III SA/Lu 269/24

III SA/Lu 269/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-09-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-04-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Iwona Tchórzewska /sprawozdawca/
Jerzy Drwal
Jerzy Marcinowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6209 Inne o symbolu podstawowym 620
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
II GZ 335/25 - Postanowienie NSA z 2025-05-29
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 1947
art. 15 ust. 1; art. 10 ust. 1;
Ustawa z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych t.j.
Dz.U. 2023 poz 338
art. 1, art. 15 i art. 37;
Ustawa z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) Protokolant Asystent sędziego Arleta Bednarczyk-Chagowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 września 2024 r. sprawy ze skargi L. R. na decyzję Lubelskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na przeprowadzenie ekshumacji oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] 2024 r., nr [...] Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny, po rozpatrzeniu odwołania L. R., utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Chełmie z dnia [...] 2023 r., w przedmiocie odmowy udzielenia zezwolenia na przeprowadzenie ekshumacji.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Wnioskiem z dnia [...] 2023 r. skarżąca L. R. zwróciła się do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Chełmie o zezwolenie na przeprowadzenie ekshumacji i przewiezienie zwłok/szczątków ludzkich zmarłych: A. B. – ojca skarżącej, H. B. z domu N. – matki skarżącej oraz J. B. – brata skarżącej z grobu znajdującego się na Cmentarzu Komunalnym przy ul. [...] w C. do grobu położonego na Cmentarzu Parafialnym w Z..
W uzasadnieniu wniosku skarżąca podniosła, że chce stworzyć grób rodzinny w obecnym miejscu zamieszkania całej rodziny z uwagi na dużą odległość do cmentarza w C. oraz wysokie koszty utrzymania grobu i dojazdów do C. oraz fakt, że w C. nie posiada żadnej rodziny mogącej zaopiekować się grobem. Skarżąca wskazała, że córki jej brata J. B. nigdy nie interesowały się grobem dziadków (A. B. i H. B.) i ojca, a także, że skarżąca nie posiada szczegółowej wiedzy o miejscu ich zamieszkania.
Skarżąca wskazała członków rodziny uprawnionych do współdecydowania w sprawie będącej przedmiotem wniosku, wraz z oznaczeniem stopnia pokrewieństwa w stosunku do zmarłego, a mianowicie: L. R. (córka/siostra), A. R. (wnuk), T. R. (wnuk), J. R. (prawnuczka), A. P. (wnuczka/córka) oraz E. B. (wnuczka/córka). Jednocześnie L. R., A. R., T. R. i J. R. złożyli na wniosku podpisy potwierdzające zgodę na przeprowadzenie ekshumacji.
Do wniosku skarżąca dołączyła kserokopie: odpisu skróconego aktu zgonu i świadectwa kremacji J. B., rachunku nr [...] z dnia 3 marca 2023 r. za wymurowanie grobu, umowy o dożywocie sporządzonej w formie aktu notarialnego Rep. A Nr [...] z dnia 27 sierpnia 2014 r., testamentu J. B. sporządzonego w formie aktu notarialnego Rep. A Nr [...] z dnia 9 września 2014 r. wraz z informacją o jego zarejestrowaniu w Notarialnym Rejestrze Testamentów, a także sporządzonego w dniu [...] w C., sygn. akt I Ns [...] protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu J. B. z dnia 9 września 2014 r.
W dniu 3 kwietnia 2023 r., w odpowiedzi na wezwanie organu pierwszej instancji wnioskodawczyni przesłała wniosek uzupełniony o stanowiące jego integralną część oświadczenie oraz podała numery PESEL A. P. i E. B..
Następnie organ pierwszej instancji wystąpił do Urzędu Gminy C. o udostępnienie danych jednostkowych z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL dotyczących A. P. i E. B.. W odpowiedzi Wójt Gminy C. udostępnił adres zameldowania A. P.. Nie podał natomiast adresu E. B. z uwagi na brak danych w rejestrze.
W dniu 19 maja 2023 r. oraz ponownie w dniu 13 czerwca 2023 r. organ pierwszej instancji zwrócił się do A. P. o wyrażenie stanowiska co do wniosku o udzielenie zgody na przeprowadzenie ekshumacji, a także o wskazanie adresu E. B..
W dniu 17 sierpnia 2023 r. organ pierwszej instancji wystąpił do Komendanta Miejskiego Policji w C. o udostępnienie informacji lub ustalenie aktualnego miejsca zamieszkania E. B.. W odpowiedzi, po sprawdzeniu w Systemach Informatycznych Policji, Zastępca Naczelnika Wydziału Kryminalnego KMP w C. jako jedyny adres E. B. wskazał S. , ul. [...]. Korespondencja kierowana do E. B. na wskazany adres została zwrócona nadawcy z adnotacją o niepodjęciu przesyłki w terminie.
W odpowiedzi na wezwanie do podania adresów wymienionych we wniosku członków rodziny uprawnionych do współdecydowania w sprawie będącej przedmiotem wniosku skarżąca złożyła pismo z dnia 2 października 2023 r. zawierające wskazanie adresów zamieszkania T. R., A. R. oraz J. R..
W piśmie z dnia 21 października 2023 r. A. P. wyraziła sprzeciw wobec wniosku o ekshumację szczątków A. i H. B. oraz J. B.. W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazała na konieczność poszanowania zasady niezakłócania miejsca spoczynku zmarłych. Podniosła, że zmarli pochowani są na Cmentarzu w C., gdzie spoczywają inni krewni oraz, że nie ma podstaw do uznania, iż miejsce obecnego pochówku było sprzeczne z wolą zmarłych, którzy jednocześnie nie byli w żaden sposób związani z miejscowością Z.. Uczestniczka wskazała również, że L. R. bywa regularnie w C., a tym samym ma możliwość okazania czci osobom zmarłym w miejscu ich obecnego pochówku. Ponadto, w ocenie uczestniczki wnioskodawczyni chce uniemożliwić sprawowanie kultu przez większość członków rodziny zmarłych, bowiem nie podała dokładnej lokalizacji grobu, do którego planuje przenieść szczątki.
Decyzją z dnia [...] 2023 r. Powiatowy Państwowy Inspektor Sanitarny w C. odmówił udzielenia zezwolenia na przeprowadzenie ekshumacji szczątków zwłok A. B. zmarłego [...] r. w S. , H. B. zmarłej [...] r. w S. oraz J. B. zmarłego [...] r. w S. , pochowanych w grobie murowanym na Cmentarzu Komunalnym w C..
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżąca ponownie wskazała, że przeniesienie szczątków zmarłych z cmentarza w C. na cmentarz w Z. ułatwi jej i jej synom opiekę nad grobem. Podniosła również, że córki J. B. – A. P. (z domu B. ) oraz E. B. zostały wydziedziczone przez ojca. W konsekwencji nie są jego spadkobiercami i nie powinny zostać uznane za strony postępowania administracyjnego. Natomiast jedynym spadkobiercą J. B. jest skarżąca L. R..
Skarżąca wniosła o dopuszczenie wszystkich dowodów wskazanych w treści odwołania, w tym w szczególności aktu notarialnego obejmującego testament J. B. zawierający oświadczenie o wydziedziczenia córek zmarłego - na okoliczność, że córki zmarłego nie mogą decydować o miejscu pochowku ojca i dziadków, albowiem zostały wydziedziczone, a także dopuszczenie dowodu z przesłuchania skarżącej oraz świadka D. S. - na okoliczność, że córki J. B. na długo przed śmiercią ojca nie miały z nim kontaktu, nie zajmowały się w chorobie i nie zajmują się grobem.
Decyzją z dnia [...] 2024 r. Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że na mocy art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2024 r. poz. 576, dalej także jako "ustawa") ekshumacja zwłok i szczątków może być dokonana na umotywowaną prośbę osób uprawnionych do pochowania zwłok za zezwoleniem właściwego inspektora sanitarnego. Osobami uprawnionymi do pochowania zwłok w świetle art. 10 ust. 1 ustawy są: 1) pozostały małżonek(ka); 2) krewni zstępni; 3) krewni wstępni; 4) krewni boczni do 4 stopnia pokrewieństwa; 5) powinowaci w linii prostej do 1 stopnia. Organ odwoławczy podkreślił, że prawo osobiste do zmiany miejsca spoczynku zwłok jest prawem wspólnym wszystkich żyjących członków najbliższej rodziny zmarłego, stąd do dokonania jakiejkolwiek zmiany w tym prawie potrzebna jest zgoda wszystkich uprawnionych. Przy tym ewentualny spór między osobami, którym przysługuje prawo pochowania zwłok i prawo ekshumacji zgodnie z art. 15 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, nie może być rozstrzygnięty w postępowaniu administracyjnym., gdyż prawo pochowania zwłok osoby zmarłej, wraz z prawem do ekshumacji stanowi dobro osobiste chronione przepisami prawa cywilnego.
W świetle powyższego organ odwoławczy uznał decyzję organu pierwszej instancji za prawidłową z uwagi na okoliczność, że nie wszyscy uprawnieniu wyrazili zgodę na przeprowadzenie ekshumacji, gdyż sprzeciw w tym przedmiocie wyraziła A. P..
Organ odwoławczy wskazał na niezasadność podniesionych w odwołaniu zarzutów naruszenia art. 1, art. 15 i art. 37 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. z 2024 r. poz. 416), podkreślając, że organ pierwszej instancji działał na podstawie i w granicach powszechnie obowiązującego prawa, w tym kodeksu postępowania administracyjnego.
W ocenie organu odwoławczego również zarzut naruszenia art. 7, art. 8 oraz art. 11 w związku z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez wydanie decyzji bez wszechstronnego zbadania sprawy z pominięciem interesu zmarłych, nie zasługuje na uwzględnienie. W sprawie zebrano materiał dowodowy pozwalający ustalić wszystkie okoliczności sprawy. Działania organu pierwszej instancji były prawidłowe, ponieważ organ powziął informację, że nie wszyscy uprawnieni wyrazili zgodę na przeprowadzenie ekshumacji, a sprzeciw w przedmiotowej sprawie w piśmie z dnia 21 października 2023 r. wyraziła A. P.. Organ podkreślił również, że w toku postępowania ustalono adresy wszystkich stron postępowania. Strony postępowania ustalono zaś na podstawie art. 10 ust. 1 w związku z art. 15 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych.
Odnosząc się do kwestii wydziedziczenia A. P. i E. B. przez J. B. organ odwoławczy wyjaśnił, że oświadczenie woli spadkodawcy nie wywołuje skutków w sferze uprawnień administracyjnoprawnych. W testamencie brak też oświadczenia woli co do miejsca pochówku. Nie przybrało ono również formy polecenia testamentowego. Organ zwrócił uwagę, że podkreślając fakt wydziedziczenia córek przez J. B., skarżąca pomija okoliczność, iż wniosek zawierał żądanie ekshumacji trzech osób tj.: J. B. oraz H. B. i A. B., to jest dziadków A. P. i E. B.. Niezależnie od powyższego, nawet okoliczność wydziedziczenia córek przez J. B. wywiera skutek w zakresie cywilnoprawnych stosunków majątkowych oraz osobistych. Nie pozbawia natomiast w żaden sposób wydziedziczonych córek przymiotu osób uprawnionych do pochowania zwłok i dokonania ekshumacji. Przepisy ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych nie uzależniają w żaden sposób statusu osoby uprawnionej do ekshumacji od okoliczności faktycznych, chociażby takich jak relacje pomiędzy osobą, której dotyczy wniosek o ekshumację, a osobami uprawnionymi. Po ustaleniu, że dana osoba należy do kręgu osób uprawnionych, o których mowa w art. 10 w związku z art. 15 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, należy uznać taką osobę za stronę postępowania. W związku z tym niecelowe jest badanie relacji osobistych pomiędzy córkami a J. B., czy też okoliczności opieki lub zajmowania się nagrobkiem. Z tego względu organ nie uwzględnił wniosków dowodowych o przesłuchanie skarżącej oraz świadka D. S. na okoliczności, które pozostają bez wpływu na ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie.
Organ odwoławczy podkreślił, że decydujące znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy miała okoliczność, iż A. P. jako krewna zstępna należy do kręgu osób uprawnionych do wystąpienia z wnioskiem o dokonanie ekshumacji. Wobec sprzeciwu wyrażonego przez A. P., organ pierwszej instancji nie mógł wyrazić zgody na ekshumację zwłok/szczątków A. B., H. B. i J. B. z Cmentarza Komunalnego w C.. W konsekwencji nie zachodziły podstawy do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję L. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego L. R. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i orzeczenie co do istoty sprawy, zarzucając:
1) naruszenie art. 7 i art. 8 w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez:
a) niedokonanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy,
b) braki w uzasadnieniu, przez brak odniesienia się do głównych zarzutów odwołania,
c) dowolną ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego z naruszeniem zasad logiki i doświadczenia życiowego, poszanowania godności człowieka i jego podstawowych praw i wolności, w tym prawa do rozpatrzenia jego wniosku,
d) nieuwzględnienie dobra i godności zmarłych, których grób pozostanie bez opieki,
e) zaniechanie przeprowadzenia dowodów, w tym m.in. przesłuchania skarżącej i innych uczestników oraz świadka D. S.,
f) zaniechanie jakichkolwiek czynności w zakresie odnalezienia adresu jednej z córek zmarłego J. B. w sytuacji, gdy organ powołuje się na zasadniczy argument w rozstrzygnięciu w postaci braku zgody tejże osoby,
g) wydanie decyzji bez wszechstronnego zbadania sprawy, z pominięciem interesu zmarłych,
h) wydanie decyzji z naruszeniem zasad logiki i doświadczenia życiowego - córki J. B. nie interesują się grobem ojca i dziadków, natomiast pozostawienie grobu w C., gdy siostra J. B. i jej synowie mieszkają w Z., jest nieetyczne, albowiem grób w C. pozostanie bez opieki w przypadku utrzymania zaskarżonej decyzji w mocy,
i) wydanie decyzji z pominięciem ustaleń spadkowych, gdy jedynym spadkobiercą po J. B. jest jego siostra. Jednocześnie, zdaniem skarżącej, oczywistym jest, że jedna córka, z którą organ nawiązał kontakt, zna adres siostry i na pewno poinformowała ją o tym postępowaniu. Gdyby druga córka chciała, protestować, to włączyłaby się do sprawy;
2) naruszenie art. 1, art. 10, art. 15 i art. 37 i następne ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, poprzez niewłaściwe zastosowanie oraz niewłaściwą interpretację, w tym poprzez przyjęcie, że ustawa dla definicji uprawnionych przyjmuje tylko dzieci zmarłych i ich jednomyślność, podczas gdy z przepisów nie wnika, że musi to dotyczyć zgody wszystkich krewnych, przepisy nie wykluczają zastosowania większości głosów w sprawie, w szczególności wydziedziczonej córki, z którą nawet urząd nie ma kontaktu - przepisy należy interpretować również z zachowaniem wykładni celowościowej i logicznej - córki J. B. zostały wydziedziczone, nie wchodzą w skład spadkobierców. Przepisy miały na celu ochronę dobra zmarłych, a w niniejszej sprawie organ zastosował je przeciwko temu dobru.
Skarżąca wniosła o dopuszczenie dowodu z jej przesłuchania, a także przesłuchania świadka D. S. - na okoliczność, że córki J. B. na długo przed śmiercią ojca nie miały z nim kontaktu i nie zajmowały się nim w chorobie oraz nie zajmują się grobem ojca ani dziadków.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie w dniu 5 września 2024 r. skarżąca wniosła dodatkowo o przesłuchanie na wyżej wskazane okoliczności uczestników postępowania T. R. i A. R..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga, jako niezasadna, podlegała oddaleniu.
Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowiła decyzja utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie udzielenia zezwolenia na przeprowadzenie ekshumacji szczątków A. B., H. B. oraz J. B..
W pierwszej kolejności należy wskazać, że zgodnie z art. 106 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej "p.p.s.a.") sąd administracyjny może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić jedynie dowody uzupełniające z dokumentów i to tylko wówczas, gdy jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Sąd administracyjny nie przeprowadza zatem dowodów z przesłuchania stron czy świadków. Z tych względów Sąd oddalił wnioski skarżącej o dopuszczenie dowodu z przesłuchania skarżącej, świadka D. S. oraz uczestników postępowania T. R. i A. R.. Ubocznie można przy tym zauważyć, że w sprawie nie występowały również wątpliwości, które wymagałyby wyjaśnienia.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia o odmowie udzielenia zezwolenia na przeprowadzenie ekshumacji stanowiły przepisy ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Zgodnie z art. 15 ust. 1 tej ustawy, ekshumacja zwłok i szczątków może być dokonana:
1) na umotywowaną prośbę osób uprawnionych do pochowania zwłok za zezwoleniem właściwego inspektora sanitarnego;
2) na zarządzenie prokuratora lub sądu;
3) na podstawie decyzji właściwego inspektora sanitarnego w razie zajęcia terenu cmentarza na inny cel.
W myśl zaś art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych prawo pochowania zwłok ludzkich ma najbliższa pozostała rodzina osoby zmarłej, a mianowicie:
1) pozostały małżonek(ka);
2) krewni zstępni;
3) krewni wstępni;
4) krewni boczni do 4 stopnia pokrewieństwa;
5) powinowaci w linii prostej do 1 stopnia.
Prawo pochowania zwłok osób wojskowych zmarłych w czynnej służbie wojskowej przysługuje właściwym organom wojskowym w myśl przepisów wojskowych. Prawo pochowania zwłok osób zasłużonych wobec Państwa i społeczeństwa przysługuje organom państwowym, instytucjom i organizacjom społecznym. Prawo pochowania zwłok przysługuje również osobom, które do tego dobrowolnie się zobowiążą.
Treść powyższych przepisów prowadzi do wniosku, że ekshumacja zwłok lub szczątków za zezwoleniem właściwego inspektora sanitarnego może być dokonana na umotywowaną prośbę osób uprawnionych do pochowania zwłok, a krąg osób uprawnionych został określony w art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych.
Wskazania przy tym wymaga, że prawo do pochowania zwłok osoby bliskiej, jak również uprawnienie do żądania ekshumacji, są uznawane za element szerszego prawa związanego z dobrem osobistym, którym jest kult pamięci osoby zmarłej (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2020 r., sygn. akt II CSK 30/19 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 października 2021 r., sygn. akt II GSK 1275/21).
Podmioty należące do katalogu określonego w art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych z mocy ustawy należą do kręgu stron postępowania o wydanie zezwolenia na ekshumację zwłok lub szczątków zmarłego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 września 2019 r., sygn. akt II OSK 2621/18).
W niniejszej sprawie z wnioskiem o przeprowadzenie ekshumacji szczątków zmarłych A. B., H. B. oraz J. B. wystąpiła córka zmarłych A. i H. B. oraz siostra J. B.. Zgodę na ekshumację wyżej wskazanych osób we wniosku z dnia [...] 2023 r. wyrazili A. R., T. R. oraz J. R. – wnuki i prawnuczka A. i H..
Jak wynika z akt sprawy, J. B. miał dwie córki – A. P. i E. B.. W toku postępowania administracyjnego przeprowadzonego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na ekshumację organ pierwszej instancji podjął czynności w celu ustalenia adresu zamieszkania E. B.. Korespondencja kierowana do E. B. na ustalony adres była po dwukrotnym awizowaniu zwracana z adnotacją "nie podjęto w terminie", co w świetle art. 44 k.p.a. jest równoznaczne ze skutkiem doręczenia. E. B. nie zajęła stanowiska w sprawie. Natomiast A. P. w piśmie z dnia 21 października 2023 r. wyraziła w sposób jednoznaczny i stanowczy sprzeciw wobec ekshumacji szczątków zmarłych A. B., H. B. oraz J. B.. Bezsprzecznie A. P., jak również E. B., jako krewne zstępne wymienionych zmarłych, w świetle przepisów art. 15 ust. 1 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 3 ustawy należą do osób uprawnionych do żądania ekshumacji. Osoby te są zatem również stronami postępowania administracyjnego w sprawie dotyczącej ekshumacji.
W niniejszej sprawie między krewnymi zmarłych wymienionymi w art. 10 ust. 1 ustawy istnieje spór dotyczący przeprowadzenia ekshumacji zwłok i zmiany miejsca ich spoczywania. Skarżąca wnosiła o udzielenie zezwolenia na ekshumację szczątków A. B., H. B. oraz J. B. powołując się na okoliczność trudności w dalszej opiece nad grobem z uwagi na znaczną odległość pomiędzy miejscem zamieszkania, a miejscem pochówku wymienionych osób. Skarżąca podnosiła również, że to ona opiekowała się J. B. przed jego śmiercią, zaś córki J. B. nie interesowały się nim, nie utrzymywały z nim kontaktu i zostały przez J. B. wydziedziczone. Nie opiekują się także jego grobem. Zdaniem skarżącej powołane okoliczności wyłączają uprawnienie A. P. i E. B. do organizowania pochówku, a tym samym wyłączają możliwość sprzeciwu wobec wniosku o ekshumację.
Argumentacja skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie. Trafnie wyjaśniono w zaskarżonej decyzji, że okoliczności podnoszone przez skarżącą pozostają bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W szczególności nie ma podstaw do uznania, by okoliczności powoływane przez skarżącą mogły dawać jej szczególne uprawnienia i pierwszeństwo przed prawem innych osób uprawnionych do pochowania zwłok. W orzecznictwie ugruntowane jest bowiem stanowisko, że prawo do pochowania zwłok osoby bliskiej (art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych) wraz z prawem do żądania ekshumacji (art. 15 ust. 1 pkt 1 ustawy) oraz prawo do kultywowania pamięci o niej stanowi dobro osobiste, zwane prawem do grobu, chronione przepisami art. 23 i 24 kodeksu cywilnego (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 2015 r., sygn. akt V CSK 201/15, a także np. wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt I ACa 924/21). Prawo osobiste do zmiany miejsca spoczywania zwłok jest prawem wspólnym wszystkich żyjących członków najbliższej rodziny zmarłego. Z istoty tej wspólności wynika, że do zmiany powyższej wymagana jest zgoda wszystkich uprawnionych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1966 r., sygn. akt II CR 106/66, LEX nr 5977). Jak wskazano w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 7 czerwca 1966 r., sygn. akt I CR 346/65 (LEX nr 5998), art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych nie zastrzega na rzecz pewnych osób prawa pochowania zwłok z pierwszeństwem przed prawem innych osób. Także z art. 15 ust. 1 ustawy takie zastrzeżenie nie wynika.
Z powyższych względów organ drugiej instancji zasadnie nie uwzględnił wniosków dowodowych zgłoszonych przez skarżącą w odwołaniu. Wnioski dowodowe skarżącej zmierzały do wykazania okoliczności, które według skarżącej miały przemawiać za jej pierwszeństwem przed prawem E. B. oraz A. P. do decydowania o miejscu pochówku ich ojca J. B., dziadka A. B. i babki H. B.. Natomiast z uwagi na wspólność opisanego prawa dla wszystkich członków najbliższej rodziny zmarłego wymienionych w art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, tego rodzaju okoliczności nie mają istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy w postępowaniu administracyjnym dotyczącym udzielenia zezwolenia na przeprowadzenie ekshumacji. Zgodnie z art. 78 § 1 k.p.a. żądanie strony dotyczące przeprowadzenia dowodu należy uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Tego rodzaju sytuacja nie miała zaś miejsca w niniejszej sprawie. Bezsprzecznie E. B. i A. P. należą do kręgu krewnych zstępnych osób zmarłych i ta okoliczność decyduje o przysługiwaniu im, wspólnie z innymi członkami najbliższej rodziny zmarłych, uprawnienia o jakim mowa w art. 15 ust. 1 ustawy. E. B. i A. P. przysługuje prawo pochowania swojego ojca i dziadków oraz ich ekshumacji w tej samej kolejności, co skarżącej.
Trzeba przy tym wskazać, że w sytuacji braku zgody wszystkich uprawnionych, zaistniały spór dotyczący wykonywania wspólnego prawa nie może być rozstrzygnięty w postępowaniu administracyjnym, a jedynie na drodze procesu cywilnego przed sądem powszechnym. Prawo pochowania zwłok osoby zmarłej wraz z prawem do ekshumacji oraz pamięć o niej stanowi bowiem dobro osobiste, chronione przepisami prawa cywilnego, a do ochrony dóbr osobistych powołany jest sąd powszechny. Sprzeciw określonych osób uprawnionych co do ekshumacji może zaś potencjalnie powodować naruszenie dóbr osobistych innych uprawnionych (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 1966 r., sygn. akt II CR 106/66, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 listopada 2011 r., sygn. akt II OSK 1646/10, wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z dnia 30 listopada 2022 r., sygn. akt I ACa 924/21).
W odniesieniu do zarzutów skargi powołujących się na wydziedziczenie A. P. i E. B. przez ich ojca J. B. należy wskazać, że dokonanie wydziedziczenia (art. 1008 kodeksu cywilnego) obejmuje dwa skutki: pozbawienie zachowku oraz wyłączenie od dziedziczenia wydziedziczonego spadkobiercy, a zatem nie dochodzi on ani do dziedziczenia, ani nie przysługuje mu roszczenie o zachowek. Zasadne jest przy tym stanowisko organu, iż wydziedziczenie dotyczy praw majątkowych spadkodawcy. Okoliczność wyłączenia określonej osoby od dziedziczenia spadku nie wpływa natomiast na uprawnienie tej osoby do pochowania zwłok ludzkich zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych oraz w konsekwencji na określone w art. 15 ust. 1 ustawy prawo tej osoby do wyrażenia zgody na ekshumację. Dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych, a więc mające charakter cywilnoprawny. Nie wchodzą w skład spadku prawa i obowiązki wynikające z innych stosunków prawnych. W szczególności do spadku nie należą prawa i obowiązki majątkowe o charakterze publicznoprawnym (por. J. Gudowski (red.) Kodeks cywilny. Komentarz, tom VI. Spadki, wyd. II oraz Piotr Nazaruk (red.), Kodeks cywilny. Komentarz aktualizowany, LEX). Trzeba też zauważyć, że zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych prawo do pochowania zwłok ludzkich ma najbliższa pozostała rodzina osoby zmarłej. Powołany przepis do członków najbliższej rodziny zalicza między innymi krewnych zstępnych, krewnych wstępnych i krewnych bocznych do 4 stopnia pokrewieństwa (pkt 2-4). Powołany przepis jednoznacznie więc wiąże określone w nim uprawnienie osób wymienionych w punktach 2-4 z pokrewieństwem, nie zaś z dziedziczeniem po zmarłym. To pokrewieństwo, a nie dziedziczenie po zmarłym przesądza o uprawnieniu do pochowania zmarłego oraz związanym z tym uprawnieniem do ekshumacji, o którym mowa w art. 15 ust. 1 ustawy. Zatem A. P. i E. B., jako córkom zmarłego J. B. i wnuczkom A. B. i H. B. takie uprawnienie przysługuje niezależnie od kwestii dziedziczenia po J. B..
W okolicznościach niniejszej sprawy będąca osobą uprawnioną A. P. nie wyraziła swojej zgody na ekshumację, a wręcz przeciwnie wyraziła w sposób nie budzący wątpliwości swój sprzeciw tej kwestii. Trafnie zatem uznały organy, że nie było podstaw do wydania decyzji uwzględniającej wniosek skarżącej o dokonanie ekshumacji. Powyższa okoliczność, jak słusznie podniesiono w zaskarżonej decyzji, była decydująca dla rozstrzygnięcia sprawy.
W związku z brakiem zgody na ekshumację ze strony A. P., w okolicznościach sprawy bez znaczenia dla rozstrzygnięcia pozostaje fakt, że E. B. nie wyraziła stanowiska dotyczącego wniosku o ekshumację. W związku z tym argumentacja skargi akcentująca brak sprzeciwu E. B. pozostaje bez wpływu na rozstrzygnięcie.
Nie można przy tym zgodzić się z zarzutem niepodjęcia przez organy w toku postępowania administracyjnego czynności w celu ustalenia adresu zamieszkania E. B.. Z przedstawionego wyżej przebiegu postępowania administracyjnego jednoznacznie wynikają okoliczności przeciwne. Organ pierwszej instancji występując do Urzędu Gminy C. oraz do Komendanta Miejskiego Policji w C. o udostępnienie informacji lub ustalenie aktualnego miejsca zamieszkania E. B. podjął niezbędne czynności do ustalenia jej adresu i ostatecznie adres ten ustalił. Zarzuty skargi dotyczące braku ustalenia przez organy adresu E. B. są zatem bezzasadne. Jak podniesiono już wcześniej, kierowana do E. B. korespondencja była zwracana z adnotacją "nie podjęto w terminie" a nie przykładowo "adresat nie zamieszkuje pod wskazanym adresem". Sposób doręczenia korespondencji był zgodny z art. 44 k.p.a. i w świetle przepisu art. 44 § 4 k.p.a. wywoływał skutek doręczenia.
W ocenie Sądu, w rozpoznanej sprawie organ dokonał prawidłowej wykładni art. 15 ust. 1 pkt 1 w związku z art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych i właściwie zastosował wymienione przepisy odmawiając udzielenia zgody na przeprowadzenie ekshumacji szczątków A. B., H. B. oraz J. B., wobec braku zgody na ekshumację osoby uprawnionej – A. P., wnuczki A. i H. B. oraz córki J. B.. Brak zgody nawet jednej z osób wskazanych art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych uniemożliwia organowi udzielenie zezwolenia na ekshumację zwłok. Bez znaczenia pozostają zatem okoliczności dotyczące stosunków między tymi osobami, a osobami zmarłymi przed ich śmiercią oraz okoliczności dotyczące opieki nad ich grobem. Jeszcze raz należy wskazać, że w przypadku ustalenia osób z art. 10 ust. 1 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych, brak zgody którejkolwiek z nich uniemożliwia udzielenie przez organ sanitarny zezwolenia na ekshumację szczątków/zwłok bez względu na przyczynę braku zgody. W związku z tym nie są zasadne zarzuty skargi. Słusznie bowiem wskazywał organ odwoławczy, że spór między osobami, którym przysługuje prawo pochowania zwłok i prawo ekshumacji nie może być rozstrzygany przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej.
Z omówionych już wyżej przyczyn zarzuty naruszenia przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. są niezasadne. W toku postepowania zostały podjęte wszelkie czynności niezbędne dla rozstrzygnięcia sprawy, a zgromadzone dowody zostały właściwie ocenione.
Oczywiście bezzasadne są zarzuty naruszenia przepisów ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. W myśl art. 1 tej ustawy Państwowa Inspekcja Sanitarna jest powołana do realizacji zadań z zakresu zdrowia publicznego. Art. 10 ust. 1 powołanej ustawy określa organy wykonujące zadania Państwowej Inspekcji Sanitarnej, w tym wymienia państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego, jako organ rządowej administracji zespolonej w województwie (pkt 2) oraz państwowego powiatowego inspektora sanitarny, jako organ rządowej administracji zespolonej w województwie (pkt 3). W myśl art. 10 ust. 2 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, organy, wymienione w ust. 1, wykonują zadania Państwowej Inspekcji Sanitarnej zgodnie z kompetencjami określonymi w ustawie i w przepisach odrębnych. Do takich przepisów należy zaś art. 15 ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych. Zatem organy w niniejszej sprawie działały w ramach swoich ustawowych kompetencji. Z kolei art. 15 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej stanowi o wykonywaniu zadań przez państwowego inspektora sanitarnego przy pomocy podległej mu stacji sanitarno-epidemiologicznej. Natomiast ust. 2 art. 15 tej ustawy zawiera delegację dla ministra właściwego do spraw zdrowia do określenia, w drodze rozporządzenia: 1) kwalifikacji wymaganych na poszczególne stanowiska pracy w stacji sanitarno-epidemiologicznej, uwzględniając kwalifikacje zawodowe, wykształcenie, specjalizacje, szkolenia oraz wymagany staż pracy; 2) wzoru legitymacji służbowej pracownika stacji sanitarno-epidemiologicznej. Zasadnie więc wskazano w zaskarżonej decyzji, że przepis ten nie miał zastosowania w sprawie. Natomiast art. 37 tej ustawy przewiduje stosowanie w postępowaniu przed organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Przepisy te, jak wyjaśniono wcześniej, znalazły właściwe zastosowanie w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym.
Wbrew zarzutom skarżącej, uzasadnienie zaskarżonej decyzji odpowiada wymogom art. 107 § 3 k.p.a. Organ szczegółowo wyjaśnił stan faktyczny i prawny sprawy, a także odniósł się do argumentów i wniosków zgłaszanych przez skarżącą w odwołaniu.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę.