III SA/Lu 139/22

III SA/Lu 139/22 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2022-07-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-03-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Strzelec
Ewa Ibrom /sprawozdawca/
Jadwiga Pastusiak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6559
Hasła tematyczne
Środki unijne
Sygn. powiązane
I GSK 2038/22 - Wyrok NSA z 2024-01-23
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 305
art. 207 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U.UE.L 2013 nr 347 poz 320 art. 2 pkt 36
Rozporządzenie  Parlamentu Europejskiego i Rady NR 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiające wspólne przepisy dotyczące  Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego  na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące  Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu  Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Ibrom (sprawozdawca), Sędzia WSA Anna Strzelec, , po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi [...] Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. na decyzję Zarządu Województwa Lubelskiego z dnia [...] grudnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie zwrotu środków europejskich stanowiących dofinansowanie udzielone na realizację projektu oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z [...] grudnia 2021 r., nr [...] Zarząd Województwa Lubelskiego - Instytucja Zarządzająca Regionalnym Programem Operacyjnym Województwa Lubelskiego na lata 2014-2020 (dalej jako "instytucja zarządzająca", "organ" lub w skrócie "IZ RPO") utrzymał w mocy własną decyzję z [...] sierpnia 2021 r., nr [...], którą na podstawie art. 207 ust. 1 pkt 2 i ust. 9 pkt 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 305 z późn. zm.) oraz art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r., poz. 818 z późn. zm.), zobowiązał F. Spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. (dalej jako "beneficjent" lub "skarżąca") do zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich w łącznej kwocie 172 800 zł z odsetkami.
Na powyższą kwotę składa się:
- płatność ze środków europejskich w kwocie 158 789,19 zł,
- dotacja celowa z budżetu krajowego w kwocie 14 010,81 zł
wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków do dnia zapłaty, naliczanych:
- dla kwoty 43 200,00 zł od dnia 25 października 2018 r. do dnia zapłaty,
- dla kwoty 43 200,00 zł od dnia 21 stycznia 2019 r. do dnia zapłaty,
- dla kwoty 19 848,64 zł od dnia 17 kwietnia 2019 r. do dnia zapłaty,
- dla kwoty 1 751,36 zł od dnia 18 kwietnia 2019 r. do dnia zapłaty,
- dla kwoty 10 800,00 zł od dnia 26 sierpnia 2019 r. do dnia zapłaty,
- dla kwoty 49 621,63 zł od dnia 4 października 2019 r. do dnia zapłaty,
- dla kwoty 4 378,37 zł od dnia 30 stycznia 2020 r. do dnia zapłaty.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
F. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w Z. na podstawie umowy o dofinansowanie nr [...] z [...] grudnia 2017 r. (dalej jako "umowa o dofinansowanie") realizowała w ramach Działania 9.4: "Godzenie życia zawodowego i prywatnego w ramach RPO WL" w okresie od 1 maja 2018 r. do 31 sierpnia 2020 r. projekt "Słoneczny żłobek". Celem głównym projektu było utworzenie 50 miejsc dla dzieci w żłobku w okresie od 1 maja 2018 r. do 31 sierpnia 2020 r. na terenie miasta Z..
Na podstawie umowy o dofinansowanie Zarząd Województwa Lubelskiego przyznał beneficjentowi na realizację projektu dofinansowanie w łącznej kwocie nieprzekraczającej 1 549 300,26 zł, na którą składała się płatność ze środków europejskich w wysokości 1 423 681,32 zł i dotacja celowa z budżetu krajowego w kwocie 125 618,94 zł, zaś całkowita wartość projektu wynosiła 1 674 919,20 zł. Beneficjent zobowiązał się do wniesienia wkładu własnego w kwocie 125 618,94 zł, co stanowiło 7,5% wydatków kwalifikowalnych projektu.
W trakcie realizacji projektu stwierdzona została nieprawidłowość wynikająca z niezastosowania zasady konkurencyjności określonej w "Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020. Instytucja Zarządzająca na podstawie art. 207 ust. 8 pkt 1 w związku z ust. 1 ustawy o finansach publicznych wezwała beneficjenta do zwrotu środków w łącznej kwocie 172 800,00 zł w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania do zwrotu środków uznanych za nieprawidłowość.
W związku z brakiem zwrotu środków organ pismem z [...] marca 2021 r. poinformował beneficjenta o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów realizowanych z udziałem środków europejskich.
Decyzją z [...] sierpnia 2021 r. instytucja zarządzająca zobowiązała beneficjenta do zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, wykorzystanych z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, w łącznej kwocie 172 800 zł wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków do dnia zapłaty.
Skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Instytucja zarządzająca decyzją z [...] grudnia 2021 r. utrzymała w mocy zaskarżoną decyzję.
W uzasadnieniu decyzji organ ustalił na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego, że skarżąca wystąpiła pismem z [...] marca 2018 r. z prośbą o wyrażenie zgody na zmianę planowanej siedziby żłobka z ul. [...] w Z. na lokal mieszczący się przy ul. [...]. Skarżąca swoją prośbę uzasadniła tym, że zmiana lokalizacji budynku wynika z braku ostatecznego porozumienia z właścicielem lokalu w kwestii wysokości czynszu oraz okresu trwania umowy najmu, która zapewniłaby funkcjonowanie żłobka przez okres realizacji projektu oraz zachowania jego trwałości. Organ zwrócił uwagę, że w piśmie tym skarżąca nie poinformowała istnieniu powiązań osobowych lub kapitałowych pomiędzy prezesem Zarządu F. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością T. W. a wynajmującą - Z. W..
Organ wskazał, że zgodnie z Wytycznymi kwalifikowalności, rozdział 6.5 Zamówienia udzielane w ramach projektów pkt 7 lit. a), beneficjent przy udzielaniu zamówienia na wynajem siedziby żłobka w ramach projektu mógł pominąć zasadę konkurencyjności, jedynie w przypadku braku powiązań osobowych z wykonawcą.
Instytucja zarządzająca wyraziła zgodę na zmianę planowanej siedziby żłobka, nie będąc w posiadaniu wiedzy na temat powiązań osobowych pomiędzy prezesem spółki, a wynajmującą. Weryfikując poprawność realizacji projektu oraz jego zgodność z rozdziałem 6.5 pkt 7 lit. a) Wytycznych kwalifikowalności, IZ RPO wielokrotnie wzywała stronę do złożenia oświadczenia w celu określenia czy występują bądź nie powiązania osobowe, pomiędzy prezesem Zarządu spółki, a osobą od której spółka wynajmowała lokal na żłobek przy ulicy [...]. Strona jednakże nie złożyła stosownego oświadczenia przez cały okres rozliczania wydatków związanych z umową najmu lokalu.
Organ stwierdził, że nie budzi wątpliwości, że miał prawo żądać od skarżącej oświadczeń dotyczących występowania lub braku powiązań osobowych pomiędzy T. W. - prezesem F. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a osobą od której strona wynajmowała lokal na żłobek przy ulicy [...] w Z. - Z. W.. Beneficjent takiego oświadczenia pomimo wielokrotnych żądań, kierowanych do niego przez IZ RPO WL, nie przedłożył. Skarżąca w toku realizacji projektu, jak i w toku prowadzenia postępowania administracyjnego nie przyznała wprost, czy w niniejszej sprawie zachodzą powiązania osobowe i nie przedłożyła stosownego oświadczenia o istnieniu lub braku powiązań osobowych. Organ podkreślił, że beneficjent w pismach do IZ RPO WL z [...] marca 2018 r. i [...] marca 2018 r. prośbę o zmianę lokalizacji budynku argumentował brakiem ostatecznego porozumienia z właścicielem lokalu w kwestii wysokości czynszu oraz okresu trwania umowy. Beneficjent wskazywał, że zlokalizował podobny powierzchniowo budynek umiejscowiony na parterze, który będzie można zaadoptować na cele prowadzenia żłobka. Z akt sprawy nie wynika, by instytucja zarządzająca wyraziła pisemną zgodę na zmianę lokalizacji żłobka, w okolicznościach wskazujących na posiadanie przez nią wiedzy o występujących powiązaniach osobowych.
Organ podniósł, że instytucja zarządzająca podjęła kroki zmierzające do ustalenia stanu faktycznego i wystąpił do Prezydenta Miasta Z. o udzielenie informacji na temat potwierdzenia występowania powiązań osobowych pomiędzy Z. W. a T. W.. Organ wystąpił do Wydziału Spraw Administracyjnych Urzędu Miasta L. z wnioskiem o udostępnienie danych jednostkowych z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL, na okoliczność istnienia odnośnych powiązań. Z pozyskanych informacji wynikało, że T. W. jest synem Z. W..
Mając powyższe na względzie organ stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie występują powiązania osobowe wskazane w Wytycznych kwalifikowalności w sekcji 6.5.2 pkt 3 d).
Odnosząc się do zarzutu, że organ wydając zaskarżoną decyzję nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co stanowiło naruszenie art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 z późn. zm.), dalej jako "k.p.a.", organ stwierdził, że przeprowadzenie rozprawy administracyjnej oraz przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadków H. R., K. S., M. S. - L., K. A. na wniosek skarżącej zgłoszony w piśmie z dnia [...] maja 2021 r., nie stanowiłoby istotnego elementu postępowania wyjaśniającego. Organ stwierdził, że okoliczność wykazywanych powiązań osobowych pomiędzy skarżącą a osobą wynajmującą lokal na potrzeby realizacji projektu jest bezsporna. Została udowodniona w oparciu zgromadzony materiał dowodowy, w tym na podstawie dokumentów przekazanych przez Urząd Miasta Z. oraz Urząd Miasta L..
W odniesieniu do zarzutu, że instytucja pominęła kluczowe dla sprawy kwestie, co do których w ocenie strony również powinny zostać przeprowadzone dowody, dotyczące stanowiska IZ RPO, zgodnie z którym wydatki związane z wynajmem lokalu były wydatkami kwalifikowalnymi i nie było konieczne w kwestii powiązań osobowych składanie oświadczenie przez beneficjenta oraz stanowiska prezentowanego na przełomie maja i czerwca 2018 r. przez IZ, które zostało przedstawione w oświadczeniu H. R., organ odwoławczy wskazał, że oświadczeniu H. R. z [...] lutego 2020 r., złożonemu po znacznym upływie czasu, nie można przyznać mocy dowodowej, gdyż osoba ta w dniu składania oświadczenia nie pełniła już w instytucji zarządzającej funkcji Zastępcy Dyrektora Departamentu Wdrażania Europejskiego Funduszu Społecznego, na co sama wskazuje w odnośnym oświadczeniu. Złożonego oświadczenia nie można uznać jako oficjalnego stanowiska IZ RPO WL. Dowód ten podlegał ocenie organu, który skonfrontował treść tego pisma z innymi dowodami, m.in. wnioskiem z [...] marca 2018 r., w którym beneficjent zwrócił się z prośbą o wyrażenie zgody na zmianę planowanej siedziby żłobka, dołączonym do niego formularzem wprowadzania zmian w projekcie, w których to dokumentach beneficjent nawet nie wzmiankował o istnieniu powiązań osobowych, a także z pismem instytucji zarządzającej z [...] kwietnia 2018 r., dotyczącym wyrażenia zgody tylko na zmianę planowanej siedziby żłobka. Organ odwoławczy podkreślił, że oświadczenia H. R. nie ma waloru dokumentu urzędowego i nie korzysta z domniemania określonego w art. 76 § 1 k.p.a. Organ uznał oświadczenie za dokument prywatny.
Organ odwoławczy nie uwzględnił zarzutu, że w toku postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej decyzji zupełnie pominął okoliczności zatwierdzenia przez IZ RPO WL czynszu jako wydatku kwalifikowalnego. Beneficjent konstruując wniosek o dofinansowanie projektu w określonej formie powinien mieć wiedzę, jakie założenia musi zrealizować i jakie mogą być konsekwencje niezrealizowania projektu zgodnie z Regulaminem konkursu, umową, aktami prawa i dokumentami programowymi. Podkreślił, że na etapie akceptacji zmiany planowanej siedziby żłobka IZ RPO WL nie została przez skarżącą poinformowana o istniejących powiązaniach osobowych pomiędzy prezesem spółki a wynajmującym. Organ podtrzymał ustalenia zawarte w zaskarżonej decyzji, że początkowe kwalifikowanie danego wydatku nie oznacza, że nie zostanie on uznany za niekwalifikowalny w późniejszym czasie, jako konsekwencja stwierdzenia nieprawidłowości. Organ wskazał, że fakt ujawnienia wady na późniejszym etapie kontroli nie może stać na przeszkodzie dokonaniu korekty finansowej, do czego obligują IZ RPO WL regulacje art. 24 ust. 9 pkt 2 ustawy z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2022, zgodnie z art. 207 ustawy o finansach publicznych. Organ podkreślił, że precyzyjne wskazał przepisy, na których oparł zaskarżoną decyzję. Ocena zebranego materiału dowodowego nie nosi cech dowolności, a przyjęte stanowisko zostało przez organ należycie uzasadnione poprzez wskazanie dowodów, na których oparto rozstrzygnięcie oraz przyczyn, dla których organ nie podzielił argumentów skarżącej. Organ wypełnił również dyspozycję art. 10 k.p.a. informując skarżącą o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Mając powyższe na względzie organ stwierdził, że skarżąca poprzez udzielenie zamówienia w ramach projektu (wynajem lokalu z przeznaczeniem na prowadzenie żłobka) z pominięciem zasady konkurencyjności, w warunkach występowania powiązań osobowych w rozumieniu Rozdziału 6.5.2. pkt 3 lit. d) Wytycznych kwalifikowalności, naruszyła procedury, o których mowa w art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, tj. § 3 ust. 4, § 4 ust. 7 pkt 1, § 5 ust. 4 oraz § 23 ust. 1 pkt 2 lit. a) umowy o dofinansowanie, w związku z pkt 3 lit. e) i k) rozdziału 6.2 i pkt 7 lit. a) rozdziału 6.5 Wytycznych kwalifikowalności.
Organ podkreślił, że samo wypłacenie beneficjentowi środków publicznych na podstawie umowy o dofinansowanie projektu nie decyduje o tym, że strona uzyskaną płatność utrzyma. Warunkiem koniecznym i niezbędnym utrzymania przez beneficjenta udzielonego mu wsparcia jest przestrzeganie przez niego warunków, którymi wsparcie finansowe ze źródeł publicznych zostało obwarowane.
Postępowanie beneficjenta organ zakwalifikował również jako nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 z dnia 17 grudnia 2013 r. ustanawiającego wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiające przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylające rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. Urz. UE Seria L z 20 grudnia 2013 r. Nr 347, str. 320 z późn. zm.). Instytucja zarządzająca podkreśliła, że z powołanego przepisu rozporządzenia nr 1303/2013 wynika, że dla powstania nieprawidłowości wystarczającym jest, aby dane działanie lub zaniechanie prowadziło do możliwości powstania szkody. Faktyczne wystąpienie uszczerbku finansowego nie jest przesłanką konieczną dla zakwalifikowania danego zachowania jako nieprawidłowości.
Organ przedstawił szczegółowe wyliczenia odnoszące się do wydatków dotyczących umowy najmu, związanych ze stwierdzonymi nieprawidłowościami i stwierdził, że łączna kwota kosztów dotyczących wydatków związanych z wynajmem lokalu, stanowiących nieprawidłowość wynosi 172 800 zł, z czego 144 000 zł stanowi kwota kosztów bezpośrednich uznanych za niekwalifikowalne, natomiast koszty pośrednie wynoszą 28 800,00 zł.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie F. Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością zaskarżyła w całości decyzję Zarządu Województwa Lubelskiego z [...] grudnia 2021 r.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1) naruszenie art. 207 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych, poprzez jego bezpodstawne zastosowanie i niemające oparcia w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym stwierdzenie przez organ, że kwoty przyznane skarżącej z tytułu dofinansowania nie pozostają wydatkami kwalifikowalnymi z uwagi na naruszenie zasad konkurencyjności w konsekwencji faktu, że miejscem realizacji projektu jest nieruchomość wynajęta od matki prezesa skarżącej spółki, przy jednoczesnym braku złożenia przez skarżącą jako beneficjenta oświadczenia o braku powiązań osobowych i kapitałowych z wynajmującym, podczas gdy zgodnie z rozdziałem 6.5. pkt 8 lit. b ppkt "i" wytycznych kwalifikowalności nie stosuje się zasad konkurencyjności w razie braku konkurencji ze względów technicznych o obiektywnym charakterze, a tym samym mając na uwadze, że w najętym przez skarżącą lokalu był już zorganizowany przez nią żłobek, a tym samym zlokalizowanie na podstawie zatwierdzonego wniosku o dofinansowanie w innym miejscu wykonania projektu nie było obiektywnie możliwe, ani uzasadnione, a zatem istniały obiektywne podstawy do wyboru lokalu przy ul. [...] na wykonanie przedsięwzięcia, a tym samym nie było podstaw do stosowania przez organ zasad konkurencyjności, a zatem również uzasadnionego wymogu żądania od skarżącej oświadczenia o braku powiązań osobowych i kapitałowych, w wyniku czego niewykonanie obowiązku złożenia oświadczenia o braku powiązań osobowych i kapitałowych przez skarżącą nie skutkuje wykorzystaniem środków z naruszeniem procedur, w rozumieniu przepisu stanowiącego treść zarzutu, a tym samym żądanie zwrotu środków przez organ pozostaje bezpodstawne;
2) naruszenie art. 89 k.p.a., poprzez jego bezpodstawne niezastosowanie i wydanie postanowienia o odmowie przeprowadzenia rozprawy administracyjnej, jak również odmowie uwzględnienia żądania przeprowadzenia dowodu z przesłuchania świadków na rozprawie administracyjnej pomimo, że rozprawa administracyjna i wnioskowane przez skarżącą zeznania świadków, prowadziłyby m.in. do wykazania kluczowej okoliczności w sprawie, tj. że w realiach stanu faktycznego istniała obiektywna przyczyna braku konkurencyjności z uwagi na zorganizowanie wcześniej przez skarżącą w lokalu przy ul. [...] żłobka, w rezultacie czego zorganizowanie wykonania projektu w innym miejscu nie było możliwe, a zatem brak było wobec wyłączenia zastosowania zasady konkurencyjności potrzeby przedkładania oświadczenia o braku powiazań osobowych i kapitałowych Prezesa skarżącej spółki z wynajmującą, a tym samym przyczyna uznania wydatków skarżącej za niekwalifikowane nie miała podstawy prawnej;
3) naruszenie art. 9 k.p.a., poprzez jego bezpodstawne niezastosowanie i brak stwierdzenia przez organ na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, że przekazanie w czerwcu 2018 r. na rzecz skarżącej przez Dyrektora Instytucji Zarządzającej interpretacji, potwierdzonej oświadczeniem Dyrektora Departamentu Wdrażania EFS z dnia [...] lutego 2020 r., zgodnie z którą zatwierdzenie wniosku o dofinansowanie, wskazującego wprost miejsce wykonania projektu, pozostaje przejawem aprobaty dla wykonywania projektu w lokalizacji wskazanej we wniosku, a zatem przy ul. [...] i wszystkich okoliczności temu towarzyszących, a zatem również osoby wynajmującego, w wyniku czego skarżąca została wprowadzona w błąd w przedmiocie okoliczności faktycznych i prawnych mających wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków i pomimo realizacji projektu w oparciu o dofinansowanie w zawartej we wniosku zaaprobowanej lokalizacji, zgodnie z literalną treścią interpretacji oraz braku zmiany stanu faktycznego i prawnego, z uwagi na osobę wynajmującego skarżąca została zobligowana do zwrotu środków jako rzekomo wykorzystanych wbrew procedurze, pomimo działania zgodnie z interpretacją i otrzymanym pouczeniem;
4) naruszenie art. 70 i 80 k.p.a., poprzez nieprawidłową ocenę zebranego w sprawie materiału dowodowego przez organ i brak wyprowadzenia wniosku, iż z uwagi na zatwierdzenie wniosku o dofinansowanie, obejmującego również lokalizację przedsięwzięcia, jak również przedkładanie przez skarżącą rachunków z tytułu najmu wskazujących wprost jako wynajmującą osobę o zbieżnym nazwisku z nazwiskiem Prezesa skarżącej spółki, jak również stwierdzanie kwalifikowalności wydatków dokonywanych przez skarżącą, dopiero w dacie 1 lipca 2019 r. Instytucja Zarządzająca zobowiązała skarżącą do przedłożenia oświadczenia o braku powiązań osobowych i kapitałowych z wynajmującą, a zatem skarżąca działała w oparciu o zaaprobowany wniosek o dofinansowanie, którym pozostawała związana zgodnie z przekazaną jej interpretacją, jak również dotychczasową i zatwierdzaną przez działania instytucji zarządzającą praktyką, a tym samym nie miała wiedzy o rzekomej nieprawidłowości, czy też dodatkowych wymaganiach związanych z lokalizacją wykonania projektu w najętym lokalu przy ul. [...].
Skarżąca wniosła o uchylenie decyzji I i II instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest nieuzasadniona.
Przedmiotem kontroli sądu jest decyzja Zarządu Województwa Lubelskiego z [...] grudnia 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję własną z [...] sierpnia 2021 r. zobowiązującą skarżącą do zwrotu środków przeznaczonych na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich, wykorzystanych z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych w łącznej kwocie 172 800 zł z odsetkami.
Istota sporu sprowadza się do oceny, czy skarżąca naruszyła postanowienia umowy o dofinansowanie oraz postanowienia Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków i czy wobec tego była zobowiązana do zwrotu środków przekazanych jej na realizację projektu jako wykorzystanych z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych.
Wyjaśnienia na wstępie wymaga, że podstawy prawne realizacji programów operacyjnych ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego wynikają zarówno z przepisów prawa Unii Europejskiej, jak i prawa krajowego państw członkowskich. Ogólne zasady dotyczące funduszy strukturalnych zostały określone w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1303/2013 ustanawiającym wspólne przepisy dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności, Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz ustanawiającym przepisy ogólne dotyczące Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego, Funduszu Spójności i Europejskiego Funduszu Morskiego i Rybackiego oraz uchylającym rozporządzenie Rady (WE) nr 1083/2006 (Dz. Urz. UE Seria L z 20 grudnia 2013 r., Nr 347,str. 320 z późn. zm.), dalej jako "rozporządzenie nr 1303/2013".
Zgodnie z art. 143 ust. 1 rozporządzenia nr 1303/2013, 1. odpowiedzialność za badanie nieprawidłowości, dokonywanie wymaganych korekt finansowych oraz odzyskiwanie kwot spoczywa w pierwszej kolejności na państwach członkowskich. W przypadku nieprawidłowości systemowej państwo członkowskie rozszerza zakres swego dochodzenia w celu objęcia nim wszystkich operacji, których nieprawidłowości te mogą dotyczyć.
Państwa członkowskie dokonują korekt finansowych wymaganych w związku z pojedynczymi lub systemowymi nieprawidłowościami stwierdzonymi w operacjach lub programach operacyjnych. Korekty finansowe polegają na anulowaniu całości lub części wkładu publicznego w ramach operacji lub programu operacyjnego. Państwa członkowskie biorą pod uwagę charakter i wagę nieprawidłowości oraz straty finansowe poniesione przez fundusze polityki spójności lub EFMR i stosują proporcjonalną korektę. Korekty finansowe są odnotowywane w zestawieniu wydatków za rok obrachunkowy, w którym podjęto decyzję o anulowaniu (art. 143 ust. 2 rozporządzenia nr 1303/2013).
Użyte w powołanym wyżej przepisie pojęcie nieprawidłowości zostało natomiast zdefiniowane w art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013 i oznacza każde naruszenie prawa unijnego lub prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego, wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego zaangażowanego we wdrażanie EFSI, które ma lub może mieć szkodliwy wpływ na budżet Unii poprzez obciążenie budżetu Unii nieuzasadnionym wydatkiem.
W konsekwencji wykrycie naruszenia czy to prawa unijnego, czy też prawa krajowego dotyczącego stosowania prawa unijnego i uznanie go za nieprawidłowość w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013, rodzi obowiązek odzyskania przez państwo członkowskie kwot wydatkowanych nieprawidłowo.
W krajowym porządku prawnym aktem, który określa zasady realizacji programów jest ustawa z dnia 11 lipca 2014 r. o zasadach realizacji programów w zakresie polityki spójności finansowanych w perspektywie finansowej 2014-2020 (Dz. U. z 2020 r. poz. 818 z późn. zm.), dalej jako "ustawa wdrożeniowa". Zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 2 ustawy wdrożeniowej, instytucją zarządzającą w przypadku regionalnego programu operacyjnego jest zarząd województwa. Zgodnie z art. 9 ust. 2 pkt 9 lit. a ustawy wdrożeniowej do zadań instytucji zarządzającej należy odzyskiwanie kwot podlegających zwrotowi, w szczególności kwot związanych z nałożeniem korekt finansowych, na zasadach określonych w ustawie o finansach publicznych albo w umowie o dofinansowanie projektu, albo w decyzji o dofinansowaniu projektu, w tym wydawanie decyzji o zwrocie środków przeznaczonych na realizację programów, projektów lub zadań oraz decyzji o zapłacie odsetek, o których mowa w przepisach o finansach publicznych.
Przepis 207 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1634) stanowi, że środki przeznaczone na realizację programów finansowanych z udziałem środków europejskich podlegają zwrotowi wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych, liczonymi od dnia przekazania środków, w terminie 14 dni od dnia doręczenia ostatecznej decyzji, o której mowa w ust. 9, na wskazany w tej decyzji rachunek bankowy, jeżeli są: wykorzystane niezgodnie z przeznaczeniem; wykorzystane z naruszeniem procedur, o których mowa w art. 184; pobrane nienależnie lub w nadmiernej wysokości. W myśl art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, wydatki związane z realizacją programów i projektów finansowanych ze środków pochodzących z budżetu Unii Europejskiej, są dokonywane zgodnie z procedurami określonymi w umowie międzynarodowej lub innymi procedurami obowiązującymi przy ich wykorzystaniu.
Zgodnie z art. 207 ust. 8 ustawy o finansach publicznych, w przypadku stwierdzenia okoliczności, o których mowa w ust. 1, instytucja określona odpowiednio w ust. 9, 11 i 11a lub instytucja, która podpisała z beneficjentem umowę o dofinansowanie, wzywa do zwrotu środków (pkt 1) lub do wyrażenia zgody na pomniejszenie kolejnych płatności (pkt 2), w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania. Po bezskutecznym upływie terminu, o którym mowa w ust. 8, organ pełniący funkcję instytucji zarządzającej wydaje decyzję określającą kwotę przypadającą do zwrotu i termin, od którego nalicza się odsetki (ust. 9).
Naruszenie procedur, o których mowa w wyżej wymienionym przepisie należy rozumieć szeroko, poprzez naruszenie zarówno przepisów prawa powszechnie obowiązującego oraz obowiązujących bezpośrednio przepisów prawa Unii Europejskiej (w tym rozporządzenia nr 1303/2013), postanowień regulaminu konkursu, postanowień umowy o dofinansowanie i wytycznych będących dokumentami regulującymi procedury wydatkowania środków europejskich.
Oceniając konieczność zwrotu środków należy przede wszystkim zbadać, czy doszło do naruszenia procedur w powyższym rozumieniu oraz skutki tego naruszenia (zgodnie z wymogiem art. 143 ust. 1 rozporządzenia nr 1303/2013), aby ustalić, że mamy do czynienia z nieprawidłowością, o jakiej mowa w art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013, powodującą konieczność zwrotu środków. Podkreślić przy tym należy, że szkodą w interesach finansowych UE jest także finansowanie z funduszy unijnych nieuzasadnionego wydatku. Przepis art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013 za nieprawidłowość uznaje jakiekolwiek naruszenia prawa wynikające z działania lub zaniechania podmiotu gospodarczego. Nie uzależnia zatem uznania konkretnego naruszenia prawa za nieprawidłowość od rodzaju naruszonego przepisu lub przepisów, wagi naruszenia, liczby naruszonych przepisów, ani też charakteru działania podmiotu, które spowodowało naruszenie przepisów. Wystarczy wykazanie, że określone naruszenie prawa mogłoby spowodować szkodę. Przepis ten ma na celu zapobieżenie nieprawidłowemu wydatkowaniu środków finansowych przeznaczonych na projekty finansowane z funduszy unijnych. Dlatego obejmuje także szkodę potencjalną (vide wyroki NSA z 16 listopada 2017 r., sygn. akt II GSK 489/16, z 28 maja 2020 r., sygn. akt I GSK 1820/19, z 16 stycznia 2020 r., sygn. akt I GSK 1607/18; WSA w Białymstoku z 9 września 2020 r., sygn. akt I SA/Bk 117/20, WSA w Szczecinie z 5 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 436/20 i powołane tam orzecznictwo).
W ocenie sądu instytucja zarządzająca prawidłowo ustaliła, że w sprawie doszło do naruszenia procedur, o których mowa w art. 184 w związku z art. 207 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych i wystąpienia nieprawidłowości w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013, co w konsekwencji uzasadniało żądanie od skarżącej zwrotu środków w wysokości określonej w zaskarżonej decyzji.
Według rozdziału 6.2 "Ocena Kwalifikowalności wydatków", pkt 3 Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2014-2020 (dalej w skrócie jako "Wytyczne kwalifikowalności"), do których stosowania w świetle postanowień umowy o dofinansowanie zobowiązała się skarżąca, wydatkiem kwalifikowalnym jest wydatek spełniający łącznie następujące warunki:
a) został faktycznie poniesiony w okresie wskazanym w umowie o dofinansowanie, z zachowaniem warunków określonych w podrozdziale 6.1,
b) jest zgodny z obowiązującymi przepisami prawa unijnego oraz prawa krajowego, w tym przepisami regulującymi udzielanie pomocy publicznej, jeśli mają zastosowanie,
c) jest zgodny z programem operacyjnym (PO) i szczegółowym opisem osi priorytetowych programu operacyjnego (SZOOP).
Stosownie do pkt 1 rozdziału 6.2 Wytycznych kwalifikowalności, ocena kwalifikowalności wydatku polega na analizie zgodności jego poniesienia z obowiązującymi przepisami prawa unijnego i prawa krajowego, decyzją w sprawie zatwierdzenia wkładu finansowego na rzecz dużego projektu, umową o dofinansowanie i Wytycznymi oraz innymi dokumentami, do których stosowania beneficjent zobowiązał się w umowie o dofinansowanie.
Zgodnie z pkt 2 rozdziału 6.2 Wytycznych kwalifikowalności, ocena kwalifikowalności poniesionego wydatku dokonywana jest przede wszystkim w trakcie realizacji projektu poprzez weryfikację wniosków o płatność oraz w trakcie kontroli projektu, w szczególności kontroli w miejscu realizacji projektu lub siedzibie beneficjenta. Niemniej, na etapie oceny wniosku o dofinansowanie dokonywana jest ocena kwalifikowalności planowanych wydatków. Przyjęcie danego projektu do realizacji i podpisanie z beneficjentem umowy o dofinansowanie nie oznacza, że wszystkie wydatki, które beneficjent przedstawi we wniosku o płatność w trakcie realizacji projektu, zostaną poświadczone, zrefundowane lub rozliczone (w przypadku systemu zaliczkowego). Ocena kwalifikowalności poniesionych wydatków jest prowadzona także po zakończeniu realizacji projektu w zakresie obowiązków nałożonych na beneficjenta umową o dofinansowanie oraz wynikających z przepisów prawa.
W myśl pkt 3 rozdziału 6.5.2 "Zasada konkurencyjności" Wytycznych kwalifikowalności, przez powiązania kapitałowe lub osobowe rozumie się wzajemne powiązania między beneficjentem lub osobami upoważnionymi do zaciągania zobowiązań w imieniu beneficjenta lub osobami wykonującymi w imieniu beneficjenta czynności związane z przeprowadzeniem procedury wyboru wykonawcy a wykonawcą, polegające w szczególności na:
a) uczestniczeniu w spółce jako wspólnik spółki cywilnej lub spółki osobowej,
b) posiadaniu co najmniej 10% udziałów lub akcji, o ile niższy próg nie wynika
z przepisów prawa lub nie został określony przez IZ PO,
c) pełnieniu funkcji członka organu nadzorczego lub zarządzającego, prokurenta,
pełnomocnika,
d) pozostawaniu w związku małżeńskim, w stosunku pokrewieństwa lub powinowactwa w linii prostej, pokrewieństwa drugiego stopnia lub powinowactwa drugiego stopnia w linii bocznej lub w stosunku przysposobienia, opieki lub kurateli.
W przypadku, gdy instytucja będąca stroną umowy o dofinansowanie stwierdzi udzielenie zamówienia podmiotowi powiązanemu w sposób inny, niż wskazane w lit. a-d, jest zobowiązana przed wezwaniem do zwrotu środków wykazać istnienie naruszenia zasady konkurencyjności poprzez istniejące powiązanie.
Z pkt 7 lit. a) rozdziału 6.5 "Zamówienia udzielane w ramach projektów" Wytycznych kwalifikowalności wynika, że procedur określonych w niniejszym podrozdziale nie stosuje się do zamówień określonych w art. 4 ustawy z dnia 29 stycznia 2004 r. - Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2015 r. poz. 2164, z późn. zm.), dalej jako "p.z.p", z wyjątkiem zamówień określonych w art. 4 pkt 8 p.z.p., przy czym udzielenie zamówienia, którego przedmiotem jest nabycie własności lub innych praw do istniejących budynków lub nieruchomości przez podmiot niebędący zamawiającym w rozumieniu p.z.p. z pominięciem zasady konkurencyjności jest możliwe jedynie w przypadku braku powiązań osobowych i kapitałowych, o których mowa w sekcji 6.5.2 pkt 2 lit. a), oraz do zamówień określonych w art. 4d p.z.p.
W niniejszej sprawie bezsporne jest, że skarżąca na podstawie umowy o dofinansowanie z [...] grudnia 2017 r. realizowała projekt: "Słoneczny żłobek" w ramach Działania 9.4: Godzenie życia zawodowego i prywatnego w ramach RPO WL. Zgodnie z wnioskiem o dofinansowanie celem głównym projektu było utworzenie 50 miejsc dla dzieci w żłobku w okresie od 1 maja 2018 r. do 31 sierpnia 2020 r. na terenie miasta Z.. Jako planowaną siedzibę żłobka we wniosku o dofinansowanie wskazano ul. [...] w Z.. Skarżąca w piśmie z [...] marca 2018 r. (k. 322 akt adm.) zwróciła się z prośbą o zmianę planowanej siedziby żłobka na lokal mieszczący się przy ul. [...]. Natomiast w załączonym Formularzu wprowadzenia zmian w projekcie realizowanym w ramach RPO WL na lata 2014-2020, skarżąca jako nową lokalizacje żłobka wskazała ul. [...] w Z. (k. 324 akt adm.). Instytucja zarządzająca pismem z [...] kwietnia 2018 r. wyraziła zgodę na zmianę planowanej siedziby żłobka (k. 328 akt adm.), a skarżąca przedłożyła skorygowany wniosek o dofinansowanie projektu ze wskazaną lokalizacją żłobka - ul. [...] w Z.. W dniu [...] czerwca 2018 r. skarżąca, reprezentowana przez Prezesa Zarządu T. W., zawarła z Z. W. umowę najmu budynku użytkowego (k. 739-742 akt adm.). Zgodnie z § 1 ust 1 umowy najmu, przedmiotem najmu był budynek zlokalizowany w Z. przy ul. [...] o powierzchni 250 m2 wraz z przylegającym do niego terenem. Skarżąca nie złożyła oświadczenia o braku powiązań osobowych pomiędzy Prezesem T. W. a Z. W..
W toku realizacji projektu instytucja zarządzająca pismami z 1 lipca 2019 r. (k. 436-439 akt adm.), 26 lipca 2019 r. (k. 442 akt adm.), 4 lutego 2020 r. (k. 521 akt adm.) wezwała skarżącą do złożenia oświadczenia i jednoznacznego określenia, czy występują powiązania osobowe pomiędzy Prezesem Zarządu spółki F. T. W. a Z. W. – osobą, od której skarżąca wynajmowała lokal na żłobek przy ul. [...] w Z.. Skarżąca w swoich stanowiskach z [...] lipca 2019 r. (k. 440 akt adm.), [...] lipca 2019 r. (k. 443-444 akt adm.) oraz [...] lutego 2020 r. (k. 522-528 akt adm.) nie złożyła oświadczenia i nie udzieliła jednoznacznej odpowiedzi na pytanie, czy występują powiązania osobowe pomiędzy Prezesem Zarządu spółki F. T. W. a Z. W. i jakie są to powiązania. W pismach tych skarżąca podkreślała, że lokalizacja żłobka została jednoznacznie określona we wniosku o dofinasowanie oraz że realizuje projekt zgodnie z umową. Skarżąca powołała się również na interpretację instytucji zarządzającej, na potwierdzenie czego załączyła oświadczenie H. R. z [...] lutego 2020 r., pełniącego w latach 2009 – 2019 funkcję Zastępcy Dyrektora Departamentu Wdrażania EFS UM WL (k. 522 akt adm.). Również w piśmie z [...] czerwca 2020 r. (k. 608-609 akt adm.) skarżąca nie przedłożyła oświadczenia ani też nie odniosła się do wystąpienia lub też nie powiązań osobowych, lecz ogólnikowo stwierdziła, że Instytucja Zarządzająca dokonywała szczegółowych kontroli wydatków w zakresie kosztów wynajmu lokalu i uznawała je jako zgodne z Wytycznymi w zakresie kwalifikowalności wydatków w ramach Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego, Europejskiego Funduszu Społecznego oraz Funduszu Spójności na lata 2104-2020, pomimo posiadania wiedzy o istniejących powiązaniach osobowych.
Powyższe ustalenia prowadzą do wniosku, że skarżąca w toku realizacji projektu, jak i w toku prowadzenia postępowania administracyjnego nie przyznała wprost, czy zachodzą powiązania osobowe i nie przedłożyła stosownego oświadczenia o istnieniu lub braku powiązań osobowych pomiędzy Prezesem Zarządu spółki F. T. W. a Z. W., od której skarżąca wynajmowała lokal na żłobek przy ul. [...] w Z..
Z prawidłowych i niebudzących wątpliwości ustaleń organu wynika, że prezes skarżącej spółki jest synem wynajmującej – Z. W.. Jest zatem oczywiste, że wobec zmiany miejsca realizacji projektu i zawarcia umowy najmu z matką prezesa skarżącej spółki, beneficjent powinien był złożyć oświadczenie o istnieniu powiązań osobowych między prezesem spółki a wynajmującą. Tymczasem skarżąca nie złożyła ani oświadczenia o istnieniu powiązań ani o ich braku. Słusznie zwrócił uwagę organ, że skarżąca nie miała żadnych wątpliwości co do obowiązku złożenia oświadczenia o braku powiazań kapitałowych i osobowych, gdy w dniu [...] grudnia 2019 r. zawarła umowę najmu budynku użytkowego z Fundacją im. B. M. z siedzibą w Z. (k. 754-756). Skarżąca złożyła wówczas oświadczenie z [...] grudnia 2019 r. o braku powiązań kapitałowych i osobowych pomiędzy nią a Fundacją im. B. M. (k. 753 akt adm.).
Podzielić należy zatem stanowisko organu, że w sprawie występują powiązania osobowe wskazane w Wytycznych kwalifikowalności w pkt 3 lit. d) rozdziału 6.5.2.
Skarżąca w toku postępowania administracyjnego oraz w skardze powoływała się na pkt 8 lit. b) ppkt i) rozdziału 6.5 Wytycznych kwalifikowalności, z którego wynika, że możliwe jest niestosowanie procedur określonych w niniejszym podrozdziale przy udzielaniu zamówień, gdy zamówienie może być zrealizowane tylko przez jednego wykonawcę z jednego z powodów wskazanych w wytycznych, w tym: gdy brak konkurencji ze względów technicznych o obiektywnym charakterze. Zdaniem skarżącej brak było podstaw do żądania przez instytucję zarządzającą złożenia przez nią oświadczenia o braku powiązań osobowych i kapitałowych z uwagi na istnienie obiektywnych powodów braku konkurencyjności w rozumieniu powołanego przepisu Wytycznych kwalifikowalności – brak możliwości wykonaniu projektu w innym miejscu niż lokal położony w Z. przy ulicy [...].
Tymczasem z akt sprawy wynika, że skarżąca we wniosku o dofinansowanie, ani też wnosząc o zmianę lokalizacji żłobka nie wskazywała na istnienie okoliczności, o których mowa w pkt 8 lit. b) ppkt i) rozdziału 6.5 Wytycznych kwalifikowalności. Co więcej skarżąca jako przyczynę zmiany lokalizacji podawała "brak ostatecznego porozumienia z właścicielem lokalu w kwestii wysokości czynszu oraz okresu trwania umowy najmu, który zapewniałby funkcjonowanie żłobka przez okres realizacji projektu oraz zachowania jego trwałości" (pismo z [...] marca 2018 r., k. 322 akt adm.). Nie jest to zatem okoliczność, która pozwalałaby na pominięcie zasady konkurencyjności. Okolicznością taką nie jest także to, że w lokalu przy ul. [...] skarżąca prowadziła już wcześniej żłobek.
W okolicznościach rozpoznawanej sprawy beneficjent przy udzielaniu zamówienia na wynajem lokalu na potrzeby żłobka mógł pominąć zasadę konkurencyjności jedynie w przypadku braku powiązań osobowych, zgodnie z pkt 7 Rozdziału 6.5 Wytycznych kwalifikowalności. Przepisy pkt 8 lit. b) ppkt i) rozdziału 6.5 Wytycznych kwalifikowalności nie miały zatem zastosowania.
Prawidłowo organ stwierdził, że skarżąca podczas realizacji projektu poprzez udzielenia zamówienia polegającego na wynajmie lokalu na prowadzenie żłobka z pominięciem zasady konkurencyjności w warunkach występowania powiązań osobowych w rozumieniu rozdziału 6.5.2. pkt 3 lit. d) Wytycznych kwalifikowalności, naruszyła procedury, o których mowa w art. 184 ust. 1 ustawy o finansach publicznych, ponosząc wydatki niezgodnie z postanowieniami umowy o dofinansowanie. Skoro skarżąca nie realizowała projektu zgodnie z umową o dofinansowanie, to środki wykorzystane z naruszeniem procedur podlegały zwrotowi wraz z odsetkami na podstawie art. 207 ust. 1 pkt 2 ustawy o finansach publicznych.
Słusznie organ również stwierdził, że w związku ze stwierdzonym naruszeniem, skarżąca dopuściła się nieprawidłowości w rozumieniu art. 2 pkt 36 rozporządzenia nr 1303/2013.
Tym samym zarzut naruszenia art. 207 ust. 1 pkt ustawy o finansach publicznych nie zasługuje na uwzględnienie.
Brak jest także podstaw do zarzucenia organowi naruszenia przepisów postępowania.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 89 k.p.a. stwierdzić należy, że trafna jest ocena organu, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy przeprowadzenie rozprawy oraz dopuszczenie dowodu z przesłuchania świadków było zbędne.
Skarżąca w piśmie z [...] maja 2022 r. (k. 887 akt adm.) wniosła o przeprowadzenie rozprawy administracyjnej oraz przesłuchanie świadków: H. R., K. S., M. S. – L. i K. A. w celu ostatecznego wyjaśnienia znaczenia powiązań osobowych pomiędzy beneficjentem a podmiotem wynajmującym.
Zgodnie z art. 89 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej przeprowadzi, z urzędu lub na wniosek strony, w toku postępowania rozprawę, w każdym przypadku gdy zapewni to przyspieszenie lub uproszczenie postępowania lub gdy wymaga tego przepis prawa. Organ powinien przeprowadzić rozprawę, gdy zachodzi potrzeba uzgodnienia interesów stron oraz gdy jest to potrzebne dla wyjaśnienia sprawy przy udziale świadków lub biegłych albo w drodze oględzin (art. 89 § 2 k.p.a.). Zgodzić należy się z organem, że okoliczność powiązań osobowych pomiędzy skarżącą a osobą wynajmującą lokal na potrzeby realizacji projektu wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i nie budzi wątpliwości. Wymaga podkreślenia, że w toku postepowania administracyjnego organ zwrócił się do Prezydenta Miasta Z. i Prezydenta Miasta L. z wnioskiem o udostępnienie danych jednostkowych z rejestru mieszkańców oraz rejestru PESEL na okoliczność ustalenia istnienia powiązań osobowych między Z. W. a T. W. – Prezesem Zarządu spółki F. . Z przekazanych dokumentów przez Urząd Miasta Z. oraz Urząd Miasta L. dokumentów wynika wprost, że T. W. jest synem Z. W. (k. 921-928 akt adm.). Okoliczność powiązań osobowych pomiędzy skarżącą a osobą wynajmującą lokal została zatem bezspornie wykazana i w konsekwencji nie zachodziła potrzeba przeprowadzenia rozprawy oraz przesłuchania świadków.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 9 k.p.a. Z przepisu tego wynika obowiązek organów administracji publicznej należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Skarżąca stoi na stanowisku, że projekt realizowała zgodnie z zatwierdzonym wnioskiem o dofinansowanie i interpretacją Instytucji Zarządzającej. Na potwierdzenie powyższej okoliczności skarżąca załączyła oświadczenie H. R. (k. 522 akt adm.), byłego Zastępcy Dyrektora Departamenty Wdrażania Europejskiego Funduszu Społecznego, dotyczące ustaleń podjętych na spotkaniu, które odbyło się na przełomie maja – czerwca 2018 r. z udziałem T. W., Prezesa Zarządu spółki F. . W oświadczeniu tym H. R. wskazał, że "W tym konkretnym przypadku, zgoda i zatwierdzenie konkretnej lokalizacji ma charakter «bezwzględny», nie mają tutaj znaczenia powiązania osobowe. Wprowadzenie konkretnej lokalizacji żłobka do wniosku o dofinansowanie, który jest integralną częścią umowy, ma zdecydowanie silniejszy skutek prawny niż wyrażenie zgody na piśmie". Skarżąca wywodzi, że interpretacja Zastępcy Dyrektora Departamenty Wdrażania Europejskiego Funduszu Społecznego oraz oświadczenie H. R. są dla niej wiążące i wynika z nich, że zgoda na zmianę lokalizacji żłobka wynika z zatwierdzenia wniosku o dofinansowanie i nie wiążą się z tym dodatkowe obowiązki, jak obowiązek dostarczenia dodatkowych oświadczeń.
Trafna jest ocena organu, że wyżej wymienione oświadczenie nie ma waloru dokumentu urzędowego, a więc nie podlega domniemaniu określonemu w art. 76 § 1 k.p.a., zgodnie z którym dokumenty urzędowe sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy państwowe w ich zakresie działania stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo stwierdzone. Oświadczenie to uznać należy za dokument prywatny. Kodeks postępowania administracyjnego nie zawiera przepisów o dokumencie prywatnym. Przyjąć należy, że dokument taki stanowi w postępowaniu administracyjnym (podobnie w postępowaniu cywilnym) dowód tego, że osoba, która go podpisała złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokumenty prywatne stanowią zatem jedynie dowód na to, że zawarte w nich oświadczenia pochodzą od wystawcy, lecz nie przesądzają o zgodności zawartych w nich twierdzeń ze stanem faktycznym. Pamiętać przy tym należy, że wiarygodność zawartych w dokumentach oświadczeń winna być oceniania tak samo, jak innych dowodów w sprawie, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (vide wyrok NSA z 8 maja 2009 r., sygn. akt II FSK 107/08).
Słusznie również zauważa organ, że oświadczenia tego nie można uznać jako oficjalnego stanowiska instytucji zarządzającej, ponieważ zostało złożone po znacznym upływie czasu przez osobę, która w dniu jego składania nie pełniła już w IZ RPO WL funkcji Zastępcy Dyrektora Departamentu Wdrażania Europejskiego Funduszu Społecznego.
Niezależnie od powyższego zauważyć należy, że oczywiście błędne poinformowanie beneficjenta przez jednego z pracowników instytucji zarządzającej o braku obowiązku złożenia oświadczenia o powiązaniach kapitałowych lub osobowych w przypadku wyrażenia przez instytucję zarządzającą zgody na zmianę miejsca realizacji projektu oraz o możliwości pominięcia zasady konkurencyjności nie może prowadzić do uznania za kwalifikowalne wydatków poniesionych z naruszeniem zasady konkurencyjności. Instytucja zarządzająca zobowiązana jest do kontrolowania prawidłowości wydatków na każdym etapie realizacji projektu. Ocena kwalifikowalności poniesionych wydatków jest prowadzona także po zakończeniu realizacji projektu.
Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy wdrożeniowej, niestwierdzenie wystąpienia nieprawidłowości w toku wcześniejszej kontroli przeprowadzonej przez właściwą instytucję nie stanowi przesłanki odstąpienia od odpowiednich działań, o których mowa w ust. 9 lub 11, w przypadku późniejszego stwierdzenia jej wystąpienia. Przepis art. 24 ust. 9 pkt 2 ustawy wdrożeniowej zobowiązuje instytucję zarządzającą - w przypadku stwierdzenia wystąpienia nieprawidłowości indywidualnej w uprzednio zatwierdzonym wniosku o płatność - do nałożenia korekty finansowej oraz wszczęcia procedury odzyskiwania od beneficjenta kwoty współfinansowania UE w wysokości odpowiadającej wartości korekty finansowej, zgodnie z art. 207 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych.
Ponadto dodać należy, że udzielona beneficjentowi zgoda na zmianę miejsca realizacji projektu nie oznacza zgody na naruszenie procedur określonych w Wytycznych w zakresie kwalifikowalności wydatków.
W ocenie sądu organ ustalił stan faktyczny sprawy prawidłowo, uwzględniając wszystkie przeprowadzone w sprawie dowody. Zarzuty naruszenia przepisów postepowania są więc nieuzasadnione. Organ wskazał w uzasadnieniu decyzji, zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a., dowody, na których się oparł i ocenił je, przyjmując za podstawę ustaleń faktycznych. Uzasadnienie prawne decyzji zawiera szczegółowe wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Skarżąca nie kwestionowała ani sposobu wyliczenia kwoty zwrotu ani odsetek, a sąd nie znalazł podstaw do zakwestionowania zaskarżonej decyzji w tym względzie.
Podsumowując, w ocenie sądu, zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Każdy beneficjent otrzymujący dofinansowanie na realizacje projektów w ramach konkursów z dofinansowaniem unijnym zobowiązuje się do realizacji celów wskazanych przez niego w projekcie i postępowania zgodnie z przepisami prawa, w szczególności realizacja taka musi nastąpić zgodnie z wymogami ustawowymi, jak też wynikającymi z przepisów konkursowych.
Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.).
Sprawa niniejsza rozpoznana została w postępowaniu uproszczonym na podstawie przepisu art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. W odpowiedzi na skargę, której odpis doręczony został skarżącej 21 kwietnia 2022 r., organ zgłosił wniosek o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżąca nie złożyła w terminie czternastu dni wniosku o przeprowadzenie rozprawy