III SA/Lu 175/24

III SA/Lu 175/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-05-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska /sprawozdawca/
Ewa Ibrom /przewodniczący/
Iwona Tchórzewska
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 1583/24 - Wyrok NSA z 2025-04-15
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1199
art. 29 ust. 1
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędziowie Asesor WSA Agnieszka Kosowska (sprawozdawca) Sędzia WSA Iwona Tchórzewska Protokolant Starszy asystent sędziego Małgorzata Olejowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 maja 2024 r. sprawy ze skargi W. G. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 11 stycznia 2024 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020) oddala skargę.
Uzasadnienie
Sygn. III SA/Lu 175/24
UZASADNIENIE
Przedmiotem skargi jest decyzja Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako "organ II instancji") z dnia 11 stycznia 2024 r. w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności
z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020).
Stan sprawy przedstawia się następująco.
W. G. (dalej jako "skarżący") w 2016 r. podjął zobowiązanie
rolno-środowiskowo-klimatyczne. W związku z tym decyzją z dnia 23 czerwca
2017 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Białej Podlaskiej (dalej jako "organ I instancji") przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną w ramach pakietu 4. Cenne siedliska i zagrożone gatunki ptaków na obszarach Natura 2000 w ramach wariantu 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki do powierzchni 38,72 ha w wysokości 37 459,33 zł (w tym koszty transakcyjne w wysokości 3 000,00 zł). W ramach podjętego zobowiązania skarżący zobowiązał się do realizacji 5-letniego zobowiązania rolno-środowiskowo- klimatycznego.
W kolejnych latach skarżący składał wnioski o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej.
Decyzją z dnia 6 czerwca 2018 r. organ I instancji przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2017 w łącznej wysokości 35 371,80 zł, w tym
z tytułu:
- wariant 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki w wysokości 34 460,80 zł do powierzchni stwierdzonej 38,72 ha (deklarowana wynosiła 38,91 ha);
- wariant 5.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 911,00 zł do powierzchni deklarowanej i stwierdzonej 1,00 ha.
Jednocześnie w decyzji odmówiono przyznania płatności w ramach wariantu
4.4. Półnaturalne łąki wilgotne oraz odmówiono przyznania kwoty przeznaczonej na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu sporządzenia dokumentacji przyrodniczej.
W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącego, organ II instancji uchylił w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Decyzją z dnia 23 stycznia 2019 r. organ I instancji ponownie przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną w łącznej wysokości
30 868,40 zł, w tym:
- wariant 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki w wysokości 29 957,40 zł;
- wariant 5.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 911,00 zł.
Jednocześnie ponownie odmówiono przyznania płatności w ramach wariantu
4.4. Półnaturalne łąki wilgotne oraz odmówiono przyznania kwoty przeznaczonej na refundację kosztów transakcyjnych.
Jednak decyzja powyższa została po raz kolejny uchylona, a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia.
Decyzją z dnia 27 czerwca 2019 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR
w Białej Podlaskiej przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną
w łącznej wysokości 30 868,40 zł, w tym:
- wariant 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki w wysokości 29 957,40 zł;
- wariant 5.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 911,00 zł.
Jednocześnie ponownie odmówiono skarżącemu przyznania płatności w ramach wariantu 4.4. Półnaturalne łąki wilgotne oraz odmówiono przyznania kwoty przeznaczonej na refundację kosztów transakcyjnych.
Wskazana decyzja kolejny raz została uchylona przez Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia.
Organ I instancji po raz ostatni decyzją z dnia 4 lutego 2020 r. przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną w łącznej wysokości
33 673,68 zł (w tym kwotę przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu sporządzenia dokumentacji przyrodniczej w wysokości 1 000,00 zł), w tym:
- wariant 4.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 1 172,95 zł (w tym kwota kosztów transakcyjnych w wysokości 462,37 zł) do powierzchni stwierdzonej
0,86 ha (powierzchnia deklarowana wynosiła 0,90 ha);
- wariant 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki w wysokości 31 052,10 zł do powierzchni stwierdzonej
37,57 ha (powierzchnia deklarowana wynosiła 38,91 ha);
- wariant 5.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 1 448,63 zł (w tym kwota kosztów transakcyjnych w wysokości 537,63 zł) do powierzchni deklarowanej
i stwierdzonej 1,00 ha.
Decyzją z dnia 18 maja 2020 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w sprawie przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020) na rok 2017.
Wyrokiem z dnia 24 listopada 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Lublinie w sprawie sygn. akt: III SA/Lu 404/20 uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR.
W wyniku ponownie prowadzonego postępowania decyzją z dnia 15 kwietnia 2021 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR ponownie utrzymał
w mocy decyzję organu I instancji.
Jednak wyrokiem z dnia 18 listopada 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Lublinie w sprawie sygn. akt: III SA/Lu 317/21 ponownie uchylił decyzję organu
II instancji.
Ostatecznie decyzją nr [...] z dnia 23 lutego 2022 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił w całości decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej z dnia 4 lutego 2020 r. oraz przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2017 w wysokości 33 673,68 zł, w tym kwotę przeznaczoną na refundację kosztów transakcyjnych poniesionych z tytułu sporządzenia dokumentacji przyrodniczej w wysokości
1 000,00 zł), w tym:
- wariant 4.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 1 172,95 zł (w tym kwota kosztów transakcyjnych w wysokości 462,37 zł) do powierzchni stwierdzonej
0,86 ha (powierzchnia deklarowana wynosiła 0,90 ha);
- wariant 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki w wysokości 31 052,10 zł do powierzchni stwierdzonej
37,57 ha (powierzchnia deklarowana wynosiła 38,91 ha);
- wariant 5.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 1 448,63 zł (w tym kwota kosztów transakcyjnych w wysokości 537,63 zł) do powierzchni deklarowanej
i stwierdzonej 1,00 ha.
Wyrokiem z dnia 28 czerwca 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Lublinie w sprawie sygn. akt: III SA/Lu 169/22 oddalił skargę W. G. na decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia 23 lutego
2022 r. w przedmiocie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej na rok 2017.
Kolejna płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna na 2018 r. została przyznana skarżącemu na podstawie decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej z dnia 27 czerwca 2019 r. w łącznej wysokości 30 875,96 zł, w tym:
- wariant 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki w wysokości 29 964,96 zł do powierzchni stwierdzonej
36,98 ha (deklarowana kwalifikowana wynosiła 38,61 ha);
- wariant 5.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 911,00 zł do powierzchni deklarowanej kwalifikowanej i stwierdzonej 1,00 ha.
Jednocześnie w powyższej decyzji odmówiono przyznania płatności w ramach wariantu 4.4. Półnaturalne łąki wilgotne.
W wyniku rozpatrzenia dowołania od decyzji organu I instancji, Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia 13 sierpnia 2019 r. uchylił
w całości zaskarżoną decyzję i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Kierownik Biura Powiatowego ARiMR
w Białej Podlaskiej decyzją z dnia 4 lutego 2020 r. przyznał skarżącemu płatności rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2018 w łącznej wysokości 32 293,29 zł, w tym:
- wariant 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 482,83 zł do powierzchni stwierdzonej 0,53 ha (deklarowana kwalifikowana wynosiła 0,54 ha);
- wariant 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki w wysokości 30 899,46 zł do powierzchni stwierdzonej
37,33 ha (deklarowana kwalifikowna wynosiła 38,61 ha);
- wariant 5.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 911,00 zł do powierzchni deklarowanej kwalifikowanej i stwierdzonej 1,00 ha.
Skarżący ponownie wniósł odwołanie od decyzji organu I instancji. Decyzją
z dnia 18 sierpnia 2020 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił w całości zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej i przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok
2018 w łącznej wysokości 34 815,46 zł, w tym:
- wariant 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 710,58 zł do powierzchni stwierdzonej 0,86 ha (deklarowana kwalifikowana wynosiła 0,90 ha);
- wariant 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki w wysokości 33 193,88 zł do powierzchni zatwierdzonej
37,33 ha (deklarowana kwalifikowana wynosiła 38,25 ha);
- wariant 5.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 911,00 zł do powierzchni deklarowanej kwalifikowanej i zatwierdzonej 1,00 ha.
Wyrokiem z dnia 24 listopada 2020 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Lublinie w sprawie sygn. akt: III SA/Lu 405/20 uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego.
Decyzją z dnia 15 kwietnia 2021 r. organ II instancji uchylił w całości
decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej z dnia 4 lutego
2020 r. i ponownie przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2018 w łącznej wysokości 34 821,43 zł, w tym:
- wariant 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 710,58 zł do powierzchni stwierdzonej 0,86 ha (deklarowana kwalifikowana wynosiła 0,90 ha);
- wariant 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki w wysokości 33 199,85 zł do powierzchni zatwierdzonej
37,33 ha (deklarowana kwalifikowana wynosiła 38,25 ha);
- wariant 5.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 911,00 zł do powierzchni deklarowanej kwalifikowanej i zatwierdzonej 1,00 ha.
Jednak wyrokiem z dnia 18 listopada 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny
w Lublinie w sprawie sygn. akt: III SA/Lu 318/21 uchylił zaskarżoną decyzję Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR.
Ostatecznie w wyniku przeprowadzonego ponownego postępowania odwoławczego Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej i przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2018 w łącznej wysokości 34 821,43 zł, w tym:
- wariant 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 710,58 zł do powierzchni stwierdzonej 0,86 ha (deklarowana kwalifikowana wynosiła 0,90 ha);
- wariant 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki w wysokości 33 199,85 zł do powierzchni zatwierdzonej
37,33 ha (deklarowana kwalifikowana wynosiła 38,25 ha);
- wariant 5.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 911,00 zł do powierzchni deklarowanej kwalifikowanej i zatwierdzonej 1,00 ha.
Skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie na decyzję organu II instancji została oddalona wyrokiem z dnia 28 czerwca 2022 r. w sprawie
III SA/Lu 170/22.
W kolejnym roku decyzją z dnia 27 czerwca 2019 r. organ I instancji przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na 2019 rok w łącznej wysokości 30 875,96 zł, w tym:
- wariant 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 710,58 zł do powierzchni stwierdzonej 0,86 ha (deklarowana kwalifikowana wynosiła 0,90 ha);
- wariant 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki w wysokości 33 223,70 zł do powierzchni stwierdzonej
37,33 ha (deklarowana kwalifikowana wynosiła 38,29 ha);
- wariant 5.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 911,00 zł do powierzchni deklarowanej kwalifikowanej i stwierdzonej 1,00 ha.
W wyniku rozpatrzenia odwołania decyzją nr [...] z dnia 10 sierpnia 2020 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił w całości zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej i przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na rok 2019 w łącznej wysokości 34 774,08 zł, w tym:
- wariant 4.4 Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 710,58 zł do powierzchni stwierdzonej 0,86 ha (deklarowana kwalifikowana wynosiła 0,90 ha);
- wariant 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki w wysokości 33 152,50 zł do powierzchni zatwierdzonej
37,25 ha (deklarowana kwalifikowana wynosiła 38,29 ha);
- wariant 5.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 911,00 zł do powierzchni deklarowanej kwalifikowanej i zatwierdzonej 1,00 ha.
Decyzja organu II instancji wobec jej niezaskarżenia stała się prawomocna.
W ostatnim roku podjętego zobowiązania - decyzją z dnia 10 czerwca
2021 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną w łącznej wysokości 36 344,13 zł, w tym:
- wariant 4.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 482,83 zł do powierzchni stwierdzonej 0,53 ha (powierzchnia deklarowana kwalifikowana wynosiła 0,54 ha);
- wariant 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki w wysokości 34 950,30 zł do powierzchni stwierdzonej 39,27 ha (powierzchnia deklarowana kwalifikowana wynosiła 40,10 ha);
- wariant 5.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 911,00 zł do powierzchni deklarowanej kwalifikowanej i stwierdzonej wynoszącej 1,00 ha.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia 24 sierpnia 2021 r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję
i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W wyniku ponownego prowadzenia postępowania decyzją z dnia 30 listopada 2021 r. organ I instancji przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną w łącznej wysokości 36 620,03 zł, w tym:
- wariant 4.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 482,83 zł do powierzchni stwierdzonej 0,53 ha (powierzchnia deklarowana kwalifikowana wynosiła 0,54 ha);
- wariant 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki w wysokości 35 226,20 zł do powierzchni stwierdzonej
39,58 ha (powierzchnia deklarowana kwalifikowana wynosiła 40,62 ha);
- wariant 5.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 911,00 zł do powierzchni deklarowanej kwalifikowanej i stwierdzonej 1,00 ha.
Od wskazanej decyzji skarżący ponownie wniósł odwołanie. Decyzją z dnia
21 lutego 2022 r. organ II instancji uchylił w całości zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej decyzją nr [...] z dnia 24 marca 2022 r. przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną na 2020 rok w łącznej wysokości 29 039,05 zł, w tym:
- wariant 4.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 482,83 zł do powierzchni stwierdzonej 0,53 ha (powierzchnia deklarowana kwalifikowana wynosiła 0,54 ha);
- wariant 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki w wysokości 27 645,22 zł do powierzchni stwierdzonej
37,45 ha (powierzchnia deklarowana kwalifikowana wynosiła 40,62 ha);
- wariant 5.4. Półnaturalne łąki wilgotne w wysokości 911,00 zł do powierzchni deklarowanej kwalifikowanej i stwierdzonej 1,00 ha.
Wskazana decyzji organu I instancji stała się ostateczna.
W dniu 24 maja 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych przyznanych skarżącemu
w latach 2016-2020.
Decyzją z dnia 29 czerwca 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR
w Białej Podlaskiej ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014- 2020), w wysokości 7 305,08 zł.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia 30 sierpnia 2023 r. uchylił w całości zaskarżoną decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Biura Powiatowego ARiMR
w Białej Podlaskiej decyzją z dnia 21 listopada 2023 r. ustalił skarżącemu kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego (PROW 2014-2020), w wysokości 7 305,08 zł.
Skarżący wniósł odwołanie od wskazanej decyzji, jednak decyzją z dnia
11 stycznia 2024 r. organ II instancji utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że w sprawie istnieje konieczność zastosowania przepisów ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji
i Modernizacji Rolnictwa (Dz. U. z 2023 r., poz. 1199), dalej jako "ustawa o ARiMR"
w brzmieniu obowiązującym na dzień 14 marca 2023 r. Następnie przywołano treść
art. 29 ust. 1, ust. 1c, ust. 2 ustawy o ARiMR i wyjaśniono, że przedmiotem postępowania jest ustalenie, czy w sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z funduszy wskazanych w tym przepisie, a następnie określenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków. Ustalenie, czy przyznane kwoty pomocy są przyznane nienależnie lub w nadmiernej wysokości może wynikać z ustaleń dokonanych w toku postępowania toczącego się na podstawie
art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR, jak też z ostatecznych decyzji wydanych
w postępowaniach w przedmiocie przyznania płatności lub pomocy. Ustalenia te bowiem stanowią podstawę do wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranych płatności.
Organ II instancji wyjaśnił, że kwestia materialno-prawnych przesłanek przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej (PROW 2014-2020), została uregulowana w rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca
2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej
w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz. U. z 2015 r., poz. 415 ze zm.) dalej jako "rozporządzenie w sprawie płatności". Wskazano, że zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne jest realizowane przez okres 5 lat od dnia 15 marca roku,
w którym został złożony wniosek o przyznanie pierwszej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej. Przestrzeganie tych wymogów wiąże się natomiast z posiadaniem przez ten okres gruntów, w stosunku do których przyznano płatności.
Następnie organ II instancji podał, że łączna kwota nienależnie pobranych płatności za rok 2016 wynosi 103,62 zł, za rok 2017 – 368,90 zł, za rok 2018 - 272,66 zł, a za rok 2019 - 272,66 zł. Kwoty te nie przekraczają kwoty stanowiącej równowartość 100 euro, przeliczonej na złote według kursu euro, ustalonego zgodnie z art. 11 ust. 2 rozporządzenia Komisji Nr 907/2014. Tym samym w odniesieniu do wskazanych płatności (za rok 2016, 2017, 2018 i 2019) zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności na podstawie art. 54 ust. 3 lit. a) pkt (i) rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1306/2013 z dnia 17 grudnia 2013 w sprawie finansowania wspólnej polityki rolnej, zarządzania nią i monitorowania jej oraz uchylające rozporządzenia Rady (EWG) nr 352/78, (WE) nr 165/94, (WE) nr 2799/98, (WE) nr 814/2000, (WE) nr 1290/2005
i (WE) nr 485/2008 (Dz. Urz. UE L. 2013.347.549 z dnia 20 grudnia 2013 r. ze zm.), zgodnie z którym w należycie uzasadnionych przypadkach państwa członkowskie mogą zadecydować o zaprzestaniu odzyskiwania. Taka decyzja może zostać podjęta jedynie
w przypadku gdy łączna kwota już dokonanych oraz przewidywanych kosztów odzyskiwania przewyższa kwotę do odzyskania; warunek ten uznaje się za spełniony jeżeli kwota do odzyskania od beneficjenta w kontekście płatności indywidualnej
w ramach programu pomocy lub środka wsparcia nie przekracza 100 EUR, nie licząc odsetek.
Natomiast w odniesieniu do wariantu 4.8 Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki kwota stanowiąca różnicę pomiędzy sumą płatności wypłaconą w dniu 30 czerwca 2021 r. a przyznaną decyzją nr [...] z dnia 10 czerwca 2021 r., tj. 34 950,30 zł, a kwotą płatności w tym
wariancie przyznaną w ostatecznej decyzji nr [...] z dnia 24 marca
2022 r., tj. 27 645,22 zł, stanowi płatności pobrane nienależnie w wysokości
7 305.08 zł. Organ II instancji odnosząc się do kwestii odstąpienia od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności w wariancie 4.8 podkreślił, że kwota 7 305,08 zł przekracza kwotę stanowiącą równowartość 100 euro, przeliczoną na złote, a tym samym w odniesieniu do wskazanej płatności nie zachodzą przesłanki uzasadniające odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności.
Organ II instancji przeanalizował także przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności określone w art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 z dnia 17 lipca 2014 r. ustanawiającego zasady stosowania rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE)
nr 1306/2013 w odniesieniu do zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli, środków rozwoju obszarów wiejskich oraz zasady wzajemnej zgodności (Dz. Urz. UE L 227
z dnia 31 dnia 2014 r., str. 69) i wyjaśnił, że płatności wypłacone w dniu 30 czerwca 2021 r. na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej
z dnia 10 czerwca 2021 r. wynikały z pomyłki organu, bowiem organ I instancji przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną m.in. bez uwzględnienia całości zgromadzonych w sprawie dokumentów, a także bez uwzględnienia aktualnych powierzchni wynikających wprost z § 15 ust. 3 rozporządzenia w sprawie płatności,
tj. nie większych niż maksymalny kwalifikowalny obszar, o którym mowa odpowiednio
w art. 5 ust. 2 lit. b rozporządzenia nr 640/2014, określony w systemie identyfikacji działek rolnych, o którym mowa w przepisach o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Jednak podkreślono, że za rzetelność danych podanych we wniosku
o przyznanie płatności odpowiada rolnik, który powinien być najlepiej zorientowany, co do zakresu w jakim grunt jest użytkowany rolniczo zgodnie z normami. Obowiązkiem skarżącego, jako rolnika, było zatem deklarowanie powierzchni faktycznie użytkowanej rolniczo, zgodnej ze stanem faktycznym w roku składania wniosku. Trudno przyjąć, że skoro skarżący we wniosku o dopłaty na 2020 r. zgłosił grunty, sporządzając błędną deklarację (zawyżając powierzchnię uprawnioną do płatności), to błąd ten odnoszący się do rzeczywistego użytkowania przez niego gruntów, nie mógł zostać przez niego wykryty. Tym bardziej, że skarżący od wielu lat ubiega się o płatności. W ocenie organu II instancji błąd rozumiany jako zgłoszenie we wniosku do płatności działek rolnych niebędących w całości w użytkowaniu rolniczym strony wnioskującej, niewątpliwie mógł zostać w zwykłych okolicznościach przez stronę wykryty.
Organ II instancji wskazał również, że nie zaistniały przesłanki wymienione
w art. 3 ust. 1 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE EURATOM) Nr 2988/95
z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312 s. 1 z dnia 23 grudnia1995 r. ze zm.). Zdaniem Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR, nie budzi wątpliwości, że wypłacane na rzecz skarżącego świadczenia z tytułu płatności rolno-środowiskowo- klimatycznych za rok 2020 realizowane były w ramach programów wieloletnich, polegających na corocznym składaniu wniosków o przyznanie płatności za poszczególne lata. W związku z tym, szkoda dla budżetu wspólnoty powstała w dacie wypłaty pomocy za rok 2020, która miała miejsce w dniu 30 czerwca 2021 r., dlatego też termin przedawnienia roszczeń o zwrot nienależnie pobranych płatności za rok 2020 nie minął w dacie wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności na rok 2020, tj. 24 maja 2023 r. Wobec tego, organ I instancji mógł wydać decyzję o zwrocie nienależnie pobranych płatności, gdyż nie zaistniała negatywna przesłanka w postaci upływu terminu przedawnienia, nawet mimo tego, że decyzja ta została prawidłowo doręczona skarżącemu dopiero w dniu 23 listopada 2023 r. Poza tym stosownie do art. 3 ust. 1 akapit 3 rozporządzenia nr 2988/95 termin przedawnienia nieprawidłowości przerywa każdy akt właściwego organu władzy odnoszący się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości, o którym zawiadamia się właściwą osobę. W przedmiotowej sprawie na przerwanie biegu terminu miały wpływ następujące dokumenty, tj. zawiadomienie z dnia 24 maja 2023 r. o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych oraz kolejne decyzje w tej sprawie ustalające kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu działania rolno-środowiskowo-klimatycznego w wysokości 7 305,08 zł.
Organ II instancji wyjaśnił również, że uczestnictwo w programie rolno-środowiskowo-klimatycznym nie jest obowiązkowe, a płatności przyznane są na wniosek beneficjenta składany każdego roku. Chcąc skorzystać z przywilejów wynikających z realizacji programu, należy dostosować się w pełni do bardzo precyzyjnych, sformalizowanych wymogów, jakimi program ten jest obwarowany. Korzystanie z pomocy oznacza, że producent rolny po zapoznaniu się ze szczegółowymi warunkami i trybem udzielania tego wsparcia podejmuje decyzję
o skorzystaniu z tej pomocy. Rolnik, który podejmuje się - w zamian za płatności - realizacji programu przez okres 5 lat, zobowiązuje się w ten sposób do realizacji ściśle określonych działań. Podkreślono, że postępowanie o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej jest postępowaniem wnioskowym. Oznacza to, że rolnik odpowiada za treść składanego wniosku o przyznanie płatności oraz zrealizowanie podjętego 5-letniego zobowiązania, niezależnie od tego, czy wniosek wypełnił samodzielnie, czy przy pomocy innej osoby. Zatem to wnioskodawca winien wykazać się wiedzą, jaki obszar poszczególnych działek ewidencyjnych objęty jest zobowiązaniem. Organ II instancji zwrócił również uwagę, że organy związane są treścią wniosku. Błędy popełniane przez rolnika, podczas wypełniania i składania wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej, nie mogą stanowić podstawy do odstąpienia od ustalania kwoty nienależnie pobranych płatności. Obowiązujące przepisy prawa wskazują jednoznacznie, że rolnik występujący
z wnioskiem o płatność musi dołożyć szczególnej staranności przy wypełnianiu wniosku, skoro błędy w tym zakresie mogą nieść tak daleko idące konsekwencje.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie W. G. zarzucił decyzji organu II instancji naruszenie:
1. art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. w. zw. z art. 138 § 2 k.p.a. poprzez niezasadne zaniechanie uchylenia decyzji organu I instancji z dnia 21 listopada 2023 r., pomimo niewykonania wytycznych zawartych w decyzji kasatoryjnej z dnia 30 sierpnia
2023 r., w części, w jakiej organ odwoławczy nakazał Kierownikowi Biura Powiatowego ARMiR w Białej Podlaskiej uwzględnić badanie konieczności poczynienia ustaleń faktycznych dotyczących możliwej omyłki organu i możliwości wykrycia błędu przez beneficjenta w "zwykłych okolicznościach" zważywszy liczbę uchyleń decyzji o przyznaniu płatności, które stanowiły podstawę ustaleń wysokości dokonanej płatności;
2. art. 140 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 11 k.p.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji, w części dotyczącej ustosunkowania się do zarzutów strony, bez uwzględnienia treści podniesionych w odwołaniu z dnia 6 grudnia 2023 r., co do konieczności poczynienia ustaleń faktycznych dotyczących możliwej omyłki organu
i możliwości wykrycia błędu przez beneficjenta w "zwykłych okolicznościach" - co skutkuje niejasnością decyzji;
3. art. 29 ustawy o ARiMR wobec zaniechania przeprowadzenia w całości samodzielnego postępowania w przedmiocie ustalenia rzekomo nadmiernie pobranych płatności, nie uwzględniając słusznego poglądu, że "postępowanie prowadzone na podstawie art. 29 ustawy jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym, w ramach którego poprzez wydanie decyzji ustala się kwotę nienależnie lub nadmiernie pobranych środków pochodzących z funduszy Unii Europejskiej oraz odpowiednich funduszy krajowych", wobec zaniechania własnych ustaleń w zakresie tego, czy w 2020 r. istotnie doszło do zmniejszenia obszaru, na jakim realizowano zobowiązanie, poprzestając na uwzględnieniu jedynie tego, że organ wydał uprzednio decyzję ostateczną, w żaden sposób nie czyniąc ustaleń faktycznych w zakresie danych pochodzących z systemu informacji geograficznych, czy innych źródeł pozwalających na weryfikację prawidłowości realizacji podjętego zobowiązania.
Wobec tak postawionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że poprzednia decyzja organu II instancji nakazywała organowi I instancji - dokonanie konieczności poczynienia ustaleń faktycznych dotyczących możliwej omyłki organu i możliwości wykrycia błędu przez beneficjenta w "zwykłych okolicznościach". Jego zdaniem decyzja organu I instancji nie zawiera w swej treści informacji jakie fakty podlegały badaniu przez ten organ
i jakie zostały w związku z tym poczynione ustalenia – poprzestając, w zasadzie, na lakonicznym stwierdzeniu, że skoro rolnik występuje z wnioskiem o płatność, to jest zorientowany, co do faktów stanowiących podstawę wniosku o płatność.
W ocenie skarżącego, rzecz jednak w tym, czego dowodem jest niniejsze postępowanie, że w sprawie dotyczącej płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych dochodziło do licznych (co sam organ II instancji wskazuje) rozstrzygnięć uchylających
i zmieniających decyzje dotyczące tych płatności. Zasadnym jest w tej sytuacji badanie zarówno kwestii tego, w jaki sposób, w dacie składania wniosku o płatność za
2020 r. (bo tej części rozstrzygnięcia dotyczy w zasadzie niniejsza skarga), organy kwalifikowały powierzchnię działek zgłoszonych do działania, i jaką ich powierzchnię ustalały - tj. na dany etap postępowania uznawały za kwalifikującą się do płatności. Ma to znaczenie o tyle, że jeśli uznawać, że w danym momencie - na dzień składania wniosku powierzchnia przyjmowana przez organ była większa, aniżeli ostatecznie przyjęta w decyzji z dnia 24 marca 2022 r., która uzyskała przymiot ostateczności, to na dzień składania wniosku tj. 14 czerwca 2020 r. organy uznawały powierzchnię łączną 39,23 ha (co wynika z decyzji dotyczących 2019 r.), a w decyzji z dnia 24 marca
2022 r. powierzchnię mniejszą tj. 38,98 ha. Koniecznym i zasadnym było zatem badanie faktów, co do błędu organu, który przez producenta rolnego nie mógł być wykryty
w zwykłych okolicznościach.
Zdaniem skarżącego uzasadnienie faktyczne decyzji, odnośnie powodów dla których uznano, że część powierzchni nie jest powierzchnią kwalifikowaną, a co za tym idzie, że nie było słusznym dokonanie płatności z tego tytułu nie istnieje. Rozstrzygnięcie przybiera postać arbitralnego stwierdzenia, że "jest jak jest". Nie wskazano bowiem, co tak naprawdę przekonało organy obu instancji, iż część działki nie spełnia wymogów kwalifikacyjnych, a co za tym idzie, że płatność miała charakter nienależny. Uzasadnienie decyzji nie wskazuje w konkretnym stanie faktycznym co stanowiło taką podstawę.
W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył co następuje.
W pierwszej kolejności należy przyznać rację organowi II instancji, że
w przedmiotowej sprawie zastosowanie znajdzie art. 29 ustawy o ARiMR
w brzmieniu obowiązującym do dnia 14 marca 2023 r. Zgodnie bowiem z art. 158 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz.U. z 2023 r., po. 412) w sprawach dotyczących ustalenia nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych, w których płatność lub pomoc finansowa zostały przyznane na podstawie przepisów o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020, stosuje się przepisy ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w brzmieniu dotychczasowym.
Zgodnie z art. 29 ust. 1 ustawy o ARiMR środki publiczne:
1) pochodzące z funduszy Unii Europejskiej,
2) krajowe, przeznaczone na:
a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej,
b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej
- podlegają zwrotowi, jeżeli płatność lub pomoc finansowa wypłacone z tych środków zostały przyznane nienależnie lub zostały pobrane w nadmiernej wysokości
w wyniku naruszenia prawa lub w przypadkach określonych w przepisach odrębnych dotyczących przyznawania lub wypłaty płatności lub pomocy finansowej lub zwrotu tych środków.
Zgodnie natomiast z § 34 ust. 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 18 marca 2015 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu przyznawania pomocy finansowej w ramach działania "Działanie rolno-środowiskowo-klimatyczne" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna podlega zwrotowi w trybie i na zasadach określonych
w przepisach o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa.
Ustalenie kwoty przyznanych nienależnie lub pobranych w nadmiernej wysokości środków publicznych, o których mowa w ust. 1, następuje w drodze decyzji administracyjnej (art. 29 ust. 1c ustawy o ARiMR), a właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (art. 29 ust. 2 ustawy o ARiMR).
W orzecznictwie podkreśla się, że decyzja wydana na podstawie powołanego powyżej przepisu ma rozstrzygać nie tylko o tym, czy płatność została dokonana nienależnie, ale także o tym czy obowiązek zwrotu płatności przez rolnika ma zastosowanie w danych okolicznościach. Przyjmuje się także, że postępowanie
w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności jest samodzielnym postępowaniem administracyjnym prowadzonym w trybie art. 29 ust. 1 ustawy
o ARiMR, na podstawie którego organ ustala - w drodze decyzji administracyjnej - kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Zatem przedmiotem badania w tym postępowaniu jest ustalenie, czy w danej sprawie doszło do nienależnego lub nadmiernego pobrania środków pochodzących z wymienionych w tym przepisie funduszy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 czerwca 2019 r. sygn. I GSK 192/18).
Decyzja wydana na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR jest decyzją pokontrolną, stwierdzającą pewien obowiązek, na skutek niewłaściwego skorzystania
z przyznanego stronie uprawnienia. Decyzja o zwrocie nienależnie pobranych płatności obejmuje więc swoim zakresem pobranie środków publicznych przekazanych na rachunek bankowy wnioskodawcy, uznanych następnie za pobrane nienależnie
z powodu niedotrzymania warunków zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego.
W tym kontekście należy przede wszystkim doprecyzować, że spór w sprawie dotyczy jedynie kwoty nienależnie pobranych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych za rok 2020 w wariancie 4.8. Ochrona siedlisk lęgowych ptaków: rycyka, kszyka, krwawodzioba lub czajki.
W przypadku płatności za 2020 rok do wariantu 4.8 – skarżący złożył wniosek,
w którym zadeklarował 40,10 ha powierzchni gruntu, na jakiej realizowane jest zobowiązanie. Sam więc wskazał taką powierzchnię ubiegając się o przyznanie płatności. Trudno oczekiwać, że już w tym momencie skarżący popełnił omyłkę, skoro
w decyzji organu I instancji wydanej po raz pierwszy w sprawie, płatność za 2020 rok przyznana została skarżącemu do wariantu 4.8 do powierzchni stwierdzonej 39,27 ha. Skarżący zakwestionował tę decyzję nie godząc się z ustaloną powierzchnią
i podnosząc, że bezpodstawnie pomniejszona została mu powierzchnia gruntów objętych zobowiązaniem (k. 1292 akt adm.). Innymi słowy już na początku sprawy skarżący konsekwentnie twierdził, że powierzchnia podjętego zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego w 2020 roku jest większa, niż wynika to
z dotychczasowych decyzji. W ocenie sądu nie może tu być mowy o pomyłce
w zadeklarowanej powierzchni, bowiem skarżący zdecydowanie stał na stanowisku, że podjęte zobowiązanie realizuje na powierzchni ponad 40 ha, pomimo, że
w 2016 r. podjął zobowiązanie do powierzchni 38,72 ha (w wariancie 4.8).
Na podstawie wskazanej (pierwszej) decyzji przyznającej skarżącemu płatność za 2020 rok – zostały mu wypłacone środki w wysokości 34 950,30 zł.
Organ I instancji orzekając po raz drugi przyznał skarżącemu płatność do wariantu 4.8 do powierzchni stwierdzonej 39,58 ha. Również i ta decyzja została zaskarżona, a skarżący podobnie jak poprzednio podkreślał, że błędnie pomniejszono mu powierzchnię objętą zobowiązaniem (k. 1323 akt. adm.).
Finalnie trzecią decyzją organu I instancji w tej sprawie, przyznano skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną za 2020 r. do wariantu 4.8 do powierzchni gruntu 37,45 ha, co przełożyło się na kwotę płatności wynoszącą 27 645,22 zł. Decyzja ta nie była już kwestionowana przez skarżącego, wobec tego stała się ostateczna.
Sąd zwraca uwagę, że skarżący już w tym momencie powinien mieć świadomość, że kwota faktycznie wypłaconych mu płatności jest wyższa dokładnie
o 7 305,08 zł, niż wynika to z ostatecznej decyzji administracyjnej organu I instancji (34 950,30 – 27 645,00 = 7 305,08).
W przedmiotowej sprawie kwota 7 305,08 zł stanowi właśnie nienależnie pobraną płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną za 2020 r. Kwota ta nie wynika z naruszenia pięcioletniego zobowiązania w całym okresie, ale z różnicy jaka powstała w toku postępowania o przyznanie płatności za 2020 rok. Innymi słowy skarżącemu wypłacono wyższą kwotę, niż wynika to z ostatecznej decyzji administracyjnej. Nie mamy tu więc do czynienia z klasycznym przypadkiem niewywiązania się z podjętego wieloletniego zobowiązania, ale z sytuacją wypłaty środków w nadmiernej wysokości.
W orzecznictwie trafnie podkreśla się, że sytuacja, w której dochodzi do nienależytego pobrania płatności ma miejsce również wówczas, gdy wspomniane środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej (oraz nastąpi ich wypłata),
a następnie stwierdzone zostanie, że przedmiotowa decyzja została wydana
z naruszeniem prawa, bowiem strona nie spełniła przesłanek do pobrania przedmiotowych płatności, z czego wynika, iż środki finansowe przekazane na rachunek strony stanowią płatności nienależne (zob. wyroki NSA z: 22 czerwca
2012 r., sygn. akt II GSK 822/11, 27 września 2017 r., sygn. akt II GSK 1302/17,
z 14 grudnia 2016 r., sygn. akt II GSK 2715/16, z 20 czerwca 2017 r., sygn. akt
II GSK 3077/16).
Mając na uwadze powyższe, sąd nie podziela argumentacji skargi w zakresie
w jakim zarzuca ona organowi II instancji naruszenie art. 29 ustawy o ARiMR.
W zaskarżonej decyzji organ samodzielnie i na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach prawy ustalił, że skarżącemu za 2020 rok wypłacono kwotę płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych w zawyżonej wysokości. Okoliczności te, zdaniem sądu, są bezsporne. Należy bowiem pamiętać, że prawidłowa wysokość płatności do wariantu 4.8 za 2020 rok została ustalona na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej z dnia 24 marca 2022 r.
W tym miejscu należy podkreślić, że decyzja ta stała się ostateczna. Zasada trwałości decyzji ostatecznych, przewidziana w art. 16 k.p.a. oznacza przyjęcie domniemania legalności (prawidłowości) i mocy obowiązującej decyzji ostatecznych.
W wyroku z 28 lutego 2012 r., I OSK 1738/11, Naczelny Sąd Administracyjny wprost stwierdził, że dopóki decyzja ostateczna nie zostanie wyeliminowana z obrotu
w sposób przewidziany prawem, będzie ona wywoływać skutek wiążący trwale podmioty i strony zainteresowane rozstrzygnięciem.
W związku z tym organy, na podstawie, z jednej strony, dokonanego na rzecz skarżącego przelewu, a z drugiej, na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej przyznającej płatność, trafnie uznały, że skarżący faktycznie otrzymał zawyżoną płatność za 2020 rok. Ustalenia te znajdują w pełni potwierdzenie w materiale dowodowym.
Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 76 § 1 ustawy z dnia
14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), dalej jako "k.p.a." dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone.
W orzecznictwie uznaje się, że walor dokumentu urzędowego ma m.in. decyzja administracyjna (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 maja 2014 r., sygn.
I OSK 2384/12). Dokumentom urzędowym art. 76 § 1 k.p.a. przyznaje zwiększoną moc dowodową w takim znaczeniu, że stanowią one dowód zupełny tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Dokumentom urzędowym przysługuje domniemanie zgodności z prawdą oświadczenia organu zawartego w dokumencie. Cechą dokumentu urzędowego jest także tzw. formalna i materialna moc dowodowa. Formalna (zewnętrzna) moc dowodowa dokumentu wynika z tego, że został on wydany przez osobę uprawnioną i został skierowany na zewnątrz w celu wywołania pożądanego skutku. Materialna (wewnętrzna) moc dowodowa jest z kolei związana z treścią samego dokumentu i dotyczy znaczenia oraz skuteczności prawnej oświadczenia zawartego
w dokumencie i jego komunikatywności w kontekście postępowania dowodowego (zob. H. Knysiak-Sudyka [w:] A. Cebera, J. G. Firlus, A. Golęba, T. Kiełkowski, K. Klonowski, M. Romańska, H. Knysiak-Sudyka, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. III, Warszawa 2023, art. 76.).
W związku z tym ostateczna decyzja administracyjna Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej z dnia 24 marca 2022 r. – jako dokument urzędowy – posiada moc dowodową (zewnętrzną i wewnętrzną), a to oznacza, że dopóki pozostaje ona w obrocie prawnym oraz nie zostanie skutecznie obalone domniemanie jej zgodności z prawdą – wiąże organy w sprawie i stanowi dowód przesądzający o prawidłowej wysokości płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej należnej skarżącemu za 2020 rok.
Należy również zwrócić uwagę, że na gruncie prawa wspólnotowego obowiązek zwrotu pobranej nienależnie lub w nadmiernej wysokości pomocy wynika z przepisów rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014. Zgodnie z art. 7 ust. 1 tego rozporządzenia, w przypadku dokonania nienależnej płatności beneficjent zwraca odnośną kwotę powiększoną, w stosownych przypadkach, o odsetki obliczone zgodnie z ust. 2. W omawianym przypadku środki publiczne wypłacone skarżącemu z tytułu realizacji przedsięwzięć rolno-środowisko-klimatycznych za rok 2020 pochodziły ze środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich (EFRROW) oraz ze środków krajowych przeznaczonych na współfinansowanie,
a zatem z funduszy, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 lit. a ustawy o ARiMR.
Jednocześnie obowiązek zwrotu pobranych nienależnie płatności wynika wprost z art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020
(Dz. U. z 2023 r., poz. 2298), zgodnie z którym, nienależne kwoty pomocy i pomocy technicznej, podlegają zwrotowi wraz z odsetkami określonymi jak dla zaległości podatkowych, chyba że przepisy, o których mowa w art. 1 pkt 1 lub przepisy ustawy stanowią inaczej.
Sąd w niniejszej sprawie nie ma wątpliwości, że płatność rolno-środowiskowo-klimatyczna za 2020 rok została skarżącemu wypłacona w nadmiernej wysokości.
Fakt wypłaty środków na rzecz rolnika w nadmiernej wysokości, nie przesądza jeszcze o bezwarunkowym obowiązku zwrotu tych świadczeń.
Przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności, określone zostały w art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE)
Nr 809/2014. Przepis ten stanowi, że obowiązek zwrotu, którym mowa w ust. 1, nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez beneficjenta
w zwykłych okolicznościach. Jednak w przypadku gdy błąd dotyczy elementów stanu faktycznego istotnych dla obliczania przedmiotowej płatności, akapit pierwszy stosuje się jedynie, jeśli decyzja o odzyskaniu nie została przekazana w terminie 12 miesięcy od dokonania płatności.
Z treści cytowanego przepisu wynika, iż przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu muszą być spełnione łącznie, tj.
1) płatność dokonana musi być na skutek błędu organu,
2) błąd jest tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach (por. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2011 r., sygn. akt II GSK 594/10
i wyrok NSA z dnia 24 kwietnia 2013 r., sygn. akt II GSK 315/13).
Ponadto, w orzecznictwie sądowym wskazuje się, że celem, określonego
w art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 wyjątku od zasady, że płatności nienależnie lub nadmiernie pobrane powinny zostać zwrócone, jest zwolnienie z obowiązku zwrotu tylko w takich sytuacjach, w których to błąd organu spowodował wypłatę nienależnej płatności. Chodzić tu będzie o tę część rozstrzygnięcia, za którą w całości i niezależnie od rolnika odpowiada organ
(por. wyroki NSA: z dnia 22 listopada 2018 r., sygn. akt I GSK 2071/18; z dnia
18 grudnia 2020 r., sygn. akt I GSK 1191/20).
Organ II instancji nie kwestionuje, że wypłata skarżącemu kwoty 34 950,30 zł – na podstawie decyzji administracyjnej, która została następnie uchylona – było błędem organu. Zdaniem sądu należy jednak przyznać rację organowi II instancji, że błąd ten mógł zostać wykryty przez rolnika w zwykłych okolicznościach. Należy bowiem podkreślić, że skarżący wniósł odwołanie od tej decyzji. Uznawał więc rozstrzygnięcie organu I instancji za wadliwe. Podobnie jeszcze dwukrotnie składał odwołania od decyzji organu I instancji. Finalnie – co nie jest sporne – nie złożył odwołania od ostatniej decyzji organu I instancji. Przy czym decyzja ta – analogicznie jak poprzednie – przyznawała skarżącemu płatność do mniejszej powierzchni, niż wynikało to
z wniosku.
W ocenie sądu nie są wiarygodne twierdzenia, że skarżący nie mógł wykryć błędów organu, w sytuacji, gdy również w poprzednich latach wielokrotnie kwestionował rozstrzygnięcia organów w jego sprawie. Skarżący praktycznie od samego początku we wnioskach deklarował powierzchnię większą niż maksymalna powierzchnia kwalifikująca się do pomocy. Należy zgodzić się z organem II instancji, że zobowiązanie rolno-środowiskowo-klimatyczne jest "definiowane" w znacznym stopniu przez samego rolnika. Deklaruje on bowiem we wniosku o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w ramach jakiego pakietu lub wariantu to zobowiązanie będzie realizowane oraz na jakim obszarze będzie ono realizowane. Za rzetelność danych we wniosku
o przyznanie każdej płatności, odpowiada występujący z nim rolnik. Deklaracja we wniosku o przyznanie płatności do gruntów, na których realizowany jest określony wariant programu, jest zatem nie tylko formalnością mającą znaczenie dla przyznania płatności rolno-środowiskowo-klimatycznej w danym roku, ale stanowi ważny element kontroli realizacji tegoż programu, bowiem to właśnie deklaracja rolnika stanowi podstawę typowania gospodarstwa do kontroli na miejscu oraz weryfikacji prawidłowości realizacji zobowiązania w ujęciu wieloletnim. Obowiązkiem wnioskodawcy składającego wniosek jest zapoznanie się z jego treścią i jego prawidłowe wypełnienie. Poprzez złożenie podpisu na wniosku wnioskodawca przyjmuje na siebie odpowiedzialność za jego treść i kształtuje zakres złożonego żądania.
Zdaniem sądu należy zwrócić uwagę na jeszcze jedną kwestię. Z planu działalności, sporządzonego przez eksperta przyrodniczego (k. 163-161 akt adm.) wynika, że płatności rolno-środowiskowo-klimatyczne w ramach Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 stanowiły kontynuację pakietu z PROW 2007-2013. Można więc i należy oczekiwać, że skarżący przystępując do określonego zobowiązania będzie miał wiedzę o nieruchomościach, które zgłasza do płatności.
W orzecznictwie wskazuje się, że możliwość wykrycia błędu organu, o której mowa w art. 7 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego Komisji (UE) Nr 809/2014 to nie tylko sytuacja, w której beneficjent posiada wiedzę o rzeczywistym stanie prawnym
i faktycznym w zakresie braku podstaw do dokonania płatności, ale również stan,
w którym rolnik - przy dołożeniu należytej staranności - mógł się dowiedzieć, że część wypłacanych mu płatności kwalifikuje się jako nienależna (por. wyroki NSA: z dnia
22 listopada 2018 r., sygn. akt I GSK 2071/18; z dnia 18 grudnia 2020 r., sygn. akt
I GSK 1191/20).
Wobec powyższego sąd nie miał wątpliwości, że doszło do pobrania
przez skarżącego nienależnych płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych za
2020 r. w wysokości 7 305,08 zł, co obligowało organ do wszczęcia postępowania administracyjnego i wydania na podstawie art. 29 ust. 1 i 2 ustawy o ARiMR decyzji
w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności.
Należy również podzielić argumentację organu II instancji, że w sprawie nie doszło do przedawnienia. Zgodnie z art. 3 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) Nr 2988/95 okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości określonej w art. 1 ust. 1. Zasady sektorowe mogą jednak wprowadzić okres krótszy, który nie może wynosić mniej niż trzy lata.
W przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu.
Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo.
Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.
Wskazać w tym miejscu należy na stanowisko TSUE, że aktem, który może skutecznie przerwać bieg przedawnienia jest każde zawiadomienie podmiotu, które wskazuje transakcje, w odniesieniu do których podejrzewane jest wystąpienie nieprawidłowości (wyrok z 24 czerwca 2004 r. w sprawie C-278/02 Herbert Handlbauer GmbH).
W tym miejscu należy wskazać, że w orzecznictwie ugruntowane jest stanowisko, że doręczenie stronie zawiadomienia o wszczęciu postępowania
w przedmiocie określenia kwoty przypadającej do zwrotu skutkuje przerwaniem biegu terminu przedawnienia (zob. wyrok NSA z 21 września 2022 r. w sprawie I GSK 2864/18, wyrok NSA z 12 stycznia 2022 r. w sprawie I GSK 1055/21, wyrok NSA
z 5 stycznia 2022 r. w sprawie I GSK 2859/18, wyrok NSA z 28 października
2020 r. w sprawie I GSK 596/18, czy wyrok NSA z 28 maja 2020 r. w sprawie I GSK 1909/19).
W ocenie sądu, również zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania nie znajdują uzasadnienia. Zgodnie z art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. organ odwoławczy wydaje decyzję, w której uchyla zaskarżoną decyzję w całości albo w części i w tym zakresie orzeka co do istoty sprawy albo uchylając tę decyzję - umarza postępowanie pierwszej instancji w całości albo w części. Ponadto organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania,
a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy (art. 138 § 2 k.p.a.). Stosownie natomiast do art. 140 k.p.a. w sprawach nieuregulowanych w art. 136-139 w postępowaniu przed organami odwoławczymi mają odpowiednie zastosowanie przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Organ II instancji prawidłowo utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W związku z tym nie było podstaw do kwestionowania prawidłowości podjętego rozstrzygnięcia.
Argumentacja skarżącego wskazująca na niewykonanie wytycznych wynikających z poprzedniej decyzji organu II instancji, a dotyczących ustaleń
w zakresie możliwej omyłki organu i możliwości wykrycia błędu przez skarżącego
w zwykłych okolicznościach nie jest zasadna. Z treści decyzji organu II instancji
w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że płatności wypłacone w dniu 30 czerwca 2021 r. na mocy decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Białej Podlaskiej
z dnia 10 czerwca 2021 r. wynikały z pomyłki organu, bowiem organ I instancji przyznał skarżącemu płatność rolno-środowiskowo-klimatyczną m.in. bez uwzględnienia całości zgromadzonych w sprawie dokumentów, a także bez uwzględnienia aktualnych powierzchni nie większych niż maksymalny kwalifikowalny obszar. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego ARiMR wprost stwierdza, że doszło do pomyłki po stronie organów. Jednocześnie wyraźnie wskazuje, z czym należy się zgodzić, że za rzetelność danych podanych we wniosku o przyznanie płatności odpowiada rolnik, który powinien być najlepiej zorientowany co do zakresu w jakim grunt jest użytkowany. Obowiązkiem skarżącego jako rolnika było zatem deklarowanie powierzchni faktycznie użytkowanej rolniczo, zgodnej ze stanem faktycznym w roku składania wniosku. Trudno przyjąć, że skoro skarżący we wniosku o dopłaty na 2020 r. zgłosił grunty, sporządzając błędną deklarację (zawyżając powierzchnię uprawnioną do płatności - za którą ponosi odpowiedzialność), to błąd ten odnoszący się do rzeczywistego użytkowania przez niego gruntów, nie mógł zostać przez niego wykryty. Tym bardziej, że skarżący od wielu lat ubiega się o płatności.
Mając na uwadze powyższe skargę należało oddalić na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.).