III SA/Łd 789/23

III SA/Łd 789/23 - Wyrok WSA w Łodzi
Data orzeczenia
2024-02-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi
Sędziowie
Janusz Nowacki
Joanna Wyporska-Frankiewicz /sprawozdawca/
Paweł Dańczak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 1009
art. 28 ust. 1-3
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151, art. 153, art. 170
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Dnia 22 lutego 2024 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi – Wydział III w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Dańczak, Sędziowie Sędzia NSA Janusz Nowacki, , Sędzia WSA Joanna Wyporska-Frankiewicz (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy, Renata Tomaszewska-Małolepsza, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2024 roku sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 6 października 2023 r. nr UP-761/2023 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 6 października 2023 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z 31 lipca 2023 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania "C" Sp. z o.o.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny.
"C" Sp. z o.o. prowadziła działalność gospodarczą na podstawie wpisu do rejestru przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego. W związku z tym, że spółka nie wywiązywała się z obowiązku opłacenia składek na jej koncie powstały zaległości. W okresie, kiedy powstało zadłużenie – K. K. pełniła funkcję Prezesa Zarządu.
Decyzją z 17 czerwca 2022 r. ZUS przeniósł na K. K. odpowiedzialność za zobowiązania z tytułu składek spółki "C" Sp. z o.o. za okres kiedy strona pełniła funkcję Prezesa Zarządu.
25 lipca 2022 r. wpłynął do ZUS wniosek K. K. o umorzenie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania z 17 czerwca 2022 r. Strona podniosła, iż znajduje się w trudnej sytuacji, ponieważ samotnie wychowuje 11-letniego syna z niepełnosprawnością, nie jest w stanie podjąć pracy, ponieważ syn wymaga opieki. Jedynym źródłem utrzymania strony są zasiłki opiekuńcze przyznane z powodu choroby dziecka. Wnioskodawczyni zaznaczyła, że z trudem zapewnia podstawowe potrzeby dziecka, które wymaga nieustannej opieki, uczestnictwa w zajęciach terapeutycznych i dodatkowych zajęciach dydaktycznych. Oznajmiła, że syn ma orzeczenie o niepełnosprawności z powodu epilepsji oraz chorób psychicznych, w związku z tym ma przyznane świadczenie pielęgnacyjne oraz zasiłek pielęgnacyjny. Syn strony ma także orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego i orzeczenia o potrzebie indywidualnego nauczania, które są od lat przyznawane z powodu ograniczeń w funkcjonowaniu zwłaszcza z powodu afazji i nawracających napadów epileptycznych, z tego powodu syn musi być pod nieustanną opieką. Strona dodała, że spółka, w której była prezesem została założona w 2013 r., na początku jej drogi zawodowej, w czasie kiedy studiowała Zarządzanie i Marketing, z myślą, że będzie samodzielnie prowadzić firmę po skończeniu studiów. Jednak z powodów zdrowotnych syna nie była w stanie pracować, ani zarządzać firmą. Strona oświadczyła, że z mężem żyje w separacji praktycznie od momentu, gdy rozpoczęły się problemy z synem, więc nie może liczyć na jego pomoc w zakresie opieki. Oświadczyła, że nie mieszka z mężem i jest w nieformalnej separacji, ma podpisaną umowę przedmałżeńską o odrębności majątkowej. Wnioskodawczyni wskazała nadto, że w związku z problemami zdrowotnymi syna i brakiem możliwości wykonywania przez nią pracy, faktyczny zarząd w spółce "C" pełnił jej ojciec M. K., który prowadził spółkę "C-2" Sp. z o.o., od której to spółka "C" wydzierżawiała obiekt i sprzęty do prowadzenia swojej działalności. Były to spółki powiązane i współzależne, więc ojciec strony sprawował nadzór i faktyczny zarząd nad obiema spółkami. Formalnie zarząd w spółce "C" został zmieniony w 2019 r., kiedy to stało się już pewne, że strona nie będzie mogła wrócić do pracy zawodowej. Wnioskodawczyni poinformowała, że zadłużenie spółki powstało w okresie, w którym faktycznie nie zarządzała spółką i nie jest w stanie z otrzymywanych zasiłków spłacić zobowiązania powstałego w tamtym okresie. Nadmieniła także, że nie posiada żadnego majątku osobistego, nieruchomości i żadnych wartościowych ruchomości.
Decyzją z 10 października 2022 r. ZUS odmówił wnioskodawczyni umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek wynikających z decyzji z 17 czerwca 2022 r. orzekającej o odpowiedzialności K. K. za zobowiązania płatnika "C" Spółka z o.o. w łącznej kwocie 87 564,17 zł.
27 października 2022 r. K. K. zwróciła się do ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Decyzją z 2 grudnia 2022 r. ZUS utrzymał w mocy własną decyzję z 10 października 2022 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności za zobowiązania "C" Sp. z o.o.
Na powyższą decyzję skargę do sądu administracyjnego złożyła K. K..
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 52/23 uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z 10 października 2022 r. Sąd zwrócił uwagę, że w niniejszej sprawie Zakład prawidłowo wskazał, iż w przypadku zadłużenia, którego dotyczy przedmiotowe postępowanie, czyli składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanych przez płatnika składek, analizie podlegają przesłanki zawarte w przepisie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ZUS uznał przy tym, że w sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 1 - 6 u.s.u.s., wobec czego nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności dającej podstawę do umorzenia wnioskowanych należności z tytułu składek. Niemniej jednak w ocenie sądu o ile należało podzielić stanowisko organu co do przesłanek z punktów: 2, 3, 4, 4a, 4b, 4c i 5 u.s.u.s., o tyle zasadny okazał się zarzut skargi odnośnie naruszenia art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. Stanowisko organu w tym zakresie sąd uznał bowiem za przedwczesne, wobec braku dostatecznej argumentacji. Organ przyjął bowiem, iż nie można stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności wobec skarżącej za zobowiązania spółki nie zostało wdrożone. Tymczasem, wbrew stanowisku organu, w orzecznictwie na gruncie art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. jednolicie przyjmuje się, że to Zakład ma obowiązek samodzielnie ocenić przesłankę całkowitej nieściągalności w nim opisaną, porównując spodziewane koszty egzekucji (obliczane w części w proporcji do egzekwowanych kwot) z posiadanymi informacjami o nadającym się do egzekucji majątku. Dokonując samodzielnej oceny organ powinien mieć na uwadze, czy majątek zobowiązanego nadaje się w ogóle do egzekucji, jak również czy postępowanie egzekucyjne nie spowoduje ruiny finansowej i życiowej zobowiązanego i jego rodziny. Zakład, który ma obowiązek ustalenia przesłanek opisanych w tym przepisie, powinien więc wyjaśnić, w jakim stopniu ewentualnie prowadzone postępowanie egzekucyjne będzie skuteczne, z jakich praw majątkowych może być prowadzona egzekucja i jakie są prognozy jej efektywności. Tylko bowiem wtedy analiza przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. będzie mogła być oceniona jako pełna. Innymi słowy, organ powinien po pierwsze rozważyć, w jakiej potencjalnej kwocie możliwe jest uzyskanie środków, po wtóre powinien oszacować wydatki egzekucyjne. Następnie powinien zestawić te kwoty ze sobą i wyciągnąć wnioski. Takich symulacji nie przeprowadzono, a to oznacza, że uzasadnienie decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a., który to przepis zawiera wymogi uzasadnienia decyzji. Przede wszystkim organ nie poczynił jakichkolwiek rozważań, czy majątek skarżącej nadaje się w ogóle do egzekucji. Zważywszy bowiem na ustaloną w toku postępowania okoliczność, że skarżąca nie uzyskuje dochodów oraz nie posiada majątku ruchomego i nieruchomego - nie sposób stwierdzić, na jakich podstawach organ opiera swój wniosek o możliwości wyegzekwowania zaległych należności z tytułu składek w kwocie 87 564,17 zł i to w stopniu przekraczającym wydatki egzekucyjne. Choć trafnie organ stwierdził, że w sprawie nie było informacji od naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego o braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję, dokonując powyższej samodzielnej oceny powinien on jednak wziąć pod uwagę, że obecnie jest prowadzona z wniosku J. S. egzekucja o zapłatę kwoty należności głównej 1 800 000,00 zł solidarnie w stosunku do K. K., J. K. i M. K., która jest spłacana poprzez zajęcie wynagrodzenia J. K. - tj. siostry strony skarżącej. Co więcej, organ zaniechał również oszacowania wysokości kosztów egzekucyjnych, co powoduje, że ocena spełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. została przeprowadzona w sposób niepełny i powierzchowny. Bez określenia przewidywanych kosztów egzekucyjnych organ nie jest bowiem w stanie dokonać rzetelnej analizy, czy ewentualnie wyegzekwowane należności będą w oczywisty sposób przekraczać wydatki związane z egzekucją. Podsumowując, brak stosownego uzasadnienia stanowiska o nieistnieniu w przypadku strony skarżącej przesłanki określonej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. i ograniczenie oceny do arbitralnego stanowiska, że nie można stwierdzić, iż w toku postępowania egzekucyjnego nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne oznacza, że decyzja w tym zakresie uchyla się spod kontroli sądu.
Rozstrzygając ponownie sprawę organ uzupełnił postępowanie wyjaśniające, ustalając w jego toku, że: w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej z 14 czerwca 2023 r. strona poinformowała, że nie pracuje zarobkowo; pobiera świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 2 458 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł, świadczenie 500+ w kwocie 500 zł oraz zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 314 zł. Z ustaleń Zakładu wynika, że strona jest zgłoszona do ubezpieczeń jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej (wójt, burmistrz lub prezydent miasta) ma obowiązek opłacać składki od 22 marca 2019 r. Strona poinformowała nadto, że jest mężatką, niemniej jednak z mężem żyje w nieformalnej separacji i ma z nim rozdzielność majątkową. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z synem (obecnie lat 12). W toku postępowania strona wyjaśniła, że nie ma sądownie zasądzonych na syna alimentów, nie otrzymuje też pomocy od ojca dziecka. Natomiast z ustaleń Zakładu wynika, że to mąż strony złożył 19 czerwca 2023 r. wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego 500+ na syna. Zaś zgodnie z ustawą o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci z dnia 11 lutego 2016 r. (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 810) art. 4 pkt 2 "Świadczenie wychowawcze przysługuje: 10l) matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a". Strona wykazała stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 2 590 zł w tym: - z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, bez opłat eksploatacyjnych) - 490 zł, - opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) - 200 zł, - koszty związane z leczeniem – 1 600 zł, - inne wydatki - 300 zł. Z dodatkowych wyjaśnień strony wynika, że w przypadku gdy syn potrzebuje nagłej konsultacji neurologicznej wizyta wraz z badaniami to koszt 700 zł jednorazowo. Poza zadłużeniem w ZUS strona wykazała zobowiązania u osób fizycznych za okres 2018 r. w kwocie 1 800 000 zł, które nie są spłacane. Wobec tych zobowiązań jest prowadzona egzekucja przez Komornika Sądowego w Pabianicach. Strona oświadczyła, że nie posiada majątku ruchomego, nieruchomego oraz praw majątkowych. Ustalenia Zakładu potwierdziły, że strona nie figuruje w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych oraz w Centralnej Ewidencji Pojazdów jako właściciel czy współwłaściciel składników majątkowych. Z innych składników mienia ruchomego strona wymieniła: laptop o wartości 500,00 zł oraz lodówkę, pralkę i telewizor o łącznej wartości 2 000,00 zł. Strona powołała się na sytuację zdrowotną swojego syna i przedłożyła obszerną dokumentację medyczną. Wobec strony, w celu wyegzekwowania należności wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności, nie zostało dotychczas wszczęte postępowanie egzekucyjne. ZUS dokonał również symulacji, z których wynika, że w przypadku podjęcia czynności egzekucyjnych oszacowano wystawienie tytułów wykonawczych na trzy fundusze, do których powstanie opłata manipulacyjna w kwocie 1 500 zł oraz opłata egzekucyjna w wysokości 10% w kwocie 12 829,77 zł oraz wydatki egzekucyjne w kwocie 14,74 zł.
Decyzją z 31 lipca 2023 r. ZUS odmówił K. K. umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek wynikających z decyzji z 17 czerwca 2022 r. orzekającej o odpowiedzialności K. K. za zobowiązania płatnika "C" Spółka z o.o. w łącznej kwocie 87 564,17 zł, w tym z tytułu:
a) ubezpieczenia społeczne - w łącznej kwocie 71 609,58 zł,
b) ubezpieczenie zdrowotne – w łącznej kwocie 7 689,30 zł,
c) Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych - w łącznej kwocie 8 265,29 zł.
21 sierpnia 2023 r. K. K. zwróciła się do ZUS z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
Przywołaną na wstępie decyzją z 6 października 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję własną z 31 lipca 2023 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Organ odwoławczy, przytaczając treść art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. podniósł, że w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że w przypadku strony:
- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, decyzją z 17 czerwca 2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w Łodzi przeniósł na stronę odpowiedzialność jako byłego prezesa zarządu za zobowiązania płatnika składek "C" Sp. z o.o.;
- przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b u.s.u.s. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ strona nie prowadziła działalności gospodarczej, z tytułu której powstały zaległości składkowe, ale została na nią przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania spółki;
- przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. nie zachodzi - zakres odpowiedzialności za zobowiązania spółki został ustalony w postępowaniu zakończonym prawomocną decyzją, a należności w niej określone stały się wymagalne i ZUS może podjąć czynności zmierzające do ich wyegzekwowania;
- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których strona wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym - zgodnie z rozporządzeniem Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 5 stycznia 2021 r. w sprawie wysokości kosztów upomnienia doręczanego zobowiązanemu przed wszczęciem egzekucji administracyjnej (Dz.U. z 2021 r., poz. 67) wysokość kosztów upomnienia wynosi 16,00 zł;
- przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie ogłoszono upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
- natomiast przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
- przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. nie zachodzi - nie jest bowiem zdaniem organu oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne; wobec strony, w celu wyegzekwowania należności wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności, nie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne. Możliwości przymusowego dochodzenia zaległości z tytułu składek nie zostały w przypadku strony przez organ rentowy wyczerpane. Organ odwoławczy podkreślił przy tym, że jeżeli istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych organ rentowy działając jako wierzyciel nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek generalnie jest bowiem związana z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. W ocenie organu natychmiastowe umorzenie należności z tytułu składek, jeszcze przed wdrożeniem postępowania egzekucyjnego, byłoby działaniem przedwczesnym i sprzecznym z interesem publicznym oraz konstytucyjną zasadą powszechności ponoszenia ciężarów i świadczeń publicznych. Zatem biorąc pod uwagę zgromadzony materiał dowodowy, przedstawione argumenty oraz przepisy prawa należy stwierdzić, że w niniejszej sprawie nie zaistniały przesłanki całkowitej nieściągalności określone w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W dalszej kolejności organ odwoławczy, odwołując się do treści art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek (Dz.U. z 2003 r., Nr 141, poz. 1365) wskazał, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zatem art. 28 ust. 3a u.s.u.s. dopuszcza możliwość umorzenia w przypadku braku całkowitej nieściągalności, kierując się w tym względzie ważnym interesem osoby zobowiązanej do ich opłacania. Jednakże przepis ten może zostać zastosowany tylko do należności z tytułu składek ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami tych składek, tj. osób opłacających składki na własne ubezpieczenia. Natomiast zadłużenie, które widnieje na koncie "C" Sp. z o.o. jako płatnika składek, dotyczy składek finansowanych przez płatnika za osoby ubezpieczone (w tym odsetek) oraz odsetek od składek finansowanych przez ubezpieczonych. W konkluzji organ stwierdzić, że akcentowana we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, trudna sytuacja materialna i zdrowotna strony i jej syna, nie może mieć wpływu na dokonane rozstrzygnięcie w sprawie. Reasumując organ odwoławczy podkreślił, że ustawowym obowiązkiem ZUS jest dochodzenie należności, bo zobowiązania z tytułu składek są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami. Wreszcie należy mieć na uwadze i to, że istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek ZUS do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie należności z tytułu składek musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich regulowanie.
Na ostateczną decyzję skargę do sądu administracyjnego wniosła K. K., reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, zarzucając:
1. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, tj.: art. 7, art. 77, art 107 oraz art. 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie wyrażające się w braku wszechstronnego rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, w szczególności dokumentów wskazujących na sytuację rodzinną i finansową skarżącej, potwierdzających w sposób jednoznaczny:
- brak osiągania przez skarżącą, jakiegokolwiek dochodu poza otrzymywanymi: świadczeniem pielęgnacyjnym, zasiłkiem pielęgnacyjnym oraz świadczeniem 500+ w łącznej kwocie około 3 000,00 zł, przy jednoczesnych wydatkach związanych z leczeniem małoletniego w kwocie przekraczającej 1 500,00 zł;
- brak dysponowania przez skarżącą majątkiem umożliwiającym skuteczne prowadzenie egzekucji chociażby w znikomym zakresie, tj. brak dysponowania nieruchomościami, pojazdami czy też innymi składnikami majątku umożliwiającymi skuteczne i celowe prowadzenie egzekucji;
- konieczność sprawowania stałej opieki nad małoletnim synem posiadającym orzeczenie o niepełnosprawności, co bezpośrednio wiąże się z brakiem możliwości podjęcia przez skarżącą pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze również w latach przyszłych;
- brak możliwości wyegzekwowania od skarżącej przez szereg lat jakichkolwiek należności w ramach postępowania prowadzonego przez Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w Pabianicach, gdzie kwota zaległości przekracza 2 000 000,00 zł,
które to okoliczności choć zostały przez organ zauważone, to w sposób błędny zakwalifikowane jako niewystarczające dla umorzenia należności orzeczonych względem K. K. z uwagi na ich całkowitą nieściągalność, przy jednoczesnym ustaleniu przez organ, że podjęcie działań egzekucyjnych wiązałoby się po stronie ZUS z kosztem na poziomie około ¼ wartości należności, o umorzenie których wnosi skarżąca.
Skarżąca dodała, że wnosi, czego wydaje się nie dostrzegać organ, nie o umorzenie należności z tytułu składek lecz należności ubocznych, tym samym nie może być mowy o naruszeniu zasady sprawiedliwości społecznej i równości obywateli, na K. K. w dalszym ciągu będzie bowiem ciążył obowiązek zapłaty składek nie własnych lecz "C" Sp. z o.o.
2. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, tj.: art. 7, art. 77, art. 107 oraz art 80 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie wyrażające się w braku wszechstronnego rozpatrzenia zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz bezzasadne uznanie, iż umorzenie należności z tytułu składek byłoby działaniem przedwczesnym, w sytuacji w której zaprezentowana w realiach niniejszej sprawa sytuacja życiowa skarżącej oraz brak możliwości regulowania jakichkolwiek zobowiązań z uwagi na obiektywną niemożliwość uzyskiwania dochodów - z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad małoletnim synem skarżącej - prowadzą do niebudzącego wątpliwości wniosku, iż decyzja o umorzeniu przedmiotowych należności jest decyzją słuszną, zaś niewypłacalność skarżącej nie zdezaktualizuje się;
3. naruszenie przepisów postępowania mające wpływ na treść wydanego rozstrzygnięcia, tj. art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. poprzez jego wadliwe niezastosowanie oraz uznanie przez organ, iż w sprawie niniejszej nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności należności wynikających z wydanej względem skarżącej decyzji, w sytuacji gdy: a. skarżąca nie dysponuje jakimkolwiek majątkiem; b. skarżąca nie posiada możliwości podjęcia pracy zarobkowej, c. przeciwko niej w sposób bezskuteczny prowadzona jest od ponad roku egzekucja kwoty ponad 2 000 000,00 zł.
Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania za I i II instancję, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi zważył co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Stosownie do art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. 2022 r., poz. 2492), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, między innymi poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego skontrolowanego rozstrzygnięcia, ale tylko w razie stwierdzenia co najmniej jednego z naruszeń prawa wymienionych w art. 145 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) – dalej: "p.p.s.a.". Ponadto, zgodnie z treścią art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (§ 2 ).
Mając na uwadze powyższe kryteria sąd kontrolując legalność zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 6 października 2023 r. stwierdził, że odpowiada ono przepisom obowiązującego prawa i brak jest podstaw do usunięcia jej z obrotu prawnego, jak oczekuje tego skarżąca.
Na wstępie rozważań podkreślić należy, iż zasadnicze znaczenie dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy ma okoliczność, iż sprawa była wcześniej przedmiotem rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w sprawie o sygn. akt III SA/Łd 52/23 w wyroku z 6 kwietnia 2023 r. Powyższe skutkuje koniecznością zastosowania art. 153 oraz art. 170 p.p.s.a. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a. ocena prawna wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w tej sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Wskazać należy, że pomimo użycia w art. 153 p.p.s.a. określenia "orzeczenie" chodzi w nim nie o sentencję, lecz o uzasadnienie. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem w pierwszym rzędzie z wykładnią prawa, a ta może mieścić się jedynie w uzasadnieniu wyroku (por. np. wyrok NSA z 15 stycznia 1998 r. sygn. II SA 1560/97 niepubl.). Ocena prawna, o której stanowi analizowany przepis, może dotyczyć zarówno samej wykładni prawa materialnego i procesowego, jak i braku wyjaśnienia w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym istotnych okoliczności stanu faktycznego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpatrując sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku, bez względu na poglądy prawne wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach. W orzecznictwie podkreśla się, iż działania naruszające tę zasadę muszą być konsekwentnie eliminowane przez uchylanie wadliwych z tego powodu rozstrzygnięć administracyjnych, już chociażby z uwagi na związanie wcześniej przedstawioną oceną prawną także i samego sądu administracyjnego (por. np. wyroki NSA: z 21 października 1999 r., sygn. akt IV SA 1681/97 i z 1 września 2010 r., sygn. akt I OSK 920/10). Zatem ocena prawna traci moc wiążącą tylko w przypadku zmiany prawa, zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy (ale tylko zaistniałych po wydaniu wyroku, a nie w wyniku odmiennej oceny znanych i już ocenionych faktów i dowodów) oraz w przypadku wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego ocenę prawną. Podsumowując, stwierdzić należy, zgodnie z poglądem Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z 21 marca 2014 r., sygn. akt I GSK 534/12 ), że: "Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, wobec czego ani organ administracji publicznej, ani sąd administracyjny orzekając ponownie w tej samej sprawie, nie może pominąć oceny prawnej wyrażonej wcześniej w orzeczeniu, gdyż ocena ta wiąże go w sprawie. Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania". Nadto, stosownie do art. 170 p.p.s.a., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy.
Rolą obecnie kontrolującego zaskarżoną decyzję sądu jest zatem ponowna ocena wydanej w sprawie decyzji z uwzględnieniem wskazań i oceny prawnej zawartej w wyroku WSA w Łodzi z 6 kwietnia 2023 r. o sygn. akt III SA/Łd 52/23. W tym zakresie, a więc oceniając zastosowanie się przez organy do zaleceń WSA zawartych w poprzednio wydanym w niniejszej sprawie wyroku, zdaniem sądu kontrolującego zaskarżoną obecnie decyzję, organy zalecenia te zrealizowały.
Przypomnieć trzeba, iż podstawę analizy zasadności żądania strony o umorzenie przedmiotowych należności stanowiły prawidłowo przywołane przez Zakład przepisy art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zgodnie z art. 28 u.s.u.s. należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (art. 28 ust. 1 u.s.u.s.). Należności z tytułu składek, co do zasady, mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 u.s.u.s.), z zastrzeżeniem ust. 3a. Przy czym przepis ten – art. 28 ust. 3a u.s.u.s., w myśl którego "Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności" – nie znajduje zastosowania w niniejszej sprawie. A co za tym idzie w sprawie nie znajdą też zastosowania przepisy rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. Nr 141, poz. 1365), w którym na mocy art. 28 ust. 3b u.s.u.s. określono szczegółowe zasady umarzania. Dla porządku należy jednak wskazać, iż przesłanki umorzenia należności w oparciu o przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. określone zostały w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego do u.s.u.s., zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2. poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3. przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Podstawą ewentualnego umorzenia może być więc w niniejszym przypadku jedynie całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Należy jednak podkreślić, że art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest oparty na konstrukcji uznania administracyjnego, a co za tym idzie nawet wystąpienie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek nie obliguje organu do wydania decyzji o ich umorzeniu. A wręcz przeciwnie wystąpienie przesłanki całkowitej nieściągalności otwiera dopiero możliwość umorzenia, z której to możliwości organ może ale nie musi skorzystać. Ustawodawca pozostawił więc organowi decyzję czy składki umorzyć, czy odmówić ich umorzenia w przypadku wystąpienia przesłanek. Zatem w przypadku wystąpienia określonych w przepisach prawa przesłanek organ może, ale musi umorzyć należności. Tym samym więc nawet stwierdzenie istnienia w sprawie przewidzianych przepisami prawa przesłanek nie obliguje ZUS do zastosowania ulgi jaką jest umorzenie należności.
W myśl art. 28 ust. 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Przedstawione powyżej wyliczenie z art. 28 ust. 3 u.s.u.s. jest wyczerpujące, tj. stanowi zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, iż ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. A zatem dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie, daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności. Nawet wówczas – jak już wskazywano - oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możność umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje bowiem na brak po stronie właściwego organu obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku: mogą być one umarzane. Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.
Należy zwrócić uwagę, iż w przypadku, gdy ustawodawca daje organowi możliwość rozstrzygnięcia sprawy na zasadzie uznania, sądowa kontrola jego decyzji obejmuje jedynie samo postępowanie poprzedzające jej wydanie, a nie rozstrzygnięcie będące wynikiem dokonania wyboru, o którym była mowa powyżej. W judykaturze wskazuje się, iż kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności (zob. wyrok NSA z dnia 30 września 2010 r., sygn. akt II GSK 817/09, Lex el). Z kolei w wyroku z dnia 3 lutego 2011 r. (sygn. akt II GSK 238/10, Lex el) NSA wskazał, iż przepis art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zbudowany jest w oparciu o uznanie administracyjne, co oznacza, że decyzja w sprawie umorzenia należności ubezpieczeniowych przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzących w przypadku określonym w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. może lecz nie musi umorzyć zaległości. Kontrola sądowa decyzji uznaniowych obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tzn. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o umorzeniu lub odmowie umorzenia należności. W świetle powyższego należy więc wskazać, iż sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona w tym znaczeniu, iż sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia. Jest to bowiem wyłączna kompetencja organu administracji. Kontrola ta obejmuje zatem przede wszystkim zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej celowości czy słuszności. Nie zwalnia to jednak sądu z obowiązku oceny, czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Mimo, iż pogląd ten został wyrażony przez Sąd Najwyższy na gruncie prawa podatkowego (por. np. wyrok z 8 listopada 1996 r. sygn. akt III RN 24/96), to pozostaje on aktualny także w odniesieniu do problematyki umarzania składek na ZUS na gruncie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Należy jeszcze zauważyć, iż uznanie administracyjne nie oznacza swobody decyzji dla organu administracji i - jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 czerwca 2003 r., sygn. akt III SA 3118/01 (POP 2004/4/77) - ograniczone jest dyrektywami wyboru sformułowanymi - w niniejszym przypadku – w przywołanych przepisach u.s.u.s. Zaznaczyć również należy, iż uznaniowość decyzji musi każdorazowo zachowywać proporcje pomiędzy interesem społecznym, a słusznym interesem strony. Przy czym istotną granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym, który w niniejszym przypadku wyraża się w obowiązku podejmowania przez ZUS działań uwzględniających w pierwszej kolejności interesy funduszy, którymi zarządza z uwagi na ich ogromne znaczenie dla społeczeństwa. A co za tym idzie umarzanie przez ZUS należności z tytułu składek musi mieć charakter nadzwyczajny i wyjątkowy, gdyż regułą jest ich regulowanie. Wobec powyższego, jak wskazuje się w judykaturze, w interesie społecznym jest branie pod uwagę nie tylko bieżącej sytuacji wnioskodawcy (szczególnie wtedy, gdy nie można jej przypisać cech trwałości) ale i potencjalnych możliwości egzekucyjnych jakie mogą się pojawić w przyszłości (zob. np. wyrok WSA w Opolu z dnia 23 września 2022 r., sygn. akt I SA/OP 197/22). A takowe zmiany sytuacji są bez wątpienia możliwe szczególnie w odniesieniu do wnioskodawców, którzy cieszą się dobrym zdrowiem i nie są w podeszłym wieku. Nie można też pominąć faktu, iż płatnik składek odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem, zarówno teraźniejszym, jak i przyszłym. Natomiast obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności - możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywne dla wnioskodawcy rozstrzygnięcie, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne (zob. wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 grudnia 2016 r., sygn. akt V SA/Wa 833/16, Lex el).
Sąd stanął na stanowisku, iż w przedmiotowej sprawie granice uznania administracyjnego nie zostały przekroczone. ZUS w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, czemu dał wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wskazać przy tym należy, iż w świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie może być wątpliwości, że strona w sposób wyraźny zwróciła się do organu z wnioskiem o umorzenie należności z tytułu składek, a nie jak wskazano w skardze wyłącznie należności ubocznych. W zaskarżonej do sądu decyzji organ wyraźnie wskazał konkretne okoliczności faktyczne, jakie złożyły się na odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Co więcej organ ustosunkował się do zebranych dowodów i argumentów przedstawionych przez stronę skarżącą w stopniu wystarczającym do podjęcia prawidłowego rozstrzygnięcia.
W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, co organ wyjaśnił szczegółowo w uzasadnieniu zaskarżonej do sądu decyzji, że nie zachodzi całkowita nieściągalność składek w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Ustalenia i wnioski organu odnośnie braku całkowitej nieściągalności składek są słuszne i prawidłowo uzasadnione. Jak zatem prawidłowo wskazał organ bezspornie przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b u.s.u.s. nie mają zastosowania w niniejszej sprawie, ponieważ strona nie prowadziła działalności gospodarczej, z tytułu której powstały zaległości składkowe, ale została na nią przeniesiona odpowiedzialność za zobowiązania spółki. Nie zachodzi również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., gdyż zakres odpowiedzialności za zobowiązania spółki został ustalony w postępowaniu zakończonym prawomocną decyzją, a należności w niej określone stały się wymagalne i ZUS może podjąć czynności zmierzające do ich wyegzekwowania. Również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których strona wnosi przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4c u.s.u.s. nie zachodzi, ponieważ nie ogłoszono upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe zaś przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. nie zachodzi, gdyż Naczelnik Urzędu Skarbowego bądź Komornik Sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak wystąpienia tych przesłanej została już zresztą przesądzona przez sąd w wyroku tutejszego sądu z dnia 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 52/23. Zadaniem organu w niniejszej sprawie było dokonanie samodzielnej oceny przesłanki całkowitej nieściągalności opisanej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. W myśl tego przepisu, całkowita nieściągalność, o której mowa w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. zachodzi – jak stanowi art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. – gdy, jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Sąd podziela również stanowisko przyjęte przez organy, iż w okolicznościach niniejszej sprawy – wbrew stanowisku strony skarżącej - nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.). W tym miejscu należy podkreślić, że organy realizując zalecenia sądu wskazane w wyroku WSA w Łodzi z 6 kwietnia 2023 r., sygn. akt III SA/Łd 52/23 ustaliły, że strona nie pracuje zarobkowo; pobiera świadczenie pielęgnacyjne w kwocie 2 458 zł, zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 215,84 zł, świadczenie 500+ w kwocie 500 zł oraz zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 314 zł. Z ustaleń Zakładu wynika również, że strona jest zgłoszona do ubezpieczeń jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej opłaca składki od 22 marca 2019 r. Strona poinformowała nadto, że jest mężatką, niemniej jednak z mężem żyje w nieformalnej separacji i ma z nim rozdzielność majątkową. Wspólne gospodarstwo domowe prowadzi wraz z 12-letnim synem. W toku postępowania strona wyjaśniła, że nie ma sądownie zasądzonych na syna alimentów. Nie otrzymuje pomocy od ojca. Natomiast z ustaleń Zakładu wynika, że to mąż strony złożył 19 czerwca 2023 r. wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego 500+ na syna. Strona wykazała stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej kwocie 2 590 zł w tym: - z tytułu miesięcznych opłat (czynsz, bez opłat eksploatacyjnych) - 490 zł, - opłaty eksploatacyjne (energia elektryczna, gaz, woda, węgiel, itp.) - 200 zł, - koszty związane z leczeniem – 1 600 zł, - inne wydatki - 300 zł. Z dodatkowych wyjaśnień strony wynika, że w przypadku gdy syn potrzebuje nagłej konsultacji neurologicznej wizyta z badaniami to koszt 700 zł jednorazowo. Poza zadłużeniem w ZUS strona wykazała zobowiązania u osób fizycznych za okres 2018 r. w kwocie 1 800 000 zł, które nie są spłacane. Wobec tych zobowiązań jest prowadzona egzekucja przez Komornika Sądowego w Pabianicach. Strona oświadczyła, że nie posiada majątku ruchomego, nieruchomego oraz praw majątkowych. Ustalenia Zakładu potwierdziły, że strona nie figuruje w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych oraz w Centralnej Ewidencji Pojazdów jako właściciel czy współwłaściciel składników majątkowych. Z innych składników mienia ruchomego strona wymieniła: laptop o wartości 500,00 zł oraz lodówkę, pralkę i telewizor o łącznej wartości 2 000,00 zł. Strona powołała sytuację zdrowotną swojego syna i przedłożyła obszerną dokumentację medyczną. Wobec strony, w celu wyegzekwowania należności wynikających z decyzji o przeniesieniu odpowiedzialności, nie zostało dotychczas wszczęte postępowanie egzekucyjne. ZUS dokonał również symulacji, z których wynika, że w przypadku podjęcia czynności egzekucyjnych oszacowano wystawienie tytułów wykonawczych na trzy fundusze, do których powstanie opłata manipulacyjna w kwocie 1 500 zł oraz opłata egzekucyjna w wysokości 10% w kwocie 12 829,77 zł oraz wydatki egzekucyjne w kwocie 14,74 zł. Organ nie negując niewątpliwie trudnej sytuacji strony skarżącej związanej z kłopotami zdrowotnymi jej syna słusznie zauważył, iż strona urodzona w 1987 r. jest osobą młodą, w pełni sił, zdrową - nie zgłaszającą problemów zdrowotnych. Wprawdzie mierzy się ona z problemami wynikającymi z choroby syna, niemniej jednak ustawowy obowiązek partycypacji w jego wychowaniu, leczeniu i utrzymaniu ciąży nie tylko na stronie, ale również na ojcu dziecka.
Należy podkreślić, że w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. wskazano na oczywistość faktu, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki. Natomiast sytuacja skarżącej mimo, iż aktualnie trudna, w ocenie sądu, na taką oczywistość nie wskazuje. Podkreślić bowiem należy, iż ocena możliwości egzekucyjnych nie zawsze odnosi się wyłącznie do bieżącej sytuacji, w szczególności gdy bieżącej sytuacji nie można przypisać cech trwałości. Całkowita nieściągalność należności z tytułu składek jest bowiem generalnie związana z całkowitą zarówno aktualną jak i przyszłą niemożnością ich skutecznego dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania. Przy czym branie pod uwagę również potencjalnych możliwości egzekucyjnych, jakie mogą się pojawić w przyszłości uzasadnia m.in. interes społeczny oraz zasady sprawiedliwości społecznej i równości obywateli.
W świetle powyższego sąd dostrzega trudną aktualnie sytuację skarżącej, podziela jednak stanowisko organu, iż w okolicznościach niniejszej sprawy nie można jednak pominąć faktu, że mimo wszystkich problemów skarżąca jest osobą młodą, zdrową, a co za tym idzie nie można – wbrew twierdzeniom strony skarżącej – wykluczyć w przyszłości poprawy sytuacji w jakiej się ona znalazła. Za zasadne należy więc uznać odniesienie się przez organ także do przyszłych, potencjalnych możliwości zarobkowych strony skarżącej. Tym samym organ słusznie przyjął, że w sprawie istnieje szansa na wyegzekwowanie należności z tytułu składek. Podkreślić przy tym należy, że umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z możliwości ich wyegzekwowania. W związku z tym, biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności w procedowaniu spraw z wniosków o umorzenie.
W związku z powyższym, w ocenie sądu, prawidłowa jest ocena organu, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzą wobec skarżącej przesłanki, pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie, na podstawie art. 28 ust. 2 w związku z ust. 3 u.s.u.s.
Oceniając zatem na podstawie akt sprawy poczynione przez organ ubezpieczeniowy ustalenia, stwierdzić należy, że w sposób wyczerpujący zebrał on dostępny mu materiał dowodowy i dokonał jego prawidłowej oceny, wyprowadzając zasadnie z tej oceny wniosek, iż brak jest okoliczności dostatecznie wskazujących na konieczność umorzenia zaległości ciążących na stronie skarżącej, gdyż w okolicznościach niniejszej sprawy nie zachodzi żaden z przypadków o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Sąd nie dopatrzył się przy tym uchybień organu w sposobie procedowania i oparcia rozstrzygnięcia o kompletne dowody (w dacie wydania zaskarżonej decyzji), a co za tym idzie nie ma podstaw prawnych do eliminowania decyzji z obrotu prawnego.
Zdaniem sądu ustalenia, które poczynił organ były wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia. W realiach niniejszej sprawy nie można bowiem zarzucić dowolności stanowisku organu o braku podstaw do zastosowania wobec skarżącej najdalej idącej ulgi w spłacie zadłużenia - w postaci umorzenia w całości kwoty należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Podjęte w następstwie dokonanych ustaleń rozstrzygnięcie zostało w należyty sposób uzasadnione, organ nie uchybił tym razem treści art. 107 § 3 k.p.a. Nadto, zdaniem sądu organ dopełnił także wymagań wynikających z ogólnych przepisów postępowania administracyjnego, w tym wynikających z zasady przekonywania wskazanej w art. 11 k.p.a. i swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a. Ponadto organ stosownie do treści art. 77 § 1 k.p.a. w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Zakład nie miał też obowiązku dokonania oceny zgromadzonego materiału dowodowego wyłącznie z korzyścią dla skarżącej, lecz zobligowany był odpowiednio i bezstronnie ocenić zaistnienie przesłanek.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi uznał, że skarga nie zawiera zarzutów, które mogą skutecznie podważyć legalność zaskarżonej decyzji. W tej sytuacji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono o jej oddaleniu.
EC