III SA/Lu 138/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w LublinieLublin2025-04-02
NSAAdministracyjneWysokawsa
środki unijnepłatności bezpośredniewsparcie krajowerolnictwoARiMRkodeks postępowania administracyjnegoprawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymidecyzja kasacyjnasprzeciw

WSA w Lublinie uchylił decyzję organu odwoławczego, uznając, że nie było podstaw do jej wydania na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie rozpoznał sprzeciw H. G. od decyzji Dyrektora ARiMR, która uchyliła decyzję organu pierwszej instancji i przekazała sprawę do ponownego rozpoznania. Sąd uznał, że decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ nie wykazał on konieczności ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ pierwszej instancji, a stan faktyczny nie budził wątpliwości. W konsekwencji, sąd uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego.

Sprawa dotyczyła sprzeciwu H. G. od decyzji Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, która uchyliła decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. i przekazała sprawę do ponownego rozpoznania. Organ pierwszej instancji przyznał H. G. płatności bezpośrednie i przejściowe wsparcie krajowe, w tym płatność niezwiązaną do tytoniu, opierając się na analizie umów kontraktacji. Organ odwoławczy uchylił tę decyzję, wskazując na potrzebę ponownej analizy umów kontraktacyjnych i przepisów art. 40 ust. 2 ustawy o Planie Strategicznym. H. G. wniósł sprzeciw, zarzucając naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. przez bezpodstawne uchylenie decyzji organu pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał sprzeciw za zasadny. Sąd stwierdził, że organ odwoławczy nie wykazał istnienia przesłanek do wydania decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., a stan faktyczny sprawy nie wymagał ponownego wyjaśnienia przez organ pierwszej instancji. Sąd podkreślił, że organ odwoławczy powinien był rozpoznać sprawę co do istoty, a decyzja kasacyjna powinna mieć charakter wyjątkowy. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżoną decyzję organu odwoławczego i zasądził zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (1)

Odpowiedź sądu

Nie, organ odwoławczy nieprawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ nie wykazał konieczności ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ pierwszej instancji, a stan faktyczny nie budził wątpliwości.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że organ odwoławczy nie wykazał, iż zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy nie sprecyzował, jakie ustalenia faktyczne powinny być dodatkowo poczynione, a jedynie zobowiązał organ pierwszej instancji do ponownej analizy materiału dowodowego i oceny dowodów. Sąd podkreślił, że decyzja kasacyjna powinna mieć charakter wyjątkowy, a organ odwoławczy powinien rozpoznać sprawę co do istoty.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (14)

Główne

k.p.a. art. 138 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 64a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 64b § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 64e

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 15

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 136

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa o Planie Strategicznym art. 40 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027

ustawa o Planie Strategicznym art. 40 § ust. 2

Ustawa z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 205 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ odwoławczy nie wykazał konieczności zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. i uchylenia decyzji organu pierwszej instancji.

Godne uwagi sformułowania

Decyzja kasacyjna organu odwoławczego powinna mieć wyjątkowy charakter. Organ odwoławczy powinien rozpoznać sprawę co do istoty. Stan faktyczny sprawy nie budził wątpliwości, a sporna była jego ocena w świetle przepisów prawa materialnego.

Skład orzekający

Agnieszka Kosowska

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie art. 138 § 2 k.p.a. przez organy odwoławcze, zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego."

Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których organ odwoławczy wydaje decyzję kasacyjną na podstawie art. 138 § 2 k.p.a.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Orzeczenie wyjaśnia istotne zasady proceduralne dotyczące postępowania odwoławczego w administracji, co jest kluczowe dla praktyków. Pokazuje, kiedy organ odwoławczy może uchylić decyzję pierwszej instancji, a kiedy powinien rozpoznać sprawę merytorycznie.

Kiedy organ odwoławczy może uchylić decyzję? WSA w Lublinie wyjaśnia zasady stosowania art. 138 § 2 k.p.a.

Sektor

rolnictwo

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Lu 138/25 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2025-04-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-03-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6550
Hasła tematyczne
Środki unijne
Inne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 138 § 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 64e; art. 151a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Asesor WSA Agnieszka Kosowska po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze sprzeciwu H. G. od decyzji Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 4 lutego 2025 r. nr 9003-2025-000011 w przedmiocie przyznania płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Plany Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Dyrektora Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa na rzecz H. G. kwotę 100 zł (sto złotych) z tytułu zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Sygn. III SA/Lu 138/25
UZASADNIENIE
Decyzją z dnia 4 lutego 2025 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej jako organ odwoławczy) – na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), dalej "k.p.a." uchylił w całości decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w B. z dnia 20 grudnia 2024 r. w sprawie przyznania H. G. (dalej jako skarżący lub strona) płatności bezpośrednich i przejściowego wsparcia krajowego w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że skarżący złożył wniosek o przyznanie płatności na rok 2023, ubiegając się o przyznanie podstawowego wsparcia dochodów i płatności redystrybucyjnej (4,09 ha), uzupełniającej płatności podstawowej (3,50 ha) oraz płatności niezwiązanej do tytoniu. Decyzją z dnia 20 grudnia 2024 r. Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w B. stwierdził, że gospodarstwo skarżącego kwalifikuje się do przyznania płatności dla małych gospodarstw oraz przyznał H. G. kwotę płatności dla małych gospodarstw w wysokości 4 259,16 zł, uzupełniającą płatność podstawową w wysokości 272,90 zł oraz płatność niezwiązaną do tytoniu - w wysokości 8 624,00 zł.
Organ I instancji ustalił, że skarżący odziedziczył 1/4 spadku po zmarłej B. G., która była wpisana do rejestru w Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa. Skarżący przedłożył pisemne zgody pozostałych spadkobierców na przyznanie mu płatności niezwiązanej do tytoniu. W związku z tym organ I instancji uznał, że do przypisania wartości referencyjnej płatności niezwiązanej do tytoniu uprawniony jest właśnie skarżący. Organ I instancji wyjaśnił, że w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie znajdują się trzy umowy kontraktacji zawarte pomiędzy B. G. (zmarłą), a O. Z. P. T. w L. na rok zbiorów 2018, tj. umowa nr [...] na wyprodukowanie 2000 kg surowca tytoniowego, umowa nr [...] na wyprodukowanie 2000 kg surowca tytoniowego i umowa nr [...] na wyprodukowanie 4000 kg surowca tytoniowego.
Organ I instancji ustalił, że ilość surowca tytoniowego, stanowiącego ilość referencyjną do przyznania płatności wynosi 2800 kg. Ustalając powyższą wartość referencyjną uwzględniono jedynie umowę nr [...] z dnia 14 marca 2018 roku. Z pisma D. K. O. W. R. O. T. w L. z dnia 25 września 2024 r. wynika bowiem, że umowa ta została zawarta pierwotnie na 4000 kg surowca, a następnie w wyniku aneksu z dnia 30 maja 2018 r. zmniejszeniu uległa zakontraktowana ilość surowca tytoniowego z 4000 kg do 1500 kg. W ramach tej umowy dostarczono i rozliczono w KOWR wartość 1341,70 kg. A zatem uwzględniając treść przepisu art. 40 ust. 2 ustawy z dnia 8 lutego 2023 r. o Planie Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (Dz. U. z 2024 r., poz. 1741 ze zm.) dalej "ustawa o Planie Strategicznym", przyjęto wartość umowy sprzed zmiany. Wyliczenie wartości do ustalenia płatności wygląda zatem następująco: 70% z 4000 kg = 2800 kg.
Zdaniem organu I instancji umowy nr [...] na wyprodukowanie 2000 kg surowca tytoniowego, oraz nr [...] na wyprodukowanie 2000 kg surowca tytoniowego nie mogły zostać uwzględnione ani w trybie art. 40 ust. 1 ani w trybie art. 40 ust. 2 ustawy o Planie Strategicznym, bowiem obie wyżej wymienione umowy zostały ukształtowane w ten sposób, że zakontraktowana ilość surowca na rok produkcji 2018 wynosiła 0 kg.
Od decyzji organu I instancji odwołanie złożył skarżący wskazując, że jego zdaniem wysokość wartości referencyjnej powinna być naliczona do tonażu 5600 kg.
Decyzją z dnia 4 lutego 2025 r. Dyrektor Lubelskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa uchylił w całości decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ odwoławczy podkreślił, że umowy kontraktacyjne nr [...] oraz nr [...] z dnia 14 marca 2018 r. nie zostały uwzględnione przez organ I instancji, w związku z aneksowaniem przedmiotowych umów w zakresie zmniejszenia ilości zakontraktowanego surowca tytoniowego. W ocenie organu odwoławczego kwestia dotycząca dostarczania przez skarżącego dwóch umów: Nr [...]
i Nr [...] oraz zawartych aneksów do ww. umów, w odniesieniu do których wprowadzono zmiany skutkujące zmniejszeniem indywidualnej ilości referencyjnej winna zostać ponownie poddana analizie z uwzględnieniem art. 40 ust. 2 ustawy o Planie Strategicznym. W związku z tym organ I instancji winien ponownie rozpoznać sprawę i przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, dokonując ponownej analizy całego materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie, w tym także biorąc pod uwagę argumentację strony zawartą w treści odwołania z dnia 2 stycznia 2025 r. w przedmiocie płatności niezwiązanej do tytoniu, która w ocenie organu odwoławczego ma dla sprawy znaczenie prawne i może mieć istotny wpływ na podjęte przez organ I instancji rozstrzygnięcie w przedmiocie płatności. W dalszej kolejności organ odwoławczy zobowiązał organ I instancji do dokonania dodatkowych ustaleń faktycznych, prowadzących do jednolitej oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu oraz wyciągnięcie na podstawie tych dowodów niewadliwych wniosków oraz do dokonania niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń, poddając zgromadzony materiał dowodowy wnikliwej ocenie.
Od wskazanej decyzji skarżący wniósł sprzeciw do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. poprzez bezpodstawne uchylenie decyzji organu I instancji – w sytuacji gdy organ odwoławczy powinien rozpoznać sprawę co do istoty.
Wobec tak postawionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu rozwinął argumentację prawną stawianych zarzutów.
W odpowiedzi na sprzeciw organ odwoławczy wniósł o jego oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Sprzeciw jest zasadny.
W ocenie sądu zaskarżona decyzja została wydana z istotnym naruszeniem
art. 138 § 2 k.p.a.
Według art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw, zwany dalej "sprzeciwem od decyzji". Oznacza to, że sprzeciw przysługuje od decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., czyli od decyzji organu odwoławczego uchylającej w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazującej sprawę temu organowi do ponownego rozpatrzenia. Zgodnie z art. 64b § 1 p.p.s.a., do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Szczególną cechą odróżniającą sprzeciw od skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ograniczony zakres kontroli sądu dotyczący decyzji objętej sprzeciwem. Analiza przepisów działu III i rozdziału 3a p.p.s.a. wskazuje, że wprowadzenie instytucji sprzeciwu do procedury sądowoadministracyjnej miało na celu uproszczenie postępowania przed sądami administracyjnymi i przyspieszenie kontroli sądowoadministracyjnej decyzji, o których mowa w art. 138 § 2 k.p.a., zwanych decyzjami kasacyjnymi. Zgodnie bowiem z art. 64e p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji kasacyjnej, nie rozstrzyga zaś, jak w przypadku skargi, w granicach danej sprawy nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Uwzględniając zatem sprzeciw od decyzji, sąd uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. (art. 151a § 1 zd. 1 p.p.s.a.), a w przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.).
W myśl art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy.
Kontrola zgodności z prawem decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. oznacza, że sąd administracyjny ocenia, czy organ odwoławczy powinien był podjąć merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, czy też wystąpiła obiektywna konieczność uzupełnienia postępowania dowodowego przez organ pierwszej instancji w znacznym rozmiarze, czyli w takim zakresie, który z uwagi na obowiązek zachowania dwuinstancyjności postępowania (art. 15 k.p.a.) oraz obowiązek wyjaśnienia podstawowych okoliczności stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.) – uzasadniał podjęcie decyzji o uchyleniu w całości skontrolowanego rozstrzygnięcia oraz przekazania sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.
Rozpatrując zagadnienie prawidłowego zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. oczywiście nie można pomijać, że organ odwoławczy ma prawo do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego, co wynika z treści art. 136 k.p.a. Przepis powyższy w § 1 określa, że organ odwoławczy może przeprowadzić na żądanie strony lub z urzędu dodatkowe postępowanie w celu uzupełnienia dowodów i materiałów w sprawie albo zlecić przeprowadzenie tego postępowania organowi, który wydał decyzję. Według § 2 art. 136 k.p.a. jeżeli decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie, na zgodny wniosek wszystkich stron zawarty w odwołaniu, organ odwoławczy przeprowadza postępowanie wyjaśniające w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy. Jeżeli przyczyni się to do przyspieszenia postępowania, organ odwoławczy może zlecić przeprowadzenie określonych czynności postępowania wyjaśniającego organowi, który wydał decyzję. Stosowanie do 136 § 3 k.p.a. przepis
§ 2 stosuje się także w przypadku, gdy jedna ze stron zawarła w odwołaniu wniosek o przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy, a pozostałe strony wyraziły na to zgodę w terminie czternastu dni od dnia doręczenia im zawiadomienia o wniesieniu odwołania, zawierającego wniosek o przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy. W myśl art. 136 § 4 k.p.a. przepisów § 2 i 3 nie stosuje się, jeżeli przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania wyjaśniającego w zakresie niezbędnym do rozstrzygnięcia sprawy byłoby nadmiernie utrudnione.
Powyższe oznacza, że wydanie decyzji kasacyjnej jest uzasadnione w sytuacji, kiedy w postępowaniu przed organem pierwszej instancji doszło do uchybień natury proceduralnej, które można określić jako istotne (wyrok NSA z dnia 16 października 2019 r. sygn. akt II OSK 3080/19).
Wydanie więc przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej jest dopuszczalne wówczas, gdy zostaną spełnione następujące przesłanki: po pierwsze, gdy organ odwoławczy stwierdzi, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem przepisów postępowania, po drugie, gdy organ ten uzna, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Samo stwierdzenie naruszenia przepisów postępowania, jakkolwiek jest konieczną przesłanką uchylenia zaskarżonej decyzji, nie jest jednak przesłanką wystarczającą. Niezbędne jest bowiem dodatkowo wykazanie, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (por. wyrok NSA z 4 listopada 2014 r., sygn. II OSK 2279/13).
W orzecznictwie sygnalizuje się ponadto kwestię ograniczonego zakresu rozpoznania sprawy zainicjowanej sprzeciwem od decyzji kasacyjnej. W wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 stycznia 2021 r. sygn. I GSK 1806/20 podniesiono, że sąd winien ocenić nie tylko przesłanki określone w art. 138 § 2 k.p.a., lecz również wszystkie inne, które warunkują prawidłowość wydania decyzji kasacyjnej.
Sąd administracyjny rozpoznając sprzeciw, musi ocenić, czy z uwagi na postępowanie organu pierwszej instancji można zarzucić naruszenie przepisów postępowania, którego wynikiem była konieczność ustalenia stanu faktycznego sprawy w istotnym zakresie, tj. przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie przekraczającym możliwość przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego przez organ drugiej instancji. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2020 r. sygn. I OSK 2346/20).
Powyższe uwagi prowadzą do wniosku, że nieprawidłowe jest stanowisko organu odwoławczego zawarte w zakwestionowanej sprzeciwem decyzji z dnia 4 lutego 2025 r. odnośnie zaistnienia podstaw do uchylenia w całości decyzji organu I instancji oraz do przekazania temu organowi sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Zdaniem sądu, analiza treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt sprawy wskazują, że nieprawidłowo zastosowano w tej sprawie przepis art. 138 § 2 k.p.a.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy wskazał, że umowy kontraktacyjne nr [...] oraz nr [...] z dnia 14 marca 2018 r. nie zostały uwzględnione przez organ I instancji, w związku z aneksowaniem przedmiotowych umów w zakresie zmniejszenia ilości zakontraktowanego surowca tytoniowego. W ocenie organu odwoławczego kwestia dotycząca dostarczania przez skarżącego dwóch umów: Nr [...] i Nr [...] oraz zawartych aneksów do ww. umów, w odniesieniu do których wprowadzono zmiany skutkujące zmniejszeniem indywidualnej ilości referencyjnej winna zostać ponownie poddana analizie z uwzględnieniem art. 40 ust. 2 ustawy o Planie Strategicznym. W związku z tym organ I instancji winien ponownie rozpoznać sprawę i przeprowadzić postępowanie wyjaśniające, dokonując ponownej analizy całego materiału dowodowego zgromadzonego w przedmiotowej sprawie, w tym także biorąc pod uwagę argumentację strony zawartą w treści odwołania z dnia 2 stycznia 2025 r. w przedmiocie płatności niezwiązanej do tytoniu (Virginia), która w ocenie organu odwoławczego ma dla sprawy znaczenie prawne i może mieć istotny wpływ na podjęte przez organ I instancji rozstrzygnięcie w przedmiocie płatności. W dalszej kolejności organ odwoławczy zobowiązał organ I instancji do dokonania dodatkowych ustaleń faktycznych, prowadzących do jednolitej oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu oraz wyciągnięcie na podstawie tych dowodów niewadliwych wniosków oraz dokona niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń, poddając zgromadzony materiał dowodowy wnikliwej ocenie.
Należy zaznaczyć, że umowy nr [...] oraz nr [...] z dnia 14 marca 2018 r. znajdują się w aktach sprawy, jak również aneksy do nich.
Natomiast organ I instancji w uzasadnieniu uchylonej decyzji wskazał, że strona dołączyła do wniosku trzy umowy kontraktacji zawarte pomiędzy B. G., a O. Z. P. T. w L. na rok zbiorów 2018, tj. umowę nr [...] na wyprodukowanie 2000 kg surowca tytoniowego, umowę nr [...] na wyprodukowanie 2000 kg surowca tytoniowego i umowę nr [...] na wyprodukowanie 4000 kg surowca tytoniowego. Strona wnioskowała o rozpatrzenie załączonych umów w trybie art. 40 ust. 2 ustawy o Planie Strategicznym.
Organ I instancji stwierdził, że ilość surowca tytoniowego, stanowiącego dla skarżącego ilość referencyjną do przyznania płatności wynosi 2800 kg. Ustalając powyższą wartość referencyjną uwzględniono umowę nr [...] z dnia 14 marca 2018 roku. Ze zgromadzonego materiału wynika, że umowa ta została zawarta pierwotnie na 4000 kg surowca, a następnie w wyniku aneksu z dnia 30 maja 2018 r. zmniejszeniu uległa zakontraktowana ilość surowca tytoniowego z 4000 kg do 1500 kg. W ramach tej umowy dostarczono i rozliczono w KOWR wartość 1341,70 kg. A zatem uwzględniając treść przepisu art. 40 ust. 2 ustawy o Planie Strategicznym przyjęto wartość umowy sprzed zmiany. W ocenie organu I instancji dołączone do wniosku umowy nr [...] na wyprodukowanie 2000 kg surowca tytoniowego oraz nr [...] na wyprodukowanie 2000 kg surowca tytoniowego nie mogły zostać uwzględnione ani w trybie art. 40 ust. 1 ustawy o Planie Strategicznym ani w trybie art. 40 ust. 2 tej ustawy.
Jednak, zdaniem sądu, organ odwoławczy nie wyjaśnia, w jakim zakresie stan faktyczny nie został ustalony. Wręcz przeciwnie z przywołanych przez organ odwoławczy szczegółowych okoliczności faktycznych można wyprowadzić wniosek, że stan faktyczny nie budzi wątpliwości, a sporna jest jego ocena w świetle mających w sprawie zastosowanie przepisów prawa materialnego. Organ odwoławczy bowiem wyraźnie zobowiązał organ I instancji do dokonania dodatkowych ustaleń faktycznych, prowadzących do jednolitej oceny dowodów zgromadzonych w postępowaniu oraz wyciągnięcie na podstawie tych dowodów niewadliwych wniosków oraz do dokonania niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy ustaleń, poddając zgromadzony materiał dowodowy wnikliwej ocenie. W istocie nie chodzi o dokonanie ustaleń faktycznych ale o ocenę materiału dowodowego. Organ w żadnym miejscu nie precyzuje jakie ustalenia faktyczne powinny być dodatkowo poczynione.
W ocenie sądu, organ odwoławczy nie wykazał, że nie dysponuje wystarczającymi ustaleniami faktycznymi, które pozwoliłyby mu na rozpatrzenie sprawy. Jeszcze raz podkreślić należy, że rozważając celowość zastosowania w sprawie art. 138 § 2 k.p.a., zawsze należy mieć na uwadze, że obowiązkiem organu odwoławczego jest przede wszystkim rozstrzygnąć sprawę co do istoty, co zgodnie z treścią art. 138 § 1 k.p.a. następuje przez wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego. Natomiast odstępstwem od tej ogólnej zasady jest wynikające z art. 138 § 2 k.p.a. uprawnienie organu odwoławczego do wydania decyzji kasatoryjnej. Rozstrzygnięcie kasatoryjne organu odwoławczego powinno mieć wyjątkowy charakter, gdyż zgodnie z ustanowioną w art. 15 k.p.a. zasadą dwuinstancyjności każda sprawa administracyjna winna podlegać dwukrotnemu merytorycznemu rozstrzygnięciu, przez dwa różne organy administracji publicznej. Skuteczne wniesienie odwołania przenosi na organ II instancji ciężar ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy indywidualnej, a postępowanie odwoławcze nie ogranicza się jedynie do kontroli decyzji I instancji. W sytuacji gdy nie ma przeszkód do ponownego rozpatrzenia sprawy administracyjnej i zakończenia jej, niedopuszczalne - jako niezgodne z zasadą dwuinstancyjności - jest wydanie decyzji kasacyjnej.
Podsumowując, w ocenie sądu, organ odwoławczy w żaden sposób nie wykazał konieczności zastosowania w sprawie decyzji kasacyjnej, co uzasadniało uwzględnienie wniesionego sprzeciwu.
Mając powyższe na uwadze sąd, na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a., orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku. O kosztach postępowania sąd orzekł jak w punkcie II sentencji wyroku, działając na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 1 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI