III SA/Lu 224/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2022-10-25
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo oświatoweniepełnosprawnośćdowóz uczniówzwrot kosztówgminasamorządtransportopiekaorzecznictwo

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził bezskuteczność czynności Wójta Gminy odmawiającej zwrotu kosztów dowozu niepełnosprawnego ucznia do szkoły, uznając, że brak jest przeszkód do zawarcia umowy na zwrot kosztów za okres poprzedzający złożenie wniosku.

Skarżąca domagała się zwrotu kosztów dowozu niepełnosprawnego syna do szkoły za rok szkolny 2017/2018. Wójt Gminy odmówił, argumentując, że rodzice nie złożyli wniosku w trakcie roku szkolnego, a tym samym nie zawarto umowy. Sąd uznał tę czynność za bezskuteczną, podkreślając, że przepisy Prawa oświatowego nie określają terminu złożenia wniosku o zwrot kosztów ani okresu, za który można żądać zwrotu, a wybór sposobu realizacji obowiązku gminy należy do rodziców.

Sprawa dotyczyła skargi J. P.-K. na czynność Wójta Gminy N. D. z dnia [...] lutego 2020 r. w przedmiocie odmowy zwrotu kosztów dowozu niepełnosprawnego ucznia do szkoły w roku szkolnym 2017/2018. Skarżąca wniosła o zwrot kosztów, dołączając orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego oraz orzeczenie o niepełnosprawności syna. Wójt Gminy odmówił, powołując się na art. 39 ust. 4 ustawy Prawo oświatowe, twierdząc, że obowiązek zwrotu kosztów nie powstał, gdyż rodzice nie skorzystali z prawa do żądania zwrotu w trakcie roku szkolnego i nie zawarto umowy. Sąd administracyjny, po zawieszeniu postępowania i uwzględnieniu wcześniejszych orzeczeń NSA, stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności. Sąd podkreślił, że przepisy Prawa oświatowego (w tym art. 39a) nie określają terminu złożenia wniosku o zwrot kosztów ani okresu, za który można żądać zwrotu. Wybór sposobu realizacji obowiązku gminy (zorganizowanie transportu lub zwrot kosztów) należy do rodziców. Nawet jeśli gmina zorganizowała transport, rodzice mogli wybrać dowożenie we własnym zakresie i żądać zwrotu kosztów. Sąd uznał, że brak jest przeszkód do zawarcia umowy na zwrot kosztów za okres poprzedzający złożenie wniosku, jeśli rodzice faktycznie ponosili te koszty. W konsekwencji, odmowa zwrotu kosztów została uznana za niezgodną z prawem.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, odmowa jest niezasadna. Przepisy Prawa oświatowego nie określają terminu złożenia wniosku o zwrot kosztów ani okresu, za który można żądać zwrotu, a wybór sposobu realizacji obowiązku gminy należy do rodziców.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na orzecznictwie NSA, wskazując, że przepisy art. 39a Prawa oświatowego nie ograniczają możliwości zwrotu kosztów do wniosków złożonych w trakcie roku szkolnego ani nie wykluczają zwrotu za okresy poprzedzające złożenie wniosku, pod warunkiem faktycznego poniesienia kosztów przez rodziców i spełnienia przesłanek ustawowych.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (6)

Główne

u.p.o. art. 39 § ust. 4

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

Obowiązek gminy zapewnienia uczniom niepełnosprawnym bezpłatnego transportu i opieki lub zwrotu kosztów, gdy dowożenie zapewniają rodzice. Wymaga zawarcia umowy.

u.p.o. art. 39a § ust. 1

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

Gmina spełnia obowiązki (m.in. z art. 39 ust. 4) poprzez zorganizowanie transportu lub zwrot kosztów rodzicom.

u.p.o. art. 39a § ust. 4

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

Zwrot kosztów następuje na podstawie umowy między wójtem a rodzicami.

u.p.o. art. 39a § ust. 5

Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe

Umowa zawierana w terminie 14 dni od uzyskania informacji, że dowożenie zapewniają rodzice.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 146 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności.

p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 4

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Określa, że odmowa zwrotu kosztów jest czynnością z zakresu administracji publicznej.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Przepisy Prawa oświatowego nie określają terminu złożenia wniosku o zwrot kosztów dowozu ani okresu, za który można żądać zwrotu. Wybór sposobu realizacji obowiązku gminy (zorganizowanie transportu lub zwrot kosztów) należy do rodziców. Brak jest przeszkód do zawarcia umowy na zwrot kosztów za okres poprzedzający złożenie wniosku, jeśli rodzice ponosili te koszty.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Wójta Gminy, że odmowa zwrotu kosztów jest zasadna z powodu braku wniosku w trakcie roku szkolnego i niezawarcia umowy.

Godne uwagi sformułowania

obowiązek zwrotu nie powstał, nie został on bowiem potwierdzony w stosownej umowie zawartej z inicjatywy rodziców ucznia nie można się zgodzić nie stoi to bowiem na przeszkodzie do zawarcia umowy na podstawie art. 39a ustawy – Prawo oświatowe Nie można również pominąć, że ustawa przewiduje zwrot kosztów. Zatem założeniem ustawy jest uprzednie poniesienie tych kosztów przez rodziców oraz ich następczy zwrot na rzecz rodziców przez gminę.

Skład orzekający

Jadwiga Pastusiak

przewodniczący

Robert Hałabis

sprawozdawca

Anna Strzelec

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie prawa rodziców do zwrotu kosztów dowozu niepełnosprawnych dzieci do szkół, nawet jeśli wniosek złożono po zakończeniu roku szkolnego, oraz interpretacja przepisów Prawa oświatowego dotyczących obowiązku gminy."

Ograniczenia: Dotyczy sytuacji, gdy rodzice sami zapewniają dowóz i ponoszą koszty, a gmina odmawia zwrotu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego prawa rodziców niepełnosprawnych dzieci do uzyskania zwrotu kosztów dowozu do szkoły, co ma duży wymiar praktyczny i społeczny. Interpretacja przepisów przez sąd jest kluczowa dla wielu rodzin.

Gmina odmówiła zwrotu kosztów dowozu niepełnosprawnego dziecka do szkoły? Sąd wyjaśnia, kiedy rodzice mogą liczyć na rekompensatę.

Sektor

edukacja

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Lu 224/20 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-10-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-03-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Strzelec
Jadwiga Pastusiak /przewodniczący/
Robert Hałabis /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6146 Sprawy uczniów
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Wójt Gminy
Treść wyniku
Stwierdzono bezskuteczność czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 1082
art. 39a ust. 4
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 146 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak Sędziowie: Sędzia WSA Robert Hałabis (sprawozdawca) Sędzia WSA Anna Strzelec po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 25 października 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym sprawy ze skargi J. P.-K. na czynność Wójta Gminy N. D. z dnia [...] lutego 2022 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu kosztów dowozu do szkoły niepełnosprawnego ucznia w roku szkolnym 2017/2018 I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Wójta Gminy N. D. na rzecz J. P.-K. kwotę 200 zł (dwieście złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Skarżąca J. P. we wniosku z dnia 3 stycznia 2020 r., który wpłynął do organu w dniu 14 stycznia 2020 r., zwróciła się do Wójta Gminy [...] o zwrot kosztów dowozu syna N. K. K. z miejsca zamieszkania w T. , gmina [...] do Niepublicznej Szkoły Podstawowej im. [...] w Lublinie, w roku szkolnym 2017/2018. Do wniosku dołączyła orzeczenie nr [...]/2017 o potrzebie kształcenia specjalnego syna z dnia [...] czerwca 2017 r. oraz orzeczenie o niepełnosprawności z dnia [...] marca 2017 r. (nr [...]) wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lublinie.
Wójt Gminy [...] nie uwzględnił tego wniosku. W piśmie z dnia [...] lutego 2020 r. (nr [...]), powołując się na treść art. 39 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2017 r. poz. 59, ze zm.) wyjaśnił, że w roku szkolnym 2017/2018 obowiązkiem gminy było zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127 ustawy, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym – także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21 rok życia, albo zwrot kosztów przejazdu takiego ucznia oraz jego opiekuna do szkoły lub ośrodka na zasadach określonych w umowie zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami, jeżeli dowożenie i opiekę zapewniają rodzice. Gmina spełniała wówczas ten obowiązek. Organ podkreślił, że obowiązek zapewnienia bezpłatnego dowozu dzieci do szkoły ma charakter stricte publicznoprawny, a w związku z tym wymaga od podmiotu będącego jego adresatem podjęcia aktywności zmierzającej do jego realizacji. Natomiast na rodzicach ciąży obowiązek (uprawnienie) ubiegania się o zwrot tych kosztów. W niniejszej sprawie rodzice ucznia nie skorzystali z prawa do żądania zwrotu kosztów dowozu ich dziecka do szkoły, a zatem uznał, że obowiązek zwrotu nie powstał.
W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżąca J. P. zarzuciła czynności Wójta Gminy [...] z dnia [...] lutego 2020 r. naruszenie prawa materialnego, to jest art. 39 ust. 4 i art. 127 ustawy – Prawo oświatowe, poprzez jego błędną interpretację i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że gmina nie ma obowiązku dowożenia, ani zwrotu kosztów dowozu dzieci niepełnosprawnych do placówek niepublicznych, podczas gdy przepisy w jednakowy sposób traktują zarówno placówki publiczne jak i niepubliczne, niezależnie od daty złożenia wniosku o zwrot kosztów dowozu dziecka do szkoły.
W konsekwencji skarżąca wniosła o stwierdzenie bezskuteczności zaskarżonej czynności Wójta Gminy [...] oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że Wójt Gminy [...] uznał brak podstaw do finansowania przez Gminę zwrotu kosztów przejazdu ucznia do szkoły w roku szkolnym 2017/2018, ponieważ rodzice nie skorzystali z prawa żądania zwrotu kosztów dowozu ich dziecka do szkoły w czasie roku szkolnego, zatem obowiązek zwrotu nie powstał. Odmawiając zwrotu kosztów dowozu niepełnosprawnego dziecka do szkoły organ nie rozważył kwestii terminu przedawnienia roszczenia o zwrot tych kosztów i nie wyjaśnił, kiedy powstaje i wygasa obowiązek zwrotu kosztów dowozu niepełnosprawnego dziecka do szkoły. Pominięcie uzasadnienia odmowy zwrotu kosztów dowozu syna skarżącej do szkoły stanowi zaś podstawę do stwierdzenia bezskuteczności zaskarżonej czynności.
W odpowiedzi na skargę Wójt Gminy [...] wniósł o jej oddalenie.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w roku szkolnym 2017/2018 Gmina N. D. realizowała wynikający z art. 39 ust. 4 ustawy – Prawo oświatowe obowiązek zapewnienia uczniom niepełnosprawnym bezpłatnego transportu i opieki oraz zwrotu kosztów dowozu uczniów do szkół i placówek, jeżeli dowożenie zapewniali rodzice i była w gotowości spełnić ten obowiązek wobec wszystkich uprawnionych, którzy z takim żądaniem wystąpili. Ponadto podano do publicznej wiadomości informację o dowozie na stronie internetowej Gminy w postaci opracowanego druku wniosku o zwrot kosztów dowozu uczniów z terenu Gminy N. D. do szkół i przedszkoli/oddziałów przedszkolnych. Gmina N. D. nie kwestionuje i nigdy nie kwestionowała obowiązku dowożenia dzieci niepełnosprawnych do placówek niepublicznych. Obowiązek ten stanowi źródło uprawnienia po stronie rodziców dziecka z niepełnosprawnością, którego treścią jest żądanie zwrotu kosztów dowozu dziecka do wybranej przez nich szkoły, która z uwagi na charakter prowadzonego w niej kształcenia w sposób najbardziej pełny odpowiada potrzebom dziecka. Wskazane wyżej uprawnienie, tak jak obowiązek gminy stanowiący jego źródło, posiada jednak charakter publicznoprawny, a co za tym idzie wymaga od podmiotu będącego jego adresatem podjęcia aktywności zmierzającej do realizacji uprawnienia. Na rodzicach ciąży więc obowiązek (przysługuje uprawnienie) zwrócenia się z wnioskiem do gminy, która zobowiązana jest zawrzeć stosowną umowę. Obowiązek zwrotu kosztów dowozu powstaje dopiero po zawarciu umowy i dotyczy okresu jej obowiązywania.
Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zawiesił postępowanie w sprawie niniejszej do czasu rozpoznania przez Naczelny Sąd Administracyjny skarg w sprawach sygn. akt: III SA/Lu 222/20 (przed NSA sygn. akt III OSK 4435/21) i III SA/Lu 223/20 (przed NSA sygn. akt III OSK 4436/21).
Postanowieniem z dnia 7 września 2022 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie, wobec rozpoznania poważnych spraw.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie przyjmuje się, że odmowa zwrotu kosztów transportu i opieki w czasie przewozu niepełnosprawnego ucznia do szkoły jest czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm. – dalej jako "p.p.s.a.") – por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 kwietnia 2016 r., sygn. akt I OSK 717/16 i powołane tam orzecznictwo, a także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 409/18.
Odmowa zwrotu kosztów dowozu niepełnosprawnego ucznia do szkoły podlega zatem kognicji sądów administracyjnych i ocenie legalności tego rodzaju działania organu administracji publicznej.
Przed przystąpieniem do oceny zgodności z prawem zaskarżonej czynności wyjaśnienia wymaga jednak, że w sprawie zwrotu kosztów dowozu do szkoły syna skarżącej wniesione zostały cztery skargi, z czego dwie, jedna dotycząca zwrotu kosztów dowozu w roku szkolnym 2018/2019 (sygn. akt III SA/Lu 223/20) oraz druga dotycząca zwrotu kosztów dowozu w roku szkolnym 2019/2020 (sygn. akt III SA/Lu 222/20) zostały rozpoznane przed wyznaczeniem terminu posiedzenia w sprawie niniejszej. W obu sprawach Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie stwierdził bezskuteczność czynności Wójta Gminy N. z dnia [...] lutego 2020 r. w zakresie, w jakim organ odmówił zwrotu kosztów dowozu do szkoły ucznia niepełnosprawnego. Sąd stwierdził, że obowiązujące przepisy nie określają terminu złożenia wniosku o zwrot tego rodzaju kosztów. Nie jest zatem uzasadniona odmowa zwrotu kosztów, jeżeli wniosek dotyczy okresu sprzed daty złożenia wniosku. W sprawach tych wniosek o zwrot kosztów dowozu ucznia złożony został w dniu 14 stycznia 2020 r.
Z uwagi na to, że w sprawach sygn. akt: III SA/Lu 222/20 i III SA/Lu 223/20 wniesione zostały skargi kasacyjne, sąd zawiesił postępowanie w sprawie niniejszej, mając na uwadze, że skarga w tej sprawie dotyczy analogicznego stanu faktycznego i prawnego. Wniosek o zwrot kosztów złożony został w rozpoznawanej sprawie w dniu 14 stycznia 2020 r., a żądanie dotyczyło roku szkolnego 2017/2018. Wyrokami z dnia 13 maja 2022 r. w sprawach sygn. akt: III OSK 4435/21 i III OSK 4436/21, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne Wójta Gminy. Sąd ten stwierdził, że obowiązek zwrotu kosztów dowozu ucznia wynikał zarówno w dacie złożenia wniosku jak i jego rozpoznania, z art. 39a ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe. Zgodnie z tym przepisem obowiązki objęte art. 39 ust. 4 tej ustawy (m.in. obowiązek zapewnienia uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127 ustawy, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej), gmina spełnia albo poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że taki obowiązek istniał już na gruncie ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty i odwołał się do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2011 r. (sygn. akt III CZP 133/10, OSNC 2011/10/111), w której Sąd Najwyższy wyraźnie stwierdził, że te dwa obowiązki (zorganizowanie przez gminę bezpłatnego dowozu oraz zawarcie umowy obejmującej zwrot kosztów dowozu ucznia przez rodziców) mają charakter alternatywny i wybór jednego z tych obowiązków należy nie do gminy, ale do rodziców. Tym samym, nawet gdyby gmina zorganizowała bezpłatny transport i opiekę dla ucznia w zakresie dowozu do szkoły, to i tak rodzice mogli wybrać dowożenie swojego dziecka (ucznia) we własnym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że pogląd ten jest aktualny także na gruncie obecnie obowiązującej ustawy – Prawo oświatowe (por. wyrok NSA z dnia 23 marca 2021 r., sygn. akt III OSK 3069/21; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 kwietnia 2021 r., sygn. akt IV SA/Wr 79/21).
Co do wniosku o zwrot kosztów dowozu syna skarżącej w roku szkolnym 2018/2019, NSA wyraził pogląd, że do stanu faktycznego lub stanów faktycznych, będących przedmiotem sprawy administracyjnej, stosuje się przepisy obowiązujące w dacie rozstrzygania danej sprawy, chyba że z mocy wyraźnej treści przepisu wynika, że należy stosować inny przepis, już nieobowiązujący. W konsekwencji, w ocenie NSA, do zwrotu kosztów za rok szkolny 2018/2019 należało zastosować przepisy obowiązujące w dniu podjęcia przez wójta zaskarżonej czynności, czyli art. 39a ustawy – Prawo oświatowe.
W niniejszej sprawie przedmiotem skargi była czynność Wójta Gminy z dnia [...] lutego 2020 r., stanowiąca odmowę zwrotu kosztów przewozu niepełnosprawnego ucznia – syna skarżącej – do Niepublicznej Szkoły Podstawowej im. [...] w L. w roku szkolnym 2017/2018. Wniosek z dnia 3 stycznia 2020 r. o zwrot kosztów skarżąca złożyła w organie w dniu 14 stycznia 2020 r.
Odmawiając skarżącej zwrotu kosztów dowozu syna do szkoły organ powołał się na przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U z 2021 r. poz. 1082, z późn. zm.), wyjaśniając, że ustawa ta obowiązywała w roku szkolnym 2017/2018, którego dotyczy żądanie. Zgodnie bowiem z art. 39 ust. 4 powołanej ustawy, obowiązkiem gminy było m.in. zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym – także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21 rok życia, albo zwrot kosztów przejazdu takiego ucznia oraz jego opiekuna do szkoły lub ośrodka na zasadach określonych w umowie zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami, jeżeli dowożenie i opiekę zapewniają rodzice. Gmina realizowała te obowiązki w roku szkolnym 2017/2018. Jeżeli dowożenie zapewniali rodzice, gmina była gotowa zwrócić koszty wszystkim, którzy wystąpili z żądaniem. Rodzice niepełnosprawnego ucznia N. K. nie skorzystali zaś z uprawnienia do żądania zwrotu kosztów dowozu syna do szkoły, co w ocenie organu oznacza, że obowiązek zwrotu nie powstał, nie został on bowiem potwierdzony w stosownej umowie zawartej z inicjatywy rodziców ucznia.
Ze stanowiskiem organu nie można się zgodzić.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej czynności stanowiły przepisy ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe (Dz. U. z 2021 poz. 1082, z późn. zm.), która obowiązywała w dacie złożenia wniosku przez skarżącą. Według art. 39 ust. 4 pkt 1 tej ustawy, obowiązkiem gminy jest zapewnienie uczniom niepełnosprawnym, których kształcenie i wychowanie odbywa się na podstawie art. 127, bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły podstawowej, a uczniom z niepełnosprawnością ruchową, w tym z afazją, z niepełnosprawnością intelektualną w stopniu umiarkowanym lub znacznym – także do najbliższej szkoły ponadpodstawowej, do końca roku szkolnego w roku kalendarzowym, w którym uczeń kończy 21 rok życia. Natomiast przed 3 grudnia 2019 r. kwestię zwrotu kosztów dowozu ucznia regulował przepis art. 39 ust. 4 pkt 3 ustawy – Prawo oświatowe, który przewidywał, że obowiązkiem gminy jest zwrot kosztów przejazdu ucznia na zasadach określonych w umowie zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami, jeżeli dowożenie i opiekę zapewniają rodzice.
Na mocy art. 1 pkt 2 i 3 ustawy dnia 16 października 2019 r. o zmianie ustawy – Prawo oświatowe oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2248) z dniem 3 grudnia 2019 r. w art. 39 ust. 4 uchylono pkt 3, a po art. 39 dodano art. 39a. Zgodnie z art. 39a ust. 1 ustawy – Prawo oświatowe, obowiązki, o których mowa w art. 32 ust. 6 i art. 39 ust. 4, gmina spełnia poprzez zorganizowanie bezpłatnego transportu i opieki w czasie przewozu dzieci, młodzieży i uczniów we własnym zakresie albo poprzez zwrot rodzicom kosztów przewozu dzieci, młodzieży i uczniów oraz rodziców. Ten zatem przepis powinien stanowić podstawę podjęcia przez wójta czynności w zakresie wniosku skarżącej o zwrot kosztów dowodu syna do szkoły z dnia 3 stycznia 2020 r., złożonego w dniu 14 stycznia 2020 r.
Zwrot kosztów jednorazowego przewozu następuje w wysokości określonej według wzoru opisanego szczegółowo w art. 39a ust. 2 powołanej ustawy (w brzmieniu z daty złożenia wniosku), uwzględniającego: liczbę kilometrów przewozu drogami publicznymi z miejsca zamieszkania do przedszkola, oddziału przedszkolnego w szkole podstawowej, innej formy wychowania przedszkolnego, ośrodka rewalidacyjno-wychowawczego, szkoły podstawowej albo szkoły ponadpodstawowej, a także przewozu rodzica z tego miejsca do miejsca zamieszkania lub miejsca pracy, i z powrotem (lit. a), liczbę kilometrów przewozu drogami publicznymi z miejsca zamieszkania rodzica do miejsca pracy i z powrotem, jeżeli nie wykonywałby przewozu, o którym mowa w lit. a (lit. b), średnią cenę jednostki paliwa w danej gminie właściwego dla danego pojazdu (lit. c), średnie zużycie paliwa w jednostkach na 100 kilometrów dla danego pojazdu według danych producenta pojazdu (lit. d). Średnią cenę jednostki paliwa w gminie określa na każdy rok szkolny rada gminy, w drodze uchwały, uwzględniając ceny jednostki paliwa w gminie (art. 39a ust. 3 ustawy – Prawo oświatowe).
Stosownie zaś do art. 39a ust. 4 ustawy – Prawo oświatowe, zwrot kosztów przewozu, o którym mowa w ust. 1, następuje na podstawie umowy zawartej między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami. Wójt (burmistrz, prezydent miasta) zawiera z rodzicami umowę, o której mowa w ust. 4, w terminie 14 dni od dnia uzyskania informacji, że dowożenie i opiekę zapewniają rodzice (art. 39a ust. 5 ustawy). Jeżeli rodzice powierzyli wykonywanie transportu i sprawowanie opieki w czasie przewozu innemu podmiotowi, kwotę zwrotu kosztów przewozu ustala się zgodnie z ust. 2 (art. 39a ust. 6 ustawy).
Zatem przepisy ustawy – Prawo oświatowe wyraźnie przewidują, że gmina może realizować obowiązek zapewnienia uczniom niepełnosprawnym transportu i opieki w czasie przewozu do najbliższej szkoły w formie zorganizowania bezpośrednio przez gminę we własnym zakresie bezpłatnego transportu i opieki, albo w formie zwrotu kosztów przejazdu uczniów oraz opiekujących się nimi rodziców, gdy dowóz dziecka do szkoły zapewniają rodzice. Przy tym wybór sposobu realizacji omawianego obowiązku gminy jest pozostawiony rodzicom dziecka. W przypadku wyboru przez rodziców dowożenia dziecka we własnym zakresie, w sytuacji spełnienia ustawowych przesłanek, wójt gminy nie może uchylić się od zawarcia umowy co do zwrotu kosztów przejazdu ucznia oraz jego opiekuna do najbliższej szkoły. Bez znaczenia pozostaje okoliczność, że wniosek dotyczy roku szkolnego 2017/2018. Nie stoi to bowiem na przeszkodzie do zawarcia umowy na podstawie art. 39a ustawy – Prawo oświatowe. Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej wyroku w sprawie sygn. akt III OSK 4436/21 stwierdził, że brak podpisania przez rodziców dziecka umowy przed dniem 3 grudnia 2019 r. (tj. przed datą wejścia w życie zmiany ustawy, polegającej na dodaniu do niej art. 39a), nie stanowił podstawy do odmowy zawarcia umowy w przedmiocie zwrotu rodzicom kosztów przewozu dziecka na podstawie w art. 39a ustawy – Prawo oświatowe.
Dlatego – w ocenie sądu – w świetle obowiązujących przepisów prawa nie było podstaw do odmowy zawarcia umowy co do zwrotu kosztów dowozu ucznia tylko i wyłącznie z powodu złożenia wniosku o zwrot kosztów za okres zakończonego już roku szkolnego. Należało przy tym uwzględnić, że przepis art. 39a nie określa terminu, w jakim wniosek powinien być złożony i nie wskazuje okresu, za jaki żądanie zwrotu kosztów jest dopuszczalne. Brak jakichkolwiek uregulowań co do terminu złożenia wniosku, a w konsekwencji co do możliwości żądania zwrotu kosztów za lata poprzedzające złożenie wniosku nakazuje przyjąć, że ustawodawca dopuszcza żądanie zwrotu kosztów dowozu ucznia za wcześniejsze okresy.
Zgodnie z art. 39a ust. 4 i ust. 5 ustawy, zwrot następuje na podstawie umowy między wójtem (burmistrzem, prezydentem miasta) a rodzicami, zawartej w terminie 14 dni od uzyskania informacji, że dowożenie i opiekę zapewniają rodzice. W ocenie sądu, w świetle przywołanych przepisów ustawy nie ma przeszkód, by w zawartej umowie został przewidziany zwrot kosztów przewozu niepełnosprawnego ucznia do szkoły także za okres przed złożeniem wniosku, jeżeli rodzice w całym wskazanym we wniosku okresie rzeczywiście realizowali przewozy dziecka do szkoły i wykazali spełnienie przesłanek, o których mowa w art. 39 ust. 4 ustawy. Przepisy ustawy nie wykluczają zwrotu kosztów za okres przed zawarciem umowy. Takie stanowisko zajął także Naczelny Sąd Administracyjny w sprawach sygn. akt: III OSK 4435/21 i III OSK 4436/21. Nie można również pominąć, że ustawa przewiduje zwrot kosztów. Zatem założeniem ustawy jest uprzednie poniesienie tych kosztów przez rodziców oraz ich następczy zwrot na rzecz rodziców przez gminę.
W konsekwencji stwierdzić należało, że zaskarżona czynność polegająca na odmowie zwrotu kosztów dowozu syna skarżącej do szkoły w roku szkolnym 2017/2018 jest niezgodna z prawem. Złożenie wniosku o zwrot kosztów za wskazany rok szkolny w dniu 14 stycznia 2020 r. nie mogło samo w sobie stanowić przeszkody do jego rozpoznania i zawarcia umowy na podstawie art. 39a ust. 4 ustawy – Prawo oświatowe.
Z przytoczonych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uwzględnił skargę i na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności, o czym orzekł w pkt I sentencji wyroku.
Rozstrzygnięcie w przedmiocie kosztów postępowania sądowego zawarte w pkt II sentencji wyroku uzasadnione jest obowiązującymi zasadami rozstrzygania o zwrocie pomiędzy stronami kosztów postępowania sądowoadministracyjnego określonymi w art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a i art. 209 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI