w charakterze świadka A. M. z dnia 29 grudnia 2022 r. oraz z dnia 31 grudnia 2022 r., postanowienia o przedstawieniu i ogłoszeniu zarzutów M. M., zeznań świadków K. L. oraz policjantów KMP w Z. obecnych na miejscu zdarzenia, jak również opinii z zakresu badań genetycznych sporządzonej przez Laboratorium Kryminalistyczne Komendy Wojewódzkiej Policji w Lublinie w dniu 30 grudnia 2022 r. Na materiał dowodowy postępowania administracyjnego składają się również: notatki urzędowe i służbowe funkcjonariuszy przybyłych na miejsce zdarzenia w dniu 29 grudnia 2023 r., protokół badania stanu trzeźwości M. M., protokół użycia testera narkotykowego, raport z SWD z dnia 29 grudnia 2022 r. ze zgłoszenia A. M.. Organ pierwszej instancji wziął pod uwagę również całokształt przebiegu służby policjanta oraz wszystkie dostępne materiały opiniodawcze.
Organ drugiej instancji odwołał się do zeznań A. M., z których wynika, że mąż od około roku znęcał się nad nią psychiczne, nadużywał alkoholu oraz wyzywał ją słowami powszechnie uznanymi za wulgarne i obelżywe, groził jej. Według zeznań A. M. świadkami stosowania przemocy psychicznej przez jej męża są m.in. K. L. oraz rodzice M. M.. Organ wskazał ponadto na zeznania A. M., iż jej mąż z jednej z szafek w garażu wyjął butelkę przezroczystą z czymś w środku, mówił o tym rozluźniacz czy rozweselacz, a A. M. domyśliła się, że chodzi o marihuanę.
Organ podkreślił, że z notatek służbowych oraz zeznań złożonych w ramach postępowania dyscyplinarnego przez mł. insp. T. H. oraz kom. M. N. wynika, iż w trakcie rozmowy z policjantami na miejscu interwencji A. M. zachowywała się niespokojnie, była płaczliwa, oświadczyła, że jej mąż znęca się nad nią psychicznie od stycznia 2022 r., daty bliżej nieokreślonej do dnia dzisiejszego w ten sposób, że znajdując się pod działaniem alkoholu wszczyna z nią awantury słowne, wyzywając ją słowami wulgarnymi, ponadto mówił, że odbierze jej dzieci, krytykował oraz wyganiał z domu.
Organ zauważył, że siostra pokrzywdzonej K. L. również potwierdziła fakt stosowania przemocy psychicznej wobec A. M.. Zeznała, że o znęcaniu psychicznym M. M. nad A. M. dowiedziała się pod koniec sierpnia 2022 r., kiedy A. M. powiedziała, że M. M. nadużywa alkoholu i pod jego działaniem staje się agresywny wobec niej, poniża ją i ośmiesza. Zgodnie z zeznaniami K. L., była ona bezpośrednim świadkiem takiego zachowania M. M. raz w październiku 2022 r., a z rozmów K. L. z A. M. wynikało, że mąż znęca się nad nią w sposób psychiczny od stycznia 2022 r.
Organ wskazał, że przesłuchani w charakterze świadków rodzice policjanta [...] M. i M. M. odmówili złożenia zeznań. Organ zauważył jednak, że podczas rozmowy z policjantami mł. insp. T. H. i sierż. szt. D. M. rodzice policjanta oświadczyli, iż dzisiaj zadzwoniła do nich synowa informując, że syn wszczął awanturę. Wobec powyższego przyjechali na miejsce interwencji. Ponadto oświadczyli, że od kilku miesięcy między zgłaszającą, a jej mężem dochodzi do kłótni i nieporozumień. T. M. płacząc oświadczyła, że rano, w dniu interwencji, w trakcie awantury A. M. klęczała przed mężem i prosiła, aby uspokoił się. Informację tę uzyskała od obecnych w mieszkaniu wnuków w wieku [...] 12 lat. Ponadto obecny na miejscu zdarzenia M. M. w trakcie rozmowy z funkcjonariuszami Policji potwierdził, że faktycznie w tym dniu pokłócił się z żoną, z którą nie układa się od jakiegoś czasu. Ponadto potwierdził, że dochodzi pomiędzy małżonkami do nieporozumień słownych.
W ocenie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie zeznania świadków, relacje policjantów i rodziców obecnych na miejscu interwencji, jak również wyjaśnienia sierż. M. M. są spójne, logiczne i wzajemnie się uzupełniają.
Organ wskazał ponadto, że w ramach czynności wyjaśniających podjętych w dniu 29 grudnia 2022 r. poddano oględzinom przekazaną przez A. M. szklaną butelkę, w której znajdował się susz roślinny koloru zielono - brunatnego o wadze 0,62, grama netto. Badanie testerem narkotykowym wykazało, że zabezpieczony susz jest środkiem odurzającym w postaci konopi innych niż włókniste i zawiera w składzie THC. Fragmenty folii aluminiowej, w którą zawinięty był susz roślinny zostały przekazane do Laboratorium Kryminalistycznego KWP w Lublinie w celu stwierdzenia, czy na zabezpieczonym materiale dowodowym znajduje się materiał biologiczny nadający się do dalszych badan DNA i porównanie go z przekazanym materiałem porównawczym pobranym od M. M.. Zgodnie z opinią z zakresu badań genetycznych Laboratorium Kryminalistycznego z dnia 30 grudnia 2022 r. wyniki przeprowadzonej analizy ujawniły na próbce DNA pochodzące od M. M. oraz dwóch innych nieznanych, niespokrewnionych z nim osób. Przesłuchany w charakterze podejrzanego M. M. nie przyznał się do posiadania narkotyków, jednakże potwierdził, że butelka ze środkiem odurzającym była w ich garażu, który żona także użytkowała. Jednocześnie wskazał, że kiedy otworzył buteleczkę i wyjął środek z folii aluminiowej, to po zapachu rozpoznał, co w niej jest. Podał, że kiedy miał 16-17 lat, miał kontakt z marihuaną, wie jak wygląda i pachnie marihuana oraz wie, że to jest nielegalne. W związku z tym w ocenie organu niezasadny jest podnoszony przez skarżącego zarzut odnoszący się do opinii Laboratorium Kryminalistycznego KWP w Lublinie. Bezspornym jest bowiem, że na badanym materiale ujawniono także DNA M. M..
Organ przyznał, że w dniu 13 stycznia 2023 r. w toku postępowania dyscyplinarnego [...] prowadzonego w Komendzie Miejskiej Policji w Z., a następnie w dniu [...] w J. L., A. M. wycofała wcześniej złożone zeznania, twierdząc, że nie były one do końca prawdziwe, a jedynie wynikały z tego, iż chciała zemścić się na mężu za zdradę. Organ odwoławczy podzielił jednak stanowisko organu pierwszej instancji, iż zeznania A. M. złożone w dniach 13 i 24 stycznia 2023 r. pozostają w sprzeczności nie tylko z wcześniej złożonymi przez nią zeznaniami, ale też z wyjaśnieniami podejrzanego. Zdaniem organu, nie można odmówić waloru wiarygodności pierwotnie złożonym zeznaniom, gdyż korelują z innym materiałem dowodowym w postaci przesłuchania siostry A. M., a także z relacjami policjantów biorących udział w interwencji.
Organ odwoławczy nie podzielił stanowiska skarżącego, iż organy nie mogły dokonać ustaleń w oparciu o protokoły zeznań złożonych przez A. M. w toku postępowania karnego, z uwagi na zakaz dowodowy przewidziany w art. 186 § 1 k.p.k. Organ zauważył, że przepis ten nie ma zastosowania w sprawie, bowiem tryb zbierania i oceny dowodów w sprawie zwolnienia policjanta ze służby w Policji regulują przepisy kodeksu postępowania administracyjnego, a nie przepisy dotyczące postępowania karnego.
W ocenie organu odwoławczego, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że zachowanie sierż. M. M. wyczerpuje czyny o znamionach przestępstw określonych w art. 207 § 1 kk i art. 62 § 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii oraz, że popełnienie tych czynów jest oczywiste. Stwierdzenie oczywistości popełnienia czynów o znamionach przestępstw uniemożliwia zaś dalsze pozostawanie sierż. M. M. w czynnej służbie. W interesie społecznym, związanym ze szczególną rolą Policji, jako podmiotu zaufania publicznego, jest, aby funkcjonariuszami Policji pozostawały osoby o nieposzlakowanej opinii, co do których nie ma żadnych podejrzeń, związanych z popełnieniem czynów zabronionych. Zarzucane sierż. M. M. czyny zabronione polegające na znęcaniu się psychicznym nad żoną oraz na posiadaniu środków odurzających w postaci ziela konopi innych niż włókniste są czynami nieetycznymi, nagannymi w odbiorze społecznym i nie licują z honorem, godnością i dobrym imieniem Policji. Charakter popełnionych czynów oraz ich negatywny wydźwięk społeczny dyskwalifikuje sierż. M. M. jako funkcjonariusza Policji.
Organ wskazał również, że negatywne odniesienie się organizacji zakładowej związku zawodowego policjantów do kwestii zwolnienia skarżącego ze służby w Policji nie ma mocy wiążącej dla organów administracji rozstrzygających w przedmiocie zwolnienia ze służby.
Organ wskazał tez na brak podstaw do zawieszenia postepowania w sprawie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie M. M. zarzucił zaskarżonemu rozkazowi personalnemu Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie:
I. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że w realiach sprawy jest oczywiste popełnienie przez skarżącego czynu o znamionach przestępstwa, objętego przedmiotem postępowania Prokuratury Rejonowej w J. L. prowadzonego pod sygn. akt [...], w sytuacji gdy brak jest bezpośrednich świadków rzekomo sprzecznego z prawem zachowania skarżącego, albowiem zarówno K. L., jak i funkcjonariusze Policji w osobach mł. insp. T. H., kom. M. N. oraz sierż. szt. D. M. informacje uzyskali z relacji A. M., która zmieniła złożone w sprawie zeznania, a ponadto na etapie postępowania sądowego, jako osobie najbliższej względem skarżącego, będzie przysługiwało jej prawo do odmowy składania zeznań, przez co cały materiał dowodowy od niej pochodzący nie będzie mógł stanowić podstawy ustaleń faktycznych w sprawie, jak również w sytuacji, gdy opinia Laboratorium Kryminalistycznego KWP w Lublinie wskazuje na obecność DNA dwóch innych nieznanych, niespokrewnionych ze skarżącym osób, w tym taką osobą może być żona skarżącego;
II. naruszenie art. 80 k.p.a., poprzez pominięcie, że materiał DNA znajdujący się na badanym materiale, a należący do skarżącego, został na nim pozostawiony w sytuacji przez niego opisywanej, tj. otwarcia słoika i wyjęcia znajdującej się w nim zawiniętej folii aluminiowej, co nie świadczy o posiadaniu przez skarżącego środków odurzających w postaci ziela konopi innych niż włókniste;
III. naruszenie przepisów prawa materialnego w postaci art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, w sytuacji gdy popełnienie przez skarżącego czynu nie jest oczywiste z uwagi na zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a przede wszystkim zeznania A. M. złożone na późniejszym etapie postępowania;
IV. naruszenie art. 5 § 1 k.p.k., poprzez jego niezastosowanie, w sytuacji gdy oskarżonego (odpowiednio podejrzanego) uważa się za niewinnego do momentu, kiedy jego wina nie zostanie stwierdzona prawomocnym wyrokiem skazującym;
V. naruszenie art. 174 k.p.k. w zw. z art. 186 § 1 k.p.k., poprzez dokonanie ustaleń faktycznych sprawy na podstawie zeznań funkcjonariuszy Policji w osobach mł. insp. T. H. i sierż. szt. D. M. przeprowadzających czynność rozpytania T. M., w sytuacji gdy skorzystała ona z prawa do odmowy składania zeznań, dlatego informacje przez nią przekazywane nie mogą stanowić podstawy ustaleń faktycznych sprawy oraz poprzez poczynienie ustaleń faktycznych w oparciu o informacje przekazane przez M. M. i zastąpienie dowodu z wyjaśnień podejrzanego notatkami służbowymi funkcjonariuszy policji;
VI. naruszenie art. 186 § 1 k.p.k. w zw. art. 75 § 1 k.p.a., poprzez uwzględnienie zeznań A. M., w sytuacji gdy nie mogą być one dowodem w sprawie.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego rozkazu personalnego oraz zawieszenie postępowania na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. do chwili zakończenia postępowania prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w J. P., sygn. akt [...], ewentualnie o uchylenie zaskarżonego rozkazu personalnego i zawieszenie skarżącego w czynnościach stuizbowych do czasu definitywnego wyjaśnienia przedmiotowej sprawy.
W odpowiedzi na skargę Komendant Wojewódzki Policji w Lublinie wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 z późn. zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Daje temu wyraz przepis art. 145 p.p.s.a., który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Na mocy art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Po przeprowadzeniu według wskazanych zasad kontroli zaskarżonego rozkazu personalnego Komendanta Wojewódzkiego Policji w Lublinie, utrzymującego w mocy rozkaz personalny Komendanta Miejskiego Policji w Zamościu w sprawie zwolnienia sierżanta M. M. ze służby w Policji, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozkazu personalnego stanowił przepis art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji. Przepis ten przewiduje, że policjanta można zwolnić ze służby w przypadku popełnienia czynu o znamionach przestępstwa albo przestępstwa skarbowego, jeżeli popełnienie czynu jest oczywiste i uniemożliwia jego pozostanie w służbie.
Powołany przepis normuje jedną z podstaw fakultatywnego trybu zwolnienia policjanta ze służby w Policji. Jak podkreśla się w orzecznictwie, unormowanie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji uwzględnia przede wszystkim specyfikę pracy i status policjantów jako funkcjonariuszy publicznych. Nie ulega bowiem wątpliwości, iż w każdym praworządnym i demokratycznym państwie służba w Policji jest bezpośrednio związana ze szczególnie wysokimi wymaganiami w stosunku do policjantów, tak aby ich postawa moralna i nieposzlakowany charakter chroniły interes społeczny i podkreślały autorytet władzy państwowej. Ma to związek z podstawowymi zadaniami Policji, którymi zgodnie z art. 1 ust. 2 ustawy o Policji, są m. in. ochrona życia i zdrowia ludzi oraz mienia przed bezprawnymi zamachami, ochrona bezpieczeństwa i porządku publicznego, inicjowanie i organizowanie działań mających na celu zapobieganie popełnianiu przestępstw i wykroczeń oraz zjawiskom kryminogennym, wykrywanie przestępstw i wykroczeń oraz ściganie ich sprawców, współdziałanie z policjami innych państw oraz ich organizacjami międzynarodowymi, gromadzenie, przetwarzanie i przekazywanie informacji kryminalnych. Zakres obowiązków Policji powoduje, że w istotnym stopniu jej działania, a przede wszystkim postawa jej funkcjonariuszy, kształtują wizerunek organów państwa i zaufanie do nich. Zatem wymogi w stosunku do funkcjonariuszy publicznych Policji muszą być tak wysokie, aby dawały rękojmię prawidłowego wykonywania powierzonych czynności. Jednocześnie wypełnianie przez policjanta swoich obowiązków zgodnie z powyższymi zasadami należy rozumieć jako działania podejmowane w interesie służby, który jest tożsamy w tym zakresie z interesem publicznym. Natomiast ewentualne naruszenie tych zasad może skutkować nie tylko zawieszeniem w czynnościach służbowych, ale również zwolnieniem ze służby (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 1371/17).
W świetle treści art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji, możliwość zwolnienia policjanta ze służby w oparciu o wskazaną podstawę prawną jest uzależniona od zaistnienia trzech następujących warunków: 1) czyn popełniony przez policjanta wyczerpuje znamiona przestępstwa lub przestępstwa skarbowego, 2) popełnienie tego czynu jest oczywiste, 3) charakter czynu powoduje, że dalsze pozostawanie funkcjonariusza w służbie jest niemożliwe.
Jak wskazano także w zaskarżonej decyzji, brak jest ustawowej definicji "oczywistości", o której mowa w art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji, gdyż powinno się ją oceniać w okolicznościach indywidualnej sprawy. Oczywistość popełnienia czynu wyczerpującego znamiona przestępstwa nie może wynikać tylko z przekonania organu prowadzącego postępowanie administracyjne. Oczywiste popełnienie przestępstwa to popełnienie niebudzące wątpliwości co do rzeczywistego wypełnienia jego znamion.
Szczegółowa analiza normy zawartej w art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji prowadzi do wniosku, że ma ona charakter częściowo uznaniowy. Nakłada to na organ administracji obowiązek dokładnego zbadania wszystkich okoliczności sprawy i należytego uzasadnienia decyzji. Obowiązki organu administracyjnego w przypadku decyzji uznaniowych w zakresie postępowania dowodowego są nawet większe niż przy ustawowym związaniu, gdyż w poszukiwaniu materialnego kryterium do wydania decyzji powinien on najwszechstronniej zbadać stan faktyczny, w wymiarze wychodzącym poza okoliczności typowe w sytuacjach związania, mając na uwadze szczególną rolę zgodności takiej decyzji z interesem społecznym i słusznym interesem obywatela uwidocznionym w treści art. 7 K.p.a. Oznacza to, że sąd administracyjny kontrolując wydaną w sprawie decyzję obowiązany jest szczegółowo zbadać, czy organy Policji w oparciu o zebrany materiał dowodowy zasadnie uznały oczywistość popełnienia przez skarżącego czynu o znamionach przestępstwa, a fakt jego popełnienia uniemożliwia pozostawienie policjanta w służbie. Oczywistość popełnienia przez funkcjonariusza czynu, o jakim mowa w art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy, musi wynikać z konkretnych okoliczności danej sprawy, a ich ustalenie nastąpić powinno z poszanowaniem reguł postępowania dowodowego określonych w kodeksie postępowania administracyjnego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 1999 r., sygn. akt III SA 7900/98 oraz z dnia 17 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 1371/17). W sensie procesowym "oczywistość" polega na tym, że materiał dowodowy musi w sposób jednoznaczny wskazywać na fakt popełnienia przez funkcjonariusza czynu o znamionach przestępstwa. Chodzi zatem o sytuację niewątpliwą, gdy w sprawie zgromadzono jednoznaczne, bezpośrednie dowody, wzajemnie się uzupełniające, zgodne i niewykluczające się (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 maja 2023 r., sygn. akt III OSK 1157/22).
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że jedną z jej podstaw stanowiło ustalenie, iż skarżący sierż. M. M. popełnił czyn o znamionach przestępstwa z art. 62 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. W tym zakresie organ wskazał, że badanie testerem narkotykowym zabezpieczonego w toku czynności w dniu 29 grudnia 2022 r. suszu roślinnego koloru zielono – brunatnego wykazało, że zabezpieczony susz jest środkiem odurzającym w postaci konopi innych niż włókniste i zawiera w składzie THC. Organ powołał się na protokół użycia testera narkotykowego. Zauważyć jednak należy, że z treści protokołu wynika jedynie, iż do badania użyto testu ampułkowego MMC "CANNABIS" przeznaczonego do ujawniania w materiale dowodowym obecności THC oraz, że wynik badania wykazał, że ślad nr 1 zawiera substancję z grupy konopi (k. 30 akt adm.). Innych danych nie zawiera też protokół z oględzin zabezpieczonej substancji, przeprowadzonych w dniu 29 grudnia 2022 r. (k. 28-29 akt adm.). W ostatnio wymienionym protokole podano, że wynik testu był pozytywny, a szczegóły znajdują się w odrębnym protokole.
W związku z tym trzeba zwrócić uwagę, że według art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii kto, wbrew przepisom ustawy, posiada środki odurzające lub substancje psychotropowe, podlega karze pozbawienia wolności do lat 3.
Zatem czyn o znamionach tego przestępstwa polega na posiadaniu, wbrew przepisom ustawy, środków odurzających lub substancji psychotropowych.
Przepis art. 4 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w punkcie 26 definiuje środek odurzający jako substancje wymienione pod literami od a) do d), określone w przepisach wydanych na podstawie art. 44f pkt 2 tej ustawy. Zgodnie zaś z art. 44f ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii minister właściwy do spraw zdrowia określi, w drodze rozporządzenia:
1) wykaz substancji psychotropowych z podziałem na grupy, o których mowa w art. 32,
2) wykaz środków odurzających z podziałem na grupy, o których mowa w art. 31, oraz ze wskazaniem środków odurzających grupy IV-N dopuszczonych do stosowania w lecznictwie zwierząt zgodnie z art. 33 ust. 2,
3) wykaz nowych substancji psychoaktywnych
– uwzględniając postanowienia Konwencji Narodów Zjednoczonych oraz decyzji, o których mowa w art. 4 pkt 25 i 26, albo ocenę lub rekomendację Zespołu, mając na uwadze wpływ tych substancji na zdrowie lub życie ludzi lub możliwość spowodowania szkód społecznych oraz konieczność działań ochronnych podejmowanych wobec zwierząt dzikich.
Na mocy powołanej delegacji ustawowej zostało wydane rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 17 sierpnia 2018 r. w sprawie wykazu substancji psychotropowych, środków odurzających oraz nowych substancji psychoaktywnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1665 z późn. zm.).
Rozporządzenie określa, między innymi, wykaz środków odurzających z podziałem na grupy, o których mowa w art. 31 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, oraz ze wskazaniem środków odurzających grupy IV-N dopuszczonych do stosowania w lecznictwie zwierząt zgodnie z art. 33 ust. 2 ustawy, stanowiący załącznik nr 2 do rozporządzenia (§ 1 pkt 2 rozporządzenia).
W załączniku 2 do rozporządzenia w punkcie 1 "Środki odurzające grupy I-N", pod lp. 113 wymienione zostało jako środek odurzający ziele konopi innych niż włókniste oraz wyciągi, nalewki farmaceutyczne, a także wszystkie inne wyciągi z konopi innych niż włókniste.
Zgodnie z definicją wyrażoną w ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii użyte w niej określenie konopie oznacza rośliny z rodzaju konopie (Cannabis L.) (art. 4 pkt 4 ustawy).
Ustawa rozróżnia też konopie włókniste, przez co należy rozumieć rośliny z gatunku konopie siewne (Cannabis sativa L.), w których suma zawartości delta-9-tetrahydrokannabinolu oraz kwasu tetrahydrokannabinolowego (kwasu delta-9-THC-2-karboksylowego) w kwiatowych lub owocujących wierzchołkach roślin, z których nie usunięto żywicy, nie przekracza 0,3% w przeliczeniu na suchą masę; suma ta podlega zaokrągleniu do jednego miejsca po przecinku (art. 4 pkt 5 ustawy) oraz ziele konopi innych niż włókniste, co w rozumieniu ustawy oznacza każdą naziemną część rośliny konopi (pojedynczą lub w mieszaninie), z wyłączeniem nasion, zawierającą powyżej 0,3% sumy delta-9-tetrahydrokannabinolu oraz kwasu tetrahydrokannabinolowego (kwasu delta-9-THC-2-karboksylowego); suma ta podlega zaokrągleniu do jednego miejsca po przecinku (art. 4 pkt 37 ustawy).
Z powyższych przepisów ustawy i rozporządzenia wynika zatem, że środkiem odurzającym, którego posiadanie stanowi znamię przestępstwa opisanego w art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, nie jest każdy rodzaj konopi, ale ziele konopi innych niż włókniste, przez co należy rozumieć każdą naziemną część rośliny konopi (pojedynczą lub w mieszaninie), z wyłączeniem nasion, zawierającą powyżej 0,3% sumy delta-9-tetrahydrokannabinolu oraz kwasu tetrahydrokannabinolowego (kwasu delta-9-THC-2-karboksylowego), która to suma ta podlega zaokrągleniu do jednego miejsca po przecinku.
W okolicznościach niniejszej sprawy, w świetle przytoczonej wyżej treści protokołu użycia testera narkotykowego organ nie wyjaśnił, skąd wyprowadził wniosek, że badana próbka jest środkiem odurzającym w postaci konopi innych niż włókniste, to jest zawierających w swoim składzie powyżej 0,3 5 THC. Jak wskazano wcześniej, w protokole podano jedynie, że próbka zawiera substancję z grupy konopi oraz, że tester służył do ujawniania w materiale dowodowym obecności THC. Taka treść protokołu nie pozwala sama przez się na zweryfikowanie, że rzeczywiście poddana badaniu substancja stanowiła konopie inne niż włókniste, o zawartości THC określonej w art. 4 pkt 37 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii.
Sam protokół użycia testera o wskazanej treści należy zatem uznać za niewystarczający dla ustalenia popełnienia czynu o znamionach przestępstwa z art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Organ nie powołał natomiast w uzasadnieniu decyzji innych dowodów na tę okoliczność. Brak także tego rodzaju dowodów w aktach sprawy. Mając na względzie wyrażoną w art. 4 pkt 37 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii definicję środka odurzającego w postaci ziela konopi innych niż włókniste, w żadnym nie można też przyjąć, by miarodajną podstawę w tym zakresie mogły stanowić wyjaśnienia skarżącego, iż po zapachu rozpoznał, co znajduje się w butelce, w której ujawniona została substancja, gdyż w wieku 16-17 lat miał kontakt z marihuaną.
Wyjaśnienie powyższych wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy jest tym bardziej istotne, że wyrażone w pkt 5 oraz pkt 37 art. 4 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii definicje konopi włóknistych oraz konopi innych niż włókniste w obecnym brzmieniu obowiązują od dnia 7 maja 2022 r., kiedy to weszła w życie ustawa z dnia 24 marca 2022 r. o zmianie ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii (Dz. U. z 2022 r., poz. 763). Natomiast przed dniem 7 maja 2022 r. art. 4 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii w pkt 5 definiował konopie włókniste jako rośliny z gatunku konopie siewne (Cannabis sativa L.), w których suma zawartości delta-9-tetrahydrokannabinolu oraz kwasu tetrahydrokannabinolowego (kwasu delta-9-THC-2-karboksylowego) w kwiatowych lub owocujących wierzchołkach roślin, z których nie usunięto żywicy, nie przekracza 0,20% w przeliczeniu na suchą masę, zaś w pkt 37 definiował ziele konopi innych niż włókniste jako każdą naziemną część rośliny konopi (pojedynczą lub w mieszaninie), z wyłączeniem nasion, zawierającą powyżej 0,20% sumy delta-9-tetrahydrokannabinolu oraz kwasu tetrahydrokannabinolowego (kwasu delta-9-THC-2-karboksylowego).
Trzeba podkreślić, że ustalony stan faktyczny sprawy przyjęty za podstawę decyzji administracyjnej powinien znajdować pełne odzwierciedlenie w materiale dowodowym sprawy, szczególnie, gdy organ powołuje się na podstawę zwolnienia policjanta ze służby z uwagi na przesłankę oczywistości popełnienia czynu o znamionach przestępstwa. Jak wyjaśniono wyżej, "oczywistość" w rozumieniu art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji wymaga, aby materiał dowodowy w sposób jednoznaczny, niewątpliwy wskazywał na fakt popełnienia przez funkcjonariusza czynu o znamionach przestępstwa.
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Zatem organ winien w prowadzonym postępowaniu kierować się zasadami wyrażonymi w art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. i podejmować wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na podstawie tak zebranego całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona i przedstawić wyniki tej oceny w uzasadnieniu decyzji sporządzonym stosownie do art. 107 § 3 k.p.a.
W konsekwencji, wobec istniejących w sprawie wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy i braków w zakresie materiału dowodowego, zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., z powodu mogącego mieć wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania
Ponownie rozpoznając sprawę organ winien wyjaśnić omówione wyżej wątpliwości co do istnienia podstaw do stwierdzenia oczywistości popełnienia przez skarżącego czynu o znamionach przestępstwa przewidzianego w art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, ewentualnie uzupełniając postępowanie dowodowe w tym zakresie.
Jednocześnie, w związku z podniesionymi w skardze zarzutami wskazać należy na prawidłowość wyrażonego w zaskarżonej decyzji stanowiska, iż organ prowadzący postępowanie w sprawie zwolnienia policjanta ze służby na podstawie art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji samodzielnie dokonuje ustaleń w zakresie zaistnienia ustawowych przesłanek zwolnienia, co nie wyklucza możliwości wykorzystania w postępowaniu administracyjnym także dowodów zgromadzonych w innym postępowaniu. Mając zarazem na względzie, że przepis art. 41 ust. 2 pkt 8 ustawy o Policji nie wymaga stwierdzenia popełnienia przestępstwa, a jedynie czynu o znamionach przestępstwa, nie można podzielić argumentacji strony o istnieniu podstaw do zawieszenia na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. postępowania administracyjnego w przedmiocie zwolnienia skarżącego ze służby w Policji do czasu zakończenia prowadzonego przez Prokuraturę Rejonową w J. postępowania przygotowawczego o sygnaturze akt [...]. Przepis art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. przewiduje zawieszenie postepowania administracyjnego, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. W okolicznościach niniejszej sprawy tego rodzaju zależność nie występuje, na co trafnie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Uzasadnione jest również stanowisko organu, iż ograniczenia dowodowe określone w art. 186 § 1 k.p.k., na mocy którego wyłączona jest możliwość wykorzystania zeznań świadka, który następczo skorzystał z prawa do odmowy składania zeznań, funkcjonują wyłącznie na gruncie procedury karnej i mają na celu ochronę gwarancji procesowych oskarżonego. Nie znajdują natomiast zastosowania w postępowaniu administracyjnym, prowadzonym na podstawie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Sąd podziela w tym zakresie stanowisko wyrażone w przywołanym także w zaskarżonej decyzji wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2022 r., sygn. akt III OSK 3685/21.
Również powołany w skardze art. 5 k.p.k., wyrażający zasadę domniemania niewinności oskarżonego, stanowi instytucje procedury karnej, a nie administracyjnej.
Niemniej, z przyczyn omówionych wyżej zaskarżona decyzja podlegała uchyleniu. Rozpoznając sprawę ponownie organ uwzględni wyrażoną przez Sąd ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c. p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.