III OSK 2888/23

III OSK 2888/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-11-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-27
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Małgorzata Pocztarek /przewodniczący/
Przemysław Szustakiewicz
Sławomir Wojciechowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6192 Funkcjonariusze Policji
Hasła tematyczne
Policja
Sygn. powiązane
II SA/Bk 444/23 - Wyrok WSA w Białymstoku z 2023-07-25
Skarżony organ
Komendant Policji
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 145
art. 135f ust. 6 art. 135p udst. 1 art. 135j ust. 2 pkt 7
Ustawa z dnia 6 kwietnia 1990 r. o Policji (t. j.)
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz sędzia NSA Sławomir Wojciechowski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 444/23 w sprawie ze skargi A. S. na postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] z dnia 19 kwietnia 2023 r., nr 11/2023 w przedmiocie odmowy przyjęcia odwołania 1. oddala skargę kasacyjną; 2. zasądza od A. S. na rzecz Komendanta Wojewódzkiego Policji w [...] kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 25 lipca 2023 r., sygn. II SA/Bk 444/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku, po rozpoznaniu sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, ze skargi A. S. na postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Białymstoku z dnia 19 kwietnia 2023 r., nr 11/2023 w przedmiocie odmowy przyjęcia odwołania: oddalił skargę.
Stan faktyczny sprawy przedstawia się w sposób następujący:
W czerwcu 2022 r. zostało wszczęte postępowanie dyscyplinarne przeciwko asp. szt. A. S. (dalej jako: "skarżący", "skarżący kasacyjnie").
Orzeczeniem z dnia 21 września 2022 r. Komendant Powiatowy Policji w [...] (dalej także jako: "organ pierwszej instancji", "Komendant Powiatowy Policji") uznał obwinionego za winnego wszystkich zarzucanych przewinień i wymierzył karę dyscyplinarną. Orzeczenie to zostało uchylone przez Komendanta Wojewódzkiego Policji w Białymstoku (dalej także jako: "organ odwoławczy", "organ", "Komendant Wojewódzki Policji") w dniu 8 listopada 2022 r. Organ odwoławczy przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji.
W wyniku ponownie prowadzonego postępowania dyscyplinarnego w pierwszej instancji Komendant Powiatowy Policji orzeczeniem z dnia 16 lutego 2023 r. po raz kolejny uznał funkcjonariusza za winnego popełnienia wszystkich zarzucanych deliktów dyscyplinarnych i wymierzył karę dyscyplinarną.
Doręczenie orzeczenia organu pierwszej instancji odbyło się w następujący sposób: (-) podjęto próbę doręczenia przez operatora pocztowego (przesyłka imiennie adresowana na obwinionego a wysłana na adres kancelarii jego pełnomocnika) - korespondencja po dwukrotnym awizowaniu wróciła do nadawcy z adnotacją "nie podjęto w terminie" (k. 277 akt adm.); (-) w dniu 3 marca 2023 r. podjęto próbę doręczenia osobistego w miejscu pracy funkcjonariusza – próba zakończyła się odebraniem dokumentów przez obwinionego, który odmówił złożenia podpisu potwierdzającego fakt odbioru dokumentów; z czynności tej rzecznik dyscyplinarny sporządził notatkę urzędową (k. 287 akt adm.); (-) orzeczenie doręczono obrońcy obwinionego dnia 7 marca 2023 r. na adres kancelarii (k. 276 akt adm.).
W piśmie z dnia 20 lutego 2023 r. obwiniony wniósł o wysyłanie korespondencji na adres wskazany w protokole przesłuchania (k. 281 akt adm.).
Odwołanie od orzeczenia dyscyplinarnego wydanego w pierwszej instancji zostało nadane w urzędzie pocztowym dnia 14 marca 2023 r. (k. 291 akt adm.).
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 kwietnia 2023 r. nr 11/2023 Komendant Wojewódzki Policji w Białymstoku odmówił przyjęcia odwołania jako spóźnionego.
Organ wskazał, że w realiach sprawy istotne znaczenie ma treść pouczenia zawarta w zaskarżonym orzeczeniu, a odnosząca się do kwestii liczenia terminu na wniesienie odwołania. Stanowi ono, że w przypadku doręczenia obwinionemu i obrońcy orzeczenia w różnych terminach, termin do złożenia odwołania liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej. Orzeczenie organu pierwszej instancji doręczono obwinionemu i jego obrońcy odpowiednio dnia 3 marca 2023 r. oraz dnia 7 marca 2023 r. Pomimo odmowy potwierdzenia własnoręcznym podpisem otrzymania orzeczenia, obwiniony fizycznie decyzję dyscyplinarną otrzymał dnia 3 marca 2023 r. i od tego dnia należy liczyć 7-dniowy termin przewidziany przez ustawodawcę na złożenie środka zaskarżenia. Termin ten upłynął dnia 10 marca 2023 r. Próby zaskarżenia orzeczenia organu pierwszej instancji czynione po tym terminie należy uznać za spóźnione.
Komendant Wojewódzki Policji wskazał, że zasady doręczania pism procesowych obwinionemu i jego pełnomocnikowi w trakcie postępowania dyscyplinarnego reguluje art. 135f ust. 6 ustawy o Policji (dalej: u.P.). Ustawa nie określa przy tym trybu doręczania stronom orzeczeń dyscyplinarnych. Wobec tego zastosowanie znajduje art. 135p ust. 1 u.P. o odpowiednim stosowaniu w zakresie doręczeń przepisów Kodeksu postępowania karnego (dalej: k.p.k.). K.p.k. przewiduje trzy rodzaje doręczeń: bezpośrednie, pośrednie oraz zastępcze. Nie ma przy tym wskazania, że możliwe jest zastosowanie wyłącznie jednego sposobu doręczenia. Oznacza to więc, że to organ dyscyplinarny doręczający orzeczenie w postępowaniu dyscyplinarnym ma wybór czy skieruje je bezpośrednio do obwinionego na wskazany przez niego adres do doręczeń, czy skorzysta z pośrednictwa jego przełożonego bądź też samodzielnie doręczy je stronie, czy też zastosuje te sposoby równolegle. Zdaniem organu taka sytuacja miała miejsce w przedmiotowej sprawie. Organ dyscyplinarny pomimo wysłania korespondencji adresowanej do obwinionego na wskazany adres do korespondencji podjął również próbę osobistego doręczenia orzeczenia dyscyplinarnego. Pomimo odmowy pisemnego potwierdzenia otrzymania orzeczenia przez stronę należy uznać doręczenie za skuteczne, gdy doręczający sporządzi o tym fakcie stosowną adnotację, jak reguluje art. 136 k.p.k. Taka sytuacja wystąpiła w sprawie niniejszej, co uzasadniało odmowę przyjęcia odwołania na podstawie art. 135k ust. 3 u.P.
Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku skargę na postanowienie Komendanta Wojewódzkiego Policji w Białymstoku z dnia 19 kwietnia 2023 r., nr 11/2023 w przedmiocie odmowy przyjęcia odwołania. Zdaniem skarżącego, prawidłowe doręczenie stronie pism, wyznaczające bieg terminów, oznacza wysłanie pisma pod właściwy adres do korespondencji podany przez adresata. Pismo ma bowiem odebrać adresat, a więc musi ono dotrzeć do miejsca, z którego adresat poweźmie informację o jego otrzymaniu. Nie spełnia tego wymogu nadanie pisma na inny adres niż wskazany przez adresata. Jak stwierdził skarżący, niezrozumiałe jest stanowisko organu drugiej instancji, jakoby przekazanie skarżącemu 3 marca 2023 r. w miejscu pełnienia służby egzemplarza orzeczenia można było rozumieć jako "ostateczne skuteczne doręczenie decyzji dyscyplinarnej" i wywołało skutek doręczenia otwierającego bieg terminu do wniesienia odwołania. Powyższe jest nie do zaakceptowania zwłaszcza wobec faktu, że odpis orzeczenia został już uprzednio nadany skarżącemu i jego obrońcy listem poleconym i, jak wynika z obiegu korespondencji, pisma zostały awizowane. Działania rzecznika dyscyplinarnego w zakresie doręczenia osobistego skarżącemu były determinowane jedynie jego interesem zmierzającym do szybkiego zakończenia postępowania, zwłaszcza w kontekście pism wysłanych przez obrońcę obwinionego 20 lutego 2023 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wskazał na art. 135f U.P., § 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 28 września 2021 r. w sprawie obiegu dokumentów związanych z postępowaniem dyscyplinarnym w stosunku do policjantów (Dz. U. z 2021 r. poz. 1778) oraz art. 134 k.p.k. Wywiódł, że u.P. przewiduje sytuacje kolizji terminów doręczeń przez rozstrzygnięcie, że liczenie terminów następuje od doręczenia, które nastąpiło wcześniej. Skuteczne doręczenie 3 marca 2023 r. w żaden sposób nie uniemożliwiało złożenia w terminie odwołania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, tym samym podlegała oddaleniu w całości.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł skarżący A. S. zaskarżając go w całości i zarzucając orzeczeniu na podstawie art. 174 pkt 1 oraz pkt 2 p.p.s.a.:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
1) art. 135f ust. 6 ustawy o Policji, poprzez błędną wykładnię, prowadzącą do uznania, że w razie doręczenia tylko obwinionemu dwa razy w różnych terminach orzeczenia nr 1/2023 z dn. 16 lutego 2023 r., od którego przysługuje odwołanie, termin do jego złożenia liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej, w sytuacji gdy z treści przepisu wynika, że wyrażoną w nim zasadę obliczania terminów stosuje się w sytuacji doręczenia pism w różnych terminach obwinionemu i jego pełnomocnikowi, a nie w sytuacji doręczenia pisma w różnych terminach obwinionemu i to dokonanemu wbrew żądaniu obwinionego by pisma doręczać na wskazany przez niego adres, co skutkowało stwierdzeniem przez Sąd I instancji, że skarżący uchybił terminowi do złożenia odwołania;
2) art. 135p ust. 1 ustawy o Policji w zw. z art. 131 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 132 § 1 k.p.c. i art. 133 § 2 k.p.k. wobec ich niezastosowania skutkującego błędnym przyjęciem, że Organ prawidłowo i skutecznie doręczył skarżącemu orzeczenie Komendanta Powiatowego Policji w [...] nr 1/2023 z dnia 16 lutego 2023 r. w miejscu pełnienia przez niego służby w dniu 3 marca 2023 r. i w związku z tym termin do wniesienia odwołania przez skarżącego upłynął w dniu 10 marca 2023 r., pomimo uprzedniego nadania tego orzeczenia za pośrednictwem operatora pocztowego w dn. 17 lutego 2023 r. (zgodnie z wnioskiem skarżącego złożonym do protokołu przesłuchania w charakterze obwinionego na adres korespondencji podany w toku postępowania dyscyplinarnego) – list został awizowany w dn. 21 lutego 2023 r., zaś po raz drugi w dn. 1 marca 2023 r., a w dniu 7 marca 2023 r. po upływie 14 dni od daty pierwszej awizacji doszło do doręczenia przesyłki (ze skutkiem do akt), co zapoczątkowało bieg terminu do wniesienia odwołania, - kiedy faktycznie - mając na uwadze termin odebrania orzeczenia przez obrońcę obwinionego w dn. w dniu 7 marca 2023 r., jak również termin, w którym orzeczenie doręczone za pośrednictwem operatora pocztowego obwinionemu zostało uznane za skutecznie doręczone - termin do wniesienia odwołania mijał w dn. 14 marca 2023 r. i w tej też dacie odwołanie zostało nadane listem poleconym;
II. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135p ust. 1 ustawy o Policji w zw. z art. 131 § 1 pkt 1 k.p.k., art. 133 § 2 k.p.k., art. 445 § 1 k.p.k., poprzez niewłaściwą ocenę przez Sąd I instancji uchybień jakich dopuścił się organ w toku postępowania dyscyplinarnego i uznanie, że:
a. w sytuacji bezpośredniego doręczenia obwinionemu orzeczenia w dniu 3 marca 2023 r., żadnego znaczenia dla biegu terminu do wniesienia odwołania od orzeczenia organu pierwszej instancji nie miała okoliczność wysłania mu przez Komendanta Powiatowego Policji orzeczenia w dn. 17 lutego 2023 r. za pośrednictwem poczty pomimo, iż doręczenie korespondencji obwinionemu za pośrednictwem operatora pocztowego nastąpiło w dniu 7 marca 2023 r. i brak było podstaw do przyjęcia, iż nie wywołało ono skutków, określonych w odpowiednich przepisach proceduralnych;
b. w sytuacji zastosowania przez organ równolegle dwóch sposobów doręczenia tego samego orzeczenia obwinionemu - bezpośredniego i za pośrednictwem operatora pocztowego, termin na wniesienie środka odwoławczego od orzeczenia należy liczyć od doręczenia, które nastąpiło wcześniej, pomimo iż zgodnie z utrwalonym w judykaturze stanowiskiem w przypadku doręczenia stronie korespondencji w różnych terminach, termin do wniesienia środka zaskarżenia należy liczyć od daty późniejszego z dokonanych doręczeń (vide: post. SN z 21.04.2017, VI KZ 3/17 i z 26.02.2015, III KZ 8/15, Legalis);
c. nie naruszył przepisów postępowania określających sposób doręczania korespondencji uczestnikom postępowania;
2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135j ust. 2 pkt 7, art. 135f ust. 6 ustawy o Policji poprzez niewłaściwą ocenę przez Sąd I instancji uchybień jakich dopuścił się organ w toku postępowania dyscyplinarnego i uznanie, że w pouczeniu orzeczenia pierwszej instancji wyraźnie wskazano jak biegnie termin do zaskarżenia, w tym że od doręczenia wcześniejszego, w sytuacji gdy nie udzielono w treści orzeczenia prawidłowego pouczenia o trybie wniesienia przysługującego skarżącemu odwołania, a mianowicie nie wskazano w jego treści, iż w razie doręczenia obwinionemu dwukrotnie (przez operatora pocztowego oraz osobiście) orzeczenia nr 1/2023 z dn. 16.02.2023 r., od którego przysługuje odwołanie, termin do złożenia odwołania liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej, poprzestając jedynie na wskazaniu sposobu liczenia terminu w przypadku doręczenia pisma obwinionemu i jego pełnomocnikowi w różnych terminach.
Wskazując ww. zarzuty kasacyjne skarżący kasacyjnie wniósł o: uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 25 lipca 2023 r. oraz postanowienia Komendanta Wojewódzkiego Policji w Białymstoku nr 11/23 z dnia 19 kwietnia 2023 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa prawnego wg norm prawem przepisanych. Nadto strona skarżąca kasacyjnie oświadczyła, że zrzeka się przeprowadzania rozprawy.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną, reprezentowany przez zawodowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, Komendant Wojewódzki Policji w Białymstoku wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa według norm prawem przepisanych oraz odstąpienie od przeprowadzenia rozprawy.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz.U. z 2024 r. poz. 935; dalej jako: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i poddane konkretyzacji podstawy kasacyjne.
Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie tzw. zarzutów kasacyjnych. Oznacza to, że jeżeli – tak jak w rozpoznawanej sprawie – nie zachodzi nieważność postępowania zakres postępowania kasacyjnego wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.
Jak wskazano, Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej biorąc z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Ze wskazanych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
Dalej, wskazać należy, że zgodnie z art. 193 zdanie drugie p.p.s.a., uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. W ten sposób wyraźnie określony został zakres, w jakim Naczelny Sąd Administracyjny uzasadnia z urzędu wydany wyrok, w przypadku gdy oddala skargę kasacyjną. Regulacja ta, jako mająca charakter szczególny, wyłącza przy tego rodzaju rozstrzygnięciach odpowiednie stosowanie do postępowania przed tym Sądem wymogów dotyczących elementów uzasadnienia wyroku, przewidzianych w art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Mając to na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny mógł w niniejszej sprawie zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających na celu ocenę zarzutów postawionych wobec wyroku Sądu pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z 24 stycznia 2023 r. sygn. akt II OSK 1511/22, CBOSA).
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania. Rozpoznając skargę kasacyjną w tak zakreślonych granicach, stwierdzić należy, że skarga ta nie zasługuje na uwzględnienie.
W sytuacji, gdy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2012 r., II GSK 819/11, LEX nr 1217424; wyrok NSA z dnia 26 marca 2010 r., II FSK 1842/08, LEX nr 596025; wyrok NSA z dnia 4 czerwca 2014 r., II GSK 402/13, LEX nr 1488113; wyrok NSA z dnia 17 lutego 2023 r., II GSK 1458/19; wyrok NSA z dnia 1 marca 2023 r., I FSK 375/20). Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez sąd pierwszej instancji przepis prawa materialnego.
Wskazać należy, że dla uznania za usprawiedliwioną podstawę kasacyjną z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarcza samo wskazanie naruszenia przepisów postępowania, ale nadto wymagane jest, aby skarżący kasacyjnie wykazał, że następstwa stwierdzonych wadliwości postępowania były tego rodzaju lub skali, iż kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2024 r., sygn. akt III OSK 2469/22, Legalis). Dalej, o skuteczności zarzutów naruszenia przepisów postępowania nie decyduje każde uchybienie przepisów postępowania, lecz tylko i wyłącznie takie, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przez "wpływ", o którym mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym stanowiącym przedmiot zarzutu skargi kasacyjnej, a wydanym w sprawie zaskarżonym orzeczeniem sądu administracyjnego pierwszej instancji, który to związek przyczynowy, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy. W konsekwencji, dla spełnienia wymogu z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Trzeba zatem wskazać indywidualne uzasadnienie dla każdego zarzutu formułowanego wobec każdego z tych przepisów, który w ocenie skarżącego kasacyjnie naruszył Sąd pierwszej instancji. Ponadto w treści samego zarzutu – niezależnie od obowiązku wyjaśnienia zajętego stanowiska w uzasadnieniu skargi kasacyjnej – konieczne jest wskazanie, na czym polegało naruszenie konkretnego przepisu, oraz przedstawienie prawidłowej – w ocenie autora skargi kasacyjnej – wersji wykładni lub zastosowania danego przepisu, a także określenie wpływu zarzucanego naruszenia na treść rozstrzygnięcia (patrz: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2024 r., II GSK 666/24, Legalis).
W ocenie składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarga kasacyjna, pomimo szeregu zarzutów wskazanych w petitum skargi, jak i rozbudowanego uzasadnienia, nie spełniła powyższego wymogu. Nie wystarczy przytoczenie w petitum skargi kasacyjnej formuły o naruszeniu przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy, lecz konieczne jest wykazanie, który przepis postępowania został naruszony, w jaki sposób oraz wpływu zarzucanego naruszenia na wynik sprawy. Natomiast uzasadnienie skargi kasacyjnej powinno zawierać rozwinięcie zarzutów kasacyjnych przez wyjaśnienie, na czym zarzucane naruszenie przepisów polegało i przedstawienie argumentacji na poparcie odmiennej wykładni przepisu, niż zastosowana w zaskarżonym orzeczeniu, umotywowanie "niewłaściwego zastosowania" przepisu, zaś w odniesieniu do uchybień przepisom procesowym wykazanie, że zarzucane uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. akt I GSK 43/21, Legalis).
Przechodząc do analizy i oceny zarzutów naruszenia przepisów postępowania, które – w ocenie skarżącego kasacyjnie – miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. zarzut nr 3 i 4 (z pkt II petitum skargi kasacyjnej), każdorazowo, poprzez niewłaściwą ocenę, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że nie zawierają one usprawiedliwionych podstaw, tym samym nie zasługują na uwzględnienie. Przedmiotowe zarzuty naruszenia przepisów postępowania koncentrują się wokół art. 135p ust. 1 ustawy o Policji, art. 135j ust. 2 pkt 7 ustawy o Policji, art. 135f ust. 6 ustawy o Policji oraz przepisów p.p.s.a., jak i k.p.k.
Przede wszystkim wskazać należy, że specyfika postępowania dyscyplinarnego w Policji wyklucza proste stosowanie przepisów postępowania karnego, bo przyjmowanie jego zasad oraz jego instytucji musi uwzględniać przede wszystkim charakter tego postępowania, charakter służby, a w dalszej kolejności okoliczności konkretnej sprawy. Nie należy zatem w całości przenosić reguł postępowania karnego na poziom postępowania dyscyplinarnego, tym bardziej że w gruncie rzeczy jest to rodzaj postępowania administracyjnego. W rezultacie ewentualne naruszenie ww. przepisów prawa należy oceniać według ich wpływu na wynik sprawy.
W postępowaniu dyscyplinarnym policjantów fakt reprezentowania strony przez obrońcę, w tym profesjonalnego jej pełnomocnika, nie ogranicza obowiązków informacyjnych organu, a przede wszystkim nie zwalnia organu z powinności przekazania pełnych informacji pozwalających na realizację prawa do złożenia odwołania. Prawidłowe pouczenie co do przysługujących stronie środków zaskarżenia uznawane jest zawsze za jeden z kluczowych warunków przestrzegania praw strony w każdym postępowaniu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 czerwca 2020 r., I OSK 1786/19, Legalis).
Dalej, pouczenie o terminie do wniesienia odwołania, do czego obliguje art. 135j ust. 2 pkt 7 ustawy o Policji, obejmuje nie tylko informację o długości terminu (którą precyzuje art. 135k ust. 1 ustawy o Policji), ale także informację o początku biegu tego terminu. Jeżeli jest nim dzień wcześniejszego z dwóch doręczeń, to informacja o tej okoliczności powinna zostać zawarta w pouczeniu, dopiero wskazanie na zasadę określoną w art. 135f ust. 6 ustawy o Policji stanowi o udzieleniu pouczenia o terminie wniesienia środka zaskarżenia (tak: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 listopada 2020 r., I OSK 2223/18, Legalis).
Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy podkreślić należy, że w realiach sprawy istotne znaczenie ma treść pouczenia zawarta w zaskarżonym orzeczeniu, a odnosząca się do kwestii liczenia terminu na wniesienie odwołania. Stanowi ono, że w przypadku doręczenia obwinionemu i obrońcy orzeczenia w różnych terminach, termin do złożenia odwołania liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej. Nie ulega wątpliwości, że zaskarżone orzeczenie zawierało należyte pouczenie.
W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie skarżący kasacyjnie w środku odwoławczym bezzasadnie podnosi argumentację rozpoczęcia biegu terminu dla wniesienia odwołania, w tym przywołując orzecznictwo Sądu Najwyższego Izby Karnej że "w przypadku doręczenia stronie korespondencji w różnych terminach, termin do wniesienia środka zaskarżenia należy liczyć od daty późniejszego z dokonanych doręczeń" (VI KZ 3/17, III KZ 8/15). Przede wszystkim podnieść należy, że z przedmiotowego orzecznictwa Sądu Najwyższego wynika, że ww. praktyka jest utrwalona w orzecznictwie Sądu Najwyższego i sądów powszechnych. Skarżącemu kasacyjne uszło na uwadze, że postępowanie dyscyplinarne funkcjonariuszy Policji ma charakter zbliżony do postępowania administracyjnego, tym samym w tym zakresie zastosowanie znajduje orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i sądów administracyjnych. Nadto, jak wyżej wskazano, specyfika postępowania dyscyplinarnego w Policji wyklucza proste stosowanie przepisów postępowania karnego – i właśnie, m.in. w tym zakresie kwestia doręczeń oraz rozpoczęcia biegu terminu dla wniesienia odwołania wynika wprost z przepisów ustawy o Policji, nie zaś z k.p.k. Innymi słowy, w zakresie doręczeń przepisy k.p.k. stosuje się jedynie odpowiednio i oznacza to, że mogą one podlegać modyfikacji, a nawet częściowo nie muszą one być stosowane.
W związku z nieskutecznością podniesionych przez autora skargi kasacyjnej zarzutów w oparciu o drugą podstawę kasacyjną, wskazać należy, że zarzuty naruszenia przepisów postępowania służą, m.in. kwestionowaniu ustaleń i ocen w zakresie stanu faktycznego sprawy, co oznacza, że nieskuteczność tego rodzaju zarzutów w niniejszej sprawie powoduje, że Naczelny Sąd Administracyjny w procesie kontroli instancyjnej przyjmuje, jako niezakwestionowany punkt odniesienia, stan faktyczny i jego ocenę przyjęte przez Sąd I instancji.
Przechodząc do analizy i oceny zarzutu nr 1 (z pkt I petitum skargi kasacyjnej) odnoszący się do naruszenia przepisów prawa materialnego wskazać należy, że zarzucenie przez autora skargi kasacyjnej naruszenia art. 135f ust. 6 ustawy o Policji jest chybione, tym samym nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący podniósł, że "(...) z treści przepisu wynika, że wyrażoną w nim zasadę obliczania terminów stosuje się w sytuacji doręczenia pism w różnych terminach obwinionemu i jego pełnomocnikowi, a nie w sytuacji doręczenia pisma w różnych terminach obwinionemu i to dokonanemu wbrew żądaniu obwinionego by pisma doręczać na wskazany przez niego adres, co skutkowało stwierdzeniem przez Sąd I instancji, że skarżący uchybił terminowi do złożenia odwołania".
Zgodnie z dyspozycją art. 135f ust. 6 ustawy o Policji, orzeczenia, postanowienia, zawiadomienia i inne pisma, wydane w toku postępowania dyscyplinarnego, doręcza się obwinionemu oraz obrońcy, jeżeli został ustanowiony. W razie doręczenia obwinionemu i obrońcy w różnych terminach pisma, od którego przysługuje odwołanie lub zażalenie, termin do złożenia odwołania lub zażalenia liczy się od dnia doręczenia, które nastąpiło wcześniej.
Z powołanego przepisu wynika zatem powinność współdziałania obwinionego i obrońcy w razie doręczenia każdemu z nich pisma w odmiennych terminach, a tym samym wzmacnia to pozycję procesową obwinionego, który jest bezpośrednio informowany o wydanych w jego sprawie rozstrzygnięciach. Wskazać należy, że ustawowy termin do wniesienia odwołania w postępowaniu dyscyplinarnym dotyczącym policjanta otwiera się tylko jeden raz, zarówno dla obwinionego jak i jego obrońcy. Momentem tym jest dokonanie skutecznego doręczenia odpisu orzeczenia dyscyplinarnego, albo obwinionemu w postępowaniu dyscyplinarnym policjantowi, albo jego obrońcy, w zależności od tego, które doręczenie nastąpiło wcześniej. Zasada ta ma podstawowe znaczenie dla oceny początku biegu terminu do wniesienia odwołania (tak: wyrok WSA z dnia 18 stycznia 2023 r., III SA/Kr 953/22, Legalis).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy podkreślić należy, że – tak jak trafnie wskazał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku – skarżący 3 marca 2023 r. odmówił odebrania orzeczenia doręczonego w trybie doręczenia bezpośredniego, co stosownie do art. 136 k.p.k. oznacza, że doręczenie uważa się za dokonane, a przed tą datą nie nastąpiło skuteczne doręczenie skarżącemu orzeczenia w innym trybie, jak też doręczenie takie nie nastąpiło jego pełnomocnikowi. W konsekwencji termin do wniesienia odwołania w przedmiotowym postępowaniu dyscyplinarnym otworzył się dnia 4 marca 2023 r., tym samym upłynął wraz z dniem 11 marca 2023 r. Nie ma znaczenia, że równocześnie zastosowano inny tryb doręczenia za pośrednictwem operatora pocztowego, bowiem jak wyżej wskazano termin ten otwiera się tylko jeden raz i nie ulega wątpliwości, że – uwzględniając powyższe, jak i zasadną argumentacją wojewódzkiego sądu administracyjnego – jest to data 4 marca 2023 r.
W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie ww. data próby podjęcia doręczenia skarżącemu orzeczenia dyscyplinarnego nie budzi wątpliwości, a jedynie jego formalne prawidłowość odnotowania, to brak poświadczenia tego na urzędowym formularzu nie wywołuje zdaniem Sądu żadnych skutków prawnych, skoro zostało to poświadczone w notatce urzędowej. Zostały bowiem zachowane w stosunku do skarżącego gwarancje procesowe a jednocześnie był on reprezentowany w postępowaniu dyscyplinarnym przez zawodowego pełnomocnika, tym samym powinien skontaktować się ze swoim mocodawcą i prawidłowo ustalić właściwy termin przy uwzględnieniu powyższej okoliczności odmowy odebrania orzeczenia doręczonego w trybie doręczenia pośredniego. Naruszenie zaś wymagania formalnego w postaci braku wypełnienia formularza pokwitowania odbioru nie jest istotnym naruszeniem przepisów procesowych, które wpływałoby na ocenę Sądu, zwłaszcza, że próba doręczenia skarżącemu orzeczenia w określonym dniu nie budzi wątpliwości.
Natomiast przechodząc do analizy i oceny zarzutu nr 2 (z pkt I petitum skargi kasacyjnej) Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że już sama konstrukcja omawianego zarzutu wyklucza jego skuteczność. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego prezentowane jest stanowisko, zgodnie z którym nie jest dopuszczalne w świetle brzmienia art. 174 p.p.s.a. formułowanie zarzutu skargi kasacyjnej jako naruszenie przepisu prawa "poprzez jego niezastosowanie", czy "pominięcie" (por. wyrok NSA z 1 czerwca 2004 r., OSK 284/04, niepubl., wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2008 r., I OSK 1807/07, LEX nr 525973; wyrok NSA z dnia 14 maja 2007 r., I OSK 1247/06, LEX nr 342527; wyrok NSA z dnia 28 marca 2007 r., I OSK 31/07, LEX nr 327781; postanowienie NSA z dnia 2 marca 2012 r., I OSK 294/12, LEX nr 1136684; wyrok NSA z dnia 25 kwietnia 2012 r., II OSK 329/12; wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2013 r., I OSK 2255/12; wyrok NSA z dnia 8 września 2017 r., I OSK 3080/15). Należy się do tego poglądu przychylić z tym zastrzeżeniem, że nie dyskwalifikowałoby zarzutu skargi kasacyjnej wskazanie na niezastosowanie określonego przepisu jedynie wtedy, gdyby strona skarżąca kasacyjnie jednocześnie wskazała przepis, który w jej przekonaniu został wadliwie zastosowany zamiast przepisu przez nią wskazywanego – wraz z podaniem uzasadnienia tego stanowiska. Wymogu tego skarga kasacyjna jednak nie spełnia.
Skonstatować finalnie należy, że regulacja kwestii doręczenia pism została wprowadzona w określonym celu – w celu zagwarantowania skarżącemu prawa do uczciwego procesu, co wiąże się z jego prawem do wniesienia odwołania w przewidzianym przez ustawodawcę czasie. Ewentualne uchybienia mające charakter formalny i przy braku wątpliwości, że prawo do uczciwego procesu, prawo do sądu zostało skarżącemu zagwarantowane, to nie można z powodu hipotetycznych nieistotnych uchybień, które nie miałyby wpływu na owe gwarancje wyciągać zbyt daleko idących wniosków procesowych, które skutkowałyby przedłużaniem postępowania dyscyplinarnego (por. wyrok WSA z dnia 18 stycznia 2023 r., III SA/Kr 953/22, Legalis).
W świetle znaczenia konsekwencji wynikających z zasady dyspozycyjności obowiązującej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, skarga kasacyjna nie mogła być więc uznana za usprawiedliwioną, a co za tym idzie i skuteczną. Brak zaangażowania autora skargi kasacyjnej w rzeczowe zakwestionowanie naruszenia przepisu prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a) oraz brak wykazania, że naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) przekonały Naczelny Sąd Administracyjny o niezasadności skargi kasacyjnej.
Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach i orzekł o jej oddaleniu, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a.
O kosztach postępowania kasacyjnego w wysokości 240 złotych obejmujących wynagrodzenie pełnomocnika organu będącego radcą prawnym orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).