III SA/Lu 11/24

III SA/Lu 11/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-04-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-01-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Agnieszka Kosowska /sprawozdawca/
Anna Strzelec
Ewa Ibrom /przewodniczący/
Symbol z opisem
6205 Nadzór sanitarny
638  Sprawy egzekucji administracyjnej;  egzekucja obowiązków o charakterze niepieniężnym
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Sygn. powiązane
II GSK 2392/24 - Wyrok NSA z 2025-06-12
Skarżony organ
Wojewódzki Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1284
art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b, art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 2505
art. 33 § 1 i § 2
Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Ibrom Sędziowie: Sędzia WSA Anna Strzelec Asesor sądowy Agnieszka Kosowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale III w dniu 16 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. P. na postanowienie L. Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 19 października 2023 roku nr [...] w przedmiocie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Sygn. III SA/Lu 11/24
UZASADNIENIE
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 października 2023 r., Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej jako "organ II instancji" lub "organ odwoławczy"), po rozpatrzeniu zażalenia W. P. (dalej jako "skarżący"), utrzymał w mocy postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie (dalej jako "organ I instancji") z dnia 30 sierpnia 2023 r. w sprawie stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
Stan faktyczny przedstawia się następująco.
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Lublinie wystawił w dniu
30 czerwca 2023 r. w stosunku do W. P. tytuł wykonawczy obejmujący obowiązek poddania jego małoletniego syna S. P. szczepieniom ochronnym przeciwko: gruźlicy, wirusowemu zapaleniu wątroby typu B, błonicy, tężcowi, krztuścowi, poliomyelitis, zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) i różyczce oraz zakażeniom Streptococcus pneumoniae.
Dziecko od narodzin nie było w ogóle szczepione.
W piśmie z dnia 22 lipca 2023 r., skarżący wniósł zarzuty do powyższego tytułu wykonawczego w postępowaniu egzekucyjnym.
Postanowieniem z 30 sierpnia 2023 r. organ I instancji uznał zarzuty skarżącego za nieuzasadnione.
W wyniku rozpatrzenia wniesionego przez skarżącego zażalenia, postanowieniem z 19 października 2023 r. organ odwoławczy utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.
W uzasadnieniu postanowienia organ odwoławczy wyjaśnił, że w dacie wydania przez wierzyciela postanowienia w sprawie stanowiska wierzyciela
w zakresie zarzutów do prowadzonego postępowania egzekucyjnego, obowiązek szczepień ochronnych wynikał z art. 5 ust. 1 pkt. 1 lit. b ustawy z dnia 5 grudnia
2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi
(Dz. U. z 2023 r. poz. 1284), dalej jako "ustawa o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń". Szczegółowe unormowania w zakresie obowiązkowych szczepień ochronnych określały natomiast przepisy art. 17 - 21 ustawy o zapobieganiu
oraz zwalczaniu zakażeń oraz przepisy rozporządzenia Ministra Zdrowia
z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych
(Dz. U. z 2022 r. poz. 2172 ze zm.).
Organ II instancji odnosząc się do sprawy podniósł, że lekarz z [...] Sp. z o.o. w L., poinformował Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w L., że małoletni S. P., nie został poddany szczepieniom ochronnym, przesyłając dokument: "Formularz zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych" z dnia 4 lutego 2022 r., co oznacza, że w tej dacie lekarz stwierdził, iż szczepienia ochronne były u dziecka wymagalne z uwagi na upływ terminu do ich wykonania, a jednocześnie brak było przeciwwskazań zdrowotnych do poddania dziecka tym szczepieniom.
Do momentu wydania tytułu wykonawczego skarżący nie przedstawił żadnych dowodów na wykonanie obowiązku, bądź też braku możliwości jego wykonania na przykład z powodu długotrwałych przeciwwskazań zdrowotnych.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że aktualnie obowiązek poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym nadal wynika wprost z przepisów prawa,
tj. z art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Natomiast wymagalność obowiązku została doprecyzowana w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077), w którym załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień ochronnych.
Zgodnie z aktualnie obowiązującym prawem i wydanym tytułem wykonawczym brakujące szczepienia ochronne małoletniego S. P. to:
- szczepienie przeciwko gruźlicy, które powinno być wykonane przed wypisem ze szpitala,
- I, II i III dawka szczepienia przeciwko wirusowemu zapaleniu wątroby typu b, które powinno być wykonane 24 godziny po urodzeniu oraz w 2 i 7 miesiącu życia,
- I, II, III i IV dawka szczepienia podstawowego przeciwko błonicy, tężcowi
i krztuścowi, które powinno być wykonane w 2, 4, 6 i w 16-18 miesiącu życia,
- I, II i III dawka szczepienia podstawowego przeciwko ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis), które powinno być wykonane w 4, 6
i w 16-18 miesiącu życia,
- I, II, III i IV dawka szczepienia przeciwko inwazyjnym zakażeniom Haemophilus influenzae typu b, które powinno być wykonane w 2, 4, 6 i w 16-18 miesiącu życia,
- I dawka szczepienia podstawowego przeciwko odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince) i różyczce, która powinna być wykonana w 13-15 miesiącu życia,
- I, II i III dawka szczepienia przeciwko inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae, które powinno być wykonane w 2, 4 i w 13-15 miesiącu życia,
Organ II instancji stwierdził, że termin wykonania wyżej wymienionych szczepień upłynął, w związku z powyższym stały się one wymagalne. Skarżący nie przedstawił zaś żadnego dokumentu poświadczającego wykonanie obowiązkowych szczepień ochronnych bądź też dokumentu świadczącego o występowaniu długotrwałych przeciwwskazań zdrowotnych do ich wykonania.
Organ odwoławczy podkreślił, że obowiązek poddania dziecka szczepieniom ochronnym dotyczy całej procedury, tj. badania kwalifikacyjnego oraz samego szczepienia ochronnego. Badanie kwalifikacyjne w celu wykluczenia przeciwwskazań do wykonania obowiązkowego szczepienia ochronnego przeprowadzane jest na podstawie art. 17 ust. 2 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Oznacza to, że badanie kwalifikacyjne jest nieodłącznym elementem procesu szczepienia,
a obowiązek dotyczy wszystkich elementów składowych tego procesu.
O szczepieniach, które powinny zostać podane dziecku, decyduje każdorazowo lekarz kierując się aktualną wiedzą medyczną. To lekarz, bazując na aktualnej wiedzy medycznej, określa szczepienia, które mogą zostać podane dziecku. Organ zauważa, że aktywne uczestnictwo zobowiązanego w postępowaniu świadczy jednoznacznie o zrozumieniu ciążącego na nim obowiązku. Skarżący bowiem dołączył do pisma z dnia 22 lipca 2023 r. wydruki skierowań: do poradni pediatrycznej szczepień dla dzieci z grup wysokiego ryzyka oraz do poradni alergologicznej dla dzieci. Samo wystawienie skierowania nie świadczy
o występowaniu trwałych przeciwwskazań zdrowotnych do wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych. Dokumenty te nie zawierają żadnej informacji świadczącej o braku możliwości poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym. W skierowaniu do poradni pediatrycznej szczepień dla dzieci z grup wysokiego ryzyka lekarz zaznaczył, że zostało wydane na prośbę rodziców.
W skierowaniu do poradni alergologicznej dla dzieci znajduje się tylko informacja
o braku szczepień. Powyższe świadczy jednoznacznie, że małoletni S. P., powinien otrzymać obowiązkowe szczepienia ochronne.
Organ II instancji zauważył również, że zgodnie z punktem II wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 maja 2023 r., sygn. SK 81/19, przepisy w nim wymienione tracą moc obowiązującą po upływie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. W związku z powyższym na dzień wydania zaskarżonego postanowienia były nadal obowiązujące. Trybunał Konstytucyjny odroczył utratę mocy obowiązującej wyraźnie wskazując, iż jest to niezbędne dla zapewnienia ciągłości realizacji obowiązkowych szczepień ochronnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie W. P. zaskarżył postanowienie organu odwoławczego wnosząc o jego uchylenie.
Skarżący zarzucił:
1. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na treść orzeczenia, tj. art. 7, art. 77, art. 136 i art. 138 ustawy z dnia 14 czerwca
1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572), dalej jako "k.p.a." w związku z art. 27 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.), dalej jako "u.p.e.a.", poprzez uznanie, że tytuł wykonawczy został wystawiony w sposób prawidłowy, podczas gdy tytuł zawiera istotne uchybienia i nie spełnia wymogów określonych w art. 27 ustawy
o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ponadto dokonanie błędnej interpretacji zarzutów stawianych w zażaleniu,
2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę orzeczenia tj. uznanie przez wierzyciela i organ II instancji, że na dzień 7 lutego 2022 r. lekarz POZ określił wymagalność obowiązku, jak również uznanie przez organ, że skarżący nie wykonał obowiązku podczas gdy dla małoletniego nie został ustalony indywidualny kalendarz szczepień, nadto nie zostały wykluczone przeciwwskazania do szczepienia, co potwierdza również dokumentacja medyczna wewnętrzna małoletniego znajdująca się w aktach sprawy,
3. naruszenie art. 6 k.p.a. poprzez oparcie rozstrzygnięcia na przepisach, które nie obowiązywały na dzień wszczęcia postępowania,
4. naruszenie art. 7a, art. 77 i art. 81a k.p.a. w zw. z art. 18 ust. 2 ustawy
o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń poprzez rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych na niekorzyść skarżącego, jak również wątpliwości, co do stanu faktycznego sprawy oraz brak wszechstronnego rozważenia całości materiału dowodowego,
5. naruszenie art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dokonanie tej oceny w sposób dowolny, skutkujące uznaniem, że skarżący uchyla się od wykonania obowiązkowych szczepień ochronnych,
co nie znajduje potwierdzenia w zebranym materiale dowodowym,
w szczególności brak jest oświadczenia o odmowie szczepień, a strona podejmuje kroki w celu wykonania obowiązku.
W uzasadnieniu skarżący rozwinął argumentację stawianych zarzutów.
Lubelski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje:
Skarga jest nieuzasadniona.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest postanowienie państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego oddalające zarzuty w sprawie egzekucji administracyjnej dotyczącej uchylania się przez skarżącego od obowiązku poddania dziecka obowiązkowym szczepieniom ochronnym.
Zgodnie z art. 2 § 1 pkt 10 u.p.e.a., egzekucji administracyjnej podlegają
m.in. obowiązki o charakterze niepieniężnym pozostające we właściwości organów administracji rządowej samorządu terytorialnego lub przekazane do egzekucji administracyjnej na podstawie przepisu szczególnego. Stosownie do art. 26 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru.
Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje prawo wniesienia do wierzyciela, za pośrednictwem organu egzekucyjnego, zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej.
W myśl art. 33 § 2 u.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej jest:
1) nieistnienie obowiązku;
2) określenie obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z:
a) orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i art. 4,
b) dokumentu, o którym mowa w art. 3 a § 1,
c) przepisu prawa, jeżeli obowiązek wynika bezpośrednio z tego przepisu;
3) błąd co do zobowiązanego;
4) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane;
5) wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części;
6) brak wymagalności obowiązku w przypadku:
a) odroczenia terminu wykonania obowiązku,
b) rozłożenia na raty spłaty należności pieniężnej,
c) wystąpienia innej przyczyny niż określona w lit. a i b.
Wnosząc zarzut zobowiązany kwestionuje możliwość prowadzenia egzekucji.
Postępowanie zainicjowane zgłoszeniem zarzutu ma charakter wpadkowy
i szczególny w stosunku do toczącego się postępowania egzekucyjnego. Zgodnie
z art. 34 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny niezwłocznie przekazuje wierzycielowi zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej. Wierzyciel wydaje postanowienie
w sprawie zarzutu, w którym albo oddala zarzut albo uznaje zarzut w całości lub
w części albo stwierdza niedopuszczalność zarzutu.
W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte na wniosek wierzyciela - Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Lublinie, na podstawie tytułu wykonawczego z 30 czerwca 2023 r. (k. 34 akt adm.), stwierdzającego obowiązek poddania dziecka skarżącego obowiązkowym szczepieniom ochronnym wymienionym w tytule, które to szczepienia nie zostały wykonane w terminach wskazanych w obowiązującym Programie Szczepień Ochronnych.
Tytuł wykonawczy wystawiony został na podstawie art. 5 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Przed wystawieniem tytułu wierzyciel wystosował do skarżącego upomnienie z 24 maja 2022 r. (k. 18 akt adm.).
Należy zauważyć, że w formularzu zgłoszenia osoby uchylającej się od obowiązkowych szczepień ochronnych z dnia 4 lutego 2022 r. (k. 1 akt. adm.) lekarz POZ wskazał, że brak jest wszystkich szczepień. Informowano rodziców
o przypadających terminach szczepień ochronnych w dniach odpowiednio
20 października 2021 r., 25 października 2021 r., 21 stycznia 2022 r. Ponadto wysłano pisemne powiadomienie 18 listopada 2021 r. i 27 stycznia 2022 r.
W skierowaniu do poradni specjalistycznej z dnia 7 lipca 2023 r. lekarz wyraźnie zaznaczył, że skierowanie wydaje na życzenie rodziców – wykluczenie alergii na składniki szczepionki. Zawarł również informację dodatkową, że brak jest szczepień u dziecka (k. 41 akt adm.). Jednocześnie, ani w toku postępowania administracyjnego, ani w postępowaniu sądowoadministracyjnym skarżący nie przedłożył żadnych dowodów wskazujących na przeciwskazania do wykonania szczepień ochronnych.
Dodatkowo zgodnie z aktualnie obowiązującym rozporządzeniem Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych, które weszło w życie 1 października 2023 r., brakujące szczepienia ochronne to szczepienie przeciw gruźlicy (pojedyncza dawka - w 1 dobie życia), przeciw wirusowemu zapaleniu wątroby typu B (pierwsza dawka - w 1 dobie życia, kolejne dawki do ukończenia 12 miesięcy), przeciw inwazyjnym zakażeniom Streptococcus pneumoniae (pierwsza dawka w 2. miesiącu życia, kolejne do ukończenia 15 miesiąca życia), przeciw ostremu nagminnemu porażeniu dziecięcemu (poliomyelitis) oraz przeciw inwazyjnym zakażeniom Haemophilus Influenzae typu b – do ukończenia 18 miesiąca życia, przeciw odrze, nagminnemu zapaleniu przyusznic (śwince), różyczce (do ukończenia 15 miesiąca życia).
Sąd podziela stanowisko organów obu instancji, że brak jest w tych okolicznościach podstaw do uwzględnienia zarzutów skarżącego.
Prawidłowo organ uznał, mając na względzie przedmiot rozpoznawanej sprawy oraz wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 9 maja 2023 r., sygn. akt SK 81/19 (opublikowany w Dz. U. z 2023 r., poz. 909), że obowiązek wykonania szczepienia ochronnego syna skarżącego był wymagalny.
Z akt sprawy wynika, że dziecko do czasu wydania zaskarżonego postanowienia nie zostało poddane żadnym obowiązkowym szczepieniom,
a skarżący uchylał się od obowiązku poddania dziecka tym szczepieniom, pomimo wezwań z przychodni i ze strony inspekcji sanitarnej (pismo z 4 marca 2022 r.
– k. 14 akt adm.). Także po otrzymaniu upomnienia w tej sprawie (k. 19 akt adm.) skarżący nie wykonał obowiązku.
Podstawę prawną egzekwowanego względem skarżącego obowiązku stanowi art. 5 ust. 1 pkt 1b ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń. Przepis ten stanowi, że osoby przebywające na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej są obowiązane na zasadach określonych w ustawie do poddawania się szczepieniom ochronnym. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy, osoby, określone na podstawie
ust. 10 pkt 2, są obowiązane do poddawania się szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym określonym na podstawie ust. 10 pkt 1, zwanymi dalej "obowiązkowymi szczepieniami ochronnymi".
W przepisie art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń,
w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją dokonaną z dniem 1 października 2023 r., ministrowi właściwemu do spraw zdrowia udzielona została delegacja ustawowa do określenia w drodze rozporządzenia m.in: wykazu chorób zakaźnych objętych obowiązkiem szczepień ochronnych (pkt 1) i osób lub grupy osób obowiązanych do poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym przeciw chorobom zakaźnym, wieku i innych okoliczności stanowiących przesłankę do nałożenia obowiązku szczepień ochronnych na te osoby (pkt 2).
W wykonaniu delegacji ustawowej Minister Zdrowia wydał rozporządzenie
z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych
(Dz. U. z 2022 r., poz. 2172 ze zm.). Rozporządzenie to uchylone zostało z dniem
1 października 2023 r. Przepis § 5 tego rozporządzenia stanowił, że obowiązkowe szczepienia ochronne są prowadzone zgodnie z Programem Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego w formie komunikatu, o którym mowa w art. 17 ust. 11 ustawy.
Zgodnie natomiast z art. 17 ust. 10 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2023 r., rozporządzenie, do wydania którego upoważniony został minister właściwy do spraw zdrowia, określa także schemat szczepienia przeciw chorobie zakaźnej obejmujący liczbę dawek
i terminy ich podania wymagane dla danego szczepienia uwzględniające wiek osoby objętej obowiązkiem szczepienia (pkt 2a).
W aktualnie obowiązującym stanie prawnym nie budzi zatem wątpliwości, że obowiązek poddania dziecka określonym szczepieniom ochronnym, wynikający
z regulacji ustawowej, tj. wskazanych wyżej przepisów art. 5 ust. 1 i art. 17 ust. 1 ustawy o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń, skonkretyzowany został
w rozporządzeniu, wydanym na podstawie upoważnienia ustawowego i nie ma podstaw do kwestionowania jego legalności.
Prawidłowe jest ustalenie organu, że obowiązek wykonania określonych szczepień ochronnych syna skarżącego nadal istnieje i w dacie wydania zaskarżonego postanowienia znajdował potwierdzenie w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 27 września 2023 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 2077), w którym załącznik nr 1 określa schemat obowiązkowych szczepień ochronnych. Wskazane w tytule wykonawczym szczepienia objęte są załącznikiem nr 1 rozporządzenia zatytułowanym "Schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży", pkt I " Szczepienie podstawowe".
Należy jednocześnie zauważyć, że wyrokiem z 9 maja 2023 r. Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygn. akt SK 81/19, orzekł w pkt I, że art. 17 ust. 11 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 r. o zapobieganiu oraz zwalczaniu zakażeń w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 18 sierpnia 2011 r. w sprawie obowiązkowych szczepień ochronnych w zakresie, w jakim termin wymagalności obowiązkowych szczepień ochronnych, jak i liczba dawek poszczególnych obowiązkowych szczepień ochronnych, określone są w Programie Szczepień Ochronnych na dany rok, ogłaszanym przez Głównego Inspektora Sanitarnego
w formie komunikatu, a nie przez ministra właściwego do spraw zdrowia, w drodze rozporządzenia, jest niezgodny z art. 47 w związku z art. 31 ust. 3 w związku
z art. 87 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.
Wprawdzie Trybunał wskazał, że komunikat GIS nie może stanowić podstawy do rekonstrukcji zakresu nakazów wynikających z obowiązku szczepień ochronnych nałożonego na jednostkę na mocy ustawy oraz zaznaczył, że niedopuszczalna jest sytuacja, gdy treść obowiązku jest współkształtowana komunikatem GIS, niebędącym aktem prawa powszechnie obowiązującego, to zauważył jednak, że materia dotycząca obowiązkowych szczepień ochronnych może ulegać potrzebie częstych zmian, co zależy od wielu czynników, w tym aktualnej wiedzy medycznej.
Z tego względu Trybunał zasugerował w pierwszej kolejności dostosowanie stanu prawnego poprzez zmianę rozporządzenia.
Jednocześnie w pkt II wyroku Trybunał Konstytucyjny wskazał, że przepisy wymienione w części I, w zakresie tam wskazanym, tracą moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej. Trybunał zdecydował się zatem na określenie w wyroku innego terminu utraty mocy obowiązującej przepisów we wskazanym zakresie,
w celu zapewnienia ciągłości realizacji obowiązku szczepień ochronnych. Zawarcie klauzuli odraczającej utratę mocy obowiązującej przepisu, w świetle art. 190 ust. 3 Konstytucji RP ma charakter wyjątkowy, ponieważ zasadą pozostaje wejście w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dniem jego ogłoszenia. Oznacza to, że realizacja przez sądy gwarancji konstytucyjnych – na gruncie istniejącego stanu normatywnego zakładającego przez określony czas obowiązywanie niekonstytucyjnego przepisu – stawia zarazem wyzwania i możliwości wyboru przez same sądy takiego środka proceduralnego, który najlepiej pozwoli na osiągnięcie efektu najbliższego nakazowi wykładni i stosowania prawa w zgodzie z Konstytucją (zob. wyrok TK z dnia 27 października 2004 r., sygn. akt SK 1/04, OTK-A 2004 Nr 9, poz. 96). Z tych też przyczyn w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażono pogląd, zgodnie z którym sądy, dokonując wyboru odpowiedniego środka procesowego, zobowiązane są brać pod uwagę przedmiot regulacji objętej niekonstytucyjnym przepisem, przyczyny naruszenia i znaczenie wartości konstytucyjnych naruszonych takim przepisem, jak i powody, dla których Trybunał Konstytucyjny odroczył termin utraty mocy obowiązującej niekonstytucyjnego przepisu, a także okoliczności rozpoznawanej przez sąd sprawy i konsekwencje stosowania lub odmowy zastosowania niekonstytucyjnego przepisu (zob. wyrok NSA z dnia 2 sierpnia 2018 r., sygn. akt II OSK 87/18 i powołane w nim orzeczenia).
W świetle powyższego brak podstaw do kwestionowania istnienia obowiązku, objętego tytułem wykonawczym oraz stanowiska wierzyciela wyrażonego
w zaskarżonym postanowieniu. Okoliczność, że obowiązek poddania się obowiązkowym szczepieniom ochronnym był w dacie orzekania przez organ
I instancji skonkretyzowany w Programie Szczepień Ochronnych, ogłoszonym
w formie komunikatu przez Głównego Inspektora Sanitarnego, nie miała wpływu na istnienie ustawowego obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym. Podkreślić jeszcze raz w tym miejscu należy, że sam obowiązek poddania się szczepieniom ochronnym wynika z ustawowych regulacji, a więc z powszechnie obowiązujących przepisów, natomiast jedynie jego realizacja odbywała się według Programu Szczepień Ochronnych. Obowiązujące w dacie orzekania przez organ II instancji rozporządzenie z 27 września 2023 r. określiło schemat obowiązkowych szczepień dzieci i młodzieży, podstawowych i przypominających. Rozporządzenie jednoznacznie określa liczbę dawek szczepienia podstawowego, wiek, w którym powstaje obowiązek szczepienia i termin wykonania szczepienia oraz osoby objęte obowiązkiem poddania się szczepieniom przypominającym, dawki szczepionki i wiek, w którym są podawane oraz termin wykonania szczepienia przypominającego.
Jak wynika z akt sprawy, syn skarżącego urodził się w 2021 r. Zgodnie
z Programem Szczepień Ochronnych oraz rozporządzeniem z 27 września 2023 r., szczepienia wskazane w tytule wykonawczym powinny być wykonane do ukończenia przez dziecko najpóźniej 18 miesiąca życia (1,5 roku). Tymczasem dziecku skarżącego nie zostały wykonane żadne szczepienia.
Stosownie do art. 47 Konstytucji RP, każdy ma prawo do ochrony prawnej życia prywatnego, rodzinnego, czci i dobrego imienia oraz do decydowania o swoim życiu osobistym. Zgodnie z art. 31 ust. 3 Konstytucji, ograniczenia w zakresie korzystania z konstytucyjnych wolności i praw mogą być ustanawiane tylko w ustawie i tylko wtedy, gdy są konieczne w demokratycznym państwie dla jego bezpieczeństwa lub porządku publicznego, bądź dla ochrony środowiska, zdrowia
i moralności publicznej, albo wolności i praw innych osób. Ograniczenia te nie mogą naruszać istoty wolności i praw.
Bezspornym jest, że obowiązek poddania się szczepieniu stanowi ograniczenie praw i wolności obywatelskich. W ocenie sądu jest to jednak ograniczenie prawnie uzasadnione. Podkreślenia wymaga, że celem, którymi kierował się ustawodawca, wprowadzając szczepienia obowiązkowe, jest zapobieganie oraz zwalczanie zakażeń i chorób zakaźnych u ludzi. Szczepienia ochronne polegają na podaniu szczepionki przeciw chorobie zakaźnej, w celu sztucznego uodpornienia przeciwko tej chorobie. Szczepienie ochronne jest świadczeniem zdrowotnym w rozumieniu art. 5 pkt 40 ustawy z dnia 27 sierpnia
2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych mającym działanie służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działanie medyczne wynikające z procesu leczenia lub przepisów odrębnych, regulujących zasady ich udzielania. Prawidłowa realizacja szczepień ochronnych zapewnia wysoki odsetek osób posiadających odporność przeciw chorobom zakaźnym, a ty samym zmniejsza ryzyko szerzenia się tych chorób w społeczeństwie. Nie ulega zatem wątpliwości, że regulacja wprowadzająca szczepienia ochronne jest niezbędna dla ochrony wartości, jaką jest zdrowie i życie ludzi. Obowiązek podjęcia działań mających na celu zapobieganie epidemiom chorób zakaźnych wynika już z treści art. 68 ust. 4 Konstytucji RP.
Wskazać również należy, że ustawodawca przewidział odpowiedni mechanizm poprzedzający wykonanie szczepienia, tj. badanie kwalifikacyjne, którego celem jest stwierdzenie, czy w danym indywidualnym przypadku nie istnieją przeciwwskazania do wykonania szczepienia. Procedura poddania się szczepieniu ochronnemu jest działaniem profilaktycznym, wymaganym realizacją w podmiocie leczniczym przez personel uprawniony, na którą składają się nierozerwalnie dwie czynności: 1) badanie lekarskie poprzedzające kwalifikację do szczepienia oraz 2) podanie szczepionki doustne lub wykonanie iniekcji u pacjenta.
W rozpoznawanej sprawie bezsporne jest, że syn skarżącego nie został poddany żadnym szczepieniom ochronnym. Szczepienia te powinny być wykonane najpóźniej do ukończenia 18 miesiąca życia.
W toku postępowania skarżący nie przedstawił zaświadczenia lekarskiego, ani jakiejkolwiek dokumentacji medycznej wskazującej na istnienie przeciwwskazań do wykonania szczepień. Tymczasem tylko w trybie lekarskiego badania kwalifikacyjnego następuje określenie, czy w związku ze stanem zdrowia osoby objętej obowiązkiem szczepienia nie występują przeszkody, które wykluczają wykonanie szczepienia. Dzieci, u których istnieje zwiększone ryzyko wystąpienia powikłań poszczepiennych, są zwolnione z obowiązku poddawania się szczepieniom ochronnym. Wykonanie szczepienia może zostać odroczone przez lekarza do czasu ustania przeciwwskazań zdrowotnych. W przypadkach przeciwwskazań budzących wątpliwości, lekarz podstawowej opieki zdrowotnej kwalifikuje dzieci do konsultacji specjalistycznej. Lekarz przeprowadzający konsultację specjalistyczną dla osoby,
w przypadku której lekarskie badanie kwalifikacyjne daje podstawy do długotrwałego odroczenia obowiązkowego szczepienia ochronnego, odnotowuje w dokumentacji medycznej wynik konsultacji specjalistycznej, z uwzględnieniem okresu przeciwwskazania do wykonania szczepienia, rodzaju szczepionek przeciwwskazanych do stosowania lub indywidualnego programu szczepień ze wskazaniem rodzajów stosowanych szczepionek oraz terminu kolejnej konsultacji specjalistycznej (§ 11 rozporządzenia z 27 września 2023 r.).
Mając na względzie powyższe stwierdzić należy, że w okolicznościach rozpoznawanej sprawy uzasadnione było wystąpienie do organu właściwego
o wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Z akt sprawy nie wynika, by w przypadku syna skarżącego stwierdzone zostały jakiekolwiek przeszkody do wykonania szczepienia.
Oceny tej nie zmienia znajdujące się w aktach sprawy skierowanie do poradni specjalistycznej z dnia 7 lipca 2023 r. W dacie orzekania przez organy egzekucyjne obowiązek szczepienia istniał. Natomiast skarżący nie przedłożył ani na etapie postępowania administracyjnego ani sądowego żadnych dokumentów świadczących o przeciwskazaniach do wykonania szczepień ochronnych.
W świetle zgromadzonych w aktach sprawy dokumentów nie ulega wątpliwości, że syn skarżącego nie był zaszczepiony mimo braku przeciwwskazań do szczepienia stwierdzonych przez lekarza. Obowiązek skarżącego poddania małoletniego szczepieniom ochronnym istnieje, w momencie wszczęcia postępowania egzekucyjnego bez wątpienia istniał i nie został wykonany do dnia wniesienia skargi, co wynika wprost z treści skargi i akt sprawy. Powołane powyżej regulacje przewidują obowiązek szczepienia z mocy prawa, a tym samym nie ma podstaw do przyjęcia nieistnienia obowiązku, jak i braku wymagalności obowiązku. Tym samym zarzuty skargi w tym przedmiocie są bezzasadne. Niewykonanie obowiązku stanowi natomiast podstawę do podjęcia czynności egzekucji administracyjnej i zastosowanie środka egzekucyjnego.
Jednocześnie sam tytuł wykonawczy z 30 czerwca 2023 r. spełnia wymogi
z art. 27 u.p.e.a. Tytuł wykonawczy został wystawiony według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia Ministra Finansów, Funduszy i Polityki Regionalnej z dnia 12 stycznia 2021 r. w sprawie wzorów tytułów wykonawczych stosowanych
w egzekucji administracyjnej (Dz. U. z 2022 r. poz. 1856 ze zm.). W tytule tym wypełniono wszystkie niezbędne pola w tym także treść obowiązku.
Wbrew zarzutom skarżącego, nie doszło w toku postępowania do naruszenia zasad postępowania wyrażonych w art. 7, art. 7a, art. 77, art. 80 k.p.a. Organy podjęły wszelkie czynności, mające na celu dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy i ustalenie, w jakich okolicznościach doszło do niepoddania małoletniego obowiązkowym szczepieniom ochronnym. Materiał dowodowy był zupełny dla podjęcia rozstrzygnięcia, a stan faktyczny, jak i prawny nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Organ II instancji nie naruszył również przepisów art. 136 i art. 138 k.p.a. Przede wszystkim skarżący nie wskazuje – stosownie do treści art. 136 § 1 k.p.a., w jakim zakresie organ II instancji winien przeprowadzić uzupełniające postępowanie dowodowe. W ocenie sądu konieczność taka nie zachodziła, bowiem, jak zostało to wskazane wyżej, materiał dowodowy był zupełny dla podjęcia rozstrzygnięcia.
W konsekwencji, stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu jest trafne. Nie ma podstaw do kwestionowania możliwości prowadzenia egzekucji.
W sprawie nie wystąpiły żadne okoliczności wskazane w art. 33 § 2 u.p.e.a.
W ocenie sądu należy dodatkowo wyjaśnić, że art. 68 ust. 1 Konstytucji RP statuuje podmiotowe prawo jednostki do ochrony zdrowia. Zgodnie z art. 68 ust. 4 Konstytucji RP władze publiczne są zobowiązanie do zwalczania chorób epidemicznych. Organy państwa są zatem zobowiązane do podejmowania działań
w celu zarówno eliminowania istniejących ognisk chorobowych, jak i zapobiegania, tak dalece jak to jest możliwe, chorobom zakaźnym, w tym poprzez system obowiązkowych szczepień ochronnych. Beneficjentem prawa do ochrony zdrowia jest każdy, niezależnie od posiadanego obywatelstwa oraz tego, czy jest osobą ubezpieczoną. Tylko jednak obywatelom ustrojodawca zagwarantował równy dostęp do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. To ostatnie prawo przysługuje wszystkim obywatelom, niezależnie od ich sytuacji materialnej. Realizacja spoczywającego na państwie obowiązku ochrony zdrowia może uzasadniać nałożenie na obywateli ustawowego obowiązku poddania się szczepieniom ochronnym, w tym również nałożenia na rodziców obowiązku zaszczepienia swoich dzieci. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się bowiem, że "[w] realiach demokratycznego państwa prawnego tak dobro dziecka, jak i interes społeczny jednoznacznie wymagają, aby rodzice dziecka korzystali z osiągnięć współczesnej medycyny w sposób wolny od ideologicznych uprzedzeń i dobrowolnie poddawali dziecko szczepieniom ochronnym m.in. po to, by uniknąć stosowania przez organy państwa przymusu dla wykonania tego obowiązku (...) i równocześnie, by chronić prawa dziecka". Sądy stoją jednocześnie na stanowisku, że ustawowy obowiązek szczepień ochronnych oznacza niedopuszczalność korzystania
z tzw. klauzuli sumienia, tj. uprawnienia pacjenta do odmowy poddania się świadczeniu zdrowotnemu z powołaniem się na art. 16 ustawy o prawach pacjenta. Konieczność wykonania obowiązku poddania osoby małoletniej obowiązkowym szczepieniom ochronnym nie pozostaje w sprzeczności z postanowieniami Konstytucji. Wprost przeciwnie, z art. 68 ust. 4 wynika jednoznaczny obowiązek władz publicznych do zwalczania chorób epidemicznych. Przedmiotem ochrony konstytucyjnej pozostaje zdrowie publiczne (zob. M. Florczak-Wątor [w:] Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, red. P. Tuleja, Warszawa 2023 oraz powołane orzecznictwo).
W kontekście powyższego należy zwrócić uwagę, że w sprawie zakończonej wyrokiem Wielkiej Izby Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 8 kwietnia 2021 r. (sprawa nr 47621/13 - Vavřička i inni), sześcioro rodziców małoletnich dzieci kwestionowało czeskie rozporządzenie Ministra Zdrowia nr 439/2000 (zmienione
w 2006 r.) w sprawie szczepienia przeciwko chorobom zakaźnym dotyczące szczepień obowiązkowych oraz art. 50 czeskiej ustawy nr 258/2000 o ochronie zdrowia. Artykuł 50 stanowi, że do przedszkola można przyjąć tylko te dzieci, które zostały zaszczepione albo nabyły odporność w inny sposób lub nie mogą być poddane szczepieniu ze względów zdrowotnych. Z uwagi na odrzucenie skarg zarówno przez sądy administracyjne, jak i Trybunał Konstytucyjny, rodzice skierowali skargę do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, podnosząc, że naruszono
art. 8 EKPC, a więc prawo do poszanowania życia prywatnego.
Europejski Trybunał Praw Człowieka orzekł, że obowiązkowe szczepienia dzieci do lat 15 przeciwko określonym przez przepisy prawa chorobom zakaźnym nie naruszają ich praw, lecz są uzasadnione potrzebą ochrony interesu indywidualnego małoletnich oraz interesu publicznego. Celem regulacji jest też osiągnięcie
możliwie najwyższego stopnia odporności społeczeństwa. Trybunał stwierdził, że unormowania Republiki Czeskiej w tej sprawie oraz wyroki sądów administracyjnych
i Trybunału Konstytucyjnego są zgodne z art. 8 EKPC, nie naruszają prawa do życia prywatnego (co zarzucali prawodawcy skarżący). Europejski Trybunał Praw Człowieka zbadał dla porównania prawo i praktykę sądową kilkunastu państw europejskich (w tym Polski), konwencje międzynarodowe, prawo Unii Europejskiej, rezolucje i rekomendacje Rady Europy. Mając je na uwadze, orzekł, że nałożona na rodziców nieprzestrzegających obowiązku szczepień kara grzywny (równowartości 110 euro) i odmowa przyjęcia niezaszczepionego dziecka do przedszkola nie były środkami nadmiernymi, pozostawały w zgodzie zarówno z prawem czeskim, jak
i regulacjami międzynarodowymi oraz były proporcjonalne do celów, jakie miały osiągnąć. Trybunał uznał, że nie przekroczono marginesu swobody zastosowania środków, które mogły być uważane za konieczne w demokratycznym społeczeństwie (zob. K. Bączyk-Rozwadowska, Przegląd orzecznictwa europejskiego w sprawach medycznych (w latach 2020–2021 – wybrane orzeczenia), PS 2024, nr 3, s. 97-123 oraz K. Warecka, Obowiązek szczepienia a Konwencja Praw Człowieka. Omówienie wyroku Wielkiej Izby ETPC z dnia 8 kwietnia 2021 r. 47621/13, System Informacji Prawnej LEX/el 2021).
Z tych wszystkich względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634
ze zm.).
Sprawa niniejsza została rozpoznana przez sąd na posiedzeniu niejawnym
w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę
co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym
i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.