III SA/LU 172/18

III SA/Lu 172/18 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2018-10-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-04-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Iwona Tchórzewska /sprawozdawca/
Jadwiga Pastusiak
Jerzy Drwal /przewodniczący/
Symbol z opisem
6551
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I GSK 296/19 - Wyrok NSA z 2023-04-14
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 151 § 1 pkt 2; art. 156 § 1 pkt 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2017 poz 2137
art. 29
Ustawa z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - tekst jedn.
Dz.U.UE.L 2001 nr 327 poz 11 art. 49
Rozporządzenie Komisji (WE) Nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiające szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych syystemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92
Dz.U.UE.L 2004 nr 141 poz 18 art. 73
Rozporządzenie Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiające szczegółowe zasady wdrażania wzajemnej zgodności, modulacji  oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniu Rady (WE) nr 1782/2003 ustanawiającego wspólne zasady dla  systemów pomocy bezpośredniej w zakresie wspólnej polityki rolnej oraz określonych systemów wsparcia dla rolników
Dz.U.UE.L 2009 nr 316 poz 65 art. 80
Rozporządzenie Komisji (WE) NR 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady  (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów  wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007  w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora wina
Dz.U.UE.L 2011 nr 25 poz 8 art. 5
Rozporządzenie Komisji (UE) Nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiające szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr  1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju  obszarów wiejskich.
Dz.U.UE.L 1995 nr 312 poz 1 art. 1 ust. 2; art. 3 ust. 1 i 3
Rozporządzenie Rady (WE, EURATOM) NR 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot  Europejskich.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędziowie: WSA Jadwiga Pastusiak, WSA Iwona Tchórzewska (sprawozdawca), Protokolant Asystent sędziego Radosław Kot, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 16 października 2018 r. sprawy ze skargi Z. R. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] lutego 2018 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania Z. R., Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ wskazał na następujące okoliczności stanu faktycznego sprawy.
W dniu 6 sierpnia 2004 r. Z. R. złożył w Biurze Powiatowym ARiMR w Ł. wniosek o przyznanie renty strukturalnej. Do wniosku dołączone zostało m.in. zaświadczenie wydane przez Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówkę Terenową w Ł. znak [...], z którego treści wynikało, że wnioskodawca podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach:
- od dnia 1 stycznia 1991 r. do dnia 30 czerwca 1993 r. z mocy ustawy;
- od dnia 1 marca 2000 r. do dnia 30 czerwca 2000 r. z mocy ustawy;
- nadal od dnia 19 listopada 2000 r. z mocy ustawy.
Postanowieniem z dnia [...] października 2004 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. stwierdził, że Z. R. spełnia warunki określone w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2004 r. Nr 114 poz. 1191 z późn. zm., aktualnie Dz. U. z 2017 r. poz. 1220) niezbędne do uzyskania renty strukturalnej.
Następnie decyzją Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. z dnia [...] marca 2005 r. przyznano skarżącemu rentę strukturalną. Renta została przyznana na okres 10 lat. W kolejnych latach decyzja ta była zmieniana w związku z waloryzacją kwoty najniższej emerytury.
W dniu 23 stycznia 2015 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Ł. wpłynęła informacja z KRUS o okresach podlegania przez Z. R. ubezpieczeniu społecznemu rolników, wraz z decyzją Prezesa KRUS z dnia [...] stycznia 2015 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników. Z dokumentów tych wynika, że Z. R. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników w okresach:
- od 1991.01.01 do 1999.06.30;
- od 2000.03.01 do 2000.06.30;
- od 2000.11.19 do 2001.06.30;
- od 2002.09.01 do 2002.09.30;
- od 2003.02.08 do 2004.06.30;
- od 2005.01.01 do 2014.11.30
Oznacza to, że na dzień złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej Z. R. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników.
Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2015 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. wznowił z urzędu postępowanie zakończone ostateczną decyzją z dnia [...] marca 2005 r. w sprawie przyznania renty strukturalnej.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. stwierdził wydanie decyzji z dnia [...] marca 2005 r. z naruszeniem prawa. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zachodziły podstawy do odmowy przyznania renty strukturalnej z uwagi na niespełnienie warunku określonego w § 4 ust. 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Postanowieniem z dnia [...] września 2015 r. Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR zawiesił postępowanie odwoławcze od decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r. ze względu na toczące się przed Sądem Okręgowym - Sądem Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w L. postępowanie w sprawie uchylenia decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] stycznia 2015 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników. Sąd Apelacyjny w L. wyrokiem wydanym w sprawie o sygn. akt [...] [...] oddalił apelację Z. R. od wyroku, którym Sąd Okręgowy w L. oddalił odwołanie od decyzji Prezesa KRUS z dnia [...] stycznia 2015 r. Postanowieniem z dnia [...] września 2016 r. Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR podjął zawieszone postępowanie odwoławcze, a następnie decyzją z dnia [...] października 2016 r. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r.
Zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2017 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia nienależnie pobranych płatności przyznanych Z. R. z tytułu renty strukturalnej na mocy decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r. o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa.
Decyzją z dnia [...] maja 2017 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł.
Decyzją z dnia [...] lipca 2017 r., nr [...] Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił decyzję z dnia [...] maja 2017 r. i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Organ odwoławczy wyjaśnił, że postępowanie w sprawie ustalenia kwot nienależnie lub nadmiernie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej zostało wszczęte na podstawie decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r. o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa. Natomiast Z. R. nabył prawo do renty na podstawie decyzji z dnia [...] marca 2005 r.
Następnie zawiadomieniem z dnia [...] września 2017 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. wszczął z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych wypłaconych Z. R. na mocy decyzji z dnia [...] marca 2005 r. o przyznaniu płatności z tytułu renty strukturalnej.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r., nr [...] Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. ustalił kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej w wysokości [...] zł.
Po rozpatrzeniu sprawy na skutek odwołania Z. R., Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR zaskarżoną decyzją z dnia [...] lutego 2018 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadniając swoją decyzję organ odwoławczy wskazał, że organ pierwszej instancji na podstawie: art. 49 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001, art. 73 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 oraz art. 5 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 był zobowiązany do ustalenia, czy Z. R. pobrał nienależne lub nadmierne płatności z tytułu renty strukturalnej.
Organ odwoławczy zauważył, że w okolicznościach sprawy nienależny charakter płatności z tytułu renty strukturalnej nie wynika wprost z aktu administracyjnego, który odmawiałby stronie przyznania tych płatności. Jednak płatności, jakie skarżący otrzymał na mocy decyzji z dnia [...] marca 2005 r., są płatnościami nienależnymi w rozumieniu art. 29 ust. ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, gdyż w wyniku postępowania wznowieniowego decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. stwierdzono, że decyzja z dnia [...] marca 2005 r. o przyznaniu renty strukturalnej została wydana z naruszeniem prawa. Stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa co prawda nie powoduje wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji z dnia [...] marca 2005 r. o przyznaniu renty strukturalnej, jednak stwierdza, że decyzja przyznająca płatność jest nieprawidłowa. Wobec tego środki przyznane tą decyzją uznać należy za nienależne. Z dokumentów nadesłanych przez KRUS wynika, że Z. R. w dniu złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej, tj. w dniu 6 sierpnia 2004 r. nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników, a zatem nie spełniał przesłanki do przyznania renty strukturalnej wynikającej z § 4 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Zatem płatności przyznane i wypłacone w ramach renty strukturalnej stanowią kwotę nienależnie pobranych płatności.
W ocenie organu w sprawie nie zostały spełnione przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu nienależnej płatności zawarte w 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 2419/2001, art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 1122/2009 i art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 65/2011. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej nie wynika bowiem z pomyłki organów ARiMR, a jest konsekwencją wyjścia na jaw już po wydaniu decyzji przyznającej płatność nowych okoliczności faktycznych, to jest faktu niepodlegania w dniu złożenia wniosku ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników. Płatność nie była wynikiem pomyłki organu, gdyż organ prawidłowo zweryfikował wniosek o przyznanie renty strukturalnej w oparciu o informacje i oświadczenia oraz przedłożone dokumenty. W dniu 23 stycznia 2015 r. do Biura Powiatowego ARiMR w Ł. wpłynęło pismo KRUS z dnia 19 stycznia 2015 r. informujące o zmianie okresów, w których Z. R. podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. Na skutek wznowienia postępowania zakończonego decyzją z dnia [...] marca 2005 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. stwierdził wydanie decyzji przyznającej rentę strukturalną z naruszeniem prawa.
Organ wskazał, że zgodnie z art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 (dotyczącego płatności na rok 2004) oraz art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) Nr 796/2004 (dotyczącego płatności w latach 2005-2009) obowiązek zwrotu określony w ust. 1 nie ma zastosowania, jeżeli okres między datą płatności pomocy a datą pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze danej płatności jest dłuższy niż dziesięć lat. Jednakże jeśli beneficjent działał w dobrej wierze, okres wskazany akapicie pierwszym jest ograniczony do czterech lat.
W okolicznościach sprawy pierwszym powiadomieniem beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze płatności jest decyzja Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. z dnia [...] czerwca 2015 r. o stwierdzeniu wydania decyzji z naruszeniem prawa. Dlatego za datę pierwszego powiadomienia beneficjenta przez właściwe władze o nieuzasadnionym charakterze płatności należy uznać datę odebrania tej decyzji, to jest dzień 1 lipca 2015 r.
W ocenie organu odwoławczego skarżący nie wykazał, że jego działanie nosiło cechy działania w dobrej wierze, co oznaczałoby skrócenie okresu przedawnienia do czterech lat. W tym zakresie organ wziął pod uwagę przede wszystkim okoliczności, w jakich strona utraciła prawo do ubezpieczenia społecznego rolników, co z kolei spowodowało, że skarżący utracił prawo do przyznania renty strukturalnej ze względu na niespełnienie obligatoryjnego warunku, o którym mowa w § 4 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. O braku podstaw do przyznania postaci renty strukturalnej świadczy fakt niepodlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników z uwagi na podleganie przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu w ZUS. Okoliczność ta została potwierdzona decyzją Prezesa KRUS z dnia [...] stycznia 2015 r. o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników. Dla przyjęcia dobrej wiary istotne jest ustalenie, czy skarżący wiedział, że nie podlega ubezpieczeniu społecznemu rolników z uwagi na podleganie innemu ubezpieczeniu społecznemu (ZUS), a jeżeliby o tym nie wiedział, to czy mógł o tym powziąć wiedzę przy zachowaniu należytej staranności. W tym zakresie organ podkreślił, że skarżący w latach 2001-2004 kilkakrotnie podejmował prace poza rolnictwem oraz otrzymywał z tego tytułu wynagrodzenie. Skarżący, biorąc pod uwagę doświadczenie życiowe i wiedzę, mógł i powinien orientować się w zakresie płaconych przez jego pracodawcę składek, powinien być zatem zorientowany, że jest ubezpieczony w ZUS. Ponadto mógł i powinien, poprzez dochowanie należytej rzetelności, czy to korzystając z wyjaśnień i pouczeń odpowiednich organów bądź informacji prawnika powziąć wiedzę, iż podleganie ubezpieczeniu społecznemu z innego tytułu wyprzedza ubezpieczenie rolnicze. Ustawa o ubezpieczeniu społecznym rolników opiera się bowiem na zasadzie wykluczenia podleganiu temu ubezpieczeniu w czasie podlegania innemu ubezpieczeniu społecznemu, zdefiniowanemu w art. 6 pkt 12.
Jak wynika z pisma KRUS z dnia 27 października 2017 r., uzyskując zaświadczenie z dnia 3 sierpnia 2004 r. o okresie podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników, skarżący nie powiadomił właściwych organów KRUS o swoim ubezpieczeniu w ZUS, celem prawidłowego ustalenia przez te organy okresu podlegania rolniczemu ubezpieczeniu społecznemu. Z informacji z KRUS wynika, że okoliczność zatrudnienia skarżącego poza rolnictwem w ogólne nie była przez beneficjenta zgłaszana, mimo obowiązku wynikającego z art. 37 ustawy z 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, a w konsekwencji okoliczność ta nie była wyjaśniana. Biorąc pod uwagę doświadczenie życiowe, skarżący posiadał wiedzę o faktycznym przebiegu swojego zatrudnienia oraz o tym, że z tego tytułu jest ubezpieczony w ZUS. Mimo to skarżący nie powiadomił o tym fakcie właściwych organów, co stanowi zaniedbanie strony i jest istotną okolicznością, która musi być brana pod uwagę przez organ wydający decyzję o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, gdyż powoduje ustanie ubezpieczenia społecznego rolników.
Organ podkreślił, że skarżący przystąpił do realizacji programu dobrowolnie. Składając wniosek o przyznanie pomocy rolnik winien uprzednio zadbać o uzyskanie wszelkich niezbędnych informacji i wyjaśnienie ewentualnych wątpliwości co do przepisów regulujących przyznanie pomocy. Strona składając wniosek o przyznanie renty strukturalnej złożyła podpis pod oświadczeniem, że zna warunki do przyznania i wypłat renty strukturalnej.
Reasumując, zdaniem organu odwoławczego należy przypuszczać, że skarżący miał świadomość odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne od wypłacanych mu wynagrodzeń i w konsekwencji podlegania z tego tytułu ubezpieczeniu społecznemu innemu niż rolnicze, zatem mógł zdawać sobie sprawę z tego, że nie podlega ubezpieczeniu rolników. Jeżeli nawet przyjąć, że skarżący nie znał przepisów prawa, bądź nie zrozumiał pouczeń, to są to okoliczności leżące po jego stronie, wynikające z zaniechania skarżącego, co nakazuje przyjęcie, że znajdował się on w złej wierze. Nieznajomość przepisów prawa nie może stanowić okoliczności umożliwiającej odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranej płatności.
Wobec uznania, że nie można skarżącemu przypisać działania w dobrej wierze, organ przyjął 10 - letni termin przedawnienia stosownie do 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 oraz art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004.
W konsekwencji organ stwierdził, że w przypadku wypłaty renty strukturalnej: - za miesiąc grudzień 2004 r., wypłaconej w dniu 22.04.2005 r.; - za miesiąc styczeń 2005 r., wypłaconej w dniu 02.06.2005 r.; - za miesiąc luty 2005 r., wypłaconej w dniu 10.06.2005 r.; - za miesiąc marzec 2005 r., wypłaconej w dniu 17.06.2005 r.; - za miesiąc kwiecień 2005 r., wypłaconej w dniu 24.06.2005 r., płatności w łącznej wysokości 7.[...],65 zł nie podlegają odzyskaniu z uwagi na upływ dziesięcioletniego terminu.
Natomiast w odniesieniu do pozostałych wypłat, za okres od maja 2005 r. do listopada 2014 r. organ odwoławczy zauważył, że decyzja z dnia [...] czerwca 2015 r. o stwierdzeniu wydania decyzji przyznającej rentę strukturalną z naruszeniem prawa została doręczona w dniu 1 lipca 2015 r., to jest przed upływem dziesięciu lat od daty płatności. Tym samym kwota nienależnie pobranych płatności wynosi [...] zł i stanowi sumę płatności, jakie skarżący otrzymał z tytułu renty strukturalnej w okresie od maja 2005 r. do końca okresu jej pobierania, to jest do listopada 2014 r.
Organ wskazał, że w zakresie płatności zrealizowanych za lata 2010 i następne zastosowanie znajduje również art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. z późn. zm.). Zgodnie z art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988/95 okres przedawnienia wynosi cztery łata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości, jeśli jednak nieprawidłowość ma charakter ciągły, to okres ten biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W opinii organu odwoławczego moment dopuszczenia się nieprawidłowości to dzień, w którym strona wystąpiła z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej, pomimo braku spełniania warunków jej przyznania. Nieprawidłowość miała charakter ciągły, a za dzień, w którym ustała uznać należy dzień 1 lipca 2015 r. , w którym doręczona została skarżącemu decyzja z dnia [...] czerwca 2015 r. stwierdzająca wydanie decyzji o przyznaniu renty strukturalnej z naruszeniem prawa. Wobec tego okres przedawnienia, o którym mowa w art. 3 ust. 1 akapit drugi rozporządzenia nr 2988/95, nie upłynął.
Odnosząc się do treści odwołania organ odwoławczy podniósł, że przepis art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa stanowi samoistną, odrębną podstawę rozstrzygnięcia w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnej płatności i jej zwrotu, zatem nie wymaga wyeliminowania z obrotu prawnego pierwotnej decyzji o przyznaniu płatności. Stwierdzenie przyznania i wypłacenia renty strukturalnej z naruszeniem obligatoryjnego warunku oznaczało nieprawidłowe wydatkowanie kwot pomocy, która podlega zwrotowi jako płatność nienależna, w trybie art. 29 ustawy o Agencji.
W odniesieniu do zarzutu zawarcia w decyzji organu pierwszej instancji błędnego pouczenia organ odwoławczy zauważył, że skarżący skorzystał z prawa do wniesienia odwołania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie Z. R. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji z dnia [...] lutego 2018 r. oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu pierwszej instancji i umorzenie postępowania administracyjnego, ewentualnie o uchylenie decyzji organów obu instancji i umorzenie postępowania administracyjnego. Skarżący zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
a) art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 6, 7, 16 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a., polegające na utrzymaniu zaskarżoną decyzją w mocy decyzji dotyczącej sprawy już uprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną Dyrektora L. Oddziału Regionalnego ARiMR z dnia [...] lipca 2017 r., co naruszyło dyspozycję ogólnych zasad postępowania administracyjnego, tj. zasady praworządności, zasady prawdy obiektywnej i zasady trwałości decyzji administracyjnej oraz stanowi podstawę dla stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w całości, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.;
b) art. 16 k.p.a. w zw. z art. 151 § 2 k.p.a. w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej, pomimo tego, iż została ona przyznana na podstawie nie uchylonej, a więc wciąż ważnej i funkcjonującej w obrocie prawnym decyzji z dnia [...] marca 2005 r. w sprawie przyznania renty strukturalnej, co jest złamaniem zasady trwałości decyzji administracyjnej;
c) art. 7, 8 k.p.a. w zw. z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, polegające na zastosowaniu przez organy obu instancji procedury ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej wbrew zasadom praworządności i pogłębiania zaufania obywateli, wyrażające się w próbie pociągania do odpowiedzialności finansowej obywatela za skutki decyzji wydanych w wyniku błędu organu administracji publicznej;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy:
a) art. 49 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 (dla płatności na rok 2004), art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 (dla płatności na lata 2005-2009), art. 80 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 (dla płatności na rok 2010), art. 5 ust. 3 rozporządzenia Komisji (WE) nr 65/2011 (dla płatności na lata 2011-2014), poprzez ich niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji w przypadku, gdy obowiązek zwrotu nienależnych płatności nie ma zastosowania z uwagi na przyznanie przedmiotowej płatności na skutek pomyłki organu, który nie mógł być wykryty przez skarżącego;
b) art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004, poprzez ich niezastosowanie i utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji w związku z błędnym przyjęciem działania beneficjenta w złej wierze i ustaleniem dziesięcioletniego, zamiast czteroletniego terminu przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia, w przypadku gdy wszelkie ujawnione w trakcie postępowania okoliczności, to jest fakt opłacania przez stronę składek ubezpieczenia w KRUS, wydane zaświadczenie z KRUS, przejście pozytywnej weryfikacji przy staraniu się o uzyskanie renty strukturalnej - świadczą o jego działaniu w dobrej wierze.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Zgodnie z przepisem art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r. poz. 2188 z późn. zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontrolują zgodność zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także kontrolują prawidłowość wykładni i zastosowania norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302, dalej powoływanej jako p.p.s.a.), który w § 1 stanowi między innymi, że sąd administracyjny uwzględniając skargę uchyla decyzję w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). W myśl art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. sąd administracyjny stwierdza nieważność decyzji w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Zgodnie zaś z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Ponadto stosownie do art. 145 § 3 p.p.s.a. w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie.
Przedmiot kontroli Sądu w niniejszej sprawie stanowi decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymująca w mocy decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w L. o ustaleniu kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.
Po dokonaniu według wyżej opisanych zasad kontroli legalności zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga wniesiona w niniejszej sprawie podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji nie są dotknięte wadami, o których mowa w wyżej powołanych przepisach.
W szczególności nie zachodzą przewidziane w obowiązujących przepisach prawa podstawy do stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu pierwszej instancji. Odnosząc się do sformułowanego w skardze na pierwszym miejscu zarzutu wydania decyzji z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. wskazać należy na niezasadność stanowiska skarżącego, jakoby uchylenie przez Dyrektora L. Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. nr [...] decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. z dnia [...] maja 2017 r. nr [...] oraz umorzenie postępowanie pierwszej instancji stanowiło przeszkodę do wszczęcia kolejnego postępowania i wydania decyzji w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.
Istotnie decyzją z dnia [...] lipca 2017 r. Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR uchylił decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Ł. z dnia [...] maja 2017 r. oraz umorzył postępowanie pierwszej instancji, jednakże jak wynika z uzasadnienia decyzji u podstaw takiego rozstrzygnięcia legło ustalenie, że organ pierwszej instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych wnioskodawcy na mocy decyzji nr [...] z dnia [...] czerwca 2015 r., w sytuacji gdy Z. R. nabył prawo do renty na podstawie decyzji nr [...] z dnia [...] marca 2005 r. Decyzja nr [...] z dnia [...] czerwca 2015 r. była decyzją stwierdzającą wydanie decyzji o przyznaniu renty strukturalnej z naruszeniem prawa. Jak podkreślił organ drugiej instancji, decyzja z dnia [...] czerwca 2015 r. została wydana w trybie nadzwyczajnym, jakim jest wznowienie postępowania administracyjnego, na podstawie art. 151 § 1 pkt 2 k.p.a. Decyzja ta nie przyznawała żadnej pomocy, zatem nie było możliwe dochodzenie jakichkolwiek kwot wypłaconych skarżącemu na tak wskazanej podstawie. Organ odwoławczy podkreślił jednocześnie, że uchybienie polegające na niewłaściwym określeniu przedmiotu postępowania w zawiadomieniu powoduje, iż prowadzone postępowanie w zakresie odzyskiwania kwot nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej jest bezprzedmiotowe.
Z powyższego wynika, że organ odwoławczy uchylił decyzję i umorzył postępowanie w innej sprawie, co nie stanowiło przeszkody do wszczęcia i prowadzenia postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych przyznanych wnioskodawcy na mocy decyzji z dnia [...] marca 2005 r. o przyznaniu płatności z tytułu renty strukturalnej, o czym zawiadomiono skarżącego pismem z dnia 7 września 2017 r. nr [...] W ramach tak wszczętego postępowania organ był uprawniony i jednocześnie zobowiązany do wydania decyzji o ustaleniu podlegających zwrotowi nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej.
W sprawie nie zachodziły również podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zaskarżona decyzja została wydana bez naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Ustalenia faktyczne poczynione przez organy administracji w niniejszej sprawie znajdują potwierdzenie w niewadliwie zgromadzonym i właściwie ocenionym materiale dowodowym, wobec czego materiał ten należało uznać za wystarczający do podjęcia prawidłowej i zgodnej z prawem decyzji w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej. Rozstrzygając w sprawie organy nie dopuściły się także mającego wpływ na wynik sprawy naruszenia prawa materialnego.
Jako podstawę prawną zaskarżonej decyzji organ wskazał art. 29 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Zasadnie organ stwierdził, że przepis ten zawiera samoistną przesłankę wydania decyzji ustalającej kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych. Zgodnie z art. 29 ust. 1 i 2 ustawy, ustalenie kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych: 1) pochodzących z funduszy Unii Europejskiej, 2) krajowych, przeznaczonych na: a) współfinansowanie wydatków realizowanych z funduszy Unii Europejskiej, b) finansowanie przez Agencję pomocy przyznawanej w drodze decyzji administracyjnej - następuje w drodze decyzji administracyjnej (ust. 1). Właściwym w sprawie ustalenia kwoty nienależnie lub nadmiernie pobranych środków publicznych w decyzji, o której mowa w ust. 1, jest organ właściwy do rozstrzygnięcia w sprawie przyznania płatności lub pomocy finansowej ze środków publicznych, o których mowa w ust. 1 (ust. 2).
Przepis ten nakazuje zatem właściwemu organowi wydanie decyzji ustalającej kwoty nienależnie pobranych środków finansowych wypłaconych z tytułu renty strukturalnej, a pochodzących ze środków publicznych, o których mowa w wymienionym przepisie. Decyzja nie ma charakteru uznaniowego; obowiązkiem organu jest jej wydanie, jeżeli do nienależnego pobrania doszło, a nie zachodzi żadna z przesłanek negatywnych uzasadniających odstąpienie od ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności i żądania ich zwrotu.
Materialnoprawne przesłanki przyznania renty strukturalnej uregulowane zostały w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich (Dz. U. z 2017 r., poz. 1220), wydanym na podstawie art. 3 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich ze środków pochodzących z Sekcji Gwarancji Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (Dz.U. z 2017 r., poz. 1867).
Bezspornym jest w sprawie, że decyzją z dnia [...] marca 2005 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w Ł. przyznał skarżącemu rentę strukturalną na okres 10 lat. Renta strukturalna, w kwotach wynikających z kolejnych decyzji zmieniających jej wysokość, była wypłacana co miesiąc na rachunek bankowy skarżącego.
W ocenie Sądu, wbrew zarzutom skargi, podzielić należy w całości ustalenia organu, który pobrane przez skarżącego z tytułu renty strukturalnej środki w wysokości [...] zł uznał za płatności nienależnie pobrane.
Sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania środków, o których mowa w art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, występuje niewątpliwie wówczas, gdy środki zostaną przyznane, a następnie wypłacone, na podstawie decyzji administracyjnej później ostatecznie wyeliminowanej z obrotu prawnego. W takiej sytuacji zadaniem organu nie jest kontrolowanie zasadności wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej środki, a jedynie ustalenie, czy wyeliminowanie to jest prawnie skuteczne (tj. czy nastąpiło ostateczną decyzją administracyjną) i czy decyzja została skierowana do właściwego podmiotu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2012 r. sygn. II GSK 822/11, orzeczenia.nsa.gov.pl).
Podkreślenia przy tym wymaga, że sytuacja, w której dochodzi do nienależnego pobrania płatności ma miejsce również wówczas, gdy środki zostaną przyznane na podstawie decyzji administracyjnej oraz nastąpi ich wypłata, a następnie stwierdzone zostanie, że decyzja o przyznaniu środków została wydana z naruszeniem prawa, bowiem strona nie spełniła przesłanek do przyznania przedmiotowych płatności, z czego wynika, iż środki finansowe przekazane na rachunek strony stanowią płatności nienależne (por. wyrok NSA z dnia 27 września 2017 r. sygn. II GSK 1302/17).
W odniesieniu do okoliczności niniejszej sprawy wskazać należy, że decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. stwierdzono, iż decyzja z dnia z dnia [...] marca 2005 r. o przyznaniu skarżącemu renty strukturalnej została wydana z naruszeniem prawa, gdyż nie zostały spełnione warunki do jej nabycia. Skarżący w dniu złożenia wniosku o rentę strukturalną nie podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników, a zatem nie został spełniony warunek, o którym mowa w § 4 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Wskazano przy tym, że uchylenie decyzji nie jest możliwe, gdyż - zgodnie z przepisem art. 151 § 2 k.p.a. w przypadku, gdy w wyniku wznowienia postępowania nie można uchylić decyzji na skutek zajścia okoliczności, o których mowa w art. 146 k.p.a., organ administracji publicznej ograniczy się do stwierdzenia wydania decyzji z naruszeniem prawa oraz wskazania okoliczności, z powodu których nie uchylił tej decyzji. Przewidziany w art. 146 § 1 k.p.a. okres 5 lat umożliwiający uchylenie decyzji upłynął przed wydaniem decyzji z dnia [...] czerwca 2015 r., gdyż decyzja o przyznaniu stronie pomocy z tytułu renty strukturalnej została doręczona skarżącemu w dniu 23 marca 2005 r. Mając na względzie, że jednoznacznie zostało ustalone, iż skarżący w dniu złożenia wniosku o rentę, z uwagi na wyłączenie z ubezpieczenia społecznego rolników nie spełniał warunku koniecznego do uzyskania renty strukturalnej zawartego w § 4 pkt 3 rozporządzenia rentowego, środki pieniężne przekazywane na jego rachunek z tytułu tego świadczenia zostały pobrane nienależnie.
Wymaga też podkreślenia, że decyzja z dnia [...] czerwca 2015 r. stała się ostateczna w toku instancji, ponieważ w wyniku rozpoznania odwołania skarżącego Dyrektor L. Oddziału Regionalnego ARiMR decyzją z dnia [...] października 2016 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
W konsekwencji pozbawiony podstaw jest zarzut wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 16 k.p.a. w związku z art. 151 § 2 k.p.a. oraz w związku z art. 29 ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Stwierdzenie na mocy art. 151 § 2 k.p.a. wydania z naruszeniem prawa decyzji przyznającej rentę strukturalną stanowi bowiem wystarczającą podstawę do uznania wypłaconych na podstawie tej decyzji środków publicznych za nienależnie pobrane.
Brak jest podstaw, aby zasadnie wywodzić - jak twierdzi skarżący - iż warunkiem koniecznym wydania decyzji ustalającej kwotę nienależnie pobranych środków - na podstawie art. 29 ust. 1 i ust 2 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa - jest uprzednie wzruszenie, w trybie przepisów o wznowieniu postępowania, ostatecznych decyzji przyznających płatności (por. wyrok NSA z dnia 27 września 2017 r. sygn. II GSK 1302/17 oraz powołane tam wyroki NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. II GSK 96/12 oraz z dnia 15 listopada 2012 r., sygn. II GSK 1518/11).
Zatem organy obu instancji w niniejszej sprawie prawidłowo zakwalifikowały wypłacone skarżącemu środki jako nienależne. Świadczenia nienależne za kolejne lata podlegają zaś zwrotowi stosownie do powołanych w zaskarżonej decyzji przepisów rozporządzeń unijnych, to jest art. 49 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 z dnia 11 grudnia 2001 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli niektórych wspólnotowych systemów pomocy ustanowionych rozporządzeniem Rady (EWG) nr 3508/92 (Dz.U. UE. L. z 2001 r. nr 327, str.11), art. 73 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r., ustanawiającego szczegółowe zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i (WE) nr 73/2009 oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz.Urz. UE. L Nr 141, str. 18 z późn. zm.; Dz.Urz.UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243 z późn. zm.), art. 80 rozporządzenia Komisji (WE) nr 1122/2009 z dnia 30 listopada 2009 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 73/2009 odnośnie do zasady wzajemnej zgodności, modulacji oraz zintegrowanego systemu zarządzania i kontroli w ramach systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników przewidzianych w wymienionym rozporządzeniu oraz wdrażania rozporządzenia Rady (WE) nr 1234/2007 w odniesieniu do zasady wzajemnej zgodności w ramach systemu wsparcia ustanowionego dla sektora win (Dz. U. UE.L. z 2009 r. Nr 316, str.65) oraz art. 5 rozporządzenia Komisji (UE) nr 65/2011 z dnia 27 stycznia 2011 r. ustanawiającego szczegółowe zasady wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 1698/2005 w odniesieniu do wprowadzenia procedur kontroli oraz do zasady wzajemnej zgodności w zakresie środków wsparcia rozwoju obszarów wiejskich (Dz.Urz. UE Nr L 25, str. 8 z 28.1.2011 z późn. zm.).
Powołane wyżej przepisy przewidują obowiązek zwrotu nienależnie pobranej płatności. Obowiązek zwrotu nie ma jednak charakteru bezwzględnego. Przepisów o obowiązku zwrotu nie stosuje się bowiem, jeżeli dana płatność została dokonana na skutek pomyłki właściwego organu lub innego organu oraz jeśli błąd nie mógł zostać wykryty przez rolnika (art. 49 ust. 4. rozporządzenia nr 2419/2001, art. 73 ust. 4 rozporządzenia nr 796/2004, art. 80 ust. 3 rozporządzenia nr 1122/2009 i art. 5 ust. 3 rozporządzenia nr 65/2011). Zauważyć należy, że przepisy wszystkich wymienionych wyżej rozporządzeń mówią o pomyłce właściwego organu lub innego organu. Nie chodzi zatem tylko o pomyłkę organu, który płatność przyznaje i ją wypłaca.
Nie zasługuje jednak na podzielenie zarzut skarżącego o naruszeniu zaskarżoną decyzją ostatnio wymienionych przepisów prawa materialnego.
Wbrew twierdzeniu skarżącego, obowiązek zwrotu nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej nie wynika z pomyłki organów przy dokonywaniu płatności renty, a jest następstwem ujawnienia, po wydaniu decyzji przyznającej rentę strukturalną, nowych okoliczności faktycznych, to jest faktu niepodlegania przez skarżącego w dniu złożenia wniosku ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu rolników, z uwagi na podleganie przez skarżącego ubezpieczeniu społecznemu w ZUS. Okoliczność ta pozostaje poza sporem, gdyż została rozstrzygnięta decyzją właściwego organu KRUS o ustaniu ubezpieczenia społecznego rolników (decyzja z dnia [...] stycznia 2015 r. znak [...]). Odwołanie od tej decyzji zostało oddalone wyrokiem Sądu Okręgowego w L. wydanym w sprawie [...] [...], a apelacja skarżącego od tego wyroku została oddalona przez Sąd Apelacyjny w L. wyrokiem wydanym w sprawie [...] [...]. Trafnie podniesiono w zaskarżonej decyzji, że płatność nie była wynikiem pomyłki organu, gdyż organ prawidłowo zweryfikował wniosek o przyznanie renty strukturalnej w oparciu o informacje i oświadczenia oraz przedłożone dokumenty. Brak wiedzy organu przyznającego rentę strukturalną, jak również organu KRUS, którego pierwotne zaświadczenie o okresach podlegania ubezpieczeniu stanowiło podstawę wydania decyzji przyznającej rentę strukturalną, wynikał z nieujawnienia przez skarżącego przed wydaniem zaświadczenia KRUS z dnia 3 sierpnia 2004 r. faktu zatrudnienia poza rolnictwem. Wskazuje na to jednoznacznie informacja zawarta w piśmie KRUS z dnia 27 października 2017 r. (k. [...] akt administracyjnych), a skarżący okoliczności wynikających z powyższego pisma nie kwestionuje. Wobec tego nie można mówić o błędach organów, a o danych nieodpowiadających rzeczywistości wskazanych przez wnioskodawcę wraz z wnioskiem o przyznanie płatności. Wskazać należy, że obowiązkiem skarżącego przy zachowaniu choćby minimalnej staranności było wyjaśnienie tych okoliczności, zwłaszcza w sytuacji złożenia wraz z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej oświadczenia, iż znane są skarżącemu zasady przyznawania i wypłaty rent strukturalnych oraz zobowiązania się skarżącego do niezwłocznego informowania na piśmie Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wszystkich faktach mających wpływ na przyznanie płatności z tytułu renty strukturalnej oraz o faktach, które mają istotne znaczenie dla zwrotu nienależnie lub nadmiernie pobranych z tego tytułu świadczeń.
Skoro płatność nie została dokonana na skutek pomyłki organu, już z tej przyczyny nie zasługuje na podzielenie stanowisko skarżącego, iż błąd organu nie mógł być przez niego wykryty. Niezależnie od tego wskazać należy, że to skarżący posiadał wiedzę o zatrudnieniu poza rolnictwem i przy zachowaniu właściwej staranności powinien o tym fakcie powiadomić właściwe organy. To po stronie skarżącego istniała możliwość ujawnienia rzeczywistych, innych niż przyjęte, podstaw wydania przez KRUS zaświadczenia o określonej treści co do okresów podlegania ubezpieczeniu społecznemu rolników. Możliwość wyjaśnienia rzeczywistego stanu faktycznego leżała w tym przypadku właśnie po stronie skarżącego. Co więcej, jak zasadnie zwrócono uwagę w zaskarżonej decyzji, obowiązki w tym zakresie spoczywały na skarżącym na mocy art. 37 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2017 r., poz. 2336). Zgodnie z ust. 1 tego artykułu rolnik jest obowiązany, nie czekając na wezwanie, w ciągu 14 dni zgłaszać Kasie osoby podlegające ubezpieczeniu w jego gospodarstwie oraz informować Kasę Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o okolicznościach mających wpływ na podleganie ubezpieczeniu i o zmianach tych okoliczności.
W ocenie Sądu niezasadny jest również zarzut wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 wskutek uznania działania skarżącego w złej wierze i w konsekwencji przyjęcia dziesięcioletniego, a nie czteroletniego terminu przedawnienia obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia w odniesieniu do płatności za lata 2004-2009.
W pierwszym rzędzie wskazać należy, że treść powołanych przepisów nie pozostawia wątpliwości, iż w okolicznościach w nich wskazanych dobrą wiarę powinien wykazać beneficjent, nie zaś organ (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 kwietnia 2014 r. sygn. II GSK 113/13).
Zgodnie z tradycyjnym pojęciem dobrej wiary, polega ona na błędnym, ale w danych okolicznościach usprawiedliwionym przekonaniu danej osoby, że przysługuje jej wykonywane przez nią prawo. Oznacza to, że dla przyjęcia, iż dany podmiot dochował dobrej wiary, konieczne jest jednoczesne wystąpienie trzech przesłanek, tj. przeświadczenia o istnieniu lub nieistnieniu danego prawa, błędności tego przeświadczenia oraz możliwości usprawiedliwienia tego błędu w danych okolicznościach. Jak słusznie podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, zła wiara ma miejsce, gdy brak świadomości o nieistnieniu prawa lub stosunku jest wynikiem niedbalstwa, niezachowania normalnej w danych okolicznościach ostrożności. W złej wierze działa ten, kto nie wie o prawie, ale należy przyjąć, że wiedziałby, gdyby się zachował należycie, a więc gdyby w konkretnej sytuacji postępował rozsądnie i zgodnie z zasadami współżycia społecznego. W niniejszej sprawie, jak wynika ze stanowiska skarżącego, miał on żywić przeświadczenie o swoim prawie do uzyskania renty strukturalnej, niezależnie od tego, że w momencie złożenia wniosku o przyznanie renty strukturalnej nie podlegał ubezpieczeniu społecznemu rolników. Nie ulega wątpliwości, że przekonanie takie było błędne, jako sprzeczne z § 4 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 kwietnia 2004 r. w sprawie szczegółowych warunków i trybu udzielania pomocy finansowej na uzyskiwanie rent strukturalnych objętej planem rozwoju obszarów wiejskich. Nie można zarazem przyjąć, by to błędne przekonanie było usprawiedliwione w okolicznościach sprawy. Skarżący, jak wyjaśniono już wyżej, nie podjął bowiem wszystkich aktów staranności, jakie były od niego wymagane. Wbrew spoczywającym na nim obowiązkom, składanym oświadczeniom i zobowiązaniom, nie podał właściwym organom zgodnie z prawdą wszelkich istotnych okoliczności mających wpływ na prawo do renty strukturalnej, a dotyczących zatrudnienia poza rolnictwem. To z przyczyn leżących po stronie skarżącego stan faktyczny przyjęty przez organy opierał się na błędnych, bo nieprawdziwych okolicznościach. Dlatego niezasadnie odwołuje się skarżący do treści zaświadczenia wydanego przez KRUS w momencie ubiegania się o rentę strukturalną oraz okoliczności przejścia pozytywnej weryfikacji przy staraniu się o uzyskanie renty strukturalnej. Faktu zaniechania podjęcia wymaganych aktów staranności i wynikającej stąd oceny co do istnienia złej wiary nie może także zmienić akcentowana przez skarżącego okoliczność dokonywania wraz z żoną wpłat na konto ubezpieczeniowe prowadzone przez Placówkę Terenową KRUS. Okoliczność dokonywania takich płatności nie wyłączała bowiem w żadnym razie obowiązków skarżącego wynikających chociażby z art. 37 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników.
Zatem subiektywne przekonanie skarżącego o spełnieniu wszelkich wymogów pozwalających na ubieganie się o świadczenie z tytułu renty strukturalnej nie było usprawiedliwione okolicznościami sprawy, w konsekwencji czego nie można przyjąć działania skarżącego w dobrej wierze.
W tej sytuacji prawidłowo uznał organ, że w sprawie nie znajdował zastosowania czteroletni okres przedawnienia przewidziany w przepisach art. 49 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 2419/2001 i art. 73 ust. 5 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004 w odniesieniu do obowiązku zwrotu nienależnego świadczenia w zakresie płatności za lata 2004-2009 w przypadku działania beneficjenta w dobrej wierze. Organ odwoławczy wyjaśnił przy tym, że w przypadku wypłaty renty strukturalnej za miesiące: grudzień 2004 r., styczeń 2005 r., luty 2005 r., marzec 2005 r. i kwiecień 2005 r. środki wypłacone w łącznej wysokości [...] zł z uwagi na upływ dziesięcioletniego terminu przedawnienia nie podlegają odzyskaniu.
Trafnie organ przyjął, że w odniesieniu do pozostałych wypłaconych środków nie upłynął termin przedawnienia obowiązku ich zwrotu.
Prawidłowa jest także ocena organu, iż nie nastąpiło przedawnienie w oparciu o art. 3 ust. 1 i 3 w zw. z art. 1 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE, EURATOM) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (Dz. Urz. UE Nr L 312, s. 1 z 23.12.1995 r. z późn. zm.). Jak wynika z art. 3 ust. 1 rozporządzenia, okres przedawnienia wynosi cztery lata od czasu dopuszczenia się nieprawidłowości. Przy tym w przypadku nieprawidłowości ciągłych lub powtarzających się okres przedawnienia biegnie od dnia, w którym nieprawidłowość ustała. W przypadku programów wieloletnich okres przedawnienia w każdym przypadku biegnie do momentu ostatecznego zakończenia programu. Przerwanie okresu przedawnienia jest spowodowane przez każdy akt właściwego organu władzy, o którym zawiadamia się daną osobę, a który odnosi się do śledztwa lub postępowania w sprawie nieprawidłowości. Po każdym przerwaniu okres przedawnienia biegnie na nowo. Upływ terminu przedawnienia następuje najpóźniej w dniu, w którym mija okres odpowiadający podwójnemu terminowi okresu przedawnienia, jeśli do tego czasu właściwy organ władzy nie wymierzył kary; nie dotyczy to przypadków, w których postępowanie administracyjne zostało zawieszone zgodnie z art. 6 ust. 1.
Jak wskazał organ odwoławczy, w okolicznościach sprawy momentem dopuszczenia się nieprawidłowości jest dzień, w którym skarżący wystąpił z wnioskiem o przyznanie renty strukturalnej, pomimo braku spełniania warunków jej przyznania, a zatem dzień 6 sierpnia 2004 r. Nieprawidłowość, której dopuścił się skarżący, była nieprawidłowością o charakterze ciągłym. Dopiero więc jej ustanie rozpoczęło w świetle powołanego wyżej przepisu bieg okresu przedawnienia. Skoro zaś skarżący pobierał rentę do listopada 2014 r., a w dniu 1 lipca 2015 r. skarżącemu doręczono decyzję z dnia [...] czerwca 2015 r. stwierdzającą wydanie decyzji o przyznaniu renty strukturalnej z naruszeniem prawa, nie budzi wątpliwości, że czteroletni okres przedawnienia nie upłynął. Decyzja organu pierwszej instancji ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności z tytułu renty strukturalnej została bowiem wydana już w dniu [...] grudnia 2017 r. i doręczona skarżącemu w dniu 12 grudnia 2017 r., a decyzja organu drugiej instancji zapadła w dniu [...] lutego 2018 r.
Z omówionych przyczyn Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji jest szczegółowe i oparte na wyczerpująco zebranym i prawidłowo ocenionym materiale dowodowym. Decyzja zawiera również właściwe uzasadnienie prawne.
Organy, orzekając w trybie art. 29 ust. 1 ustawy o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, prawidłowo określiły kwotę podlegającą zwrotowi, jak również zgodnie z powołanymi w zaskarżonej decyzji przepisami określiły obowiązek zwrotu ustalonej kwoty wraz z należnymi odsetkami.
Wbrew zarzutom podniesionym w skardze, sposób prowadzenia postępowania przez organy czynił w pełni zadość zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej (art. 8 k.p.a.). Zasadzie tej w żadnym razie nie uchybia zaskarżona decyzja.
Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 151 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę.