III SA/Lu 110/12

III SA/Lu 110/12 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2012-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2012-03-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Jerzy Drwal
Marek Zalewski /przewodniczący/
Robert Hałabis /sprawozdawca/
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku
Uchylono postanowienie I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 113 par.1, art. 110
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Jerzy Drwal, Sędzia SO del. Robert Hałabis (sprawozdawca), Protokolant Stażysta Aleksandra Frączkiewicz, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 31 maja 2012 r. sprawy ze skargi B. K. na postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie sprostowanie oczywistej omyłki pisarskiej w decyzji z dnia 8 grudnia 2006 r. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2011 r. nr [...].
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dniem [...] października 2011 r. nr [...] Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na podstawie art. 113 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...] września 2011 r. nr [...] w sprawie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej w decyzji Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] w sprawie o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
W uzasadnieniu postanowienia organ wskazał, że w dniu 20 listopada 2006 r. mąż skarżącej E.K. zwrócił się z prośbą o umorzenie odsetek od zadłużeń figurujących na koncie rozliczeniowym płatnika (k. 220 akt administracyjnych). Na dzień złożenia podania zadłużenie wynosiło 38.328,23 zł, w tym należność główna opiewała na kwotę 17.669,23 zł, zaś odsetki na kwotę 20.659,00 zł. Zadłużenie było objęte wówczas układem ratalnym.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] wydaną z upoważnienia Prezesa KRUS umorzono należność w kwocie 20.659,00 zł (decyzja – k. 228 akt administracyjnych). Wraz z decyzją o umorzeniu wskazanej należności płatnik B.K. otrzymała decyzję z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] korygującą istniejący układ ratalny i wraz z mężem podjęła spłatę należności głównej, opłacając 13 rat z układu ratalnego (decyzja – k. 229 akt administracyjnych, załącznik do decyzji – k. 230-232).
W ocenie organu z analizy akt bezspornie wynika, że umorzone zostały odsetki od należności głównej. W decyzji z dnia [...] grudnia 2006 r. jedynie wskutek oczywistej omyłki pisarskiej wpisano, że umorzono należność, a nie odsetki. Dlatego sprostowanie oczywistej omyłki poprzez wpisanie w miejsce mylnie użytego słowa "należność" słowa "odsetki", nie prowadzi do zmiany rozstrzygnięcia zawartego w decyzji. W samym rozstrzygnięciu umorzona kwota jak i okres za jaki umorzono odsetki są prawidłowe, a treść rozstrzygnięcia była jasna, oczywista i zrozumiała dla rolnika, ponieważ w układzie ratalnym spłacił pozostałą nie umorzoną kwotę i nie kwestionował decyzji o umorzeniu z dnia [...] grudnia 2006 r. Zdaniem organu błąd pisarski to wbrew zamierzeniu organu użycie niewłaściwego słowa i taka właśnie sytuacja wystąpiła w kwestionowanej decyzji.
W skardze do sądu administracyjnego z dnia 5 grudnia 2011 r. (data stempla pocztowego na kopercie nadawczej – k. 11 akt sprawy) skarżąca B.K. wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia z dnia [...] września 2011 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przypisanych, zarzucając naruszenie przez organ art. 113 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że zmiana merytoryczna rozstrzygnięcia decyzji może nastąpić w trybie sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej.
W ocenie skarżącej decyzją z dnia [...] grudnia 2006 r. umorzono płatnikowi należności wobec KRUS za okres od kwietnia 1994 r. do kwietnia 2006 r. Postanowienie prostujące oczywistą pomyłkę wydane zostało przez organ w związku z podjęciem przez płatnika starań zmierzających do odzyskania składek opłaconych po wydaniu przedmiotowej decyzji, a zaliczonych na umorzone należności. W postanowieniu tym bezpodstawnie stwierdzono, że umorzeniu podlegały odsetki, a nie należności Kasy.
Zdaniem skarżącej interpretacja przedstawiona w zaskarżonym postanowieniu jest bezzasadna, bowiem przedmiotem sprostowania w trybie art. 113 k.p.a. mogą być tylko i wyłącznie oczywiste omyłki pisarskie i błędy rachunkowe, a sprostowanie nie może prowadzić do zmiany podjętego uprzednio rozstrzygnięcia. Decyzja z dnia [...] grudnia 2006 r. wydaje się być całkowicie spójna w zakresie, w jakim organ podziela argumentację strony, że występują przesłanki przemawiające za umorzeniem należności zgodnie z jej wnioskiem.
W odpowiedzi na skargę Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego wniósł o jej oddalenie w całości i przyznanie kosztów postępowania według norm przypisanych.
W uzasadnieniu zajętego stanowiska podniesiono, że B.K. podlegała ubezpieczeniu społecznemu rolników jako właściciel gospodarstwa rolnego o powierzchni 14,45 ha fizycznych (10,39 ha przeliczeniowych) od dnia 1 stycznia 1983 r. do dnia 1 lipca 2009 r. Wobec powstałego zadłużenia na koncie płatnika do organu były składane wnioski o umorzenie odsetek, w tym wniosek z dnia [...] listopada 2006 r., który zakończył się pozytywną decyzją organu z dnia [...] grudnia 2006 r. umarzającą należność w kwocie 20.659 zł, która odpowiadała wysokości odsetek na dzień złożenia wniosku o umorzenie.
W późniejszym okresie do organu wpływały wnioski o podanie szczegółowych informacji o stanie konta, przypisach i wpłatach, a w dniu [...] maja 2011 r. pełnomocnik płatnika złożył wniosek o stwierdzenie wysokości nienależnie pobranych składek z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników w okresie od dnia [...] grudnia 2006 r., co stanowiło podstawę do sprostowania przez organ z urzędu oczywistej omyłki pisarskiej w decyzji o umorzeniu z dnia [...] grudnia 2006 r.
W ocenie organu na skutek sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej nie doszło ani do zmiany ustaleń faktycznych organu, ani tym bardziej do zmiany zawartego w tej decyzji rozstrzygnięcia.
Odwołując się do poglądów doktryny organ wskazał, że błąd pisarski to widoczne, wbrew zamierzeniu władzy, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylna pisownia albo widoczne niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów itp., a "inne oczywiste omyłki" to omyłki co do swej istoty stojące na równi z błędami pisarskimi lub rachunkowymi, a zatem tylko omyłki polegające na tym, że w decyzjach wyrażono coś, co widocznie jest niezgodne z myślą wyrażoną niedwuznacznie przez władzę, a zostało wypowiedziane przez przeoczenie, niewłaściwy dobór słów, itp.
Podkreślono również, że decyzja o umorzeniu z dnia [...] grudnia 2006 r. zawiera określenie "należność", wskazuje również za jaki okres oraz określa liczbowo wysokość umorzonej należności, która odpowiada wysokości odsetek na dzień złożenia wniosku o umorzenie odsetek, zgodnie z wykazem zadłużenia z systemu KRUS z dnia [...] grudnia 2006 r. Ponadto organ posługując się wyrażeniem kwoty "20.659 zł", wyraźnie wskazał, że chodzi o odsetki od powstałego zadłużenia. Dlatego zawarte w decyzji o umorzeniu określenie "należność" nie należy utożsamiać z "należnością z tytułu składek" o innej wysokości, co wskazuje, że sprostowanie decyzji nie dotyczyło jej merytorycznego rozstrzygnięcia, a jedynie przywrócenia rzeczywistej woli organu wobec niezgodności z wyrażeniem woli na piśmie. W konsekwencji można uznać, że użycie określenia "należność" w decyzji o umorzeniu nosi przesłanki niezamierzonego przez organ błędu pisarskiego uzasadniającego sprostowanie decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Na wstępie wskazać należy, iż o uprawnieniach i obowiązkach stron postępowania administracyjnego wynikających z przepisów prawa materialnego rozstrzygają organy administracji. Natomiast uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej jako "p.p.s.a.") sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, to jest kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Daje temu wyraz przepis art. 145 p.p.s.a., który stanowi między innymi, że sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla je w całości albo w części jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, albo też inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Jednocześnie zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontrola legalności zaskarżonego postanowienia z [...] października 2011 r. oraz poprzedzającego go postanowienia o sprostowaniu oczywistej omyłki pisarskiej z dnia [...] września 2011 r. prowadzi do wniosku, że skarga zasługuje na uwzględnienie, z innych jednak przyczyn niż zostało to w niej wyrażone.
Przede wszystkim ocena legalności obu postanowień o procesowym charakterze sprowadzała się w istocie do oceny prawidłowości zastosowania przez organ normy prawnej wynikającej z przepisu art. 113 § 1 k.p.a., który w ocenie organu dawał podstawę do sanowania – istniejącej w ocenie organu – wadliwości ostatecznej decyzji z dnia [...] grudnia 2006 r., nr [...], która cytując dosłownie jej brzmienie stwierdza: "rozpatrując wniosek z dnia [...] listopada 2006 r. o umorzenie należności Kasy za okres od kwietnia 1994 r. do kwietnia 2006 r. w kwocie 20.659,00 zł – umorzyć powyższą należność".
Zgodnie z art. 113 § 1 k.p.a., organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach.
Podstawowym zatem warunkiem zastosowania tego przepisu jest ustalenie, że decyzja dotknięta jest tego rodzaju wadami.
Błąd rachunkowy oznacza omyłkę w wykonaniu działania matematycznego, a błąd pisarski to widoczne, wbrew zamierzeniu organu, niewłaściwe użycie wyrazu, widocznie mylna pisownia albo w sposób widoczny niezamierzone opuszczenie jednego lub więcej wyrazów. Oczywiście sprostowanie nie może wykraczać poza granice określone powołanym przepisem, a przyjęta w nim klasyfikacja wadliwości decyzji jest wyczerpująca. Tego rodzaju wady decyzji charakteryzuje przy tym ich oczywistość, stanowiąca równocześnie normy dopuszczalności sprostowania, co jednocześnie oznacza, że sprostowanie nie może prowadzić do zmiany merytorycznej treści decyzji. Dlatego sprostowanie oczywistej omyłki w trybie art. 113 § 1 k.p.a., dotyczy wyłącznie zawartych w decyzji błędów pisarskich i rachunkowych oraz innych omyłek o oczywistym charakterze. Oczywistość omyłki, jest pojęciem szerokim, podlegającym ocenie każdorazowo w konkretnej sprawie z uwzględnieniem, czy popełnione w decyzji błędy mają istotne znaczenie z punku widzenia sentencji i merytorycznego uzasadnienia decyzji. Oczywistość błędu pisarskiego, rachunkowego, czy innego, powinna wynikać bądź z natury samego błędu, bądź z porównania rozstrzygnięcia z uzasadnieniem decyzji, z treścią żądania strony, z zawartością materiałów znajdujących się w aktach sprawy, czy też z całokształtem innych okoliczności sprawy, w jakich doszło do wydania decyzji.
Pamiętać przy tym należy, iż zgodnie z art. 110 k.p.a., organ, który wydał decyzję jest nią związany od chwili jej doręczenia lub ogłoszenia. Oznacza to, że z chwilą należytego ogłoszenia lub doręczenia stronie decyzji – zyskuje ona cechy niezmienności w tym znaczeniu, że organ który ją wydał, sam nie może jej zmienić, chyba, że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego wyraźnie to dopuszczają.
W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że błędne jest zarówno stanowisko organu odnośnie istnienia w decyzji o umorzeniu z dnia [...] grudnia 2006 r. oczywistej omyłki pisarskiej, jak również nieuprawnione są twierdzenia skarżącej odnośnie tego, że wydane postanowienie o sprostowaniu oczywistej omyłki zmienia merytoryczną treść tej decyzji.
Otóż, w ocenie Sądu nie ulega jakiejkolwiek wątpliwości, że decyzja o umorzeniu należności z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] wydana na postawie art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25 z późn. zm.) dotyczyła umorzenia należności z tytułu odsetek od zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie 20.659,00 zł za wskazany w niej okres. Skoro zatem wskazana decyzja nie zawiera omyłek pisarskich oraz innych wad określonych w art. 113 § 1 k.p.a., to nie było podstaw do zastosowania przez organ z urzędu powołanego przepisu i tym samym sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej, która nie występowała w decyzji. Stanowi to naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy i które na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. uzasadniało uchylenie zaskarżonego postanowienia z dnia [...] października 2011 r. oraz poprzedzającego go postanowienia z dnia [...] września 2011 r.
Należy zauważyć, że postępowanie w przedmiocie umorzenia należności na podstawie art. 41a ust. 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników może być wszczęte wyłącznie na wniosek płatnika składek. Zgodnie z tym przepisem, Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Oznacza to jednocześnie, że nie jest możliwe rozstrzygnięcie o umorzeniu należności bez wniosku uprawnionego, a jednocześnie rozstrzygnięcie przekraczające granice takiego wniosku.
Trzeba zauważyć, że w sprawie niniejszej płatnik zwrócił się do KRUS w dniu [...] listopada 2006 r. z wnioskiem o umorzenie odsetek od zaległych składek, a jednocześnie wniósł o rozłożenie należności z tytułu składek na raty (k. 198 akt administracyjnych). Skoro zatem niesporne było, że na dzień wydania decyzji o umorzeniu należność główna z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne rolników wynosiła 17.669,23 zł, a należność z tytułu odsetek od zaległych składek wynosiła 20.659,00 zł (łącznie 38.328,23 zł), to jest oczywiste, że umorzenie należności – przy jednoczesnym objęciu zaległych składek nowym układem ratalnym – odnosić mogło się jedynie do odsetek, zgodnie z wnioskiem zainteresowanego.
Potwierdza to również decyzja z dnia [...] grudnia 2006 r. nr [...] odnosząca się do układu ratalnego, w której organ stwierdził wprost, że w związku z umorzeniem odsetek za okres 4.1994 – 4.2006 w kwocie 20.659 zł, układ ratalny z dnia [...] października 2006 r. ulega zmianie zgodnie z załączonym do decyzji harmonogramem. Dodatkowo treść obu rozstrzygnięć z dnia [...] grudnia 2006 r. była jasna dla wnioskodawców i przez nich niekwestionowana. Skarżąca nie kwestionowała ani rozstrzygnięcia dotyczącego umorzenia należności odsetkowej w kwocie 20.659 zł, ani rozstrzygnięcia dotyczącego rozłożenia na raty należności z tytułu zaległych składek jako należności głównej, a co więcej realizowała ich spłatę w późniejszym okresie.
Powiedziano już, że oczywiste omyłki to omyłki stojące na równi z błędami pisarskimi lub rachunkowymi, a więc tylko omyłki polegające na tym, że w decyzji wyrażono coś, co w sposób widoczny byłoby niezgodne z myślą wyrażoną niedwuznacznie przez władzę, a zostało wypowiedziane tylko przez przeoczenie, czy niewłaściwy dobór słów. Poprawa błędów pisarskich, rachunkowych bądź innych oczywistych omyłek ma na celu eliminację nieistotnych pomyłek, których nawet dalsze istnienie nie przeszkadzałoby w możliwości stosowania i egzekwowania takiej decyzji. Tymczasem decyzja będąca przedmiotem sprostowania defektów tego rodzaju nie zawiera.
Dlatego nie można podzielić stanowiska organu, że w decyzji o umorzeniu należności zawarta była oczywista omyłka poprzez błędne wpisanie słów: "umorzyć powyższą należność", w sytuacji gdy winny być wpisane słowa: "umorzyć odsetki".
W tym kontekście w ogóle nie zachodziły podstawy do zastosowania przez organ art. 113 § 1 k.p.a.
Ze skargi wynika, że skarżąca twierdzi obecnie, że z użycia przez organ w decyzji o umorzeniu słów: "umorzyć powyższą należność" wynika, że umorzeniu podlegała należność główna z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne. Stanowisko takie nie jest uprawnione. Pojęcie "należności z tytułu składek" w rozumieniu art. 6 pkt 13b ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oznacza zarówno składki (będące należnością główną), należne od nich odsetki (jako należność uboczna), jak również koszty upomnienia.
Reasumując powyższe rozważania w konkluzji należało stwierdzić, że skoro w okolicznościach faktycznych tej sprawy brak było przedmiotu sprostowania, to zarówno zaskarżone postanowienie o utrzymaniu w mocy postanowienia o sprostowaniu jak i poprzedzające je postanowienie o sprostowaniu decyzji o umorzeniu należności należało wyeliminować z obrotu prawnego.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w wyroku.