III SA/Lu 193/25

III SA/Lu 193/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-06-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Strzelec /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne
Geodezja i kartografia
Skarżony organ
Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1151
art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. b
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Marcinowski Sędziowie: Sędzia WSA Jerzy Drwal Sędzia WSA Anna Strzelec (sprawozdawca) Protokolant: Sekretarz sądowy Agnieszka Kuna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 czerwca 2025 r. sprawy ze skarg T. K. i J. N. na decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 4 marca 2025 r. nr [...] w przedmiocie zmiany danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego na rzecz T. K. kwotę 200 (dwieście złotych) z tytułu zawrotu kosztów postępowania; III. zasądza od Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego na rzecz J. N. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 4 marca 2025 r. Lubelski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (dalej jako "organ odwoławczy" lub "organ II instancji", po rozpatrzeniu odwołania J. N., uchylił w całości decyzję Starosty Lubelskiego (dalej jako "organ I instancji") z dnia 15 stycznia 2025 r. w przedmiocie odmowy zmiany danych w ewidencji gruntów i budynków i umorzył postępowanie przed organem I instancji.
Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie sprawy.
W dniu 15 listopada 2023 r. do Starostwa Powiatowego w Lublinie filia Wydziału Geodezji w Bełżycach wpłynęło zgłoszenie zmian danych ewidencji gruntów i budynków J. N. (dalej również jako "wnioskodawczyni"). Zgłoszenie dotyczyło działki nr [...], położonej w obrębie K. O.. Do zgłoszenia dołączono wydruk z elektronicznej księgi wieczystej o numerze [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w O. L. - IV Wydział Ksiąg Wieczystych oraz odpis skrócony aktu małżeństwa.
W dniu 22 listopada 2023 r. J. N. uzupełniła złożone zgłoszenie, wskazując na mapie, że zgłoszenie dotyczy działki nr [...], położonej w obrębie K. O., której jest współwłaścicielem w udziale 2/4 części wspólnie ze S. K. i J. S. w udziale po 1/4 części każdy.
Zawiadomieniem z 7 lutego 2024 r. Starosta Lubelski poinformował J. N., T. K. i B. W. o wszczęciu postępowania administracyjnego dotyczącego wpisania wnioskodawczyni, jako współwłaściciela udziału 2/4 części do działki nr [...] o pow. 0, 17 ha położonej w obrębie K. O., zgodnie z treścią dołączonej do wniosku księgi wieczystej. Zawiadomieniem z dnia 11 kwietnia 2024 r. o wszczęciu postępowaniu administracyjnego poinformowano M. W., I. K., A. S. oraz T. O. reprezentowaną przez A. S. (zawiadomienie z dnia 25 kwietnia 2024 r.).
Decyzją z dnia 2 lipca 2024 r. Starosta Lubelski orzekł o odmowie wpisania w rejestrze gruntów obrębu [...] K. O., J. N. jako współwłaściciela udziału 2/4 części do działki nr [...] o powierzchni ogólnej 0,17 ha położonej w obrębie [...] K. O., zgodnie z treścią księgi wieczystej [...]
W wyniku rozpatrzenia odwołania J. N., Lubelski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego decyzją z dnia 6 września 2024 r. uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy stwierdził, że Starosta przeprowadził postępowanie wadliwie, a z niepełnych i niepopartych dowodami ustaleń wyciągnął niewłaściwe wnioski, niekorzystne dla skarżącej.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, Starosta Lubelski, po sprecyzowaniu przez J. N., że jej żądnie dotyczy wszystkich współwłaścicieli, zgodnie z treścią księgo wieczystej, decyzją z 15 stycznia 2025 r. odmówił wpisania w rejestrze gruntów obrębu [...] K. O., jednostka ewidencyjna B. J. N. jako współwłaściciela udziału 2/4 części, S. K., s. J. , jako współwłaściciela udziału 1/4 części, J. S., s. I. , jako współwłaściciela udziału 1/4 części do działki nr [...] o powierzchni ogólnej 0,17 ha położonej w obrębie [...] K. O. zgodnie z treścią księgi wieczystej [...]
W uzasadnieniu organ I instancji ustalił, że w 1983 r. zakończył się proces modernizacji ewidencji gruntów obrębu K. O. w wyniku czego nastąpiła zmiana numeracji działek i ich powierzchni. Działki o dawnych numerach [...], [...] i [...] otrzymały nowy numer [...], a powierzchnia ogólna tej działki została określona na 0,23 ha. Na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego Rep. A Nr [...] z 2 marca 1988 r., J. S. i G. S. przekazali działkę nr [...] na rzecz syna Z. S.. Na wskazaną działkę o powierzchni 0,04 ha została założona księga wieczysta nr [...] Podstawę oznaczenia nieruchomości w księdze stanowił "Opis i Mapa" wydane 16 kwietnia 1987 r. przez Urząd Miasta i Gminy w B.. Organ I instancji stwierdził, że przedstawione na tym dokumencie dane są danymi niezgodnymi z obowiązującą ówcześnie ewidencją gruntów.
Następnie organ I instancji wskazał, że z aktu notarialnego Rep. A Nr [...] wynika, że następcą prawnym J. S. jest B. W.. Zgodnie natomiast z aktami poświadczenia dziedziczenia Rep. A Nr [...] z 4 stycznia 2019 r., w przedmiocie stwierdzenia nabycia spadku po Z. S. i Rep. A Nr [...] z 19 sierpnia 2022 r. po J. S., następcami prawnymi są I. K., T. O. i A. S.. Organ I instancji ustalił również, że na podstawie aktu własności ziemi [...] z dnia 20 maja 1975 r., M. W. stała się właścicielką m.in. działki nr [...]. W rejestrze gruntów obrębu K. O. z 1983 r., w jednostce rejestrowej nr [...] wykazano działkę nr [...] o powierzchni 0,23 ha, zapisaną na J. K. w udziale 2/4 oraz S. K. i J. S. w udziale po 1/4. Na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego Rep. A Nr [...] z dnia 10 czerwca 1985 r., J. i Z. K. przekazali udział 2/4 części w lesie o powierzchni 0,23 ha objętej księgą wieczystą [...] (obecny numer [...]) na rzecz J. M. (obecnie J. N. – wnioskodawczyni). Zapis wynikający z tej umowy wpisano do rejestru z 1983 r. W 1988 r. w rejestrze gruntów, w jednostce rejestrowej nr [...] w zakresie działki nr [...] o powierzchni 0,23 ha został wykreślony J. S., a w to miejsce został wpisany Z. S.. Również w 1988 roku w tej jednostce rejestrowej został wykreślony S. K., a w to miejsce został wpisany S. J. K., s. S. . W efekcie końcowym tej zmiany, zostały wykazane dwie działki o nr [...] o powierzchni 0,06 ha i nr [...] o powierzchni 0,17 ha. Działka nr [...] została zapisana w jednostce rejestrowej 157 na rzecz S. J. K., zgodnie z treścią aktu notarialnego Rep. A Nr [...]. Natomiast działka nr [...] pozostała w jednostce rejestrowej nr [...] na rzecz J. M. w udziale 2/4 oraz Z. S. w udziale 1/4. W operacie ewidencji gruntów obrębu K. O. brak jest informacji w jakich okolicznościach i na jakiej podstawie ówczesny organ ewidencyjny (Naczelnik Miasta i Gminy B.) ujawnił dwie działki nr [...] i nr [...] w miejsce działki nr [...]. W rejestrze gruntów z 1992 r. działka nr [...] o pow.0,06 ha została zapisana w jednostce rejestrowej nr [...] na rzecz S. J. K. (na podstawie aktu notarialnego Rep. A Nr [...]). Działka nr [...] w tym rejestrze nie została wykazana. W 1999 roku została utworzona numeryczna baza danych ewidencji gruntów w systemie "EWGRUN", wówczas zapis w stosunku do działki nr [...] został niezmieniony (w stosunku do danych z rejestru z 1992 roku). Natomiast działka nr [...] została wpisana na rzecz Gminy B. (bez wskazanego tytułu własności).
Starosta podniósł dalej, że jak ustalono w ramach modernizacji ewidencji gruntów i budynków przeprowadzonej w 2020 r. na terenie gminy B. (w tym w obrębie K. O.) wnioskodawczym nie zgłaszała problemu braku działki nr [...]. W dacie wydania niniejszej decyzji w operacie ewidencji gruntów i budynków ujawniona jest działka nr [...] o powierzchni 0,06 ha, z wpisem własności na T. K. ([...]) oraz działka nr [...] o powierzchni 0,17 ha, z wpisem "nieustalony właściciel".
Starosta stwierdził, że nie może dokonać żądanej aktualizacji w drodze czynności materialno-technicznej, ponieważ w księdze wieczystej nr [...] w dziale I ujawniona jest nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] o powierzchni 0,23 ha. Porównanie treści dokumentu "Opis i Mapa" z dnia 23 stycznia 1985 r., dostarczonego przez zgłaszającą, a pochodzącego z akt księgi wieczystej oraz aktualnych danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków, wskazywało w ocenie Starosty, że geometria i granica północna działek nr [...] - wykazanej w księdze wieczystej oraz nr [...] ujawnionej w ewidencji gruntów i budynków, nie są takie same. Działka nr [...] od północy graniczyła z działką nr [...], natomiast według aktualnej mapy ewidencji gruntów działka nr [...] graniczy od północy z działką nr [...]. Organ I instancji stwierdził, że północna granica działki nr [...] i nr [...] przebiega w innym miejscu.
Starosta uznał, że działka nr [...] wykazana w operacie ewidencji gruntów i budynków nie jest tożsama z nieruchomością objętą księgą wieczystą nr [...] oznaczoną nr [...] i już ten sam fakt jest podstawą do odmowy ujawnienia praw wnioskodawczyni oraz S. K. i J. S. do działki nr [...]. Dodał także, że strony postępowania nie tylko nie poparły wniosku w sprawie wpisania w rejestrze gruntów J. N. jako współwłaściciela udziału 2/4 części, S. K. i J. S. jako współwłaścicieli w udziale po 1/4 części do działki nr [...] zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...], ale wskazali by zgłaszająca zmianę, kwestię jej własności uregulowała w postępowaniu przed sądem powszechnym. Organ I instancji podzielił stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 4 listopada 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 384/21 (orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej CBOSA), że jeżeli część nieruchomości gruntowej objęta jest dwiema różnymi księgami wieczystymi, a w ich treści kwestia własności uregulowana jest odmiennie, oraz gdy na skutek różnego rodzaju przekształceń, a co za tym idzie i zmiany numeracji działek, stan prawny nieruchomości jest sporny, właściwa jest procedura uzgodnienia treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, zastrzeżona dla właściwości sądów powszechnych.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła J. N..
Decyzją z dnia 4 marca 2025 r. Lubelski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego uchylił w całości decyzję Starosty Lubelskiego i umorzył postępowanie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że spór w sprawie sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w oparciu o dokumenty, na które wnioskodawczyni powołała się w swoim wniosku, tj. informacji z księgi wieczystej [...], organ ewidencyjny mógł wprowadzić żądane zmiany poprzez aktualizację danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków.
Organ II instancji nie podzielił stanowiska organu I instancji, że dokumenty, które wskazano we wniosku o dokonanie zmian nie mogły stanowić podstawy aktualizacji ewidencji gruntów i budynków w świetle przepisów ustawy oraz rozporządzenia.
Organ II instancji podniósł, że z akt sprawy wynika, że wnioskodawczyni dysponuje wpisem na swoją rzecz w księdze wieczystej nr [...], która jednak dotyczy gruntu oznaczonego w sposób, jaki nie znajduje potwierdzenia w ewidencji. W ewidencji nie ma działki oznaczonej nr [...] ujawnionej w księdze wieczystej nr [...] W ewidencji gruntów i budynków widnieje działka nr [...] o uregulowanym stanie prawnym oraz działka nr [...] o stanie prawnym nieuregulowanym. Organ II instancji wskazał, że z ustaleń organu I instancji, które są zgodne z ustaleniami organu odwoławczego wynika, że w 1983 roku podczas modernizacji ewidencji gruntów ujawniono działkę nr [...], która to (jak wynika z archiwalnej mapy ewidencji gruntów obrębu Krężnica Okrągła) powstała z działek oznaczonych numerami: [...], [...] i [...]. Działkę nr [...] wpisano do rejestru ewidencji gruntów z 1983 roku pod pozycją nr [...], na rzecz J. K. w udziale 2/4, S. K. i J. S. w udziałach po 1/4. Następnie na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego z dnia 10 czerwca 1985 r., Rep. A Nr [...] ujawniona została J. M. M., czyli wnioskodawczyni (numer wykazu dowodów zmian [...]). Dla tej nieruchomości prowadzona jest księga wieczysta nr [...], w której obecnie widnieją Stanisław K. i J. S. w udziałach po 1/4 oraz J. M. M. w udziale 2/4. Za niesporne organ odwoławczy uznał, że działka nr [...] uległa podziałowi, a jej część oznaczona nr [...] została odrębnie uregulowana na rzecz S. J. K. (umowa przekazania gospodarstwa rolnego z 8 kwietnia 1988 r., Rep. A Nr [...]). Dla przedmiotowej części (bez jej odłączenia) została urządzona nowa księga wieczysta nr [...], gdzie obecnie jako właścicielka widnieje T. K.. Wpis ten jest zgodny z obecnym wpisem w ewidencji gruntów i budynków. Natomiast działka nr [...] pozostała w jednostce rejestrowej nr [...] na rzecz J. M. w udziale 2/4 części i Z. S. w udziale 1/4 części. Kolejno w rejestrze gruntów z 1992 r. działka nr [...] nie została wykazana. Następnie w 1999 r. została utworzona numeryczna baza danych ewidencji gruntów prowadzona w systemie informatycznym o nazwie EWGRUN. W rejestrze tym działka nr [...] została zapisana na rzecz Gminy B. - działki o nieustalonym użytkowniku. Powyższe wpisy w zakresie działki [...] nie zostały poparte dokumentami.
Organ odwoławczy podkreśli jednak, że niesporne jest, że działka nr [...] jest częścią działki nr [...] uregulowanej w księdze wieczystej nr [...] Skoro tak, to wniosek skarżącej o ujawnienie prawa własności do nieruchomości oznaczonej nr [...] jest w ocenie organu II instancji zasadny i należy ujawnić stan prawny wynikający z księgi wieczystej nr [...]
Organ wskazał, że powyższe wynika wprost z rejestrowego charakteru ewidencji gruntów i budynków.
Organ odwoławczy podkreślił, że żądanie wnioskodawczyni nie narusza prawa własności innych osób. Żądaniem strony nie jest uregulowanie stanu prawnego, a sprostowanie błędu na podstawie dostarczonej do organu dokumentacji mieszczącej się w zamkniętym katalogu dokumentów stanowiących podstawę ujawnienia zmian w ewidencji gruntów i budynków. Okoliczność, że działka nr [...] i nr [...] są odmiennie uregulowane, pozostaje bez znaczenia, gdyż strona nie żąda zmian dla części odrębnie uregulowanej (działki nr [...]), nie żąda również zmiany czy sprostowania udziałów, a jedynie ujawnienia właścicieli przedmiotowej nieruchomości zgodnie z przedłożoną księga wieczystą.
W ocenie organu odwoławczego w niniejszym przypadku nie zgromadzono bezdyskusyjnego dowodu, który uzasadniałby odmowę aktualizacji ewidencji gruntów i budynków według żądania skarżącej. Natomiast brak dokumentów potwierdzających zniesienie współwłasności i podział działki nr [...] nie stanowi o braku jej podziału. Zwłaszcza w przypadku - jak w niniejszej sprawie - gdzie dokonano podziału prawnego, o czym świadczy księga wieczysta prowadzona dla działki nr [...] i kolejne akty notarialne stanowiące o obrocie prawnym częścią nieruchomości.
Podsumowując, organ II instancji stwierdził, że organ prowadzący ewidencję gruntów i budynków dysponuje dokumentem umożliwiającym aktualizację danych podmiotowych zawartych w ewidencji - jest nim wpis w księdze wieczystej [...] Podniósł, że wniosek powinien zakończyć się podjęciem czynności materialno-technicznej w postaci wprowadzenia do bazy danych zmiany na podstawie art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. b ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne, tj. wpisów w księgach wieczystych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie T. K. (dalej jako "skarżąca") zaskarżyła decyzję Lubelskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego.
Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu odwoławczego zwrotu kosztów postępowania.
Skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7 art. 77 § 1, art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2024 r., poz. 572 ze zm.), dalej jako "k.p.a.", poprzez dowolną i nierzetelną ocenę materiału dowodowego oraz art. 20 ust. 1 pkt. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz art. 24 ust. 2b ust. 1 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. - Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz. U. z 2024 r., poz. 1151, ze zm.), dalej "p.g.i.k" lub "ustawa", poprzez błędne ich zastosowanie i błędną ich interpretację.
W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła, że odnośnie do działki nr [...] organ odwoławczy wywiódł, że ta działka powstała w wyniku podziału działki nr [...]. Organ nie wskazał jednak w jaki sposób powstała księga wieczysta [...] założona na rzecz Z. S. dla działki o dawnym nr [...] o powierzchni ogólnej 0,04 ha. Organ II instancji nie odniósł się też do kwestii stanu prawnego zaprezentowanego przez organ I instancji, a wynikającego z treści aktu własności ziemi [...] z dnia 20 maja 1975 r., wydanego na rzecz M. W., dla działki o starym numerze [...] i powierzchni ogólnej 0,09 ha. Brak odniesienia się do materiału dowodowego zgromadzonego przez organ I Instancji w zakresie księgi wieczystej Z. S. i aktu własności ziemi M. W. świadczy o tym, że organ odwoławczy dokonał analizy materiału dowodowego w sposób wybiórczy a przez to wnioski wyciągnięte i zaprezentowane w zaskarżonej decyzji są niezgodne ze stanem faktycznym i stanem prawnym.
Odnosząc się do stwierdzenia organu II instancji, że żądanie wnioskodawczyni nie narusza prawa własności innych osób, skarżąca podniosła, że wpisanie jej teścia – S. K. do działki nr [...] jako współwłaściciela w udziale 1/4 części przysporzy skarżącej prawo, którego nie chce mieć.
W odpowiedzi na skargę Lubelski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Swoje stanowisko skarżąca podtrzyma w piśmie procesowym z dnia 22 kwietnia 2025 r. akcentując, że J. N. powinna w drodze postępowania przed sądem powszechnym rozstrzygnąć kwestię zakresu jej prawa do nieruchomości objętej księgą wieczystą [...] w kontekście ksiąg wieczystych [...] i [...] i dopiero na podstawie stosownego orzeczenia wnioskować o dokonywanie zmian w ewidencji gruntów i budynków.
W odpowiedzi na powyższe pismo organ w piśmie z dnia 5 maja 2025 r. ponownie podkreślił, że skoro dowody zgromadzone w sprawie wskazują, że działka nr [...] jest częścią działki nr [...], to wniosek skarżącej o ujawnienie prawa własności do nieruchomości oznaczonej nr [...] jest zasadny.
Skargę na ostateczną decyzja organu z dnia 4 marca 2025 r. wniosła również J. N. akcentując, że bezpodstawnie odmówiono jej wpisu i podnosząc, że powierzchnia działek [...] i [...] odpowiada powierzchni pierwotnej działki nr [...]. Sprawa została zarejestrowana pod sygn. akt III SA/Lu 213/25
W piśmie z dnia 4 czerwca 2025 r. pełnomocnik J. N. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania. Podnosił, że w sprawie nie została wyjaśniona kluczowa kwestia podziału nieruchomości nr [...] na działki nr [...] i nr [...]. Informacja o nowych numerach pojawiła się w 1988 r. brak jest jednak jakiegokolwiek dokumentu, który taki podział by potwierdzał. Z tych przyczyn, w ocenie skarżącej, organ nie może dokonać aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków.
W odpowiedzi na skargę J. N. organ odwoławczy również wnioskował o jej oddalenie podnosząc, że zasadniczo organ odwoławczy uznał żądanie skarżącej za słuszne.
Na rozprawie w dniu 12 czerwca 2025 sąd postanowił, na podstawie art. 111 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", połączyć sprawy o sygn. akt III SA/Lu 193/25 i III SA/Lu 213/25 w celu ich łącznego rozpoznania
i rozstrzygnięcia i obie sprawy prowadzić pod sygnaturą pierwszej z nich.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skargi okazały się uzasadnione.
Zgodnie z przepisami ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji z urzędu (art. 24 ust. 2a pkt 1) bądź na wniosek właścicieli nieruchomości lub władających gruntami na zasadach samoistnego posiadania (art. 24 ust. 2a pkt 2 w zw. z art. 20 ust. 2 pkt 1). Informacje zawarte w ewidencji gruntów i budynków podlegają aktualizacji z urzędu, jeżeli zmiany tych informacji wynikają z:
a) przepisów prawa,
b) dokumentów, o których mowa w art. 23 ust. 1-4,
c) materiałów zasobu,
d) wykrycia błędnych informacji.
Zgodnie z art. 24 ust. 2b pkt 1 i 2 ustawy, aktualizacja informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze czynności materialno-technicznej na podstawie:
a) przepisów prawa,
b) wpisów w księgach wieczystych,
c) prawomocnych orzeczeń sądu, a w przypadkach dotyczących europejskiego poświadczenia spadkowego - orzeczeń sądu,
d) ostatecznych decyzji administracyjnych,
e) aktów notarialnych,
ea) aktów poświadczenia dziedziczenia oraz europejskich poświadczeń spadkowych,
f) zgłoszeń dotyczących zmiany sposobu użytkowania budynku lub jego części, o których mowa w art. 71 ust. 2 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane, do których właściwy organ nie wniósł sprzeciwu,
g) wpisów w innych rejestrach publicznych,
h) dokumentacji geodezyjnej przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego, z uwzględnieniem art. 20 ust. 2b.
2) w drodze decyzji administracyjnej - w pozostałych przypadkach.
Stosownie zaś do treści art. 24 ust. 2c p.g.i.k. odmowa aktualizacji informacji zawartych w ewidencji gruntów i budynków następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Przepis art. 2 pkt 8 ustawy definiuje ewidencję gruntów i budynków (kataster nieruchomości) jako system informacyjny zapewniający gromadzenie, aktualizację oraz udostępnianie, w sposób jednolity dla kraju, informacji o gruntach, budynkach i lokalach, ich właścicielach oraz o innych podmiotach władających lub gospodarujących tymi gruntami, budynkami lub lokalami.
W odniesieniu do gruntów ewidencja zawiera dane dotyczące ich położenia, granic, powierzchni, rodzajów użytków gruntowych oraz ich klas bonitacyjnych, oznaczenia ksiąg wieczystych lub zbiorów dokumentów, jeżeli zostały założone dla nieruchomości, w skład której wchodzą grunty (art. 20 ust. 1 pkt 1 p.g.i.k.). Ewidencja wskazuje także właścicieli nieruchomości oraz – w określonych przypadkach - osoby lub inne podmioty, które władają gruntami na zasadach samoistnego posiadania (art. 20 ust. 2 pkt 1 p.g.i.k.).
Przytoczone przepisy wskazują, że istotą ewidencji gruntów i budynków, zgodnie z jej nazwą, jest ewidencjonowanie, czyli spisywanie istniejącego stanu prawnego gruntu lub budynku. Ewidencja gruntów pełni funkcje informacyjno-techniczne, natomiast nie rozstrzyga sporów o prawo, nie nadaje ani nie ujmuje praw. Deklaratoryjny charakter wpisów w niej zawartych oznacza, że nie kształtuje ona nowego stanu prawnego, a jedynie potwierdza stan prawny wynikający z dokumentów. Kompetencje organów ewidencyjnych sprowadzają się zatem do rejestracji stosownego dokumentu i naniesienia wynikających z niego zmian. Ewidencji gruntów i budynków, która mając charakter techniczno-deklaratoryjny rejestruje jedynie stany prawne ustalone w innym trybie i przez inne organy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 7 września 2021 r., sygn. akt. I OSK 4359/18, z dnia 14 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OSK 1718/13, z dnia 27 października 1998 r., sygn. II SA 1094/98, z dnia 18 marca 1999 r., sygn. akt II SA 1728/98 oraz z dnia 19 kwietnia 2001 r., sygn. II SA 862/00).
Procedura aktualizacji danych ewidencyjnych ma sformalizowany charakter i obejmuje dwie sytuacje. Przede wszystkim jest to wymiana (uaktualnienie) danych ewidencyjnych polegająca na wprowadzeniu nowych informacji wynikających z dokumentów źródłowych. W pojęciu aktualizacji mieści się również usuwanie (prostowanie) błędnych wpisów znajdujących się w bazie danych ewidencyjnych, przy czym chodzi o wpisy mające charakter oczywistych, w świetle złożonych dokumentów geodezyjnych lub innych materiałów dowodowych, omyłek. Postępowanie mające na celu aktualizację operatu ewidencyjnego ma charakter wtórny względem zdarzeń prawnych, z których wynikają zmiany danych podlegających ujawnieniu w ewidencji. Oznacza to, że za pomocą regulacji Prawa geodezyjnego i kartograficznego nie można kwestionować czy ustalać stanu faktycznego i prawnego nieruchomości. W żadnym razie rolą ewidencji nie jest rozstrzyganie sporów własnościowych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 maja 2008 r., sygn. akt I OSK 719/07 oraz z dnia 24 lutego 2016 r., sygn. akt I OSK 1377/14).
W niniejszej sprawie jak wynika z szczegółowo przytoczonych w części wstępnej ustaleń organów, organy ustaliły przede wszystkim, że działka nr [...] powstała z działek o numerach [...], [...] i [...], oraz że skarżąca J. N. dysponuje wpisem na swoją rzecz w księdze wieczystej nr [...], która dotyczy gruntu (działki nr [...]) oznaczonego w sposób, jaki nie znajduje potwierdzenia w ewidencji. Ustaliły, że na dzień orzekania przez organy w ewidencji gruntów i budynków nie ma działki oznaczonej nr [...], a widnieje działka nr [...] o powierzchni 0,06 ha, z wpisem własności na T. K. - księga wieczysta nr [...] - oraz działka nr [...] o powierzchni 0,17 ha, z wpisem "nieustalony właściciel". Ustaliły również, że skarżąca J. N. swój udział w działce [...] nabyła od J. i Z. małż. K. (dziadków skarżącej), na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego z 10 czerwca 1985 r. (akt notarialny Rep. A Nr [...]), co znalazło odzwierciedlenie w rejestrze gruntów z 1983 r. Ustaliły także, że w 1988 r. w rejestrze gruntów zostały wykazane dwie działki: działka nr [...] o powierzchni 0,06 ha i działka nr [...] o powierzchni 0,17 ha. Działka nr [...] została zapisana w jednostce rejestrowej 157 na rzecz S. J. K. (zmarłego męża skarżącej T. K.), zgodnie z treścią aktu notarialnego Rep. A Nr [...]. Natomiast działka nr [...] pozostała w jednostce rejestrowej nr [...] na rzecz J. M. M. (panieńskie nazwisko J. N.) w udziale 2/4 oraz Z. S. w udziale 1/4 zamiast J. S., który został wykreślony. Ustalono przy tym, że na podstawie umowy przekazania gospodarstwa rolnego Rep. A Nr [...] z 2 marca 1988 r., J. i G. małż. S. , przekazali działkę nr [...] (będącej częścią składową działki nr [...]) na rzecz syna Z. S.. Na ww. działkę [...] o powierzchni 0,04 ha została założona księga wieczysta nr [...]. Z ustaleń organów wynika również, że na podstawie aktu własności ziemi [...] z dnia 20 maja 1975 właścicielką m.in. działki nr [...] o powierzchni ogólnej 0,09 ha (która także tworzyła działkę nr [...]) jest M. W..
Organy ustaliły też, że w operacie ewidencji gruntów obrębu K. O. brak jest informacji w jakich okolicznościach i na jakiej podstawie ujawnione zostały dwie działki nr [...] i nr [...] w miejsce działki nr [...] i brak jest dokumentów potwierdzających zniesienie współwłasności i podział działki nr [...].
W tym stanie faktycznym, w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, trafne jest stanowisko organ I instancji, że własność działek nr [...], a także działek nr [...] i nr [...] (które tworzyły działkę [...]) jest uregulowana odrębnie w księdze wieczystej nr [...], nr [...], i nr [...] Taki stan sprawy oznacza z kolei, że nie wiadomo jaki jest zakres prawa własności co do tych nieruchomości, w tym do działki [...], której dotyczyło żądanie skarżącej J. N..
Tymczasem jak już akcentowano na wstępie poprzez żądanie wprowadzenia zmian w ewidencji nie można dochodzić ani udowadniać swoich praw właścicielskich, czy uprawnień do władania nieruchomością.
Podkreślić przy tym trzeba, że w dacie orzekania przez organy zapisy w tych księgach wieczystych nie uległy zmianie i treść co do aktualności praw tam ujawnionych nie została zakwestionowana.
Nie sposób zatem za błędne przyjąć wnioski organu I instancji, że część nieruchomości gruntowej o pierwotnym nr [...] jest objęta dwiema różnymi księgami wieczystymi z odmiennie uregulowaną kwestią własności.
Organ odwoławczy zarzucił organowi I instancji, że jego stanowisko o "nakładaniu się na siebie" w analizowanej sprawie kilku stanów prawnych nieruchomości, nie zostało poparte niepodważalnymi i jednoznacznymi dowodami. Sam jednak przyjął, że brak dokumentacji potwierdzającej zniesienie współwłasności i podziału działki [...] nie stanowi przeszkody w uwzględnieniu żądania skarżącej J. N.. W jego ocenie samo prowadzenie księgi wieczystej dla działki [...] i kolejne akty notarialne stanowiące o obrocie prawnym częścią nieruchomości były wystarczające dla przyjęcia żądania wpisu za zasadne, z czym nie zgadzała się nawet wnioskodawczyni, której żądnie zostało uwzględnione. Przypomnieć bowiem należy, że na etapie postępowania sądowego pełnomocnik J. N. podkreślała, że kluczowa dla sprawy kwestia podziału nieruchomości [...] i daty tej czynności nie została wyjaśniona, co ma znaczenie dla uwzględniania żądania skarżącej i dalszych czynności przed Wydziałem Ksiąg Wieczystych.
Ponadto co istotne, a co organ odwoławczy niesłusznie pominął, to to, że ze stanowiska stron postępowania, następców prawnych pozostałych współwłaścicieli działki [...] ujawnionych w księdze wieczystej jasno wynika, że kwestia zasięgu prawa własności do działki [...] wymaga uregulowania i nie jest oczywista.
O ile bowiem można zgodzić się z organem, że wniosek o dokonanie zmiany może złożyć jeden ze współwłaścicieli danej nieruchomości, o tyle już nie można pominąć stanowiska stron, które powinno podlegać ocenie razem z pozostałym materiałem dowodnym zgromadzonym w sprawie, zwłaszcza, gdy żądanie skarżącej J. N. dotyczyło ujawnienia jej prawa do działki nr [...], położonej w obrębie K. O., jako współwłaściciela w udziale 2/4 części wspólnie ze Stanisławem K. i J. S. w udziale po 1/4 części każdy z nich.
Jak wynika z oświadczenia T. K. (właścicielki działki nr [...]), nie chce ona mieć udziału w działce nr [...]. T. K. wyjaśniła, że jej teść S. K. s. J. (wpisany w księdze wieczystej dla działki nr [...] jako współwłaściciel w 1/4 części) przepisał na jej męża – S. K. działkę nr [...], w ramach przypadającego udziału 1/4 części działki [...] o pow. 0,23 ha. (wyjaśnienia k. 54 akt adm.). Także następcy prawni zmarłego Z. S. ujawnionego, zgodnie z ustaleniami organów, w rejestrze gruntów w 1988 r. już do działki [...] z udziałem 1/4 części akcentowali, że jako następcy prawni dziadka J. S. (ujawnionego w księdze wieczystej prowadzonej dla działki [...] w udziale 1/4 części) mają informację o założonej księdze wieczystej nr [...] dla części tej nieruchomości (dla nieruchomości o starym numerze [...]) i nie chcą by działka nr [...] była zapisana w ewidencji gruntów na rzecz J. S. w udziale 1/4 części, gdyż mają (jako następcy prawni J. S. s.I. oraz Z. S. s. J. i G. razem z T. O.) założoną księgę wieczystą na odrębną nieruchomość i nie chce mieć czegoś dwa razy (oświadczenia I. K. i A. S. – k. 178 i 179 akt. adm.).
Z kolei jak oświadczyła J. N., nie wie kto i kiedy podzielił działkę nr [...], ale kiedy Policja w 1990 r. prowadziła dochodzenie w sprawie kradzieży drewna z tej działki, to wówczas otrzymała zaświadczenie z urzędu, że jest jej właścicielem (oświadczenie k.46 akt adm.)
Nie można zatem przyjąć tak jak to zrobił organ odwoławczy, że brak dokumentacji potwierdzającej zniesienie współwłasności i podział działki [...] nie ma w sprawie znaczenia.
W tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym, w ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, należy dojść do wniosku, że ocena organu I instancji, co do braku możliwości ujawnienia skarżącej J. N. jako współwłaściciela udziału 2/4 części, S. K. s. J. , jako współwłaściciela udziału 1/4 części, J. S. s. I. , jako współwłaściciela udziału 1/4 części do działki nr [...] o powierzchni ogólnej 0,17 ha położonej w obrębie [...] K. O., zgodnie z treścią księgi wieczystej [...] była prawidłowa.
W okolicznościach tej sprawy sam bowiem fakt ustalenia, że wpis Gminy B. w rejestrze gruntów co do działki nr [...] był wpisem błędnym i nieopartym żadnymi dokumentami, to za mało, aby dokonać aktualizacji ewidencji gruntów, zgodnie z żądaniem J. N..
W sytuacji, gdy (tak jak w sprawie niniejszej), z materiału dowodowego zgromadzonego przez organy ewidentnie wynika, że kwestie prawa własności i jego zasięgu są sporne, i że konieczne jest rozstrzygniecie w pierwszej kolejności zakresu prawa własności do działek dla których urządzone zostały księgi wieczyste, w tym do działki [...], to sprostanie żądaniu skarżącej J. N. o ujawnienie dla działki [...] wszystkich współwłaścicieli nieruchomości nr [...], zgodnie z księga wieczystą nr [...] w trybie czynności materialno - technicznej jest niemożliwe.
Sąd zgadza się z organem odwoławczym, że regulacje ustawy Prawo geodezyjne i kartograficzne (w tym art. 21 ust. 1) i wydanych na jej podstawie przepisów wykonawczych oraz przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece (w tym art. 26 ust. 1 i art. 27 tej ustawy) prowadzą do wniosku, że dane dotyczące nieruchomości – ich położenia, granic, powierzchni, nie mogą być ujawniane w ewidencji na podstawie danych zawartych w księdze wieczystej, gdyż to ewidencja stanowi kryterium poprawności oznaczenia nieruchomości w księdze wieczystej i podstawę wpisów danych dotyczących gruntu do księgi wieczystej. Natomiast prawa osób i jednostek organizacyjnych do gruntów uwidacznia się w ewidencji na podstawie m. in. wpisów w księgach wieczystych.
W ocenie sądu, organ odwoławczy pomija jednak, że samo żądnie wpisu w oparciu o przedłożony wpis w księdze wieczystej nie determinuje jednak organu w sposób wiążący do dokonania tej czynności. Jeżeli bowiem organ rejestrowy w toku czynności wyjaśniających dojdzie do wniosku, że istnieją uzasadnione wątpliwości co do rzeczywistego zakresu prawa własności wynikające z materiału dowodowego, którym dysponuje, a z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie, to powinien decyzyjne odmówić ujawnienia żądanych zmian. Organ prowadzący ewidencję ma obowiązek ocenić, czy przedłożona dokumentacja jest wystarczająca jako podstawa do wprowadzenia modyfikacji. Innymi słowy dokumentacja przedłożona przez wnioskodawcę stanowi środek dowodowy, który powinien być rozpoznany w szerszym kontekście, z uwzględnieniem innych materiałów istotnych w danej sprawie. W ocenie składu orzekającego w niniejszej sprawie, jeżeli zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, że istnieje chociażby uzasadniony stan niepewności co do zakresu i zasięgu prawa własności, do danej nieruchomości, tak jak w niniejsze sprawie do działki [...] 2, to aktualizacja informacji zwartych w ewidencji gruntów i budynków nie jest możliwa.
Jeszcze raz przypomnieć należy, że rolą ewidencji nie jest rozstrzyganie sporów własnościowych.
Podsumowując, w ocenie sądu, zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem zarówno przepisów prawa materialnego, poprzez błędną wykładnię art. 24 ust. 2b pkt 1 lit. b p.g.i.k., jak i przepisów postępowania, w tym przede wszystkim art. 80 k.p.a., poprze wadliwą ocenę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, i w konsekwencji art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez podjęcie tej treści rozstrzygnięcia.
Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza natomiast, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonego rozstrzygnięcia bierze pod uwagę jedynie okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jego wydania.
Dlatego też, w ocenie sądu, na obecnym etapie postępowania, w świetle zgromadzonego w sprawie, materiału dowodowego stanowisko organu I instancji uznać należy za prawidłowe, a rozstrzygniecie organu odwoławczego za wadliwe. Nie mniej jednak sąd, wydanego ponownie przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia nie przesądza. Jeżeli bowiem w wyniku ponownego rozpoznania sprawy na etapie postępowania odwoławczego zostanie pozyskany uzupełniający materiał dowodowy, to organ odwoławczy oczywiście dokona jego oceny wraz z dotychczasowym materiałem dowodowym i ponownie rozważy zasadność odmowy wpisania przez Starostę Lubelskiego w rejestrze gruntów obrębu [...] K. O., jednostka ewidencyjna B. J. N. jako współwłaściciela udziału 2/4 części, S. K., s. J. , jako współwłaściciela udziału 1/4 części, J. S., s. I. , jako współwłaściciela udziału 1/4 części do działki nr [...] o powierzchni ogólnej 0,17 ha położonej w obrębie [...] K. O., zgodnie z treścią księgi wieczystej [...]
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję, zgodnie zresztą z wnioskiem obu skarżących stron, o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku. Zwrot kosztów postępowania (pkt II i III sentencji wyroku), na który składają się uiszczony przez strony skarżące wpis od skarg (200 zł przez każdą z nich) oraz wynagrodzenie pełnomocnika skarżącej J. N. i koszt opłaty kancelaryjnej od pełnomocnictwa (497 zł), znajduje uzasadnienie w art. 200 oraz art. 205 § 1 i 2 p.p.s.a i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2023 poz. 1964 ze zm.).