III SA/Lu 209/25

III SA/Lu 209/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-06-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska
Iwona Tchórzewska /sprawozdawca/
Jerzy Drwal /przewodniczący/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 549 art. 64 ust. 2 lit. d;
Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej,  zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr  814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008(1)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2015 poz 415
§ 2 ust. 1;
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014- 2020
Dz.U. 2023 poz 2298
art. 27 ust. 1 i 2;  art. 45 ust. 1 pkt 1 i ust. 2;
Ustawa z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na  rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kosowska Sędzia WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca) Protokolant Starszy asystent sędziego Dorota Winiarczyk-Ożóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 22 stycznia 2025 r. nr [...] w przedmiocie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na rok 2022 oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 22 stycznia 2025 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, po rozpatrzeniu odwołania M. B., utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej z 17 września 2024 r. w przedmiocie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok [...].
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
W dniu 12 maja 2022 r. M. B. za pomocą aplikacji eWniosekPlus złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Białej Podlaskiej wniosek o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok [...].
W wniosku skarżący zadeklarował działki rolne na działkach ewidencyjnych o numerach: [...] położonych w województwie lubelskim, powiat b. , gmina T., obręb M.-Ż.. Łączna powierzchnia wnioskowana do płatności wyniosła 73,60 ha, w tym w ramach:
- Wariantu: 4.5 Półnaturalne łąki świeże działki rolne: L (dz. ew. [...]), M (dz. ew. [...]), N (dz. ew.[...]), o łącznej powierzchni 39,03 ha;
- Wariantu: 5.3 Murawy, działka rolna J (dz. ew. [...]) o powierzchni 9,83 ha,
- Wariantu: 5.5 Półnaturalne łąki świeże działki rolne: I (dz. ew. [...]), K (dz. ew. [...]), O (dz. ew. [...]), o łącznej powierzchni 24,74 ha.
W dniu 14 września 2022 r. skarżący złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Białej Podlaskiej pismo, w którym poinformował, że od czerwca 2022 r. odbywał leczenie kręgosłupa i w tym czasie nie miał możliwości przeprowadzenia koszenia łąk na działkach zgłoszonych do programu rolno-środowiskowo-klimatycznego. Skarżący miał zamiar wykonać zabiegi zgodnie z terminami, tj. do końca września i października, po powrocie z leczenia. Jednak okazało się, że w tym czasie nieznajoma osoba wykonała mulczowanie łąk i dodatkowo nie zebrała biomasy. Skarżący podniósł, że sprawę bezprawnego wtargnięcia na działki zgłosił na policję, na dowód czego przedstawił kopię potwierdzenia złożenia w dniu 31 sierpnia 2022 r. zawiadomienia w Komisariacie Policji w T.. Skarżący wskazał, że sprawa bezprawnego wykoszenia łąk jest niezależna od niego, a skarżący posiada ważną umowę dzierżawy działek.
W następstwie kontroli krzyżowej w zakresie przedmiotowych działek stwierdzono, że w stosunku do tych samych działek został w dniu 31 maja 2022 r. zgłoszony wniosek o przyznanie płatności przez innego producenta rolnego – M. K..
W toku postępowania skarżący M. B. składał wnioski o wyłączenie od prowadzenia postępowania Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej.
Postanowieniem z 12 kwietnia 2023 r. Prezes ARiMR odmówił wyłączenia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej od udziału w postępowaniu. Następnie postanowieniem z 24 kwietnia 2023 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR odmówił wyłączenia L. C. – pełniącego funkcję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej od udziału w postępowaniu.
W wyniku przeprowadzonego postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej decyzją z 29 listopada 2023 r.:
- odmówił przyznania M. B. płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2022 do działek rolnych zadeklarowanych w ramach:
1. Wariantu: 4.5 Półnaturalne łąki świeże,
2. Wariantu: 5.3 Murawy,
3. Wariantu: 5.5 Półnaturalne łąki świeże,
- odmówił przyznania M. B. kwoty przeznaczonej refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu sporządzenia dokumentacji przyrodniczej,
- ustalił obszar gruntów objęty zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym stanowiący powierzchnię:
1. zobowiązanie Wariant: 4.5 Półnaturalne łąki świeże podjęte w dniu 15 marca 2021 r. na powierzchnię 38,94 ha,
2. zobowiązanie Wariant: 5.3 Murawy podjęte w dniu 15 marca 2021 r. na powierzchnię 9,83 ha,
3. zobowiązanie Wariant: 5.5 Półnaturalne łąki świeże podjęte w dniu 15 marca 2021 r. na powierzchnię 24,72 h.
Decyzją z 23 lutego 2024 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił decyzję z 29 listopada 2023 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej decyzją z 17 września 2024 r.:
- odmówił przyznania skarżącemu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2022 do działek rolnych zadeklarowanych w ramach:
1. Wariantu: 4.5 Półnaturalne łąki świeże,
2. Wariantu: 5.3 Murawy,
3. Wariantu: 5.5 Półnaturalne łąki świeże,
- odmówił przyznania M. B. kwoty przeznaczonej na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu sporządzenia dokumentacji przyrodniczej,
- odmówił uznania danego przypadku za działanie siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności za rok [...],
- ustalił obszar gruntów objęty zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym stanowiący powierzchnię:
1. zobowiązanie Wariant: 4.5 Półnaturalne łąki świeże podjęte w dniu 15 marca 2021 r. na powierzchnię 38,94 ha,
2. zobowiązanie Wariant: 5.3 Murawy podjęte w dniu 15 marca 2021 r. na powierzchnię 9,83 ha,
3. zobowiązanie Wariant: 5.5 Półnaturalne łąki świeże podjęte w dniu 15 marca 2021 r. na powierzchnię 24,72 ha.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR zaskarżoną decyzją z 22 stycznia 2025 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji z 17 września 2024 r.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wyjaśnił, że warunki i tryb udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 uregulowane zostały w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 415 z późn. zm., dalej także jako "rozporządzenie rolno-środowiskowo-klimatyczne" lub "rozporządzenie"), wydanym na podstawie art. 45 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2023 r., poz. 2298, dalej także jako "ustawa o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich" lub "ustawa"). Warunki przyznania płatności określa § 2 ust. 1 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego. W świetle tego przepisu w związku z art. 26 ust. 1 i 2 pkt 2, art. 29 ust. 2 pkt 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne jest realizowane przez okres 5 lat od dnia 15 marca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej.
Postępowanie administracyjne w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) wszczyna się na żądanie strony, która złożyła wniosek o przyznanie płatności (art. 22 ustawy). Wnioskodawca sam określa treść swojego żądania.
Skarżący we wniosku z 12 maja 2022 r. wnosił o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2022, deklarując do płatności działki ewidencyjne nr: [...] położone w województwie lubelskim, powiat [...], gmina T., obręb M.-Ż., o łącznej powierzchni 73,60 ha.
Wniosek skarżącego został poddany kontroli kompletności oraz kontroli administracyjnej prostej i krzyżowej w celu skutecznego zweryfikowania zgodności z warunkami, na jakich przyznawana jest pomoc. Kontrola krzyżowa wykazała błąd na działkach nr: [...], bowiem te same działki zostały zadeklarowane we wniosku innego producenta rolnego - M. K..
Organ odwoławczy zauważył, że w przypadku złożenia przez różne podmioty konkurencyjnych wniosków do tego samego obszaru, aby uzyskać płatności, należy spełnić dwa warunki, tzn. użytkować grunty rolniczo i posiadać tytuł prawny. W sytuacji, gdy producent rolny mimo tytułu prawnego do gruntów, nie użytkuje działek rolnych objętych konfliktem kontroli krzyżowej, nie otrzyma on płatności, a dodatkowo na stronę nakładane są sankcje wynikające z przedeklarowania powierzchni. Odmawia się przyznania płatności w sytuacjach, gdy rolnikowi, który użytkuje działkę nie przysługuje do niej tytuł prawny oraz gdy rolnik, mając tytuł prawny do działki zadeklarowanej do płatności, faktycznie jej nie użytkuje.
Organ zauważył jednocześnie, że płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą. Istotą płatności jest pomoc temu producentowi rolnemu, który faktycznie użytkuje posiadane grunty rolne. Z tego powodu posiadanie czy władanie gruntami nie jest warunkiem wystarczającym do uzyskania płatności, bowiem konieczne jest ich rolnicze użytkowanie.
Organ podkreślił, że przepisy o płatnościach nie zawierają definicji posiadania. Dlatego też należy posiłkować się rozumieniem tego pojęcia na gruncie przepisów prawa cywilnego (w szczególności art. 336 kodeksu cywilnego) przy zastrzeżeniu, że posiadanie w ujęciu cywilistycznym nie stanowi wystarczającej przesłanki do ubiegania się o płatności obszarowe. Pojęcie to należy bowiem interpretować z uwzględnieniem krajowych i wspólnotowych przepisów dotyczących płatności do gruntów i rozumieć je jako faktyczne użytkowanie gruntów rolnych. Tak rozumiane posiadanie ściśle wiąże się z produkcją rolną, czyli obligatoryjnie z rzeczywistym korzystaniem z rzeczy (gruntów rolnych, gospodarstwa rolnego). Za takim rozumieniem tego pojęcia przemawia także fakt, że celem płatności jest dofinansowanie do produkcji rolnej, pomoc rolnikom, którzy rzeczywiście użytkują będące w ich posiadaniu grunty rolne. W ocenie organu w niniejszej sprawie nie miała miejsca ostatnio opisana sytuacja.
Organ wskazał, że w dniu 19 stycznia 2023 r. M. B. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Białej Podlaskiej oświadczenie, w którym podniósł, że posiada umowę dzierżawy przedmiotowych działek na okres 10 lat od czerwca 2021 r. Następnie w piśmie z 2 lutego 2023 r. skarżący wyjaśnił, że na podstawie umowy dzierżawy z czerwca 2021 r. dzierżawi grunty rolne położone w M., gm. T., stanowiące działki ewidencyjne o numerach: [...], [...], [...]. Skarżący jest członkiem Wspólnoty Gruntowej we Wsi M.-Ż. oraz członkiem Spółki dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej we Wsi M.-Ż.. Umowa dzierżawy została podpisana przez Zarząd Spółki, który wykonywał uchwałę nr 4/21 Zgromadzenia Ogólnego Spółki podjętą w czerwcu [...] r. W dniu 27 maja 2022 r. odbyło się Zwyczajne Zgromadzenie Ogólne Spółki, na którym ponownie podjęta została uchwała o wydzierżawieniu przez Spółkę terenów będących przedmiotem umowy dzierżawy, a następnie wybrano ofertę nowego dzierżawcy celem zawarcia kolejnej umowy dzierżawy, mimo że nie została rozwiązana umowa dzierżawy ze skarżącym ani żaden organ lub sąd nie stwierdził nieważności tej umowy. Podczas nieobecności skarżącego związanej z pobytem w sanatorium od [...] [...] r. oraz w szpitalu - w okresie od [...] [...] r. - na teren wymienionych nieruchomości wtargnęła nieznana osoba lub osoby, dokonując szkód w zakresie zmulczowania łąk. Fakt ten skarżący odkrył pod koniec sierpnia 2022 r.
Organ odwoławczy ustalił, że skarżący na dzień 31 maja 2022 r. posiadał tytuł prawny do spornych działek objętych wnioskiem o płatność. Umowa dzierżawy ze skarżącym została zawarta w dniu [...] 2021 r. na okres 10 lat i nie została rozwiązana, a następnie w dniu [...] 2022 r. została zawarta umowa dzierżawy ze Z. K., który następnie w dniu [...] 2022 r. poddzierżawił na okres 5 lat sporne grunty M. K..
Organ podkreślił jednocześnie, że nie ma kompetencji do rozstrzygania sporów pomiędzy rolnikami dotyczących ich tytułów prawnych. Nie ma również takich kompetencji wobec podnoszonych przez stronę zarzutów karnych w stosunku do drugiej strony konfliktu. Zatem zarzuty co do posiadania tytułu prawnego do spornych działek przez drugą stronę konfliktu krzyżowego znajdują się poza obszarem omawianej sprawy. Przedmiotem niniejszego postępowania było ustalenie, czy skarżący był użytkownikiem spornych działek.
Organ zaznaczył jednocześnie, że w świetle art. 27 ust. 1 i 2 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, w sytuacji zaistnienia konfliktu krzyżowego to strona tego konfliktu ma obowiązek wykazać, że to ona spełnia warunki do przyznania płatności. Strona powinna przedłożyć tego typu dowody, z których jednoznacznie jej uprawnienie będzie wynikało.
Na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego organ drugiej instancji ustalił, że skarżący nie był użytkownikiem żadnej ze spornych działek nr: [...] zarówno na dzień 31 maja 2022 r., jak i przez cały rok kalendarzowy 2022 r. W ocenie organu wskazują na to: pismo z dnia 14 września 2022 r., w którym skarżący poinformował, że od czerwca 2022 r. poddany był leczeniu kręgosłupa i w tym czasie nie miał możliwości przeprowadzenia koszenia łąk na działkach zgłoszonych do programu rolno-środowiskowo-klimatycznego, kopia potwierdzenia złożenia zawiadomienia z dnia 31 sierpnia 2022 r. dotyczącego zniszczenia łąk na powierzchni 60 ha gruntów rolnych dzierżawionych od Wspólnoty Gruntowej we Wsi M.-Ż., pismo z dnia 2 lutego 2023 r., w którym skarżący poinformował, że podczas jego nieobecności na teren nieruchomości wtargnęła nieznana osoba/osoby, dokonując szkód w zakresie zmulczowania łąk, zeznania świadka R. C. z dnia 13 kwietnia 2023 r. i zeznania skarżącego z dnia 17 października 2023 r.
Organ odwoławczy wskazał również, że pismo skarżącego z dnia 14 września 2022 r. stanowiło zgłoszenie informacji o wystąpieniu siły wyższej. W piśmie skarżący informował o bezprawnym wtargnięciu przez nieznaną osobę i zniszczeniu łąk na działkach zgłoszonych do płatności w 2022 r., a do pisma dołączył potwierdzenie złożenia w dniu 31 sierpnia 2022 r. zawiadomienia na Komisariacie Policji w T.. W tych okolicznościach organ uznał, że został zachowany termin do zgłoszenia przypadku siły wyższej, wynoszący 15 dni roboczych od dnia, w którym rolnik lub upoważniona przez niego osoba są w stanie dokonać takiej czynności oraz dostarczyć dowód potwierdzający wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności lub siły wyższej.
Organ podkreślił natomiast, że aby przedmiotowy przypadek mógł zostać uznany za działanie siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajne, należy ustalić w zaistniałej sytuacji, czy dane zdarzenie było nadzwyczajne i nieprzewidywalne i którego następstw nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wskazał, że skarżący otrzymał w dniu 25 maja [...] r. pismo, w którym Ł. D. reprezentujący przewodniczącą Zarządu Spółki dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej we Wsi M.-Ż. zobowiązał M. B. do zaprzestania korzystania z gruntów z dniem 25 maja [...] r. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu pierwszej instancji, że okoliczność konfliktu z właścicielem nieruchomości i jej nowym poddzierżawcą, dysponującym pisemną umową poddzierżawy z dnia [...] 2022 r., ujawniła się już w maju 2022 r. i nie może być uznana za przypadek siły wyższej w rozumieniu przepisów ustawy. W ocenie Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR podnoszone przez stronę okoliczności nie wskazują na to, aby zdarzenie zgłoszone jako siła wyższa było nadzwyczajne i nieprzewidywalne.
Organ odwoławczy podkreślił jednak, że mając na uwadze treść art. 64 ust. 2 lit. d rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylającego rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005 i (WE) nr 485/2008 (Dz. U. UE. L. z 2013 r. Nr 347, str. 549 z późn. zm., dalej "rozporządzenie nr 1306/2013"), Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej odstąpił od nałożenia na skarżącego sankcji określonych w art. 19 rozporządzenia (UE) nr 640/2014 w przypadkach zawyżenia deklaracji. Organ uwzględnił wyjaśnienia skarżącego dotyczące braku jego winy w niewypełnieniu obowiązków. Z okoliczności sprawy wynika bowiem, że jeszcze przed powiadomieniem stron o zaistniałym konflikcie kontroli krzyżowej dotyczącym spornych działek nr: [...], skarżący w dniu 14 września 2022 r. powiadomił organ pierwszej instancji o zaistniałych okolicznościach.
Odnosząc się do poszczególnych wnioskowanych przez skarżącego płatności organ odwoławczy wskazał, że skarżący zadeklarował w ramach wariantu: 4.5 Półnaturalne łąki świeże łączną powierzchnię działek rolnych 39,03 ha, w tym działkę rolną L1 o pow. [...] ha (dz. ew. [...], działkę rolną M1 o pow. [...] ha (dz. ew. [...], działkę rolną N1 o pow. [...] ha (dz. ew. [...]. W sprawie ustalono jednak, że skarżący nie był użytkownikiem wymienionych działek rolnych w roku gospodarczym 2022. W związku z tym powierzchnia zakwalifikowana do przyznania płatności wynosi 0,00 ha. Wykluczeniu z płatności podlegała cała powierzchnia działek rolnych L1, M1 i N1 o łącznej powierzchni 39,03 ha. Z uwagi na to, że strona dowiodła, iż nie jest winna niewypełnienia obowiązków, o których mowa w art. 64 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, zasadnym było odstąpienie od nałożenia na stronę sankcji za przedeklarowanie.
Mając na uwadze powyższe odmówiono skarżącemu przyznania płatności w ramach wariantu: 4.5 Półnaturalne łąki świeże. W konsekwencji i ze względu na treść § 18 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego odmówiono również przyznania kwoty przeznaczonej na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu sporządzenia dokumentacji przyrodniczej.
Skarżący zadeklarował w ramach wariantu: 5.3 Murawy powierzchnię 9,83 ha - działka rolna J1 o pow. 9,83 ha (dz. ew. [...]. W sprawie ustalono jednak, że skarżący nie był użytkownikiem działki rolnej J1 w roku gospodarczym [...]. W związku z tym powierzchnia zakwalifikowana do przyznania płatności wynosiła 0,00 ha. Wykluczeniu z płatności podlegała cała powierzchnia działki rolnej J1 o łącznej powierzchni 9,83 ha. Z uwagi na to, że strona dowiodła, iż nie jest winna niewypełnienia obowiązków, o których mowa w art. 64 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, zasadnym było odstąpienie od nałożenia na stronę sankcji za przedeklarowanie.
Mając na uwadze powyższe odmówiono skarżącemu przyznania płatności w ramach wariantu: 5.3 Murawy. W konsekwencji i ze względu na treść § 18 rozporządzenia odmówiono również przyznania kwoty przeznaczonej na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu sporządzenia dokumentacji przyrodniczej.
Skarżący zadeklarował w ramach wariantu: 5.5 Półnaturalne łąki świeże łączną powierzchnię działek rolnych 24,77 ha, w tym działkę rolną I1 o pow. 22,17 ha (dz. ew. [...], działkę rolną K1 o pow. 0,19 ha (dz. ew. [...], działkę rolną O1 o pow. 2,38 ha (dz. ew. [...]. W sprawie ustalono jednak, że skarżący nie był użytkownikiem wskazanych działek rolnych I1, K1 i O1 w roku gospodarczym [...]. W związku z tym powierzchnia stwierdzona oraz powierzchnia zakwalifikowana do przyznania płatności w ramach wariantu: 5.5 Półnaturalne łąki świeże wyniosła 0,00 ha. Wykluczeniu z płatności podlegała cała powierzchnia działek rolnych I1 o pow. 22,17 ha, K1 o pow. 0,19 ha oraz O1 o pow. 2,38 ha. Z uwagi na to, że strona dowiodła, iż nie jest winna niewypełnienia obowiązków, o których mowa w art. 64 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 1306/2013, zasadnym było odstąpienie od nałożenia na stronę sankcji za przedeklarowanie.
Mając na uwadze powyższe odmówiono skarżącemu przyznania płatności w ramach wariantu: 5.5 Półnaturalne łąki świeże. W konsekwencji i ze względu na treść § 18 rozporządzenia odmówiono również przyznania kwoty przeznaczonej na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu sporządzenia dokumentacji przyrodniczej.
Odnosząc się do zarzutu dotyczącego wątpliwości co do bezstronności organu wydającego decyzję organ drugiej instancji wskazał, że w tym przedmiocie były wydane postanowienia Prezesa ARiMR oraz Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR. Organ odwoławczy podtrzymał ocenę, że argumentacja strony nie uprawdopodabnia wystąpienia okoliczności, o których mowa w art. 25 § 1 k.p.a. i nie zachodzą przesłanki uzasadniające wyłączenie organu, tj. Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej od udziału w postępowaniu w sprawie z wniosku M. B. o przyznanie płatności. Organ zauważył również, że żądanie wyłączenia, o którym mowa w przepisie art. 24 k.p.a. musi zawierać wywód uprawdopodobniający okoliczności wskazujące na istnienie wątpliwości co do bezstronności pracownika. Ogólnikowe zarzuty podważające prowadzenie sprawy przez pracowników organu w sposób obiektywny i rzetelny nie uzasadniają żądania wyłączenia tych pracowników w trybie art. 24 k.p.a. Wyłączenia nie może uzasadniać samo subiektywne przekonanie skarżącego o braku bezstronności. Z akt sprawy nie wynika, by zastosowanie art. 24 § 3 k.p.a. w okolicznościach niniejszej sprawy było uzasadnione.
Organ nie podzielił też zarzutu błędu w ustaleniach faktycznych. Organ podkreślił, że zebrany materiał dowodowy (zeznania świadków, zeznania obu stron konfliktu kontroli krzyżowej, jak i samo oświadczenie skarżącego o zniszczeniu łąk przez nieznaną osobę w 2022 r. i o braku możliwości przeprowadzenia koszenia łąk ze względu na odbywanie leczenia kręgosłupa od czerwca 2022) pozwolił stwierdzić, iż M. B. nie był użytkownikiem przedmiotowych działek przez cały rok kalendarzowy 2022.
Odnosząc się natomiast do podniesionej przez stronę w treści odwołania okoliczności czyszczenia spornego gruntu z samosiejek w 2022 roku organ stwierdził, że wykonanie na działce sporadycznie zabiegu agrotechnicznego nie jest wypełnieniem przesłanki posiadania gruntu w rozumieniu powołanych w decyzji przepisów, w szczególności w kontekście udowodnionego braku wykonywania innych zabiegów agrotechnicznych w kolejnych miesiącach 2022 roku.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skarżący M. B. zarzucił zaskarżonej decyzji:
- naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a., przez brak wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego w sprawie, a w szczególności dokonanie wadliwych ustaleń w przedmiocie faktycznego użytkowania rolniczego działek objętych wnioskiem, podczas gdy skarżący spełniał wszelkie warunki określone w przepisach aby otrzymać płatności w ramach złożonego wniosku w pełnej wysokości, w szczególności użytkował rolniczo działki objęte wnioskiem przez cały 2022 r., a ponadto brak wskazania konkretnych okoliczności przemawiających za nieuwzględnieniem dokumentacji fotograficznej przedłożonej do akt wraz z geolokalizacją, podczas gdy wskazane zdjęcia stoją w sprzeczności z zeznaniami M. K., jakoby to ona wykonywała zabiegi na gruntach objętych wnioskiem zgodnie z kulturą rolną;
- naruszenie art. 80 k.p.a., przez dokonanie dowolnej, jednostronnej oceny materiału dowodowego polegającej na uznaniu, iż skarżący nie spełniał ustawowych warunków do przyznania płatności w pełnej wysokości oraz oparcie się wyłącznie na ustaleniach poczynionych przez organ pierwszej instancji i niepoczynienie ustaleń zmierzających do rzetelnej analizy sprawy, w sytuacji gdy skarżący spełniał wszystkie ustawowe warunki do przyznania płatności w pełnej wysokości i za cały objęty wnioskiem okres;
- naruszenie art. 107 § 3 k.p.a., poprzez niewskazanie w uzasadnieniu decyzji przyczyn, z powodu których organ odmówił wiarygodności i mocy dowodowej twierdzeniom strony, w sytuacji gdy wyjaśnienia skarżącego są jasne, konsekwentne i układają się w logiczną całość, mając na uwadze pozostały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy;
- stronniczość organu wydającego decyzję z uwagi na to, że M. K. (strona postępowania) jest żoną K. K. - byłego Zastępcy Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Białej Podlaskiej i który pełnił funkcje kierownicze w Lubelskim Oddziale Regionalnym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Elizówce, a zatem zachodzi uzasadniona wątpliwość co do bezstronności organu wydającego decyzję;
- wadliwe obdarzenie wiarygodnością zeznań M. K. w zakresie wykonywania zabiegów agrotechnicznych na przedmiotowych gruntach, w sytuacji gdy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a w szczególności zeznania S. P., zeznania strony oraz dokumentacja fotograficzna przeczą twierdzeniom M. K..
Powołując się na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji i wydanie decyzji przyznającej płatności lub uchylenie wydanych decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga podlegała oddaleniu.
Przedmiot kontroli Sądu stanowiła decyzja z 22 stycznia 2025 r., którą Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej odmawiającą przyznania M. B. płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2022 oraz kwoty przeznaczonej na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu sporządzenia dokumentacji przyrodniczej, a także odmawiającą uznania danego przypadku za działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnych okoliczności oraz ustalającą obszar gruntów objętych zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym.
Podstawę odmowy przyznania płatności stanowiło ustalenie, że skarżący w roku 2022 nie użytkował działek deklarowanych do płatności.
Płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne objęte są krajowym Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020. Ogólne zasady przyznawania pomocy w ramach działań i poddziałań objętych programem określone zostały w ustawie z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2023 r. poz. 2298). Natomiast szczegółowe warunki przyznawania pomocy określone zostały w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 415 z późn. zm.).
Wymieniona ustawa, jak stanowi art. 1 pkt 1 i 2, określa między innymi zadania oraz właściwość organów i jednostek organizacyjnych w zakresie dotyczącym wspierania rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, zwanego dalej "programem" oraz warunki i tryb przyznawania, wypłaty i zwrotu pomocy finansowej w ramach działań i poddziałań objętych programem, zwanej dalej "pomocą". Program jest określony między innymi w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 1698/2005 (Dz. Urz. UE L 347 z 20.12.2013, str. 487, z późn. zm., zwanym dalej "rozporządzeniem nr 1305/2013"), oraz w przepisach wydanych w trybie tego rozporządzenia.
Program jest realizowany na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej i obejmuje działania i poddziałania wymienione w art. 3 ust. 1 ustawy, w tym między innymi działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne obejmujące: a) płatności z tytułu zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych, b) wsparcie dla ochrony oraz zrównoważonego użytkowania i rozwoju zasobów genetycznych w rolnictwie (art. 3 ust. 1 pkt 10 ustawy).
Pomoc w ramach działań i poddziałań, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 3 lit. a, pkt 6 lit. a-c i e oraz pkt 8-12, a zatem także w odniesieniu do działania rolno-środowiskowo-klimatycznego, jest przyznawana w drodze decyzji administracyjnej (art. 26 ust. 1 ustawy). Organem właściwym w sprawach dotyczących przyznawania pomocy w drodze decyzji administracyjnej w odniesieniu do działania rolno-środowiskowo-klimatycznego jest kierownik biura powiatowego Agencji (art. 26 ust. 2 pkt 2 ustawy). W decyzji administracyjnej w sprawie o przyznanie pomocy w ramach działania, o którym mowa w art. 3 ust. 1 pkt 10, ustala się również obszar gruntów objęty zobowiązaniem, o którym mowa w art. 28 ust. 3 rozporządzenia nr 1305/2013 (art. 29 ust. 2 pkt 1 ustawy).
W odniesieniu do materialnoprawnej podstawy zaskarżonej decyzji wskazać należy, że płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna określona została w art. 28 rozporządzenia nr 1305/2013. Płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych udziela się rolnikom, którzy dobrowolnie podejmują się przeprowadzenia operacji obejmujących jedno lub większą liczbę zobowiązań rolno-środowiskowo-klimatycznych dotyczących gruntów rolnych, które określane są przez państwa członkowskie (art. 28 ust. 2). Zobowiązania w ramach tego działania podejmowane są na okres od pięciu do siedmiu lat (art. 28 ust. 5).
Zgodnie z § 2 ust. 1 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego w brzmieniu obowiązującym w dniu złożenia wniosku o przyznanie płatności, tj. 12 maja 2022 r., płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną przyznaje się rolnikowi lub zarządcy, o których mowa w art. 28 ust. 2 rozporządzenia nr 1305/2013, jeżeli:
1) został mu nadany numer identyfikacyjny w trybie przepisów o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności, który może być wykorzystywany do ubiegania się o przyznanie tej płatności, zwany dalej "numerem identyfikacyjnym";
2) realizuje zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne, o którym mowa w art. 28 ust. 3 rozporządzenia nr 1305/2013 lub art. 7 ust. 2 rozporządzenia delegowanego Komisji (UE) nr 807/2014 z dnia 11 marca 2014 r. uzupełniającego rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1305/2013 w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich przez Europejski Fundusz Rolny na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) i wprowadzającego przepisy przejściowe (Dz. Urz. UE L 227 z 31.07.2014, str. 1, z późn. zm.), zwane dalej "zobowiązaniem rolno-środowiskowo-klimatycznym", przez 5 lat - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1-7 lub przez rok - w przypadku pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 8 lub 9;
3) spełnia warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach określonych pakietów lub ich wariantów określone w rozporządzeniu.
Zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 1 lit. a rozporządzenia, zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne obejmuje użytki rolne w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. f rozporządzenia nr 1305/2013, zwane dalej "użytkami rolnymi", lub obszar gruntów niebędących użytkami rolnymi, na których występują typy siedlisk przyrodniczych lub siedliska lęgowe ptaków wymienione w ust. 3 pkt 1 lit. b, c lub f lub w pkt 3 załącznika nr 4 do rozporządzenia, zwanych dalej "obszarami przyrodniczymi", zadeklarowane we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach danego pakietu lub danego wariantu wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 2-6 lub 8. Zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne realizowane w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 1 obejmuje użytki rolne zadeklarowane we wniosku o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (ust. 2).
Stosownie do § 5 ust. 4, rolnik lub zarządca realizuje zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne od dnia 15 marca roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej.
Zgodnie zaś z § 15 ust. 1 pkt 1-2 rozporządzenia, wysokość płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w danym roku ustala się jako iloczyn stawek płatności za: hektar gruntu i powierzchni gruntów, do których przysługuje płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna - w przypadku pakietów wymienionych w § 4 ust. 1 pkt 1-6, 8 i 9 lub sztukę zwierzęcia i liczby zwierząt, do których przysługuje płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna - w przypadku pakietu, o którym mowa w § 4 ust. 1 pkt 7- po uwzględnieniu zmniejszeń lub wykluczeń wynikających ze stwierdzonych nieprawidłowości lub niezgodności.
W rozpoznawanej sprawie skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2022 do działek rolnych na działkach ewidencyjnych o numerach: [...], położonych w województwie lubelskim, powiat [...], gmina T., obręb M. - Ż..
Wniosek skarżącego został poddany kontroli krzyżowej, w wyniku której stwierdzono, że te same działki zostały również zadeklarowane we wniosku innego producenta rolnego - M. K..
Trafnie zatem organy uznały, że istotna dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy była kwestia czy skarżący posiadał sporne działki rolne w roku gospodarczym 2022.
Zgodnie z art. 20 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot posiadania samoistnego i posiadania zależnego, pomoc przysługuje posiadaczowi zależnemu gruntu (ust. 1). Jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie lub własność gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, a grunt ten stanowi przedmiot współposiadania lub współwłasności, pomoc przysługuje temu współposiadaczowi lub współwłaścicielowi gruntu, co do którego pozostali współposiadacze lub współwłaściciele wyrazili zgodę na piśmie (ust. 2). Zgodę, o której mowa w ust. 2, dołącza się do wniosku o przyznanie pomocy (ust. 3). Jeżeli warunkiem przyznania pomocy jest posiadanie gospodarstwa rolnego lub gruntu i pomoc jest przyznawana do powierzchni gruntu, to taka pomoc do gruntu będącego własnością Skarbu Państwa, państwowej osoby prawnej, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządowej osoby prawnej przysługuje podmiotowi, który ma do tego gruntu tytuł prawny, z tym że w przypadku działań, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 10-12 - podmiotowi, który, na dzień 31 maja danego roku, ma do tego gruntu tytuł prawny (ust. 4).
Jak słusznie wskazano w zaskarżonej decyzji, przepisy ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ani przepisy rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego nie zawierają definicji "posiadania" przez rolnika użytków rolnych, do powierzchni których ubiega się o płatności. Z tej przyczyny w ramach wykładni pojęcia posiadania w sprawach dotyczących płatności dla rolników wskazuje się na możliwość posiłkowania się definicją zawartą w art. 336 kodeksu cywilnego. Zgodnie z tym przepisem posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny). W świetle powołanego przepisu istotą posiadania jest faktyczne władztwo. Posiadanie może, ale nie musi odpowiadać tytułowi prawnemu.
Pojęcie posiadania zdefiniowane w art. 336 k.c. nie jest jednak wystarczające na gruncie przepisów o płatnościach. Dla przyznania płatności istotne jest faktyczne dysponowanie gruntem, a przy tym jego rolnicze użytkowanie, uprawa i czerpanie z prowadzonej uprawy korzyści. Takie rozumienie pojęcia "posiadanie" jest powszechnie przyjmowane w orzecznictwie sądów administracyjnych, w którym podkreśla się, że istotą płatności jest przyznawanie ich osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, to jest decyduje, jakie rośliny uprawiać, jakie nasiona wysiać, jakich i przy pomocy jakiego rodzaju maszyn i urządzeń rolniczych dokonywać zabiegów agrotechnicznych, itp. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 17 stycznia 2008 r., sygn. II GSK 227/07; 7 marca 2012 r., sygn. II GSK 87/11; 16 maja 2012 r., sygn. II GSK 537/11).
Za ugruntowany należy uznać pogląd, że o przyznaniu płatności nie decydują wyłącznie uprawnienia właścicielskie, przyznanie płatności wiąże się z faktycznym władztwem i użytkowaniem rolniczym danych gruntów rolnych przez stronę wnioskującą. Niezależnie bowiem od dysponowania określonym tytułem prawnym do danego gruntu w rozumieniu przepisów prawa rzeczowego, w celu uzyskania płatności należy spełnić inne warunki przewidziane prawem (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 17 grudnia 2019 r., sygn. I GSK 854/19; 15 grudnia 2011 r., sygn. II GSK 1287/10; 4 czerwca 2009 r., sygn. II GSK 1012/08). Zatem aby zostać beneficjentem pomocy w ramach przedmiotowej płatności nie wystarczy być właścicielem czy dzierżawcą działek rolnych w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego, ale należy je również faktycznie rolniczo użytkować. Płatność jest udzielana producentowi rolnemu do działek rolnych, na których producent ten prowadzi działalność rolniczą. Chodzi tu o osobę, która decyduje o profilu upraw i dokonuje swobodnie zabiegów agrotechnicznych oraz zbiera plony, a nie osobę, której przysługuje jedynie formalnie tytuł prawny do zadeklarowanych gruntów albo też na zadeklarowanych gruntach rolnych dokonuje sporadycznych zabiegów agrotechnicznych. Sama więc możność władania gruntami rolnymi nie jest wystarczająca do przyznania płatności, liczy się bowiem efektywne (rzeczywiste) w sensie gospodarczym korzystanie z gruntów, czyli faktyczne i trwałe ich użytkowanie. Nie można tym samym otrzymać płatności za grunty rolne, których w roku objętym płatnością się nie posiada i nie prowadzi na nich działalności (upraw). Ideą płatności, co już wielokrotnie podnoszono w orzecznictwie sądów administracyjnych, jest dofinansowanie do produkcji rolnej i pomoc rolnikom rzeczywiście użytkującym posiadane grunty rolne. Istotne jest więc rzeczywiste posiadanie (władanie) gruntami rolnymi w roku, w którym jest składany wniosek. Przy tym, przy ustalaniu prawa do otrzymania płatności na dany rok organ nie może ograniczyć się tylko do badania stanu faktycznego na dzień 31 maja danego roku, ale powinien generalnie ustalać, kto utrzymywał grunty zgodnie z normami i przestrzegał wymogów przez cały rok, w którym złożono wniosek (por. wyroki NSA z: 13 grudnia 2007 r., sygn. II GSK 260/07; 11 stycznia 2007 r., sygn. akt II GSK 258/06; 7 marca 2012 r., sygn. II GSK 87/11 oraz wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 18 lutego 2022 r., sygn. V SA/Wa 1496/21 i wyrok NSA z 11 czerwca 2025 r., sygn. I GSK 1473/22).
W wyroku z 22 sierpnia 2024 r., sygn. I GSK 871/23, Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że płatności stanowią jeden z instrumentów Wspólnej Polityki Rolnej Unii Europejskiej i mogą być przyznawane producentom rolnym spełniającym warunki określone przez prawo krajowe i unijne. Tego rodzaju forma pomocy związana jest przede wszystkim z faktem bycia rolnikiem i rolniczego użytkowania gruntu, nie zaś z prawem do gospodarstwa rolnego. Dlatego też prawodawca wspólnotowy jako tytuł uprawniający do uzyskania płatności wskazuje faktyczne prowadzenie na określonych gruntach działalności rolniczej. Takie rozumienie posiadania na gruncie przepisów o płatnościach wynika również z samej istoty płatności, których zasadniczym celem jest dofinansowanie produkcji rolnej. Oznacza to, że można mieć tytuł prawny do gruntu rolnego, ale nie mieć uprawnienia do płatności oraz można posiadać grunty rolne bez tytułu prawnego, a nawet w złej wierze i z tego tytułu mieć prawo do uzyskania płatności. Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, że rolnik wnioskujący o płatność nie jest zobowiązany do bezpośredniej pracy na gruntach, tzn. nie musi stosownych czynności agrotechnicznych wykonywać osobiście. Rzecz jednak w tym, by dokonywane były one w jego imieniu. W zależności od okoliczności, władanie gruntem może polegać także na zlecaniu osobom trzecim dokonania stosownych zabiegów, jednak istotne jest to, by rolnik wnioskujący o przyznanie płatności posiadał decyzyjność jak, co, gdzie i kiedy na dany grunt zasiać, komu i kiedy zlecić prace polowe. Istotą płatności jest więc to, że są one przyznawane osobie, która rzeczywiście użytkuje grunty, tzn. decyduje m.in. jakich i przy pomocy jakiego rodzaju maszyn i urządzeń rolniczych dokonywać zabiegów agrotechnicznych, podejmuje także decyzje o terminie zbioru plonów (por. także np. wyroki NSA: z 19 listopada 2021 r., sygn. I GSK 830/21; z 27 stycznia 2023 r., sygn. I GSK 577/22). Z tego wynika, iż pojęcie posiadania gruntów rolnych dla celów ubiegania się o pomoc ma swoisty zakres. W związku z powyższym, aby otrzymać płatności do deklarowanych działek rolnych konieczne jest, aby w okresie objętym płatnością były one w posiadaniu rolnika oraz by to on samodzielnie lub z pomocą innych osób prowadził na nich działalność rolniczą (posiadał decyzyjność w odniesieniu do związanych z gruntem prac polowych). Rolnik nie musi ich wykonywać osobiście, ale decyzyjność musi mieć charakter ciągły przez cały rok kalendarzowy. Konieczne jest więc stwierdzenie czy posiadacz, który złożył wniosek o płatność, podejmował odpowiednie starania rolne w stosunku do działek. Rolnik nie można otrzymać płatności za grunty rolne, których w roku objętym wnioskiem o płatność nie posiada i nie prowadzi na nich działalności (upraw).
W tym miejscu wymaga podkreślenia, że wydając zaskarżoną decyzję organ nie kwestionował dysponowania przez skarżącego w 2022 r. tytułem prawnym do przedmiotowych działek, w postaci umowy dzierżawy z dnia [...] 2021 r. zawartej na okres 10 lat pomiędzy skarżącym a Wspólnotą Gruntową we Wsi M.-Ż.. Organ zauważył, że umowa ta nie została rozwiązana, a następnie w dniu [...] 2022 r. została zawarta umowa dzierżawy ze Z. K., który w dniu [...] 2022 r. poddzierżawił M. K. sporne grunty na okres 5 lat. Słusznie jednak organ uznał, że spór w kwestii tytułów prawnych do przedmiotowych działek, który mógłby być przedmiotem postępowania przed sądem powszechnym, nie miał istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Jak bowiem wskazano wyżej, niezbędnym warunkiem uzyskania płatności jest posiadanie gruntu i jego faktyczne rolnicze użytkowanie, a nie wyłącznie legitymowanie się tytułem prawnym w postaci np. umowy dzierżawy.
Niewątpliwie w niniejszej sprawie dwóch producentów rolnych złożyło konkurencyjne wnioski o płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną do tych samych działek (wnioski k. 47 oraz k. 239 akt adm.). W takiej zaś sytuacji domniemanie, zgodnie z którym kwalifikujące się hektary związane z wnioskiem o przydzielenie uprawnień do płatności są w dyspozycji rolnika składającego wniosek, zostaje podważone (por. wyrok TSUE w sprawie C-216/19 z dnia 17 grudnia 2020 r. - WQ v. Land Berlin).
Z uwagi na powyższe, płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna mogła być przyznana skarżącemu tylko w sytuacji wykazania, że skarżący faktycznie użytkował rolniczo sporne grunty w roku 2022, na który złożony został wniosek o przyznanie tej płatności.
Jednocześnie trzeba zwrócić uwagę na specyfikę postępowania w przedmiocie przyznania płatności na podstawie ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich. Art. 27 ust. 1 ustawy stanowi bowiem, że w postępowaniu w sprawie o przyznanie pomocy organ, przed którym toczy się postępowanie: 1) stoi na straży praworządności; 2) jest obowiązany w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy; 3) udziela stronom, na ich żądanie, niezbędnych pouczeń co do okoliczności faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania; 4) zapewnia stronom, na ich żądanie, czynny udział w każdym stadium postępowania i na ich żądanie, przed wydaniem decyzji administracyjnej, umożliwia im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań; przepisów art. 79a oraz art. 81 Kodeksu postępowania administracyjnego nie stosuje się.
Z art. 27 ust. 2 ustawy wynika natomiast, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, o którym mowa w ust. 1, są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne.
Porównanie wyżej wymienionych regulacji z zasadami ogólnymi wymienionymi w kodeksie postępowania administracyjnego wskazuje, że w przeciwieństwie do sformułowań zawartych w art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., w sprawie dotyczącej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej organ administracji publicznej nie ma obowiązku działania z urzędu celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. W omawianym zakresie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie mają zastosowania, gdyż drugi z wymienionych przepisów został w całości zastąpiony przez art. 27 ust. 1 pkt 2 ustawy zawierający odmienną niż kodeks postępowania administracyjnego regulację dotyczącą rozpatrzenia materiału dowodowego z wyłączeniem jego zbierania z urzędu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 lutego 2011r., sygn. II GSK 192/10). W postępowaniach w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej dotyczącej płatności organ nie ma obowiązku aktywnego poszukiwania dowodów, gdyż to na stronie ciąży obowiązek przedstawiania dowodów oraz dawania wyjaśnień co do okoliczności sprawy. Wobec zobowiązania strony do przedstawienia wszystkich dowodów niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, ustawodawca oparł postępowanie dowodowe w znacznym stopniu na dowodach przedstawionych przez stronę, a tym samym przeniósł ciężar dowodu na osobę, która z faktu wywodzi skutki prawne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 25 października 2011 r., sygn. II GSK 1075/10; z 7 marca 2012r., sygn. II GSK 88/11; z 10 maja 2024 r., sygn. I GSK 1412/20).
Z powyższych względów zarzuty naruszenia zaskarżoną decyzją przepisów art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. nie znajdują uzasadnienia. Z przywołanych regulacji art. 27 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich wynika bowiem, że w okolicznościach niniejszej sprawy to na skarżącym spoczywał obowiązek wykazania, że w 2022 r. użytkował rolniczo, w sposób szczegółowo opisany wyżej, zgłoszone do płatności działki nr: [...]. Trzeba przy tym zauważyć, że organy nie poprzestały na dowodach zgłaszanych przez stronę, ale podejmowały czynności w celu wyjaśnienia okoliczności sprawy. Między innymi w dniu 10 lipca 2023 r. organ pierwszej instancji wezwał skarżącego do wyjaśnienia czy wystąpił do sądu powszechnego o przywrócenie posiadania przedmiotowych działek oraz czy wystąpił o ustalenie czy umowa dzierżawy z [...] 2021 r. jest ważna, a także o wskazanie stanu sprawy dotyczącej unieważnienia uchwał Spółki dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej we Wsi M.-Ż. i następnie włączył w poczet materiału dowodowego dokumenty dotyczące tej sprawy. Organ pierwszej instancji uzyskał też dokumenty od wskazanej Spółki do Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej dotyczące umowy dzierżawy zawartej [...] 2022 r., a także przeprowadził przesłuchanie strony. Organ drugiej instancji przed wydaniem zaskarżonej decyzji pouczył skarżącego, na podstawie art. 79a k.p.a., o przesłankach zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.
Wbrew zarzutowi skarżącego, w sprawie nie doszło też do naruszenia art. 80 k.p.a., według którego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Bezpodstawny jest również zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy rozważył materiał dowodowy i dokonał jego oceny w sposób, który nie wykracza poza granice swobodnej oceny. Dał też temu wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wnioski wyciągnięte przez organ nie zawierają sprzeczności, są logiczne i prawidłowe, a tym samym brak jest jakichkolwiek podstaw do ich kwestionowania. Organ drugiej instancji dokonał własnych ustaleń faktycznych, które znajdują oparcie w materiale dowodowym.
W ocenie Sądu, w świetle zgromadzonych dowodów w pełni uprawnione było ustalenie, że skarżący w roku [...] nie użytkował rolniczo działek wskazanych we wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, co było koniecznym warunkiem przyznania tej płatności.
Wymaga podkreślenia, że na brak podejmowania przez skarżącego w roku 2022 zabiegów agrotechnicznych na spornych działkach wskazują już oświadczenia i dowody pochodzące od samej strony. Mianowicie w pismach z 14 września 2022 r. oraz z 2 lutego 2023 r. skarżący sam przyznał, że w okresie od [...] 2022 r. przebywał w sanatorium oraz w okresie od [...] 2022 r. w szpitalu i w tym czasie nie przeprowadził koszenia łąk na działkach zgłoszonych do płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej. Skarżący podnosił, że miał zamiar wykonać zabiegi w późniejszym okresie, jednak podczas jego nieobecności związanej z pobytem w sanatorium oraz w szpitalu na teren spornych działek wtargnęła nieznana mu osoba, dokonując szkód w zakresie zmulczowania łąk, co skarżący odkrył pod koniec sierpnia 2022 r. W związku z tym skarżący w dniu 31 sierpnia 2022 r. złożył stosowne zawiadomienie w Komisariacie Policji w T.. W swoich zeznaniach z dnia 17 października 2023 r. skarżący w odpowiedzi na pytanie, jakie prace polowe podjął na działkach w 2022 r. jednoznacznie stwierdził, że nie zdążył podjąć żadnych prac, gdyż nieznana skarżącemu osoba dokonała zniszczenia łąk (k. 156 akt adm.). Także w późniejszym piśmie z 5 czerwca 2024 r. skarżący powoływał się na uniemożliwienie mu podjęcia wymaganych projektem czynności na spornych działkach z powodu bezprawnego wtargnięcia innych osób na dzierżawione przez skarżącego działki.
Dodatkowo brak użytkowania rolniczego spornych działek przez skarżącego w [...] r. potwierdzają zeznania świadków G. Ż. i R. C.. Z zeznań świadka G. Ż. złożonych w dniu 13 kwietnia [...] r. wynika, że w roku [...] działki użytkowała M. K.. Świadek wskazywał również, że wypasa na działkach bydło za zgodą M. K.. Z kolei R. C. w swoich zeznaniach wskazywał, że działki w 2022 r. użytkował Z. K., który jeździł po działkach ciągnikiem, a co świadek widział osobiście. Jednocześnie świadek wskazał, że w 2022 r. nie widział skarżącego na tych działkach. Z zeznań R. C. wynika zaś jednoznacznie, że świadek zna osobę skarżącego.
Zeznania świadków są zatem spójne z oświadczeniami i zeznaniami skarżącego i nie ma podstaw do podważania ich wiarygodności. Ponadto zeznania świadków są zbieżne ze złożonymi przez świadków oświadczeniami z 27 stycznia 2023 r. (k. 272-273 akt adm.). Zeznania pozostają też w logicznym związku ze zgromadzonymi w sprawie dokumentami, z których wynika, że w dniu [...] 2021 r. Wspólnota Gruntowa we Wsi M.-Ż. zawarła ze skarżącym umowę dzierżawy przedmiotowych działek na okres 10 lat (k. 93 akt adm.), a następnie w dniu [...] 2022 r. Spółka dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej we Wsi M.-Ż. zawarła ze Z. K. na okres 5 lat umowę dzierżawy dotyczącą tych samych działek. W tym samym dniu [...] 2022 r. Zarząd Spółki do Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej wyraził zgodę na poddzierżawę działek na czas trwania umowy dzierżawy (k. 134-137) i także [...] 2022 r. Z. K. zawarł umowę poddzierżawy z M. K. na okres 5 lat (k. 270 akt adm.).
Trzeba też zauważyć, że w Rejestrze działalności rolnośrodowiskowej złożonym przez skarżącego do akt sprawy w dniu 18 października 2023 r. (k. 158-163 akt) w rubryce dotyczącej daty wykonania czynności widnieją wyłącznie wpisy z roku 2021, natomiast brak jakiegokolwiek wpisu z roku 2022. Wpisy te są spójne z zeznaniami skarżącego, który w toku przesłuchania wskazywał, że w 2022 r. nie podjął żadnych prac polowych na przedmiotowych działkach.
W związku z podniesionym skardze zarzutem dotyczącym błędnych ustaleń odnośnie roku, w którym miało miejsce czyszczenie gruntu z samosiejek zauważyć należy, że skarżący powoływał się na okoliczność wykonania tych prac w 2022 r. w odwołaniach od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 29 listopada 2023 r. oraz z dnia 17 września 2024 r. Nie wskazywał zaś na tego rodzaju okoliczności w składanych w sprawie zeznaniach. Skarżący nie przedstawił też dowodów na okoliczność wykonania tych czynności w roku 2022, a jak wskazano wyżej, w Rejestrze działalności rolnośrodowiskowej brak jakichkolwiek wpisów z roku 2022. Jednocześnie zgodzić się należy z oceną organu drugiej instancji, że nawet wykonanie na działce sporadycznie zabiegu agrotechnicznego nie jest wypełnieniem przesłanki posiadania gruntu w rozumieniu przepisów o płatnościach, w szczególności w kontekście braku wykonywania jakichkolwiek innych zabiegów agrotechnicznych w kolejnych miesiącach 2022 roku.
Prawidłowości zaskarżonej decyzji w żadnym razie nie podważa zarzut wadliwej oceny zeznań M. K. co do wykonywania prac na działkach w roku 2022 przy pomocy S. P. w sytuacji, gdy z zeznań świadka S. P. wynika, że świadek wykonywał na spornych działkach prace na zlecenie M. K. w roku 2023, a nie w roku 2022. Organ odwoławczy nie kwestionował, że zgodnie z zeznaniami świadka S. P., opisywane przez świadka czynności miały miejsce w roku 2023. Podkreślić jednak należy, że istotna dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, w której skarżący ubiegał się o przyznanie płatności na jego rzecz, była okoliczność czy to skarżący w 2022 r. użytkował rolniczo sporne działki, wykonując na nich stosowne zabiegi agrotechniczne. W związku z tym trzeba stwierdzić, że kwestionowane zeznania M. K., a także zeznania S. P., nie mają wpływu na wynik sprawy, w sytuacji gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w tym zeznań świadków, a przede wszystkim z zeznań złożonych przez skarżącego oraz jego pism jednoznacznie wynika, że w 2022 r. skarżący nie użytkował rolniczo spornych działek, a zatem nie spełnił podstawowej przesłanki do przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej.
Przy tym, jak wskazano już wyżej, z zeznań świadka R. C. złożonych w dniu 13 kwietnia 2023 r. wynika, że świadek w 2022 r. widział Z. K. jeżdżącego ciągnikiem po łące na spornych działkach, nie widział natomiast na tych działkach skarżącego, a na użytkowanie działek w roku 2022 przez M. K. wskazywał świadek G. Ż.. Ponadto w aktach znajduje się Rejestr działalności rolnośrodowiskowej lub działalności ekologicznej M. K., w którym widnieją wpisy o dokonaniu w dniach 30 sierpnia 2022 r. i 31 sierpnia 2022 r. czynności na spornych działkach.
Trzeba również zauważyć, że skarżący kwestionuje posiadanie M. K., która również ubiegała się o przyznanie płatności do spornych działek. Jednakże z pism skarżącego, a także podejmowanych przez niego działań prawnych w postaci wniesionego do sądu powszechnego powództwa o uchylenie uchwał Spółki dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej oraz wskazywanego zamiaru wniesienia powództwa o ustalenie, że zawarta przez skarżącego umowa dzierżawy jest ważna, zaś kolejna umowa dzierżawy tych samych gruntów jest nieważna (k. 339-349 i k. 89-92 akt adm.) wynika, że sam skarżący wiąże brak możności wykonania zabiegów agrotechnicznych w roku 2022 z faktem oddania spornych działek w dzierżawę na podstawie umowy z [...] 2022 r.
Chybiony jest także zarzut dotyczący złożonej przez skarżącego dokumentacji fotograficznej. Zgodnie z oświadczeniem skarżącego z dnia 17 października 2023 r. dokumentacja ta została przedstawiona na okoliczność użytkowania przez skarżącego łąk w 2021 r., zniszczenia łąk w 2022 r. oraz nieprawidłowego użytkowania łąk w 2022 r., tj. mulczowanie, niezebranie biomasy, wypas (k. 157 akt adm.). Natomiast okoliczność użytkowania przez skarżącego łąk w 2021 r. nie była przedmiotem kontrolowanego postępowania, a przy tym nie była w sprawie kwestionowana. Z kolei okoliczność czy M. K. wykonywała zabiegi na gruntach objętych wnioskiem zgodnie z kulturą rolną, nie dotyczy spełnienia przez skarżącego przesłanek do przyznania płatności do przedmiotowych działek. Należy podkreślić, że ocena zgodności działań M. K. na przedmiotowych działkach z zasadami kultury rolnej dotyczyła odrębnego postępowania w zakresie spełnienia przez tę osobę przesłanek do przyznania płatności. To czy M. K. wykonywała zabiegi na spornych działkach zgodnie z kulturą rolną nie podważa prawidłowej oceny organu, że skarżący nie spełnił podstawowej przesłanki przyznania płatności – w postaci posiadania gruntów oraz ich utrzymywania zgodnie z określonymi normami przez cały rok kalendarzowy, w sytuacji gdy skarżący sam przyznał, że w 2022 r. nie wykonywał żadnych zabiegów rolniczych na spornych działkach. Zatem niezasadny jest zarzut naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., poprzez dokonanie wadliwych ustaleń i dowolną ocenę materiału dowodowego w przedmiocie faktycznego użytkowania spornych działek i braku wskazania konkretnych okoliczności przemawiających za nieuwzględnieniem dokumentacji fotograficznej przedłożonej do akt. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 107 § 3 k.p.a. Organ odwoławczy wbrew zarzutom skargi nie odmówił wiarygodności i mocy dowodowej twierdzeniom skarżącego, jednak wyciągnął z nich inne wnioski niż zamierzone przez skarżącego.
Przeprowadzone w postępowaniu dowody, w tym wnioskowane przez skarżącego, nie wykazały by to skarżący w 2022 r. użytkował rolniczo zgłoszone we wniosku działki nr: [...].
Z zeznań skarżącego wynika, że skarżący wywodzi posiadanie w 2022 r. spornych działek z okoliczności zawarcia w 2021 r. umowy dzierżawy. Wymaga jednak zaznaczenia, że na posiadanie składają się dwa elementy, a mianowicie wola posiadania (animus) oraz faktyczne władztwo (corpus). Dodatkowo, w przypadku ubiegania się o płatności, oprócz faktycznego władztwa niezbędne jest rolnicze użytkowanie gruntów. Płatności są bowiem przeznaczone dla osób, które faktycznie prowadzą na zgłoszonych we wniosku gruntach działalność rolniczą. Natomiast ze zgromadzonych w sprawie dowodów wynika, że skarżący w roku 2022 nie władał faktycznie spornymi działkami użytkując je rolniczo. Sama zaś wola posiadania, związana z zawartą przez skarżącego w 2021 r. umową dzierżawy, nie jest wystarczająca do przyznania płatności.
Prawidłowa jest również ocena organu odnosząca się do braku możliwości zastosowania w sprawie przepisów dotyczących wstąpienia siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajnych.
Zgodnie z art. 29 ust. 3 i 4 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, w przypadku działań i poddziałań, o których mowa w art. 3 ust. 1 pkt 3 lit. a, pkt 6 lit. a-c i e, pkt 8-12a i 13a-13b, organ właściwy w sprawach o przyznanie pomocy jest również właściwy w sprawach uznawania przypadków działania siły wyższej lub wystąpienia nadzwyczajnych okoliczności, o których mowa w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013. Uznanie danego przypadku za działanie siły wyższej lub wystąpienie nadzwyczajnej okoliczności, o których mowa w art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013, albo odmowa takiego uznania następuje w decyzji administracyjnej w sprawie o przyznanie pomocy.
Zgodnie z art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013, do celów finansowania WPR, zarządzania nią i monitorowania jej "siła wyższa" i "nadzwyczajne okoliczności" mogą zostać uznane w szczególności w następujących przypadkach:
a) śmierć beneficjenta;
b) długoterminowa niezdolność beneficjenta do wykonywania zawodu;
c) poważna klęska żywiołowa powodująca duże szkody w gospodarstwie rolnym;
d) zniszczenie w wyniku wypadku budynków inwentarskich w gospodarstwie rolnym;
e) choroba epizootyczna lub choroba roślin dotykająca, odpowiednio, cały inwentarz żywy lub uprawy należące do beneficjenta lub część tego inwentarza lub upraw;
f) wywłaszczenie całego lub dużej części gospodarstwa rolnego, jeśli takiego wywłaszczenia nie można było przewidzieć w dniu złożenia wniosku.
Katalog wskazany w art. art. 2 ust. 2 rozporządzenia nr 1306/2013 nie jest katalogiem zamkniętym, jednakże, jak słusznie podnosi organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji, aby przedmiotowy przypadek mógł zostać uznany za działanie siły wyższej lub okoliczności nadzwyczajne, należy ustalić, czy dane zdarzenie było nadzwyczajne i nieprzewidywalne, niezależne od podmiotu, który się na nie powołuje i którego następstw nie można było uniknąć mimo zachowania należytej staranności.
Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR trafnie uznał, że podnoszone przez stronę okoliczności dotyczące braku możliwości wykonania zabiegów na spornych działkach z uwagi na zmulczowanie łąk, co nastąpiło w związku z objęciem ich w faktyczne użytkowanie przez innego producenta, nie miały nadzwyczajnego i nieprzewidywalnego charakteru. Zasadnie organ zwrócił uwagę, że skarżącemu już w dniu 25 maja 2022 r. doręczono pismo Spółki dla Zagospodarowania Wspólnoty Gruntowej we Wsi M.-Ż., zawierające zobowiązanie do zaprzestania korzystania z przedmiotowych gruntów z dniem 25 maja 2022 r. w związku z postępowaniem zmierzającym do wyłonienia nowego dzierżawcy. Skarżący potwierdził odbiór pisma w dniu 25 maja 2022 r., składając podpis pod datą i godziną doręczenia (k. 132-133 akt adm.). Słusznie też podniósł organ, że konflikt pomiędzy skarżącym, a właścicielem nieruchomości – Wspólnotą Gruntową oraz nowym poddzierżawcą, powstały w związku z zawarciem drugiej umowy dzierżawy do tych samych działek, ujawnił się już w maju 2022 r. Potwierdzają to dokumenty nadesłane przez Spółkę, a także oświadczenia skarżącego zawarte w jego pismach (k. 89, 99 akt adm.). W takiej sytuacji wykonanie przez inną niż skarżący osobę prac na przedmiotowych działkach nie mogło być uznane za okoliczność nadzwyczajną i nieprzewidywalną, co jest niezbędne dla zakwalifikowania jako przypadek siły wyższej czy nadzwyczajnych okoliczności w rozumieniu przywołanych wyżej przepisów. Trzeba też zauważyć, że organ pierwszej instancji wzywał skarżącego do wyjaśnienia czy wnosił do sądu powszechnego powództwo o ochronę posiadania, jednak skarżący z takiego powództwa nie skorzystał. Nie podjął zatem możliwych działań, które zmierzałyby do odzyskania posiadania.
Wymaga przy tym podkreślenia, że organy rozpoznające sprawę uznały brak winy skarżącego w zakresie stwierdzonej nieprawidłowości, w związku z czym na podstawie art. 64 ust. 2 lit. d rozporządzenia (UE) nr 1306/2013 oraz art. 15 rozporządzenia 640/2014 odstąpiono od nałożenia na skarżącego sankcji z tytułu zawyżenia deklaracji, wynikających z art. 19 rozporządzenia (UE) nr 640/2014.
W konsekwencji prawidłowych ustaleń oraz oceny prawnej organy rozstrzygające sprawę zasadnie odmówiły przyznania skarżącemu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na rok 2022 do działek nr: [...], o powierzchni 73,60 ha, w ramach wariantu: 4.5 Półnaturalne łąki świeże, wariantu: 5.3 Murawy i wariantu: 5.5 Półnaturalne łąki świeże.
Zgodnie z § 15 ust. 3 rozporządzenia rolno-środowiskowo-klimatycznego, przy ustalaniu wysokości płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej przysługującej do gruntów uwzględnia się powierzchnię działek rolnych, nie większą jednak niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa odpowiednio w art. 5 ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. W świetle zaś § 18 ust. 1 rozporządzenia, rolnikowi lub zarządcy może zostać przyznana kwota przeznaczona na refundację kosztów transakcyjnych w rozumieniu art. 2 ust. 1 akapit drugi lit. e rozporządzenia nr 1305/2013, zwanych dalej "kosztami transakcyjnymi", jeżeli są spełnione warunki przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach danego pakietu lub wariantu.
Z uwagi na prawidłowo ustalenie, że skarżący w 2022 r. nie był użytkownikiem wskazanych we wniosku działek, powierzchnia zakwalifikowana do przyznania płatności wynosiła 0,00 ha, co skutkowało odmową przyznania wnioskowanych płatności, w tym przyznania kwoty przeznaczonej na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu sporządzenia dokumentacji przyrodniczej.
Niezasadny był również sformułowany w skardze zarzut stronniczości organu. Skarżący podnosił, że M. K. jest żoną K. K. - byłego Zastępcy Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Białej Podlaskiej, który pełnił również funkcje kierownicze w Lubelskim Oddziale Regionalnym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Elizówce, a zatem zachodzi uzasadniona wątpliwość co do bezstronności organu wydającego decyzję.
Kwestia wyłączenia organu administracji oraz pracownika organu od orzekania w sprawie uregulowana została w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.).
Zgodnie z art. 25 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej podlega wyłączeniu od załatwienia sprawy dotyczącej interesów majątkowych:
1) jego kierownika lub osób pozostających z tym kierownikiem w stosunkach określonych w art. 24 § 1 pkt 2 i 3;
2) osoby zajmującej stanowisko kierownicze w organie bezpośrednio wyższego stopnia lub osób pozostających z nim w stosunkach określonych w art. 24 § 1 pkt 2 i 3.
Stosownie zaś do art. 24 § 1 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie:
1) w której jest stroną albo pozostaje z jedną ze stron w takim stosunku prawnym, że wynik sprawy może mieć wpływ na jego prawa lub obowiązki;
2) swego małżonka oraz krewnych i powinowatych do drugiego stopnia;
3) osoby związanej z nim z tytułu przysposobienia, opieki lub kurateli;
4) w której był świadkiem lub biegłym albo był lub jest przedstawicielem jednej ze stron, albo w której przedstawicielem strony jest jedna z osób wymienionych w pkt 2 i 3;
5) w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji;
6) z powodu której wszczęto przeciw niemu dochodzenie służbowe, postępowanie dyscyplinarne lub karne;
7) w której jedną ze stron jest osoba pozostająca wobec niego w stosunku nadrzędności służbowej.
Stosownie do art. 24 § 3 k.p.a., bezpośredni przełożony pracownika jest obowiązany na jego żądanie lub na żądanie strony albo z urzędu wyłączyć go od udziału w postępowaniu, jeżeli zostanie uprawdopodobnione istnienie okoliczności niewymienionych w § 1, które mogą wywołać wątpliwość co do bezstronności pracownika.
Skarżący powoływał się na powyższy zarzut już w toku postępowania przez organem pierwszej instancji, domagając się wyłączenia jednostki terenowej ARiMR w Białej Podlaskiej. Jak wskazano we wstępnej części uzasadnienia, postanowieniem nr 3/2023 z dnia 12 kwietnia 2023 r. Prezes ARiMR, działając na podstawie art. 25 § 1 k.p.a. odmówił wyłączenia Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej od udziału w postępowaniu w sprawie wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej.
W związku z ponownym wnioskiem skarżącego z dnia 13 kwietnia 2023 r., postanowieniem nr 1025/2023 z dnia 24 kwietnia 2023 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR, działając na podstawie art. 25 § 1 k.p.a. odmówił wyłączenia L. C. – pełniącego funkcję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej od udziału w postępowaniu w sprawie wniosku o przyznanie płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego na rok 2022.
Wydając zaskarżoną decyzję organ odwoławczy podtrzymał stanowisko o braku podstaw do wyłączenia organu z uwagi na niewystąpienie przesłanek przewidzianych w art. 25 § 1 k.p.a. Organ wskazał też na brak podstaw do zastosowania art. 24 § 3 k.p.a.
Stanowisko organu odwoławczego należy uznać za prawidłowe. Mając na względzie treść przywołanych wyżej norm prawnych, nie budzi wątpliwości, że w sprawie nie było podstaw do wyłączenia organu - Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej od udziału w postępowaniu na podstawie art. 25 § 1 k.p.a.
Zwrócić należy uwagę na dominujący w orzecznictwie sądów administracyjnych pogląd, według którego pojęcie sprawy dotyczącej interesów majątkowych osoby wymienionej w art. 25 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., należy wiązać z pojęciami interesu prawnego lub obowiązku, o których mowa w art. 28 k.p.a. Chodzi bowiem o sprawę indywidualną rozstrzyganą w drodze decyzji, dotyczącą interesu prawnego lub obowiązku tej osoby, która wskutek tego jest stroną postępowania administracyjnego (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 7 marca 2023 r., sygn. III OSK 1338/22; 30 czerwca 2010 r., sygn. II OSK 1150/10; 7 marca 2023 r., sygn. III OSK 135/22 i powołane tam wyroki NSA z: 30 czerwca 2011 r., sygn. II OSK 1150/10; 27 września 2012 r., sygn. II OSK 1016/11; 28 listopada 2013 r., sygn. II OSK 1527/12). Zgodnie z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
Oczywistym jest natomiast, że stroną kontrolowanego postępowania w przedmiocie przyznania skarżącemu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2022 nie jest osoba piastująca funkcję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej i sprawa ta nie dotyczy interesu prawnego lub obowiązku tej osoby zgodnie z art. 28 k.p.a. Nie zachodziły zatem podstawy do wyłączenia w tej sprawie organu - Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej.
Podkreślić też należy, że sprawa z wniosku skarżącego o przyznanie skarżącemu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2022 jest sprawą odrębną od sprawy z analogicznego wniosku M. K.. Wprawdzie w każdej z tych spraw do płatności zostały zgłoszone te same działki, jednak w każdej z nich badane jest w oparciu o ustalony w konkretnej sprawie stan faktyczny czy określona osoba, będąca wnioskodawcą w danej sprawie, spełnia przesłanki przyznania płatności.
Wreszcie wskazać należy, że skarżący dla uzasadnienia zgłaszanego zarzutu powołuje się na okoliczności, które miały miejsce w przeszłości, przed wszczęciem postępowania w kontrolowanej sprawie. Jest bowiem faktem powszechnie znanym (m.in. powszechnie dostępne informacje na stronach Państwowej Komisji Wyborczej https://wybory2018.pkw.gov.pl/ oraz https://wybory2024.pkw.gov.pl/), że K. K. od 2018 r. pełni funkcję Wójta, a obecnie Burmistrza Gminy P.. W tym czasie nie pełnił zatem żadnej funkcji w Biurze Powiatowym Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Białej P. ani w Lubelskim Oddziale Regionalnym ARiMR. Na mocy art. 106 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) sąd bierze pod uwagę fakty powszechnie znane. Sama zaś okoliczność, że K. K. pełnił funkcje kierownicze w przeszłości nie stanowi w kontrolowanym postępowaniu przyczyny wyłączenia na podstawie powołanych wyżej przepisów art. 25 i art. 24 k.p.a.
Zdaniem Sądu, organ odwoławczy nie naruszył wskazanych w skardze przepisów postępowania. Organ wyjaśnił wszystkie istotne okoliczności sprawy i rozważył materiał dowodowy. Dokonane przez organ ustalenia nie budzą wątpliwości i znajdują potwierdzenie w zebranym w sprawie materiale dowodowym, a przede wszystkim w wyjaśnieniach samego skarżącego. Poczynione na ich podstawie wnioski organu są spójne i logiczne. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera wszystkie elementy wskazane w art. 107 § 3 k.p.a. i przekonująco wyjaśnia podstawy rozstrzygnięcia. W toku postępowania zapewniono też skarżącemu czynny udział, stosownie do art. 10 § 1 k.p.a., z czego skarżący aktywnie korzystał. Przed wydaniem zaskarżonej decyzji skierowano też do skarżącego pouczenie w trybie art. 79a k.p.a. Powyższe wskazuje, wbrew zarzutom skarżącego, że postępowanie nie zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 8 k.p.a., zobowiązującego organy administracji publicznej do prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej i kierowania się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. Okoliczność, że skarżący nie zgadza się z wywodami organów, nie świadczy o naruszeniu zasady zaufania. Natomiast prawidłowo oceniony całokształt materiału dowodowego przekonuje o zasadności odmowy przyznania skarżącemu płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2022, a przy tym odstąpienia od nałożenia sankcji.
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że nie zachodzą podstawy do uwzględnienia skargi i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.