III SA/LU 172/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuSprawa dotyczyła skargi Z. R. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR) utrzymującą w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. Rolnikowi przyznano rentę strukturalną decyzją z 2005 r. na okres 10 lat. Jednakże, w wyniku postępowania wznowionego z urzędu, stwierdzono, że decyzja przyznająca rentę została wydana z naruszeniem prawa, ponieważ na dzień złożenia wniosku w 2004 r. skarżący nie podlegał wymaganemu ubezpieczeniu społecznemu rolników. Organy administracji uznały, że środki wypłacone na podstawie tej wadliwej decyzji stanowią płatności nienależne i podlegają zwrotowi. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego, w tym kwestionował ustalenie jego złej wiary oraz stosowanie 10-letniego terminu przedawnienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, uznając, że organy prawidłowo ustaliły nienależny charakter pobranych płatności. Sąd podkreślił, że stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa jest wystarczającą podstawą do ustalenia nienależnych płatności, a skarżący nie wykazał działania w dobrej wierze, ponieważ nie dopełnił obowiązku informowania o zatrudnieniu poza rolnictwem, co skutkowało błędnymi danymi we wniosku i pierwotnym zaświadczeniu KRUS. Sąd potwierdził również prawidłowość zastosowania 10-letniego terminu przedawnienia oraz brak przedawnienia w oparciu o przepisy unijne.
Przeanalizuj tę sprawę w pełnym kontekście orzecznictwa.
Analiza orzecznictwa · odpowiedzi na pytania · badanie przepisów · drafting pism.
Wartość praktyczna
Siła precedensu: WysokaUstalenie, że stwierdzenie naruszenia prawa przy przyznaniu świadczenia jest wystarczającą podstawą do żądania zwrotu nienależnych płatności, nawet jeśli pierwotna decyzja nie została uchylona. Interpretacja pojęcia dobrej wiary w kontekście świadczeń rolnych i obowiązków beneficjenta. Zastosowanie terminów przedawnienia w sprawach o zwrot środków unijnych.
Dotyczy specyficznej sytuacji przyznawania rent strukturalnych i zasad ARiMR, ale ogólne zasady dotyczące nienależnych świadczeń, dobrej wiary i przedawnienia mają szersze zastosowanie.
Zagadnienia prawne (4)
Czy stwierdzenie wydania decyzji przyznającej rentę strukturalną z naruszeniem prawa, bez jej uchylenia, stanowi podstawę do ustalenia i żądania zwrotu nienależnie pobranych płatności?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa, nawet jeśli decyzja nie może zostać uchylona z powodu upływu terminu, stanowi wystarczającą podstawę do uznania wypłaconych środków za nienależne i żądania ich zwrotu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że art. 29 ustawy o ARiMR stanowi samoistną podstawę do ustalenia nienależnych płatności. Stwierdzenie naruszenia prawa przy przyznaniu renty, nawet jeśli decyzja nie została uchylona (np. z powodu upływu terminu z art. 146 § 1 k.p.a.), oznacza, że środki były wypłacane bez podstawy prawnej.
Czy rolnik, który nie spełniał warunku podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników w momencie składania wniosku o rentę strukturalną, ale otrzymał świadczenie na podstawie wadliwej decyzji, działał w dobrej wierze?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Nie, rolnik nie działał w dobrej wierze, ponieważ nie dopełnił obowiązku informowania o zatrudnieniu poza rolnictwem, co skutkowało błędnymi danymi we wniosku i pierwotnym zaświadczeniu KRUS. Brak należytej staranności wyklucza dobrą wiarę.
Uzasadnienie
Sąd podkreślił, że dobra wiara wymaga usprawiedliwionego błędu. W tym przypadku błąd wynikał z zaniechania skarżącego, który nie poinformował o zatrudnieniu w ZUS, mimo obowiązku wynikającego z art. 37 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników. Subiektywne przekonanie o spełnieniu warunków nie było usprawiedliwione.
Jaki jest termin przedawnienia dla zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, gdy beneficjent działał w złej wierze?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
W przypadku działania w złej wierze, zastosowanie ma 10-letni termin przedawnienia określony w przepisach unijnych (np. art. 49 ust. 5 rozporządzenia 2419/2001).
Uzasadnienie
Sąd uznał, że skoro skarżący działał w złej wierze, nie można zastosować krótszego, 4-letniego terminu przedawnienia przewidzianego dla sytuacji, gdy beneficjent działał w dobrej wierze lub gdy płatność nastąpiła na skutek pomyłki organu. Zastosowano dłuższy, 10-letni termin.
Czy organ administracji ma obowiązek ustalić kwotę nienależnie pobranych płatności, jeśli pierwotna decyzja przyznająca świadczenie została wydana z naruszeniem prawa, ale nie została uchylona?Ratio decidendi
Odpowiedź sądu
Tak, art. 29 ustawy o ARiMR nakłada na właściwy organ obowiązek wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych środków, jeśli do takiego pobrania doszło, a nie zachodzą przesłanki negatywne.
Uzasadnienie
Przepis art. 29 ustawy o ARiMR jest samoistną podstawą do wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych środków. Nie jest wymagane uprzednie wzruszenie pierwotnej decyzji przyznającej świadczenie.
Przepisy (22)
Główne
u. ARiMR art. 29 § ust. 1
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
u. ARiMR art. 29 § ust. 2
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich art. § 4 § pkt 3
Pomocnicze
k.p.a. art. 151 § § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 16
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 105 § § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich art. art. 1 § ust. 2
Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich art. art. 3 § ust. 1 i 3
Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 art. art. 49 § ust. 1
Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 art. art. 49 § ust. 4
Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 art. art. 49 § ust. 5
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników art. art. 73 § ust. 1
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników art. art. 73 § ust. 4
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników art. art. 73 § ust. 5
Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina art. art. 80 § ust. 1
Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina art. art. 80 § ust. 3
Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich art. art. 5 § ust. 1
Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich art. art. 5 § ust. 3
u. u.s.r. art. 37
Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników
Argumenty
Skuteczne argumenty
Stwierdzenie wydania decyzji przyznającej rentę strukturalną z naruszeniem prawa stanowi samoistną podstawę do ustalenia nienależnie pobranych płatności. • Rolnik nie działał w dobrej wierze, ponieważ nie dopełnił obowiązku informowania o zatrudnieniu poza rolnictwem. • Zastosowanie 10-letniego terminu przedawnienia jest prawidłowe w przypadku działania w złej wierze. • Nie nastąpiło przedawnienie roszczenia o zwrot środków.
Odrzucone argumenty
Decyzja o ustaleniu nienależnych płatności została wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. (sprawa już rozstrzygnięta). • Utrzymanie w mocy decyzji o ustaleniu nienależnych płatności narusza zasadę trwałości decyzji administracyjnej (art. 16 k.p.a.). • Organy zastosowały procedurę ustalenia nienależnych płatności wbrew zasadom praworządności i zaufania obywateli. • Niezastosowanie art. 49 ust. 4, 73 ust. 4, 80 ust. 3, 5 ust. 3 rozporządzeń UE (obowiązek zwrotu nie ma zastosowania z uwagi na pomyłkę organu). • Niezastosowanie art. 49 ust. 5 i 73 ust. 5 rozporządzeń UE (błędne przyjęcie złej wiary i 10-letniego terminu przedawnienia zamiast 4-letniego).
Godne uwagi sformułowania
środki przyznane tą decyzją uznać należy za nienależne • nie można skarżącemu przypisać działania w dobrej wierze • nieznajomość przepisów prawa nie może stanowić okoliczności umożliwiającej odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranej płatności • środki pieniężne przekazywane na jego rachunek z tytułu tego świadczenia zostały pobrane nienależnie • obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej nie wynika z pomyłki organów ARiMR, a jest konsekwencją wyjścia na jaw już po wydaniu decyzji przyznającej płatność nowych okoliczności faktycznych
Skład orzekający
Iwona Tchórzewska
sprawozdawca
Jadwiga Pastusiak
członek
Jerzy Drwal
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że stwierdzenie naruszenia prawa przy przyznaniu świadczenia jest wystarczającą podstawą do żądania zwrotu nienależnych płatności, nawet jeśli pierwotna decyzja nie została uchylona. Interpretacja pojęcia dobrej wiary w kontekście świadczeń rolnych i obowiązków beneficjenta. Zastosowanie terminów przedawnienia w sprawach o zwrot środków unijnych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji przyznawania rent strukturalnych i zasad ARiMR, ale ogólne zasady dotyczące nienależnych świadczeń, dobrej wiary i przedawnienia mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak ważne jest dokładne spełnianie warunków formalnych przy ubieganiu się o świadczenia, nawet jeśli organ popełnił błąd. Pokazuje też, że dobra wiara beneficjenta jest kluczowa dla uniknięcia obowiązku zwrotu środków, a jej brak może prowadzić do poważnych konsekwencji finansowych.
“Rolnik musiał zwrócić rentę strukturalną mimo błędu urzędników – kluczowa była jego własna staranność.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej.
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
- Analiza orzecznictwa i przepisów
- Drafting pism i dokumentów
- Odpowiedzi na pytania prawne
- Pogłębiona analiza z doktryny
Pełny tekst orzeczenia
Oryginalna treść postanowienia (niezmieniona). Otwiera się jako osobna strona.