III SA/Lu 1772/15

III SA/Lu 1772/15 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2016-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2015-12-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Ewa Kowalczyk /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 718
art. 3 § 1; art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1269
art. 1 § 1 i 2
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych.
Dz.U. 2013 poz 173
art. 28 ust. 1; art. 29
Ustawa z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju  Obszarów Wiejskich - tekst jednolity.
Dz.U. 2008 nr 98 poz 634
art. 29 ust. 1
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73 ust. 1
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 80 ust. 1
Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5; art. 18
Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
Dz.U. 2013 poz 361
art. 39
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy  finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego programem Rozwoju obszarów wiejskich na lata 2007-2013.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Robert Hałabis, Sędziowie: WSA Jerzy Drwal,, WSA Ewa Kowalczyk (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Michał Białowski, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 17 maja 2016 r. sprawy ze skargi M. N. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] października 2015 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] października 2015 r., po rozpatrzeniu odwołania [...], Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego.
Zaskarżona decyzja wydana została w następującym stanie sprawy.
[...] składając w Biurze Powiatowym ARiMR w [...] wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2009 rok podjęła w dniu 15 marca 2009 r. zobowiązanie rolnośrodowiskowe w wariancie 2.11 - Pozostałe uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 22,38 ha, w wariancie 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) do powierzchni 31,00 ha. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] decyzją z dnia [...] lutego 2010 r. przyznał skarżącej płatność rolnośrodowiskową w wysokości 70.347,00 zł, w tym dla pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne:
- w wariancie 2.11 - Pozostałe uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 22,38 ha w wysokości 14.547,00 zł;
- w wariancie 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) do powierzchni 31,00 ha w wysokości 55.800,00 zł.
Przyznane środki finansowe zostały przekazane na rachunek bankowy wskazany przez producenta rolnego we wniosku o wpis do ewidencji producentów. Wskutek złożonego wniosku kontynuacyjnego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2010 rok, decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przyznał skarżącej płatność rolnośrodowiskową w kwocie 70.202,00 zł.
W roku 2011 nastąpiło zmniejszenie powierzchni realizacji Programu Rolnośrodowiskowego i [...] dokonała w dniu 23 kwietnia 2012 r. zwrotu kwoty 1.358,50 zł. W wyniku tego poziom zobowiązania rolnośrodowiskowego został wyznaczony przez Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] decyzją z dnia [...] grudnia 2011 r. w wariancie 2.11.1 - Pozostałe uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) do powierzchni stwierdzonej 21,28 ha, w wariancie 2.10 - Uprawy sadownicze i jagodowe (w okresie przestawiania) do powierzchni 30,74 ha.
Wskutek złożonego wniosku kontynuacyjnego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2012 rok, decyzją z dnia [...] stycznia 2013 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przyznał skarżącej płatność rolnośrodowiskową w kwocie 71.058,40 zł, w tym dla pakietu 2- Rolnictwo ekologiczne:
- w wariancie 2.11.1 - Pozostałe uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 21,28 ha w wysokości 13.832,00 zł;
- w wariancie 2.9 - Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 37,16 ha, w wysokości 57.226,40 zł.
W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że podczas kontroli administracyjnej niniejszej sprawy stwierdzono, że powierzchnia uprawniona do płatności jest mniejsza niż zadeklarowana we wniosku. w przypadku działki rolnej T z pierwotnie zadeklarowanej powierzchni 1,39 ha wykluczono na podstawie dokonanych pomiarów 0,07 ha. Łączna powierzchnia wykluczonych z płatności gruntów wynosiła 0,07 ha. Różnica powierzchni stwierdzonej i zadeklarowanej nie przekroczyła 0,1 ha wobec czego rozbieżność ta nie spowodowała konsekwencji w wysokości przyznanej płatności.
Wskutek złożonego wniosku kontynuacyjnego o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej na 2013 rok, decyzją z dnia [...] marca 2014 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] przyznał skarżącej płatność rolnośrodowiskową w pomniejszonej kwocie 53.688,23 zł, w tym dla pakietu 2- Rolnictwo ekologiczne:
- w wariancie 2.11- Pozostałe uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 21,23 ha w wysokości 13.385,51 zł;
- w wariancie 2.9 - Uprawy sadownicze i jagodowe (z certyfikatem zgodności) do powierzchni 33,72 ha w wysokości 40.302,72 zł.
W uzasadnieniu tej decyzji organ wskazał, że w dniach od 3 do 22 lipca 2013 r. została przeprowadzona w gospodarstwie skarżącej kontrola na miejscu w ramach Programu rolnośrodowiskowego. Wyniki kontroli udokumentowano w raporcie z czynności kontrolnych Nr [...]. Czynności kontrolne wykazały błędy polegające na rozbieżności pomiędzy powierzchnią upraw zadeklarowanych we wniosku, a stwierdzonymi faktycznie podczas kontroli na miejscu. Rozbieżności powierzchniowe miały miejsce na piętnastu działkach rolnych oznaczonych symbolami jako:
A (pow. wnioskowana 5,41 ha, stwierdzona 5,66 ha),
AD (pow. wnioskowana 1,45 ha, stwierdzona 1,46 ha),
AW (pow. wnioskowana 0,32 ha, stwierdzona 0,25 ha),
B (pow. wnioskowana 2,52 ha, stwierdzona 2,27 ha),
C (pow. wnioskowana 2,77 ha, stwierdzona 2,78 ha),
D (pow. wnioskowana 1,36 ha, stwierdzona 1,38 ha),
E (pow. wnioskowana 2,33 ha, stwierdzona 2,35 ha),
F (pow. wnioskowana 0,48 ha, stwierdzona 0,50 ha),
I (pow. wnioskowana 1,09 ha, stwierdzona 1,10 ha),
J (pow. wnioskowana 1,85 ha, stwierdzona 1,86 ha),
L (pow. wnioskowana 0,73 ha, stwierdzona 0,82 ha),
MA (pow. wnioskowana 2,58 ha, stwierdzona 2,59 ha),
R (pow. wnioskowana 5,02 ha, stwierdzona 4,85 ha),
S (pow. wnioskowana 0,93 ha, stwierdzona 0,52 ha),
Y (pow. wnioskowana 1,81 ha, stwierdzona 1,82 ha).
Dodatkowo na działkach rolnych AA (0,94 ha), M (0,89 ha), W (0,99 ha) stwierdzono nieprawidłowość oznaczoną kodem DR 7 "Nie stwierdzono deklarowanej uprawy". Na wskazanych działkach deklarowano porzeczkę stwierdzono zaś na działce AA- owies i ziemniaki, M- ugór, W- łubin. Zgodnie z oświadczeniem strony z dnia 9 lipca 2013 r porzeczka rosnąca na działce rolnej M została podtopiona, co spowodowało jej wygnicie. Natomiast zgodnie z oświadczeniem z dnia 10 lipca 2013 r., porzeczka uprawiana na działce rolnej W została zniszczona przez szkodniki i choroby oraz dodatkowo podtopiona i dlatego została ścięta. Zastosowanie kodu DR7 - skutkowało wykluczeniem działek rolnych AA, M, W z płatności rolnośrodowiskowej w danym roku.
W związku z wykrytym błędem kontroli administracyjnej na działce rolnej A oraz AD dokonano weryfikacji powierzchni uprawnionej do otrzymania płatności na wskazanych działkach. W konsekwencji czego w przypadku działki rolnej A z powierzchni stwierdzonej podczas kontroli na miejscu (5,66 ha) wykluczono na podstawie dokonanych pomiarów 0,06 ha. W przypadku działki rolnej AD z powierzchni stwierdzonej podczas kontroli na miejscu ( 1,45 ha) wykluczono na podstawie dokonanych pomiarów 0,01 ha. Organ stwierdził, że [...] zaniechała prowadzenia działalności rolniczej w ramach wariantu 2.11 na powierzchni 0,05 ha, w ramach wariantu 2.10 na powierzchni 3,44. [...] nie odwołała się od decyzji z [...] marca 2014 r. (stwierdzającej nieprawidłowości), wobec czego stała się ona ostateczna.
Następnie, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych [...], na mocy decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r., decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r., decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. oraz decyzji z dnia [...] lutego 2010 r. – co jest obecnie przedmiotem rozpoznania w niniejszej sprawie.
Decyzją z dnia [...] sierpnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji Programu Rolnośrodowiskowego w wysokości 23.895,80 zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji [...] wskazała, że wszystkie powierzchnie podawała zgodnie z dokumentem przysłanym jej przez ARiMR w [...] wraz z wnioskiem o dopłaty. W zakresie powierzchni działek kierowała się danymi zawartymi w aktach notarialnych. Wskazała jednocześnie na niewiarygodność pomiarów wykonanych przez organ. Odnośnie działek nr 142 (M) i 110 (W) podała, że zostały zaorane, gdyż plantacje porzeczek były zniszczone przez szkodnika wielkopąkowca, zaś jesienią na działkach M i W ponownie skarżąca posadziła nowoczesne odmiany porzeczki czarnej, która rośnie do dzisiaj i nadal jest certyfikowana.
W wyniku rozpatrzenia odwołania, Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z dnia [...] sierpnia 2015 r. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego. W uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy wskazał, że wypłacone [...] środki publiczne za rok 2009, 2010, 2011, 2012 z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego pochodzą ze środków z EFRROW oraz ze środków krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie tj. z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt. 1 i pkt. 2 lit. a ustawy. Przedmiotem badania w postępowaniu o wydanie decyzji z art. 29 ust. 1 ustawy jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków z wymienionych w tym przypisie funduszy, przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy, uznanych następnie za pobrane nienależnie, z uwagi na fakt, że [...] nie wywiązała się z realizacji 5 letniego programu rolnośrodowiskowego. Organ podkreślił, że po stronie wnioskodawcy leży powinność informowania Agencji przez beneficjenta o każdym fakcie, który ma wpływ na przyznanie, przedłużanie, korzystanie lub dalsze wypłacanie płatności rolnośrodowiskowej, wynikająca z zapisów zamieszczonych w części XI wniosku.
Dalej organ odwoławczy wskazał, że na podstawie wyników przeprowadzonej w gospodarstwie kontroli na miejscu stwierdzono, że w przedmiotowej sprawie nastąpiło zaniechanie prowadzenia działalności rolniczej na działkach rolnych objętych zobowiązaniem rolnośrodowiskowym w ramach wariantu 2.11 na o powierzchni 0,05 ha, wobec czego nienależnie pobrana została kwota środków pieniężnych w wysokości 130,00 zł oraz w ramach wariantu 2.10 na o powierzchni 3,44 ha kwota 23.765,80 zł
Zgodnie z § 39 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2013 r., poz. 361, z późn. zm.), płatność rołnośrodowiskowa podlega zwrotowi, jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskowego, w szczególności w związku z niesporządzeniem planu działalności rolnośrodowiskowej albo sporządzeniem go niezgodnie z wymogami określonymi w rozporządzeniu, lub nie spełnia innych warunków przyznania płatności rolnośrodowiskowej określonych w rozporządzeniu.
Organ wyliczył kwoty do zwrotu z tytułu niedotrzymania zobowiązania rolnośrodowiskowego :
za rok 2009 - (powierzchnia zaniechania x stawka płatności za 1 ha) Wariant 2.11 0,05 ha x 650,00 zł = 32,50 zł, Wariant 2.10 3,44 ha x 1800,00 zł = 6192 zł.
Za rok 2010 - Wariant 2.11 0,05 ha x 650,00 zł = 32,50 zł, Wariant 2.10 3,44 ha x 1800,00 zł = 6192 zł.
Za rok 2011 - Wariant 2.11 0,05 ha x 650,00 zł = 32,50 zł, Wariant 2.10 3,44 ha x 1800,00 zł = 6192 zł.
Za rok 2012 - Wariant 2.11 0,05 ha x 650,00 zł = 32,50 zł, Wariant 2.10 3,37 ha x 1540 zł = 5189,80 zł.
Kwota do zwrotu z tytułu niedotrzymania zobowiązania rolnośrodowiskowego wyniosła łącznie za wymienione lata 23.895,80 zł.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie [...] zarzuciła powyższej decyzji naruszenie przepisów postępowania, w szczególności zasady wyrażonej w art. 7 k.p.a., stanowiącej, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywatela.
W odpowiedzi na skargę Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. Nr 718, dalej: p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia, bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Uwzględnienie skargi następuje również w przypadku stwierdzenia, że zaskarżony akt jest dotknięty jedną z wad wymienionych w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach, np. w art. 247 § 1 Ordynacji podatkowej (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Jeżeli zaś sąd nie stwierdzi tego rodzaju naruszeń prawa, skarga podlega oddaleniu.
Kontrola sądowa przeprowadzona z uwzględnieniem wskazanych przepisów doprowadziła do uznania, że zaskarżona decyzja dotycząca ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych, jest zgodna z prawem, co powoduje, że skarga nie mogła zostać uwzględniona. Istota sporu sprowadza się w zasadzie do ustalenia, czy organy prawidłowo uznały, że po stronie rolnika [...] istnieje obowiązek zwrotu płatności rolnośrodowiskowych jako pobranych nienależnie.
W przedmiotowej sprawie skarżąca w 2009 r. podjęła 5 letnie zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu 2 - Rolnictwo ekologiczne w wariancie 2.10 - uprawy sadownicze jagodowe z certyfikatem, 2.11 - uprawy sadownicze jagodowe w okresie przestawiania, od 2012 roku także w wariancie 2.9 uprawy sadownicze i jagodowe z certyfikatem zgodności, za które otrzymywała w kolejnych latach płatności : na podstawie decyzji z dnia [...] lutego 2010 r o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowych na rok 2009, na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2010 r. - na rok 2010, na podstawie decyzji z dnia [...] grudnia 2011 r. – na rok 2011, oraz na podstawie decyzji z dnia [...] stycznia 2013 r. przyznano płatność w pomniejszonej wysokości na rok 2012.
Rolnik, składając wniosek o przyznanie płatności rolnośrodowiskowej powinien znać warunki i obowiązki jakie ciążą na producencie rolnym przystępującym do programu rolnośrodowiskowego. Wnioskodawca oświadcza bowiem, że jest świadomy skutków niewykonywania zobowiązań wynikających z realizacji programu rolnośrodowiskowego oraz że zobowiązuje się do uczestnictwa w programie przez okres 5 lat od dnia rozpoczęcia jego realizacji, co zostało potwierdzone podpisem na składanych wnioskach. Podpisując wniosek, rolnik zobowiązuje się m.in. do informowania na piśmie Agencję o każdym fakcie, który może mieć wpływ na nienależnie przyznanie płatności, o każdej zmianie powstałej w okresie od dnia złożenia wniosku do dnia przyznania płatności, o świadomości ciążących na stronie zobowiązań. W ten sposób rolnik potwierdza znajomość przepisów określających zasady uzyskania płatności rolnośrodowiskowych.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 7 marca 2007 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (t. j. Dz. U. z 2013 r. poz. 173), na podstawie której płatność rolnośrodowiskowa została skarżącemu przyznana, pomoc i pomoc techniczna, pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, z wyjątkami określonymi w przepisach Unii europejskiej lub przepisach ustawy.
Zgodnie z art. 28 ust. 3 tej ustawy, właściwość i tryb ustalania kwot pomocy pobranych nienależnie lub w nadmiernej wysokości są określone w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, chyba że przepisy wydane na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 1 lub pkt 3 stanowią inaczej.
Przepis art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2008 r. Nr 98, poz. 634 z późn. zm.) stanowi, że ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz krajowych, przeznaczonych na współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej i finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej, następuje w drodze decyzji administracyjnej.
Obowiązek ten wynika również z przepisów unijnych. Jednak, jak już wyżej wyjaśniono, przedmiotowe płatności skarżąca otrzymała na podstawie decyzji o przyznaniu płatności rolnośrodowiskowych na lata 2009, 2010, 2011, 2012. W tym zaś okresie przepisy unijne dotyczące materii zwrotu nienależnie pobranej płatności zmieniały się.
W odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności rolno środowiskowych na lata 2005 - 2009 - art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) Nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004 r" str. 18 z późn. zm.; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243 z późn. zm.).
W odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2010 - art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) Nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) Nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina (Dz. Urz. L 316 z 02.12.2009 r., str. 65).
W odniesieniu do wniosków o przyznanie płatności rolnośrodowiskowych na rok 2011 i następne - art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz. Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011 r. z późn. zm.).
Z analogicznego brzmienia wymienionych przepisów wynika, że w przypadku dokonania nienależnej płatności, państwo członkowskie odzyskuje wsparcie lub nie przyznaje go lub określa kwotę zmniejszenia pomocy. Oznacza to, że rolnik zwraca nienależną płatność powiększoną o odsetki.
Szczegółowe warunki i tryb przyznawania, wypłaty oraz zwracania pomocy w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" na lata 2007-2013 określone zostały przepisami rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 13 marca 2013 r. (Dz. U. z 2013 r. poz. 361 z późn. zm., dalej powoływane jako rozporządzenie z 2013 r.), które zastąpiło rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 26 lutego 2009 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej w ramach działania "Program rolnośrodowiskowy" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2007-2013 (Dz. U. z 2009 r. Nr 33, poz. 262 z późn. zm.).
Rozporządzenie rolnośrodowiskowe z dnia 13 marca 2013 r. reguluje zasady przyznawania pomocy z tytułu zobowiązania rolnośrodowiskowego, wymogi jakie musi spełnić rolnik przy realizacji takiego zobowiązania, a także sankcje, jakie są przewidziane przy powstaniu nieprawidłowości w realizacji w postaci zmniejszenia tychże płatności, czy też w końcu obowiązku zwrotu nienależnie pobranych płatności.
Należy podkreślić, że sankcje z postaci obowiązku zwrotu płatności z tytułu zobowiązania rolnośrodowiskowego reguluje przepis § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r., który stosownie do postanowień § 46 – ma zastosowanie także do płatności zrealizowanych w oparciu o poprzednio obowiązujące rozporządzenie z 26 lutego 2009 r., a więc także do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, obejmującej zwrot nienależnie pobranych płatności za lata 2009 – 2012.
Przepis art. 46 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 2013 r. stanowi bowiem, że do przyznawania i zwrotu płatności rolnośrodowiskowych w sprawach objętych postępowaniami wszczętymi i niezakończonymi ostateczną decyzją przed dniem wejścia w życie rozporządzenia, zastosowanie mają przepisy starego rozporządzenia rolnośrodowiskowego. Przepis ten obejmuje swoim zakresem przedmiotowym dwie kategorie spraw, a więc sprawy dotyczące przyznania płatności (zarówno w pełnej, jak i w pomniejszonej wysokości) oraz sprawy dotyczące zwrotu należności. Ustanawia pewną regułę stosowania prawa, wskazując na konieczność stosowania przepisów nowych, przy czym każde postępowanie o przyznanie płatności za dany rok (w jakiejkolwiek wysokości), czy też postępowanie dotyczące zwrotu płatności jest odrębną sprawą. Postępowanie o zwrot płatności jest odrębną sprawą od sprawy o przyznanie takiej płatności w latach ubiegłych, czy też od postępowania, w którym przyznano płatność w pomniejszonej wysokości.
Zgodnie z § 39 rozporządzenia z 13 marca 2013 r., płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi jeżeli rolnik nie realizuje całego zobowiązania rolnośrodowiskoweego (ust. 1). Płatność rolnośrodowiskowa podlega zwrotowi również w przypadku, gdy rolnik zmniejszył obszar, na którym powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach danego wariantu pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt 2, 4, 5, 6 lub 8, przy czym zwrotowi podlega ta część płatności przyznanej w ramach danego wariantu, która odpowiada procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni obszaru, na którym powinien być realizowany ten wariant (ust 2 pkt 2a). W sprawie nie jest sporne, że skarżąca podjęła zobowiązanie rolnośrodowiskowe w ramach pakietu wymienionego w § 4 ust. 1 pkt. 2, tj. rolnictwo ekologiczne i z tego tytułu otrzymywała płatności za wymienione w decyzji lata.
W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje stanowisko, że obowiązek zwrotu ma charakter wsteczny, co uzasadnione jest celem i kompleksowym charakterem programu rolnośrodowiskowego. Program ten ma bowiem charakter wieloletni i beneficjent pomocy zobowiązany jest do jego realizacji w każdym kolejnym roku na uzgodnionych warunkach. Wywiązanie się z obowiązku stosowania określonych praktyk agrotechnicznych w jednym roku, nie jest podstawą do uznania, że producent rolny wywiązał się z zobowiązania i może zatrzymać płatność dotyczącą tego roku. Wywiązanie się strony z obowiązków przyjętych w ramach programu realizacji przedsięwzięć rolnośrodowiskowych musi być bowiem oceniane w okresie całego 5-letniego okresu zobowiązania. Zaprzestanie realizacji warunków zgłoszonego do płatności projektu rolnośrodowiskowego w danym roku powoduje nie tylko nieprzyznanie płatności za ten rok, lecz skutkuje także obowiązkiem zwrotu płatności wcześniej przyznanych obejmujących okres zobowiązania wieloletniego (vide wyrok NSA z dnia 5 maja 2016 r. sygn. akt II GSK 5710/14, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Jak trafnie zauważył Dyrektor Agencji, dla oceny zasadności ustalenia skarżącej kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu Programu Rolnośrodowiskowego za rok 2009, 2010, 2011, 2012 decydujące znaczenie ma ustalenie, czy uzyskane płatności są "nienależne". Płatności nienależne to należności, które powstały z przyczyn leżących po stronie rolnika, również wówczas, gdy nie była to wyłączna przyczyna wypłaty dokonanej w nieprawidłowej wysokości, czyli wszystkie przypadki, w których stwierdzono jakiekolwiek nieprawidłowości w działaniu lub zaniechaniu rolnika.
Stwierdzone w trakcie kontroli terenowej i administracyjnej w lipcu 2013 r. nieprawidłowości w zakresie realizacji zobowiązania - uprawniały organy do zastosowania przepisu § 39 rozporządzenia rolnośrodowiskowego z 13 marca 2013 r. i wydania decyzji o zwrocie części pobranych nienależnie płatności. Nieprawidłowości te polegały na tym, że
1) zaistniały rozbieżności pomiędzy powierzchnią upraw deklarowanych we wniosku a stwierdzonych na miejscu - na 15—tu działkach;
2) dodatkowo na 3 działkach rolnych (AA, M, W) - nie stwierdzono deklarowanej uprawy, czyli krzewów porzeczki, co zasadnie skutkowało wykluczeniem tych działek rolnych z płatności rolnośrodowiskowej za dany rok.
W wyniku dokonanych pomiarów powierzchni upraw oraz stwierdzonych na niektórych działkach rolnych braków deklarowanej uprawy stwierdzono więc wystąpienie zmniejszenia obszaru, na którym rolnik powinien realizować zobowiązanie rolnośrodowiskowe, w rozumieniu § 39 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia z 13 marca 2013 r. W tej sytuacji zasadnie Agencja przyjęła, że skarżąca zaniechała realizacji programu rolnośrodowiskowego na działkach objętych zobowiązaniem, czyli nie spełniła warunków 5 letniego zobowiązania, które podjęła w 2009 r. Dotyczyło to zobowiązania pakietu 2 w wariancie 11 - na powierzchni 0,05 ha oraz w wariancie 2.10 na powierzchni 3,44 ha.
Rozpoznając tę sprawę, Sąd nie mógł uwzględnić wyjaśnień strony zawartych w oświadczeniach z 9 i 10 lipca 2013 r. wskazujących na przyczyny niedochowania zobowiązania w zakresie uprawy porzeczki - jako nadzwyczajne okoliczności, mające charakter siły wyższej, które nie pozwoliły na wypełnienie zobowiązania. Oświadczenia te nie mogły odnieść zamierzonego przez skarżącą rezultatu, albowiem przedstawione w nich okoliczności nie zostały uznane przez organ za przypadek wystąpienia siły w rozumieniu § 47 rozporządzenia Komisji WE Nr 1974/2006 z 15 grudnia 2006 r., co jednoznacznie stwierdza Kierownik Biura Powiatowego Agencji w decyzji z [...] marca 2014 r. Na skutek stwierdzonych nieprawidłowości płatność rolnośrodowiskowa za rok 2013 została tą decyzją przyznana w wysokości pomniejszonej. Od tej decyzji skarżąca się nie odwoływała, a zatem decyzja ta stała się ostateczna i zawarte w niej rozstrzygnięcie również w kwestii nie uznania wystąpienia siły wyższej lub nadzwyczajnych okoliczności, było wiążące tak dla organów w sprawie o zwrot nienależnie pobranych płatności, jak i dla Sądu rozpoznającego sprawę tego zwrotu.
Odnośnie kwestionowanych przez skarżącą wyników pomiarów powierzchni działek, należy wskazać, że organ drugiej instancji zajął słuszne stanowisko i prawidłowo wyjaśnił w decyzji, że przesłany stronie formularz wniosku o płatność - wstępnie wypełniony, zwiera tylko informacje na temat maksymalnego kwalifikowane obszaru przypadającego na działkę referencyjną. Również załącznik graficzny do formularza wniosku wskazuje granice działek i identyfikuje je, zaś do obowiązków rolnika, za co ponosi on odpowiedzialność - należy wprowadzenie do formularza poprawnych danych o ile jakakolwiek informacja tam zawarta jest błędna. Rolnik powinien zatem podać aktualną powierzchnię każdej z działek rolnych i wskazać prawidłowo obrys tej działki na załączniku graficznym.
Miarodajne dla organu są dane dotyczące powierzchni działek rolnych i stwierdzonych nieprawidłowości wynikają z raportu z czynności kontrolnych, który w tej sprawie został sporządzony. Jest to dokument urzędowy i korzysta z domniemania prawdziwości zawartych tam danych, które nie zostały przez skarżącą skutecznie podważone.
Jeśli chodzi o prawidłowość dokonanych wyliczeń kwoty zwrotu za poszczególne lata (2009 - 2012) - nie budziła wątpliwości Sądu, a skarżąca ich nie kwestionowała. Stosownie do unormowania wynikającego z § 39 ust. 2 pkt 2a rozporządzenia z 13 marca 2013 r., kwota zwrotu została określona jako część przyznanej płatności odpowiadająca procentowemu stosunkowi powierzchni obszaru objętego zmniejszeniem do powierzchni działek, na których zobowiązanie powinno być realizowane. Podobnie, w kontekście instytucji przedawnienia, ustalenia organów są prawidłowe i bezsporne. Dyrektor Agencji słusznie zauważył, że w niniejszej sprawie nie mógł znaleźć zastosowania przepis art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. z późn. zm.). Należy bowiem zauważyć, że w przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku ulega przedłożeniu do momentu ostatecznego zakończenia programu. W odniesieniu do płatności w ramach PROW 2007-2013, przez dzień ostatecznego zakończenia programu należy rozumieć datę, do której możliwe jest dokonywanie wypłat w ramach programu, tj. nie wcześniej niż 31 grudnia 2015 r.
Wobec powyższego, organ odwoławczy prawidłowo ustalił, że kwota płatności w wysokości 23 895,80 zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004, art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009, art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 i jednocześnie nie zachodzą negatywne przesłanki obowiązku zwrotu tej płatności, o których mowa w art. 73 ust. 4 i 5, art. 80 ust. 3 2009 , art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011.
Wbrew zarzutowi skargi, organy obu instancji postępowały, zgodnie z ww. przepisami. Z akt sprawy wynika, że organy administracji oparły się na prawidłowo zebranym w sprawie materiale dowodowym, wyczerpująco zbadały istotne okoliczności faktyczne sprawy, przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego, zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej. Skarżąca miała zapewniony czynny udział w postępowaniu.
Przy czym wymaga podkreślenia, że strony oraz inne osoby uczestniczące w postępowaniu, (...) są obowiązane przedstawiać dowody oraz dawać wyjaśnienia co do okoliczności sprawy zgodnie z prawdą i bez zatajania czegokolwiek; ciężar udowodnienia faktu spoczywa na osobie, która z tego faktu wywodzi skutki prawne (art. 21 ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich). Powyższe jest konsekwencją przyjęcia zasady, że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie ciężaru dowodu ulegają znacznemu ograniczeniu z uwagi na art. 21 ust. 1 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich, z zastrzeżeniem zasad i warunków określonych przepisach, o których mowa w art. 1 pkt 1, do postępowań w sprawach indywidualnych rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnej stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, chyba że przepisy ustawy stanowią inaczej.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r. poz. 718) oddalił skargę jako bezzasadną.