III SA/Lu 264/24

III SA/Lu 264/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-08-08
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-04-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska
Anna Strzelec /sprawozdawca/
Ewa Ibrom /przewodniczący/
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Egzekucyjne postępowanie
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
II GZ 254/25 - Postanowienie NSA z 2025-05-14
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1284
art. 5 ust. 1 pkt. lit b; art. 17 ust. 1, 2, 10 (Dz.U.2024.924)
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 2 § 1 pkt 10; art. 15 § 1; art. 26 § 1; art. 33 § 1, 2; art. 34 § 1
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędziowie Sędzia WSA Anna Strzelec (sprawozdawca) Asesor WSA Agnieszka Kosowska po rozpoznaniu w dniu 8 sierpnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. D. na postanowienie L. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia [...] lutego 2024 r. nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 5 lutego 2024 r. L. Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej "organ II instancji", "organ odwoławczy" lub "Wojewódzki Inspektor Sanitarny"), po rozpatrzeniu zażalenia M. D. (dalej "skarżąca", "strona"), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L. (dalej "organ I instancji", "Powiatowy Inspektor Sanitarny", "wierzyciel", "PPIS") z dnia 28 grudnia 2023 r. w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.
Do Powiatowego Inspektora Sanitarnego wpłynęła informacja lekarza podstawowej opieki zdrowotnej z dnia 4 stycznia 2023 r., zawarta w przesłanym przez lekarza formularzu zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych, że syn skarżącej S. D., urodzony 20 listopada 2017 r., nie został poddany obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
W związku z tym Powiatowy Inspektor Sanitarny pismem z dnia 17 kwietnia 2023 r., doręczonym w dniu 19 kwietnia 2023 r., poinformował skarżącą o konieczności realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka oraz podstawie prawnej tego obowiązku. Kolejne pismo informacyjne w tym zakresie skarżąca otrzymała w dniu 26 maja 2023 r. (pismo organu I instancji z dnia 19 maja 2023 r.). Organ, na żądanie strony, przytoczył także w brzmieniu wówczas obowiązującym przepisy stanowiące podstawę prawną obowiązkowych szczepień ochronnych. Wyjaśnił, że w przypadku stwierdzenia krótkotrwałych przeciwskazań zdrowotnych do wykonania szczepienia ochronnego, powinno być to odnotowane w karcie uodpornienia oraz w dokumentacji medycznej dziecka. W przypadku gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz odnotowuje ten fakt w dokumentacji medycznej, w tym również w formularzu. Jeżeli przeciwskazania do szczepienia są stwierdzane w trakcie konsultacji specjalistycznej, wyniki tej konsultacji należy niezwłocznie przekazać lekarzowi dokonującemu kwalifikacji do szczepienia oraz poinformować PPIS w L..
Przed wystawieniem upomnienia wierzyciel uzyskał informację z dnia 25 maja 2023 r. z placówki medycznej, w której zapisane jest dziecko, że dziecko nie ma wykonanych żadnych szczepień ochronnych. W dniu 6 czerwca 2023 r. Powiatowy Inspektor Sanitarny wystosował do skarżącej upomnienie na podstawie art. 15 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505, ze zm.), dalej: "u.p.e.a.". Organ wezwał skarżącą do wykonania obowiązku w ciągu siedmiu dni od daty doręczenia upomnienia poprzez podanie dziecka S. D. brakującym szczepieniom ochronnym w terminach ustalonym przez lekarza.
W odpowiedzi na upomnienie, pismem z dnia 23 czerwca 2023 r., skarżąca poinformowała organ I instancji, że realizuje obowiązek z ustawy wprost. Wskazała, że umówiona została wizyta na dzień 6 lipca 2023 r. godz. 15:00 do punktu szczepień NZOZ "F." S. P. w przychodni [...] ul. [...] w L..
Pismem z dnia 10 lipca 2023 r. Niepubliczny Zakład Opieki Zdrowotnej F." S. P. w L. poinformował organ I instancji, że rodzice dziecka zgłosili się w dniu 6 lipca 2023 r. do poradni dzieci zdrowych, oraz że lekarz wystawił skierowania do konsultacyjnego punktu szczepień dla dzieci wysokiego ryzyka w celu ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień.
Pismem z dnia 11 lipca 2023 r. organ I instancji poinformował skarżącą, że podstawą wstrzymania lub odstąpienia od dalszych działań w sprawie uchylania się od obowiązku szczepień ochronnych jest wykonanie zaległych obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka lub odroczenie obowiązkowych szczepień ochronnych przez lekarza z powodu stwierdzonych przeciwskazań zdrowotnych.
Pismem z dnia 21 lipca 2023 r. skarżąca wniosła o zakończenie postępowania wierzyciela w sprawie uchylania się od obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Skarżąca podkreśliła ponownie, że obowiązek ten zrealizowała w dniu 6 lipca 2023 r. poprzez zgłoszenie się do NZOZ "F." w Przychodni [...] ul. [...] w L.. Dodała przy tym, że strona nie może dopełnić obowiązku stosowania u dziecka sztucznej immunizacji z powodów od siebie niezależnych, zaś lekarz nie zrealizował swojego ustawowego obowiązku zapewnienia warunku legalności zabiegu medycznego będącego istotą obowiązku sztucznej immunizacji. Skarżąca podkreśliła, że PPIS miał jedynie prawo wezwać stronę do zgłoszenia do POZ w celu umożliwienia lekarzowi zrealizowania jego zadania, jakim jest określenie wymagalności oraz wykonalności obowiązku poddania dziecka szczepieniu przeciwko danej chorobie. Tymczasem z przekroczeniem kompetencji wezwał do wykonania u dziecka poszczególnych szczepień, w niczym nieuzasadnionym terminie, bez uprzedniego określenia, czy poszczególne obowiązki są wykonalne. Przymuszanie do wykonywania tak ryzykownego zabiegu medycznego stoi w sprzeczności z prawami człowieka i obywatela gwarantowanymi konstytucyjnie oraz stanowi zagrożenie dla życia i zdrowia jednostki. Do pisma skarżąca załączyła m.in. wydruk dokumentu elektronicznego z konsultacji lekarskiej z dnia 6 lipca 2023 r., wydruk z dnia 6 lipca 2023 r. skierowania do poradni specjalistycznej – Poradni pediatrycznej szczepień dla dzieci z grup wysokiego ryzyka.
Pismem z dnia 16 sierpnia 2023 r. organ I instancji zwrócił się do NZOZ "F." o udzielenie informacji, czy skierowanie wystawione w dniu 6 lipca 2023 r. jest jednoznaczne z występowaniem przeciwskazań zdrowotnych do szczepienia ochronnego i czy dziecko posiada odroczenie od obowiązkowych szczepień ochronnych, a jeśli tak to na jaki okres.
W odpowiedzi pismem z dnia 25 sierpnia 2023 r. NZOZ "F." poinformował organ I instancji, że skierowanie dziecka z dnia 6 lipca 2023 r. nie jest związane z wystąpieniem przeciwskazań zdrowotnych do szczepień ochronnych. Nie ma decyzji o odroczeniu obowiązkowych szczepień ochronnych.
W piśmie z dnia 25 sierpnia 2023 r. skierowanym do skarżącej organ I instancji przedstawił dotychczasowy stan sprawy, jak i poinformował skarżącą o stanie prawnym. W końcu wyjaśnił, że wobec braku wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka oraz nieprzedłożenia stosownego zaświadczenia lekarskiego o odroczeniu obowiązkowych szczepień ochronnych, konieczne jest podjęcie przez organ dalszych działań w trybie postępowania egzekucyjnego w administracji.
W tych okolicznościach Powiatowy Inspektor Sanitarny w dniu 24 października 2023 r. wystawił tytuł wykonawczy dotyczący obowiązku skarżącej poddania jej małoletniego syna wymienionym w tytule szczepieniom ochronnym i skierował do Wojewody L. wniosek o wszczęcie egzekucji administracyjnej wobec skarżącej, w celu przymuszenia do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka. Do wniosku załączono tytuł wykonawczy. W tytule wykonawczym wskazano przepis art. 5 ust. 1 pkt. lit b ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1284 ze zm., obecnie Dz. U. z 2024 r. poz. 924), dalej także jako "ustawa" lub "ustawa o zwalczaniu zakażeń".
Pismem z dnia 24 listopada 2023 r. skarżąca wniosła zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując m.in. na:
- brak wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego schematu szczepień, brak wskazania przez wierzyciela podstawy faktycznej prawnej określenia wymagalności obowiązku;
- określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy, poprzez wymienienie poszczególnych szczepień ochronnych, których we wskazywanym punkcie aktu normatywnego wymienionych nie ma, przy jednoczesnym pominięciu art. 17 ust. 2 i 4 ustawy, czyli obowiązku wykluczenia przeciwskazań do szczepienia;
- brak spełnienia przez tytuł wykonawczy wymogów z art. 27 u.p.e.a.
Postanowieniem z dnia 28 grudnia 2023 r. organ I instancji oddalił zarzuty skarżącej. Organ wyjaśnił, że obowiązek szczepień ochronnych wynika z art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy o zwalczaniu zakażeń. Szczegółowe unormowania w zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych określają przepisy tej ustawy oraz przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077), wydane na podstawie art. 17 ust. 10 ustawy. Powiatowy Inspektor Sanitarny wyjaśnił, że wykonanie szczepienia poprzedzone jest badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwskazań do wykonania szczepienia. W aktach sprawy znajduje się informacja od lekarza z dnia 25 sierpnia 2023 r., z której wynika, że lekarz nie stwierdził przeciwwskazań do wykonania szczepień ochronnych, nie podjął decyzji o odroczeniu obowiązkowych szczepień ochronnych. Lekarz kwalifikujący do szczepień ochronnych skierował do Poradni pediatrycznej szczepień dla dzieci z grup wysokiego ryzyka jedynie celem opracowania schematu szczepień przez specjalistę w związku z opóźnieniami w realizacji szczepień ochronnych u dziecka a nie w związku ze stwierdzonymi przeciwwskazaniami. Wobec powyższego organ uznał za bezzasadny zarzut braku wymagalności obowiązku z uwagi na brak indywidualnego kalendarza szczepień. Indywidualny Kalendarz Szczepień wyznaczany jest w przypadku, gdy występują istotne przeciwwskazania do przeprowadzenia szczepień ochronnych w normalnym trybie czasowym, przy czym jedynie lekarz może stwierdzić kiedy jest to uzasadnione, a w przedmiotowej sprawie lekarz takich wskazań nie stwierdził. Biorąc powyższe pod uwagę, obowiązek podlegający egzekucji został określony w sposób zgodny z obowiązującymi przepisami prawa. Brak jest również podstaw do uznania aby doszło do wygaśnięcia egzekwowanego obowiązku, czy też aby był on niewymagalny. Organ I instancji uznał, że wniesione zarzuty dotyczące prowadzonego postępowania egzekucyjnego w administracji nie zasługują na uwzględnienie i brak jest podstaw do umorzenia postępowania egzekucyjnego w administracji dotyczącego wykonania obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
W zażaleniu na postanowienie organu I instancji skarżąca zarzuciła m.in. brak przeprowadzonego lekarskiego badania kwalifikacyjnego przed szczepieniem ochronnym u dziecka, nierzetelne rozpatrzenie sprawy, nieprawidłową treść upomnienia, przekroczenie przez dziecko wieku właściwego do podania szczepionek; brak powiadomienia o przypadającym szczepieniu ochronnym przez lekarza, brak możliwości wykonania obowiązku z powodu jego odroczenia, ograniczenie władzy rodzicielskiej poprzez przymuszanie do wykonania obowiązku oraz na naruszenie art. 10 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., obecnie Dz.U. z 2024 r. poz. 572), dalej k.p.a. i art. 7 § 3, art. 15 § 1 u.p.e.a.
Po rozpatrzeniu zażalenia, Wojewódzki Inspektor Sanitarny postanowieniem z dnia 5 lutego 2024 r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że skarżąca nie dopełniła obowiązku o charakterze niepieniężnym poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Strona była informowana o konieczności wykonania wskazanego obowiązku pismem organu I instancji z dnia 17 kwietnia 2023 r. Z uwagi na nieskuteczność skierowanego do strony pisma, wierzyciel wydał w dniu 6 czerwca 2023 r. upomnienie, w którym wezwał stronę do wykonania obowiązku o charakterze niepieniężnym, tj. poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Strona ponadto prowadziła z wierzycielem korespondencję, kwestionując zasadność prowadzonego postępowania. Wierzyciel wystąpił pismem z dnia 24 października 2023 r. do organu egzekucyjnego, tj. Wojewody L., o wszczęcie postępowania egzekucyjnego w przedmiocie uchylania się skarżącej od obowiązkowych szczepień ochronnych dziecka, powołując się na tytuł wykonawczy z dnia 24 października 2023 r. Na dzień wydania zaskarżonego postanowienia stan zaszczepienia dziecka nie uległ zmianie.
Organ odwoławczy podkreślił, że do momentu wydania tytułu wykonawczego skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów na wykonanie obowiązku bądź też braku możliwości jego wykonania, na przykład z powodu długotrwałych przeciwwskazań zdrowotnych. Pismo strony z dnia 29 stycznia 2024 r. nie przedstawia żadnych nowych okoliczności związanych wprost ze złożonym zażaleniem. Korespondencja prowadzona z lekarzem nie wskazuje na występowanie długotrwałych przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka. W piśmie z dnia 10 lipca 2023 r. lekarz poinformował, że na wizycie w dnia 6 lipca 2023 r. dziecko zostało skierowane do Poradni pediatrycznej szczepień dla dzieci wysokiego ryzyka w celu ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień. Brak jest jednak informacji na temat stwierdzonych przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że w piśmie z dnia 11 stycznia 2024 r. lekarz z podmiotu leczniczego, do którego zapisane jest dziecko poinformował, że odroczył wykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych u S. D. do dnia 2 lutego 2024 r. Przedmiotowe pismo zostało doręczone wierzycielowi już po wydaniu zaskarżonego postanowienia. Ponadto pismo to w żaden sposób nie świadczy o występowaniu długotrwałych przeciwwskazań do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych.
Wojewódzki Inspektor Sanitarny zauważył również, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym dotyczy całej procedury, tj. badania kwalifikacyjnego oraz samego szczepienia ochronnego. Wydanie skierowania do poradni specjalistycznej nie jest jednoznaczne ze stwierdzeniem długotrwałych przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych. Jest ono jedynie elementem procesu zamierzającego do poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Od momentu urodzenia S. D. strona miała ponad 6 lat na wykonanie obowiązku, a na dzień wydania niniejszego postanowienia okres, na jaki odroczono obowiązkowe szczepienia ochronne, upłynął.
Mając powyższe na uwadze, obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym jest wymagalny i został prawidłowo określony przez wierzyciela.
Organ odwoławczy wyjaśnił również, że obowiązek szczepień ochronnych wynika wprost z przepisów prawa, nie jest więc uzależniony od otrzymania powiadomienia od lekarza podstawowej opieki zdrowotnej.
Końcowo organ odwoławczy podkreślił, że zgodnie z art. 68 ust 4 Konstytucji RP władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych oraz innych chorób o charakterze społecznym jest możliwe dzięki racjonalnym działaniom w obszarze zdrowia publicznego podejmowanym przez organy i instytucje państwa. Przepis art. 31 ust. 3 Konstytucji RP stanowi, że ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Takie właśnie ograniczenie nałożono na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy.
Powołując się na powyższe względy, organ odwoławczy uznał, że zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego skarżąca zarzuciła:
- naruszenie art. 144 w zw. z art. 107 § 3 w zw. z art. 7 k.p.a., poprzez ograniczenie rozpoznania sprawy do treści postanowienia wierzyciela i brak odniesienia się przez organ II instancji do zarzutów skarżącej;
- naruszenie art. 124 § 2 k.p.a., poprzez brak wskazania w uzasadnieniu postanowienia podstawy prawnej wymagalności obowiązku i brak jego tożsamości z obowiązkiem określonym w tytule wykonawczym;
- naruszenie art. 15 k.p.a., poprzez brak rozpoznania przez organ II instancji zarzutów skarżącej, ograniczenie się do stwierdzenia, że organ odwoławczy podziela stanowisko wierzyciela;
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia, tj. uznanie przez organ, że skarżąca nie wykonała obowiązku, podczas gdy obowiązek nie może być uznany za wymagalny z uwagi na aktualne odroczenie małoletniego od obowiązkowych szczepień ochronnych, brak określenia wymagalności obowiązku przez lekarza, ponadto brak jest oświadczenia skarżącej dotyczącego odmowy szczepień;
- naruszenie art. 7, art. 7a, 77 i 81a k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy o zwalczaniu zakażeń, poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącej, jak również wątpliwości co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego;
- naruszenie art. 80 k.p.a., poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym, w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień, a strona podejmuje kroki w celu wykonania obowiązku.
Powołując się na powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła między innymi, że z uwagi na brak wskazania przez wierzyciela w tytule wykonawczym podstawy prawnej określenia wymagalności obowiązku, zarówno wierzyciel, jak i organ II instancji w sposób istotny naruszyli obowiązujące przepisy. Ponadto, wymagalność może określić jedynie lekarz. Tymczasem skarżąca poddała małoletniego lekarskiemu badaniu kwalifikacyjnemu. Badanie skończyło się skierowaniem dziecka do poradni specjalistycznej, z celem określonym jako "Proszę o wskazania do ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień. (...)". A zatem sam lekarz nie określił wymagalności obowiązku, wręcz przeciwnie, dziecko w tym celu zostało skierowane do poradni specjalistycznej. A zatem uznać należy, że jednocześnie małoletni został odroczony od obowiązkowych szczepień ochronnych do czasu konsultacji specjalistycznej.
W ocenie skarżącej także wskazana przez wierzyciela podstawa prawna obowiązku jest niepełna i doszło do naruszenia zasady dwuinstancyjności. W jej ocenie z dokumentacji medycznej małoletniego dziecka w żaden sposób nie można uzyskać informacji jakie przeciwwskazania i do jakiego szczepienia zostały wykluczone.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu.
Przedmiot skargi wniesionej w niniejszej sprawie stanowiło postanowienie Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 5 lutego 2024 r. utrzymujące w mocy postanowienie Powiatowego Inspektora Sanitarnego oddalające zarzuty M. D. w sprawie egzekucji administracyjnej w związku z uchylaniem się przez skarżącą od obowiązku poddania małoletniego syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają między innymi obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej i samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego.
Stosownie zaś do art. 26 § 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne wszczyna się na wniosek wierzyciela o wszczęcie egzekucji administracyjnej i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.
Zgodnie z art. 15 § 1 u.p.e.a. egzekucja administracyjna może być wszczęta, jeżeli wierzyciel, po upływie terminu do wykonania przez zobowiązanego obowiązku, przesłał mu pisemne upomnienie, zawierające wezwanie do wykonania obowiązku z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, chyba że przepisy szczególne stanowią inaczej. Postępowanie egzekucyjne może być wszczęte dopiero po upływie 7 dni od dnia doręczenia tego upomnienia.
Na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a., podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Wnosząc zarzut zobowiązany kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji. Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutu ma charakter wpadkowy i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie w sprawie zarzutu, w którym oddala zarzut, uznaje zarzut w całości lub w części, albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu.
W okolicznościach niniejszej sprawy postępowanie egzekucyjne w stosunku do skarżącej zostało wszczęte na podstawie wystawionego w dniu 24 października 2023 r. tytułu wykonawczego. Tytuł wykonawczy został wystawiony w oparciu o art. 5 ust. 1 pkt 1 lit b ustawy o zwalczaniu zakażeń. Podstawę wydania tytułu egzekucyjnego stanowiło niedopełnienie obowiązku o charakterze niepieniężnym polegającego na poddaniu małoletniego syna skarżącej S. D. obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Odnosząc się do podniesionych w skardze i na etapie postępowania administracyjnego zarzutów w pierwszej kolejności podzielić należy stanowisko organów administracji, że obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika z mocy prawa.
Zgodnie z treścią art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zwalczaniu zakażeń, osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym, co należy rozumieć zgodnie z art. 2 pkt 26 ustawy, jako podanie szczepionki przeciw chorobie zakaźnej w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Przy tym, w przypadku osoby nieposiadającej pełnej zdolności do czynności prawnych odpowiedzialność za wypełnienie obowiązków, o których mowa w ust. 1, ponosi osoba, która sprawuje pieczę nad osobą małoletnią lub bezradną, albo opiekun faktyczny w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (art. 5 ust. 2 ustawy).
W myśl zaś art. 17 ust. 1 ustawy o zwalczaniu zakażeń osoby, określone na podstawie ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanym dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi". Zgodnie z treścią art. 17 ust. 2 ustawy wykonanie obowiązkowego szczepienia ochronnego jest poprzedzone lekarskim badaniem kwalifikacyjnym w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego. Każdorazowo musi to być badanie kwalifikacyjne aktualne, wykonane w czasie nieprzekraczającym 24 godzin przed szczepieniem (ust. 3). Po przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym lekarz wydaje zaświadczenie ze wskazaniem daty i godziny przeprowadzonego badania (ust. 4). W przypadku, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem szczepienia ochronnego do konsultacji specjalistycznej (ust. 5). Z art. 17 ust. 3 i 4 ustawy wynika więc, że lekarskie badanie kwalifikacyjne bezpośrednio poprzedza szczepienie ochronne.
W przepisie art. 17 ust. 10 ustawy udzielona została delegacja ministrowi właściwemu do spraw zdrowia, do określenia w drodze rozporządzenia m.in: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) oraz osób lub grup osób obowiązanych do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych (pkt 2), schematu szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmującego liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a), sposobu przeprowadzania szczepień ochronnych (pkt 4) oraz trybu przeprowadzania konsultacji specjalistycznej, o której mowa w ust. 5 (pkt 5), przy uwzględnieniu danych epidemiologicznych dotyczących zachorowań, aktualnej wiedzy medycznej oraz zaleceń Światowej Organizacji Zdrowia.
Jednocześnie w art. 17 ust. 11 ustawy przewidziano, że Główny Inspektor Sanitarny ogłasza w formie komunikatu, w dzienniku urzędowym ministra właściwego do spraw zdrowia, Program Szczepień Ochronnych na dany rok, ze szczegółowymi wskazaniami dotyczącymi stosowania poszczególnych szczepionek, wynikającymi z aktualnej sytuacji epidemiologicznej, przepisów wydanych na podstawie ust. 10 i art. 19 ust. 10 oraz zaleceń, w terminie do dnia 31 października roku poprzedzającego realizację tego programu.
W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 2077, dalej powoływane także jako "rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r." lub "rozporządzenie"). Powołane rozporządzenie zastąpiło wcześniejsze rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2172). W dacie wystawienia tytułu wykonawczego w niniejszej sprawie, to jest w dniu 24 października 2023 r., obowiązywało rozporządzenie z dnia 27 września 2023 r., które weszło w życie z dniem 1 października 2023 r.
Stosownie do przywołanej wyżej delegacji ustawowej oraz § 1 rozporządzenia z dnia 27 września 2023 r., określa ono między innymi: wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych, osoby lub grupy osób obowiązane do poddawania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wiek i inne okoliczności stanowiące przesłankę powstania obowiązku szczepień ochronnych, schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (§ 1 pkt 1, 2, 3 rozporządzenia). Schematy obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży obejmujące liczbę dawek i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia podstawowego lub przypominającego, z uwzględnieniem wieku osoby objętej obowiązkiem szczepienia, określa załącznik nr 1 do rozporządzenia (§ 3 ust. 2 rozporządzenia).
W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi, skonkretyzowany został w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności.
Powołane rozporządzenie w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych określa wykaz chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych ze wskazaniem kto i w jakich sytuacjach podlega szczepieniu ochronnemu przeciw konkretnej chorobie, w tym jeżeli chodzi o dzieci, w jakim okresie ich życia. Rozporządzenie określa ramy wiekowe, w których dane szczepienie jest wymagalne.
W świetle wymienionych wyżej przepisów nie ma wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu wynika bezpośrednio z przepisów ustawowych. Wynika z nich norma prawna, która ustanawia prawną powinność poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, tzn. określa wszystkie istotne cechy danego obowiązku, tj. podmiot na którym ten obowiązek ciąży, okoliczności, w których obowiązek ten się aktualizuje oraz jego zakres. Wykonanie tego obowiązku z mocy prawa zabezpieczone jest przymusem administracyjnym. Oznacza to, że wynikający z przepisów prawa obowiązek poddania dziecka szczepieniu ochronnemu, jest bezpośrednio wykonalny. Jego niedochowanie aktualizuje obowiązek wszczęcia postępowania egzekucyjnego, którego rezultatem będzie przymusowe dochodzenia poddania dziecku szczepieniu ochronnemu. Przez wymagalność należy rozumieć taką cechę obowiązku administracyjnego, która zezwala wierzycielowi domagać się od zobowiązanego wykonania obowiązku i w razie odmowy wystąpić do organu egzekucyjnego o zastosowanie przymusu egzekucyjnego. Stwierdzenie zaś, że obowiązek nie jest wymagalny, oznacza, że obowiązek istnieje i jego egzekucja będzie dopuszczalna w przyszłości, ale nie może on być egzekwowany w danym momencie ze względu, np. na wstrzymanie wykonania, czy odroczenie terminu wykonania (zob. wyrok WSA w Łodzi z dnia 15 czerwca 2022 r., sygn. akt III SA/Łd 257/22 i powołane tam orzecznictwo NSA oraz stanowisko doktryny, orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA).
Tym samym obowiązek poddania syna skarżącej szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Nie może więc budzić wątpliwości, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się temu świadczeniu zdrowotnemu.
W okolicznościach niniejszej sprawy nie jest kwestionowana ustalona przez organy w toku postępowania okoliczność, że syn skarżącej S. D., urodzony 20 listopada 2017 r., nie został zaszczepiony przeciwko żadnej z chorób zakaźnych wymienionych w tytule wykonawczym pomimo, że terminy podania poszczególnych dawek szczepionek już upłynęły, co potwierdza treść załącznika nr 1 rozporządzenia. W tytule wykonawczym wskazano następujące brakujące szczepienia dziecka:
- szczepienie przeciwko gruźlicy;
- szczepienie przeciwko WZW typu B - I, II, III dawka;
- szczepienie przeciwko błonicy tężcowi i krztuścowi - I, II, III, IV dawka;
- szczepienie przeciwko ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (POLIOMYELITIS) - I, II, III dawka;
- szczepienie przeciwko odrze, śwince, różyczce - I dawka.
W tym już miejscu, w kontekście stawianych przez skarżącą na etapie postępowania administracyjnego zarzutów, co do upływu terminów podania poszczególnych dawek, to podzielić należy stanowisko organu odwoławczego, w tym względzie, a o czym już była powyżej mowa, że § 3 rozporządzenia wskazuje w jakim okresie życia powinny być podawane poszczególne szczepionki (w przypadku gruźlicy od urodzenia do ukończenia 15 roku życia,w przypadku wirusowego zapalenia wątroby typu B do ukończenia 19 roku życia, w przypadku poliomylelitis od ukończenia 6 tygodnia życia do ukończenia 19 roku życia, a w przypadku odry świnki i różyczki od ukończenia 12 miesiąca życia do ukończenia 19 roku życia), natomiast konkretyzacja obowiązku następuję w załączniku nr 1 do rozporządzenia. Okoliczność, że w załączniku wyznaczono optymalny termin wykonania obowiązku szczepienia nie oznacza, że przekroczenie tego terminu powoduje niewymagalność obowiązku. Skoro wiek do jakiego istnieje obowiązek podania dziecka obowiązkowym szczepieniom nie został przekroczony to brak podstaw do przyjęcia twierdzeń strony, że treść obowiązku wskazana w tytule wykonawczym jest niezgodna z prawem.
W ocenie sądu, wydając zaskarżone postanowienie organ odwoławczy trafnie również uznał, że doręczone skarżącej upomnienie z dnia 6 czerwca 2023 r. było skuteczne i pozwalało na wydanie tytułu wykonawczego.
Wbrew zarzutom skargi, z art. 15 u.p.e.a. oraz przepisów wydanego na podstawie art. 15 § 3e u.p.e.a. rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 4 grudnia 2020 r. w sprawie danych zawartych w upomnieniu (Dz. U. poz. 2194) nie wynika konieczność wskazania w upomnieniu, jakie szczepienia z podaniem konkretnie dawek powinny być u dziecka wykonane. Z § 2 pkt 4 i 5 tego rozporządzenia wynika, że upomnienie powinno zawierać treść obowiązku i wezwanie do wykonania obowiązku, a w świetle art. 15 § 1 u.p.e.a. upomnienie winno zawierać wezwanie do wykonania obowiązku oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązanego.
Bez wątpienia doręczone skarżącej upomnienie z dnia 6 czerwca 2023 r. powyższe elementy zawiera. W upomnieniu wskazano treść obowiązku – poddanie dziecka szczepieniom ochronnym, ze wskazaniem podstawy prawnej oraz zobowiązano skarżącą jako opiekuna prawnego dziecka do wykonania obowiązku w ciągu 7 dnia od daty doręczenia upomnienia poprzez poddanie dziecka w terminach wyznaczonych przez lekarza podstawowej opieki zdrowotnej obowiązkowym szczepieniom ochronnym, które zostały w upomnieniu wymienione. Niespornym jest, że upomnienie zostało skarżącej doręczone w dniu 20 czerwca 2023 r.
Wyjaśnić należy, że upomnienie jest środkiem mającym za zadanie doprowadzenie do dobrowolnego wykonania obowiązku. Upomnienie tylko jednokrotnie przypomina zobowiązanemu o powinności wykonania danego obowiązku pod rygorem jego przymusowego wyegzekwowania. W okolicznościach sprawy obowiązek ten polega na poddaniu dziecka skarżącej szczepieniom ochronnym. Wbrew twierdzeniu skarżącej, nieistotny z punktu widzenia prawnego obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym jest brak oświadczenia o odmowie szczepień. W sprawie pozostaje poza sporem, że ani w dacie wystawienia upomnienia, ani też później syn skarżącej nie był zaszczepiony. U syna skarżącej nie przeprowadzono żadnego szczepienia ochronnego. Nie można zatem uznać, że doręczone skarżącej upomnienie nie zawierało danych niezbędnych do prawidłowego wykonania obowiązku, skoro w upomnieniu wskazano na obowiązek wykonania określonych szczepień i zgłoszenia się do lekarza podstawowej opieki zdrowotnej celem ustalenia terminów szczepień ochronnych. Z tych względów stwierdzić należy, że wobec niewykonania obowiązku wskazanego w upomnieniu z dnia 6 czerwca 2023 r., wystawienie tytułu wykonawczego i wszczęcie w oparciu o ten tytuł postępowania egzekucyjnego było prawidłowe.
W ocenie sądu, pozostałe zarzuty skarżącej także nie zasługują na uwzględnienie.
Bez wątpienia z akt wynika, że skarżąca była informowana przez organ I instancji o konieczności wykonania ustawowego obowiązku w terminie natychmiastowym pismem z dnia 17 kwietnia 2023 r., a potem jeszcze pismem z dnia 11 lipca 2023 r.
Także z informacji placówki medycznej, w której zapisane jest dziecko wynika, że matka dziecka była wielokrotnie informowana o konieczności wykonania obowiązku drogą telefoniczną i smsową. Pomimo to opiekunowie prawni nie zgłosili się z synem do lekarza (k. 15 akt adm.).
Przypomnieć należy, że w odpowiedzi na upomnienie, pismem z dnia 23 czerwca 2023 r., skarżąca poinformował organ I instancji, że realizuje obowiązek z ustawy wprost. Wskazał, że umówiona została wizyta na dzień 6 lipca 2023 r. godz. 15:00 do punktu szczepień NZOZ "F." w przychodni [...] ul. [...] w L.. Pismem z dnia 10 lipca 2023 r. przychodnia poinformowała organ I instancji, że rodzice dziecka zgłosili się w dniu 6 lipca 2023 r. do poradni dzieci zdrowych. Lekarz wystawił skierowania do konsultacyjnego punktu szczepień dla dzieci wysokiego ryzyka w celu ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień. Pismem z dnia 11 lipca 2023 r. organ I instancji poinformował skarżącą, że podstawą wstrzymania lub odstąpienia od dalszych działań w sprawie uchylania się od obowiązku szczepień ochronnych jest wykonanie zaległych obowiązkowych szczepień ochronnych u dziecka lub odroczenie obowiązkowych szczepień ochronnych przez lekarza z powodu stwierdzonych przeciwskazań zdrowotnych. Pismem z dnia 21 lipca 2023 r. skarżąca wniosła o zakończenie postępowania wierzyciela w sprawie uchylania się od obowiązku poddania dziecka szczepieniom ochronnym. Skarżąca podkreśliła ponownie, że obowiązek ten zrealizowała w dniu 6 lipca 2023 r. poprzez zgłoszenie się do NZOZ "F." w L..
Z powyższym stanowiskiem skarżącej nie można się zgodzić. Istotne w sprawie jest to, że syn skarżącej nie został poddany żadnym szczepieniom ochronnym, i zarówno przed wystawieniem upomnienia, jak i w toku postępowania skarżąca nie przedstawiła zaświadczenia lekarskiego, ani jakiejkolwiek dokumentacji medycznej wskazującej na istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień. Tymczasem tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy w związku ze stanem zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia nie występują przeszkody, które wykluczają wykonanie szczepienia. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania obiektywnych przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby, w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 11 rozporządzenia z 27 września 2023 r.).
Zatem w okolicznościach niniejszej sprawy uzasadnione było wystąpienie do organu właściwego o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Z akt sprawy nie wynika, by w przypadku syna skarżącej stwierdzone zostały jakiekolwiek przeszkody natury medycznej do wykonania szczepienia. Oceny tej nie zmienia znajdujące się w aktach sprawy skierowanie do poradni specjalistycznej z dnia 6 lipca 2023 r. W dacie orzekania przez organy egzekucyjne obowiązek szczepienia istniał. Natomiast skarżąca nie przedłożyła ani na etapie postępowania administracyjnego ani sądowego żadnych dokumentów świadczących o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych. Pomimo pozornego składania deklaracji o woli zaszczepienia dziecka – skarżąca nie wyraziła faktycznie dotąd zgody na jego uodpornienie, mnożąc problemy natury formalnej i prezentując subiektywne wątpliwości, w szczególności zaś błędnie rozumiejąc obowiązek szczepień oraz własne działania. Nie ma wątpliwości, że kolejne wizyty u lekarza, nawet te po dacie wystawienia upomnienia, miały podobny skutek. Subiektywna wizja strony co do prawidłowości wiedzy i decyzji lekarza, czy też zakresu dokonanego badania kwalifikacyjnego nie uzasadnia twierdzenia o wadliwości prowadzonych działań, a przez to braku wymagalności obowiązku z tej przyczyny.
Zdaniem sądu, wbrew zarzutom skargi, nie można organom obu instancji zarzucić popełnienia błędów w ustaleniach faktycznych. W sprawie nie mamy także do czynienia z jakimikolwiek wątpliwościami co do stanu faktycznego. Odnotować należy, że dążąc do należytego wyjaśnienia sprawy organ I instancji pismem z dnia 4 sierpnia 2023 r. zwrócił się do NZOZ "F." w L. o udzielenie informacji, czy skierowanie wystawione w dniu 6 lipca 2023 r. jest jednoznaczne z występowaniem przeciwskazań zdrowotnych do szczepienia ochronnego i czy dziecko posiada odroczenie od obowiązkowych szczepień ochronnych, a jeśli tak to na jaki okres. W odpowiedzi pismem z dnia 10 sierpnia 2023 r. NZOZ "F." poinformował organ I instancji, że skierowanie dziecka z dnia 6 lipca 2023 r. nie jest związane z wystąpieniem przeciwskazań zdrowotnych do szczepień ochronnych. Nie ma decyzji o odroczeniu obowiązkowych szczepień ochronnych.
Trafnie zatem zauważa organ odwoławczy, że korespondencja prowadzona z lekarzem, nie wskazuje na występowanie długotrwałych przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych u syna skarżącej, a przecież to jedynie lekarz uprawniony jest do stwierdzenia przeciwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia lekarskiego zgodnie z aktualną wiedzą medyczną.
Takich zaświadczeń skarżąca nie przedłożyła również do organu I instancji, w odpowiedzi na pisma informujące o konieczności wykonania obowiązku szczepień ochronnych u dziecka.
W związku z tym, że skarżąca ustawowego obowiązku nie wykonała, wierzyciel wystosował do skarżącej w dniu 6 czerwca 2023 r. upomnienie. Jak wyżej wskazano, skarżąca zwalczała stanowisko organu co do realizacji swojego obowiązku argumentując, że rodzice dziecka zgłosili się w dniu 6 lipca 2023 r. do poradni dzieci zdrowych, zaś lekarz wystawił skierowania do konsultacyjnego punktu szczepień dla dzieci wysokiego ryzyka w celu ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień.
Powyższe okoliczności w rozpatrywanym stanie sprawy są nieistotne z punktu widzenia istniejącego obowiązku wykonania szczepień ochronnych u dziecka.
Wbrew stanowisku skarżącej sam fakt stawienia się na wizytę lekarską w dniu 6 lipca 20243 r. i wystawienia skierowania nie świadczy ani o wykonaniu obowiązku szczepień, ani tym bardziej o istnieniu jakichkolwiek przeciwskazań do zaszczepienia.
Skoro ustawa przewiduje ogólny obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym, gdy brak jest przeciwwskazań, to jedynie w sytuacji wskazań lekarskich, gdy lekarskie badanie kwalifikacyjne, daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia, lekarz kieruje osobę objętą obowiązkiem do konsultacji specjalistycznej (art. 17 ust. 5 ustawy). Taka sytuacja w tej sprawie nie występuje.
Skarżąca przyznała, że w dniu 6 lipca 2023 r. stawiła się do poradni na badanie kwalifikacyjne, które zakończyło się skierowaniem do poradni specjalistycznej. To, że wystawienie skierowania do Poradni pediatrycznej szczepień dla dzieci z grup wysokiego ryzyka nie stanowi, automatycznie o odroczeniu obowiązku, z uwagi na istnienie przeciwskazań potwierdza jednoznacznie treść pisma NZOZ "F." z dnia 10 sierpnia 2023 r.
Skarżąca podaje w wątpliwość brak przeciwskazań również z tego powodu, że w dniu wizyty żadne ze szczepień nie zostało wykonane. Jednakże skarżąca pomija, w tym względzie, co słusznie zauważył organ I instancji, a co znajduje potwierdzenie w stanowisku placówki, że skoro dziecko nie miało żadnych szczepień, to konieczne było ustalenie IKSz i skierowanie do Poradni szczepień dla dzieci z grup wysokiego ryzyka w celu opracowania schematu szczepień przez specjalistę w związku z opóźnieniami w realizacji tego obowiązku, a nie w związku z zaistnieniem przeciwskazań.
Stanowisko to pozostaje w zgodzie z zalecaniami Głównego Inspektora Sanitarnego. Jak bowiem wyjaśniono w Komunikacie Głównego Inspektora Sanitarnego w sprawie Programu Szczepień Ochronnych na rok 2023, szczepienia wyrównawcze należy prowadzić według indywidulanego planu szczepień – indywidulanego kalendarza szczepień, zwanego dalej "IKSz".
Potrzeba ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień w związku z wcześniejszym zaniechaniem przez matkę dziecka poddania syna obowiązkowemu szczepieniu ochronnemu w terminach przewidzianych przepisami prawa, co spowodowało konieczność wystawienia tytułu wykonawczego i wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie może być uznana za mogącą podważyć legalność tytułu wykonawczego oraz prowadzonego na tej podstawie postępowania egzekucyjnego.
Zauważyć przy tym należy, że skarżąca w trakcie postępowania akcentowała, że termin wizyty w poradni szczepień został ustalony na dzień 30 stycznia 2024 r. Jednakże ani do zakończenia postępowania administracyjnego ani na etapie postępowania sądowego żadnych dokumentów dotyczących tej wizyty, w tym stosownego zaświadczenia o odroczeniu ustawowego obowiązku szczepień, skarżąca nie złożyła.
Jak wynika, też z akt, to tylko z uwagi na powołany wyżej termin umówionej wizyty w poradni, dziecko skarżącej zostało czasowo odroczone ze szczepień ochronnych do dnia 2 lutego 2024 r., pomimo braku przeciwskazań do zaszczepienia.
Trafne jest zatem stanowisko organu, że brak jest w sprawie informacji na temat stwierdzonych u małoletniego syna skarżącej przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, i na dzień wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia brak jakichkolwiek dowodów na wykonanie ustawowego obowiązku poddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym, a okoliczność czasowego odroczenia wykonania obowiązkowych szczepień, z poddanych wyżej względów, na dzień wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia ustała. W tych okolicznościach zarzuty skargi co do błędu w ustaleniach faktycznych i pominięcia faktu aktualnego odroczenia małoletniego są całkowicie chybione.
Podkreślić należy, że placówka medyczna przesyłając formularz zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych potwierdziła tym samym, że już na dzień sporządzenia przedmiotowej informacji, tj. na dzień 4 stycznia 2023 r. żadnych przeciwskazań do zaszczepienia nie było.
Skarżąca pomimo stawianych twierdzeń żadnych dowodów na odmiennie stanowisko placówki medycznej, co do braku przeciwskazań, nie przedłożyła. Skarżąca w zażaleniu na postanowienie organu I instancji twierdziła, że podczas rozmowy telefonicznej w dniu 26 października 2023 r. ojciec dziecka uzyskał informację od placówki medycznej, że wystawienie skierowania do poradni szczepień jest jednoznaczne z odroczeniem obowiązku, co ma też potwierdzać pismo skierowane do męża skarżącej z placówki medycznej z dnia 10 listopada 2023 r., którego kserokopia została dołączona do akt sprawy o sygn. akt III SA/Lu 265/24. Wbrew jednak twierdzeniom skarżącej takie wnioski z przedłożonego pisma nie wynikają.
Akta sprawy nie zawierają żadnego uznanego prawem i wydanego przez uprawnionego lekarza dokonującego kwalifikacji, zaświadczenia lekarskiego o istnieniu przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych. Przy czym, skarżąca nie została przecież pozbawiona inicjatywy dowodowej, a przebieg postępowania wprost wskazuje, że czynnie w tym postępowaniu uczestniczyła.
Podnoszona przez skarżącą okoliczność braku wystawienia zaświadczenia lekarskiego co do istnienia bądź nieistnienia przeciwskazań zdrowotnych do wykonania szczepień ochronnych także nie ma znaczenia z punktu widzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Brak takiego zaświadczenia stanowi jedynie element stanu faktycznego sprawy obrazujący postawę prawnego opiekuna dziecka, który dotychczas nie wykonał ani jednego szczepienia u ponad sześcioletniego dziecka.
Strona, która z danych faktów zamierza wywodzić korzystne dla siebie skutki prawne, zobowiązana jest wskazać organowi te fakty i przedstawić dowody, które mogą potwierdzić jej stanowisko. Jakkolwiek zatem organ administracji jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, to jednak strona postępowania nie może czuć się zwolniona od współdziałania z organem w realizacji tego obowiązku. Obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracyjnym, ale obarcza także stronę. Na etapie egzekucji obowiązku, to zobowiązany powinien wykazać, że podjął stosowne działanie. Temu właśnie ma służyć instytucja zarzutów do wierzyciela.
W tych okolicznościach podzielić należy stanowisko organów, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, uznać należy, iż nie stwierdzono u małoletniego syna skarżącej przeciwskazań do żadnego z brakujących szczepień. Słusznie zauważa też organ odwoławczy, że bez wpływu na wynik sprawy pozostaje złożone na etapie postępowania odwoławczego w dniu 29 stycznia 2024 r. pismo skarżącej wraz ze "stenogramem" wizyt z dnia 6 lipca 2023 r. i z dnia 10 stycznia 2024 r., które mają potwierdzać niedopełnienie obowiązków przez lekarza.
Podkreślić przede wszystkim należy, że bez zapisu dźwiękowego, bez możliwości zweryfikowania wiarygodności przedłożonego "stenogramu" nie może on stanowić wiarygodnego dowodu co do opisu zaistniałych w tych dniach zdarzeń. Dokumenty te stanowią jedynie opis zdarzeń przedstawiony przez męża skarżącej i jako dokumenty prywatne mogły podlegać swobodnej ocenie organu wspólnie z pozostałym materiałem dowodowym. Na marginesie tylko zauważyć wypada, że jedynie dokument, który sporządza określona osoba, potwierdzając zapisaną treść swoim podpisem – można określić jako stenogram.
Niemniej jednak z dokumentów tych, wbrew stanowisku skarżącej, nie można wyprowadzić innych wniosków niż te, które przedstawiły organy, a mianowicie, że potrzeba ustalenia indywidualnego kalendarza szczepień wynikała tylko i wyłącznie z faktu zaniechania przez rodziców dziecka poddania syna obowiązkowym szczepieniom ochronnym w terminach przewidzianych przepisami prawa, a nie z faktu istnienia jakichkolwiek przeciwskazań do zaszczepienia.
Z materiału dowodowego nie wynika, aby w toku badania kwalifikacyjnego w dniu 6 lipca 2023 r. stronie zostało wydane zaświadczenie o przeprowadzonym lekarskim badaniu kwalifikacyjnym, które jak sama skarżąca przyznaje odbyło się i zakończyło się wydaniem skierowania do Poradni pediatrycznej szczepień dla dzieci z grup wysokiego ryzyka. Taki wynik przeprowadzonego badania był uzasadniony dotychczasową postawą rodzica, który nie wykonał nałożonego na niego przepisami prawa obowiązku zaszczepienia dziecka. Z samego faktu braku takiego zaświadczenia nie można kwestionować ani faktu zakwalifikowania do szczepień, ani faktu braku zaistnienia jakichkolwiek przeciwskazań do ich wykonania. Obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym wynika z mocy przepisów ustawowych. Brak zaświadczenia o przeprowadzonym badaniu kwalifikacyjnym nie stanowi przesłanki, od której zależy obowiązek poddania dziecka szczepieniu.
Słusznie argumentuje Wojewódzki Inspektor Sanitarny, że o szczepieniach, które powinny zostać podane dziecku, decyduje każdorazowo lekarz kierując się aktualną wiedzą medyczną. To lekarz, bazując na aktualnej wiedzy medycznej, określa szczepienia, które mogą zostać podane dziecku.
Ponadto organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie zostały powołane do interpretowania dokumentacji medycznej, oceny prawidłowości jej prowadzenia ani tym bardziej oceny stanowiska lekarza. Zgodnie z regulacjami ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (obecnie Dz.U. z 2024 r., poz. 416) do zakresu działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegania i zwalczania chorób, o których mowa w art. 2, należy jedynie m.in. ustalanie zakresu i terminów szczepień ochronnych oraz sprawowanie nadzoru w tym zakresie (art. 5 ust. 1 pkt 3).
W tych okolicznościach podzielić należy stanowisko organów, że na dzień wystawienia tytułu wykonawczego nie zaistniały żadne podstawy do przyjęcia braku wymagalności nałożonego na stronę obowiązku. Także na moment rozpatrzenia zarzutów przez organy brak było podstaw do podzielania stanowiska skarżącej w tym zakresie.
W zakresie zarzutu skargi co do naruszenia art. 80 k.p.a., poprzez dowolne uznanie, że skarżąca uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych, w sytuacji, gdy brak jest oświadczenia skarżącej o odmowie szczepień, to, w ocenie sądu, uznać należy, jak już wyżej zauważono, że nie może on zasługiwać na uwzględnienie. Ponadto, skoro z akt wynika, że dziecko pomimo ukończenia 6 lat nie ma wykonanych żadnych szczepień, i że obowiązek nie został odroczony, to oczywistym jest, że skarżąca zgody na szczepienie nie wyraziła. Jeszcze raz podkreślić należy, że skoro potrzeba ułożenia IKSz wynikała jedynie z opóźnienia w wykonaniu obowiązku, i konieczności doboru w tej sytuacji właściwej szczepionki, to oznacza, że nie było przeciwskazań do żadnych z zaległych szczepień.
Argumentacja skarżącej, iż podejmuje kroki w celu wykonania obowiązku jest nieprzekonująca. Zdaniem składu orzekającego w niniejszej sprawie, w świetle przedstawionych okoliczności sprawy i działań skarżącej, okoliczność uchylania się przez stronę skarżącą od poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym, przy świadomości konieczności wykonania takiego obowiązku, nie budzi jakichkolwiek wątpliwości.
Stan faktyczny sprawy, jak i stan prawny nie budzi wątpliwości sądu, z tych też przyczyn zarzuty skargi co do naruszania przez organy art. 7a i art. 81a k.p.a. uznać należy za chybione.
Jak już wskazano w okolicznościach sprawy nie jest kwestionowana ustalona przez organy w toku postępowania okoliczność, że syn skarżącej, nie został zaszczepiony przeciwko żadnej z chorób zakaźnych wymienionych w tytule wykonawczym. Nie może budzić wątpliwości, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania z uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się temu świadczeniu zdrowotnemu, w sytuacji braku przeciwskazań medycznych w tym zakresie.
Obowiązek poddania się szczepieniu stanowi ograniczenie praw i wolności obywatelskich, które jest prawnie uzasadnione. Istotnym jest podkreślenie, że celem, którym kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, jest zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a tym samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób w społeczeństwie. Nie ulega zatem wątpliwości, że regulacja wprowadzająca szczepienia ochronne jest niezbędna dla ochrony wartości, jaką jest zdrowie i życie ludzi. Obowiązek podjęcia działań mających na celu zapobieganie epidemiom chorób zakaźnych wynika już z treści art. 68 ust. 4 Konstytucji RP. Na mocy tego przepisu władze publiczne są obowiązane do zwalczania chorób epidemicznych. Podstawową formą zapobiegania i zwalczania chorób zakaźnych są szczepienia ochronne.
W ocenie sądu, w świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów, nie ulega wątpliwości, że syn skarżącej nie był zaszczepiony mimo braku przeciwwskazań do szczepienia. Obowiązek skarżącej poddania dziecka szczepieniom ochronnym istnieje, w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego był wymagalny i nie został wykonany do dnia wniesienia skargi, co wynika wprost z treści skargi i akt sprawy. Powołane powyżej regulacje przewidują obowiązek szczepienia z mocy prawa, a tym samym nie ma podstaw do przyjęcia nieistnienia obowiązku, jak i braku wymagalności obowiązku. Niewykonanie obowiązku stanowi natomiast podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowania środka egzekucyjnego.
Jednocześnie sam tytuł wykonawczy z dnia 24 października 2023 r. spełnia wymogi z art. 27 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy został wystawiony według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 12 stycznia 2021 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1856 ze zm.). W tytule tym wypełniono wszystkie niezbędne pola, w tym także treść i podstawę prawną obowiązku. W tytule jest też podana podstawa egzekucji administracyjnej – art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a.
W ocenie sądu organ odwoławczy podjął wszelkie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Materiał dowodowy był zupełny dla podjęcia zaskarżonego rozstrzygnięcia, a stan faktyczny sprawy nie budzi wątpliwości. Uzasadnienie zaskarżonego postanowienia spełnia też wymogi art. 124 § 2 k.p.a., zawierając uzasadnienie faktyczne i prawne wraz z odniesieniem się do zarzutów zawartych w zażaleniu, co czyni niezasadnym zarzut naruszenia art. 15 k.p.a.
Przed wydaniem zaskarżonego postanowienia skarżąca została też pouczona o treści art. 10 § 1 k.p.a.
Powołane w skardze orzeczenie sądów administracyjnych pozostają bez wpływu na wynik sprawy niniejszej, gdyż dotyczy odmiennych okoliczności faktycznych.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935), dalej jako "p.p.s.a." sąd oddalił skargę.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, zgodnie z art. 119 pkt 3 p.p.s.a. W myśl tego przepisu – sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).