III SA/Kr 996/23

III SA/Kr 996/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /sprawozdawca/
Janusz Kasprzycki /przewodniczący/
Katarzyna Marasek-Zybura
Symbol z opisem
6120 Ewidencja gruntów i budynków
Hasła tematyczne
Geodezja i kartografia
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
Art. 145 par. 1  pkt 1  lit. a w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2021 poz 1990
Art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a
Ustawa z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) WSA Katarzyna Marasek - Zybura po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 października 2023 r. sprawy ze skargi Gminy Wieliczka na decyzję Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nazoru Geodezyjnego i Kartograficznego z dnia 27 kwietnia 2023 r., nr IG-I.7220.1.10.2023.AZ w przedmiocie wysokości należnej opłaty za sporządzenie i wydanie wypisu oraz wyrysu z operatu ewidencyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego na rzecz strony skarżącej kwotę 190 (słownie: sto dziewięćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Małopolski Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego (dalej: MWINGiK) decyzją z 27 kwietnia 2023 r. nr IG-I.7220.1.10.2023.AZ na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775, dalej: "k.p.a.") oraz art. 7b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 maja 1989 r. Prawo geodezyjne i kartograficzne (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 1990 ze zm., dalej: "Pgik"), po rozpoznaniu odwołania Burmistrza Miasta i Gminy Wieliczka (dalej: strona skarżąca, Gmina) utrzymał w mocy decyzję Starosty Wielickiego z 5 kwietnia 2023 r. znak GK.6621.3.583.2023 w przedmiocie wysokości należnej opłaty za sporządzenie i wydanie wypisu oraz wyrysu z operatu ewidencyjnego.
Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
W dniu 23 lutego 2023 r., Gmina wystąpiła do Starosty Wielickiego z wnioskiem o wydanie wypisu z rejestru gruntów oraz wyrysu z mapy ewidencyjnej dla działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], obręb ewidencyjny K., jednostka ewidencyjna Wieliczka-obszar wiejski, powiat wielicki.
Gmina wskazała, że udostępnienie materiałów z zasobu winno zostać zwolnione z opłat na podstawie art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2021 r. poz. 1990 ze zm.; dalej: P.g.k.). Podkreśliła, że dokumenty objęte wnioskiem służyć mają ujawnieniu własności Gminy w miejsce poprzedniego właściciela (właścicieli) innych niż Gmina. Jednocześnie sprzeciwiła się naliczeniu opłaty przez organ.
Zawiadomieniem z 20 marca 2023 r., organ poinformował Gminę o wszczęciu postępowania w sprawie naliczenia należnej opłaty.
Decyzją z 5 kwietna 2023 r. organ I instancji orzekł o wysokości należnej opłaty w wysokości 150 zł.
W motywach rozstrzygnięcia podkreślił, że przedmiotowa nieruchomość ma założoną księgę wieczystą, w której ujawniono właściciela przedmiotwej nieruchomości (osobę fizyczną). Zdaniem organu przeniesienie prawa własności do nieruchomości objętej księgą wieczystą nie stanowi ujawnienia prawa w rozumieniu art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a Pgik. Tylko bowiem w stosunku do przeniesienia praw pomiędzy Skarbem Państwa a jednostką samorządu terytorialnego i odwrotnie, ustawodawca zastosował zwolnienie od opłat. Końcowo organ podał, że przywołany wyżej przepis nie przewiduje zwolnienia jednostki samorządu terytorialnego z opłat za udostępnienie wypisu z rejestru gruntów w sytuacji gdy celem uzyskania tych danych jest wyłączenie działki z założonej już księgi wieczystej i założenie dla niej nowej księgi wieczystej. Czynności zmierzające do ujawnienia prawa w znaczeniu czynności wieczystoksięgowej w sytuacji, gdy prawo to zostało już ujawnione w księdze wieczystej, nie uprawniają Gminy do wykorzystania zwolnienia od opłaty.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, Gmina złożyła odwołanie, wnosząc o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez orzeczenie o braku obowiązku wniesienia opłaty za sporządzenie i wydanie wypisu i wyrysu z operatu ewidencyjnego. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a Pgik poprzez jego błędną wykładnie. Podkreśliła, że zwolnienie z opłaty dotyczy każdego pierwszego wpisu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela określonej nieruchomości, niezależnie od tego czy wpis taki wymaga założenia księgi wieczystej.
Opisaną we wstępie decyzją MWINGiK, utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.
Zdaniem organu odwoławczego od ujawnienia prawa ustawodawca odróżnia przeniesienie praw do nieruchomości i tylko przeniesienie praw między Skarbem Państwa a jednostką samorządu terytorialnego i odwrotnie jest zwolnione z uiszczenia opłaty, o której mowa w art. 40b ust. 1 pkt 2 ustawy. Innymi słowy ujawnienie to inaczej podanie do wiadomości, stwierdzenie istnienia czegoś (w tym przypadku praw określonych podmiotów), okazanie się określonym tytułem. Z tak rozumianym pojęciem "ujawnienie prawa" do nieruchomości w księdze wieczystej Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w zakresie ww. opłat ustawodawca odróżnia instytucję przeniesienia praw do nieruchomości, czyli praw, które zostały już ujawnione po raz pierwszy w księdze wieczystej, nabytych przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. Natomiast tylko w stosunku do przeniesienia praw pomiędzy Skarbem Państwa na rzecz jednostki samorządu terytorialnego albo praw jednostki samorządu terytorialnego na rzecz Skarbu Państwa zostało wyłączone pobieranie opłat.
Organ zaakcentował, że czym innym jest ujawnienie prawa własności w rozumieniu przepisów ustawowych tworzących powinność właściciela założenia księgi wieczystej (art. 35 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, Dz.U. 2023 poz. 146) dla nieruchomości nieposiadającej dotychczas księgi wieczystej, a czym innym ujawnienie prawa będące pochodną wpisania jednej z działek tworzących wspólnie nieruchomość do oddzielnej księgi wieczystej. W tym drugim przypadku wpis prawa własności nie tyle ujawnia prawo do tej pory nieujawnione, lecz stanowi konieczny element wyodrębnienia przedmiotu już ujawnionego prawa. Nie zakłada się ksiąg wieczystych bez wpisania prawa własności. Gdy ustawodawca przynagla jednostki samorządu terytorialnego do zakładania ksiąg wieczystych i ułatwia im to działanie poprzez zwolnienie od opłat geodezyjnych, to po osiągnięciu zamierzonego celu ustawowego nie ma już podstaw do stosowania tych mechanizmów ustawowych. Późniejsze działania wieczystoksięgowe ujawnionego już właściciela nieruchomości podejmowane są w jego własnym interesie. Nie zmierzają one do ujawnienia prawa w księdze wieczystej, które nastąpiło wcześniej. Ujawnienie prawa w znaczeniu czynności wieczystoksięgowej dotyczącej prawa już ujawnionego w księdze wieczystej, nie uprawnia gminy do powtórnego wykorzystania ustawowego zwolnienia od opłaty.
Na powyższą decyzję strona skarżąca, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenia art. 40b ust. 2 pkt 4 lit a Pgik poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, że przewidziane w ww. przepisie zwolnienie z opłaty za sporządzenie i wydanie wypisu i wyrysu z operatu ewidencyjnego dotyczy wyłącznie sytuacji gdy materiały te mają wykorzystane być przez Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego do założenia księgi wieczystej dla nieruchomości, w sytuacji gdy przepis ten powinien być interpretowany w ten sposób, że zwolnienie z opłaty za sporządzenie i wydanie wypisu i wyrysu z operatu ewidencyjnego dotyczy każdego pierwszego wpisu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego jako właściciela określonej nieruchomości w księdze wieczystej, w miejsce innego właściciela, niezależnie od tego czy wpis taki wymaga założenia księgi wieczystej, która to błędna wykładnia doprowadziła do błędnego nie zastosowania ww. przepisu i w konsekwencji do bezpodstawnego obciążenia Gminy opłatą.
Strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ja decyzji organu I instancji i umorzenie postępowania administracyjnego, a także o zasądzenie kosztów postępowania.
Podkreśliła, że jest jednostką samorządu terytorialnego, żądała wydania wypisu i wyrysu z operatu ewidencyjnego celem wpisania swojego prawa własności do księgi wieczystej (po raz pierwszy), w miejsce prawa własności poprzedniego, innego właściciela. Zdaniem Gminy, organ odwoławczy doszukał się jednak w art. 40b ust. 2 pkt 4 lit a Pgik jeszcze jednej, dodatkowej przesłanki zastosowania zwolnienia, uznając że takowe przysługuje jedynie w sytuacji gdy ujawnienie prawa własności Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego następuje poprzez założenie dla nieruchomości nowej księgi wieczystej. W oczywisty sposób jednak przesłanka taka nie została przewidziana przez ustawodawcę. W ocenie Gminy "ujawnić" wg definicji Słownika Języka Polskiego PWN to "uczynić jawnym, podać do wiadomości coś, co było trzymane w tajemnicy". Do wskazanego w przepisie ujawnienia dochodzić będzie zatem zawsze wtedy, kiedy w księdze wieczystej wpisywane będzie prawo Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, w sytuacji gdy uprzednio prawo takie nie było tam wpisane. Nie ma przy tym znaczenia, czy wpis taki następować będzie wraz z zakładaniem nowej księgi wieczystej czy też w dotychczasowej księdze wieczystej. Na poparcie swojego stanowiska skarżąca przytoczyła poglądy wyrażone w orzecznictwie. Jednocześnie stwierdziła, że rozstrzygnięcia sądowe, na które powołuje się organ, zapadły w odmiennym stanie faktycznym, bowiem w niniejszej sprawie Gmina żądała wydania wypisu i wyrysu celem ujawnienia swojego prawa po raz pierwszy, a nie w sytuacji gdy Gmina została już raz ujawniona w księdze wieczystej jako właściciel określonej nieruchomości i domaga się kolejnego wpisu do innej księgi wieczystej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wskazał, że ustawodawca, określając przypadki zwolnienia od opłat, posługuje się nie tylko kryterium podmiotowym, ale równocześnie stosuje kryterium przedmiotowe. Celem ustanowienia wyjątków od opłat jest ułatwienie realizacji zadań publicznych, przez uprawnione podmioty, zmierzających w tym przypadku do założenia ksiąg wieczystych. Dlatego też, po osiągnięciu zamierzonego celu nie ma już podstaw do stosowania tych mechanizmów ustawowych. Na poparcie swojego stanowiska, przytoczył orzecznictwo sądowe.
W piśmie z 6 lipca 2023 r. Gmina zaznaczyła, że powoływane przez organ odwoławczy orzeczenia nie przystają do realiów niniejszej sprawy. Podkreśliła, że Gmina ani nie żąda kolejnego wpisu prawa własności dotyczącego nieruchomości, gdzie jest już ujawniona jako właściciel, ani też nie żąda wypisu i wyrysu po to, by dopiero uzyskać decyzję kreującą jej prawo własności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
W pierwszej kolejności zaznaczenia wymaga, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z wnioskiem organu i skarżącej, na podstawie art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.).
Stosownie zaś do treści art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a., uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy, gdy sąd stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nadto w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Mając na względzie tak określone kryteria oceny legalności zaskarżonej decyzji, zdaniem Sądu, skarga zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie rozważań zaznaczyć należy, że wyrokami z dnia 21 września 2023r. sygn. akt III SA/Kr 872/23, III SA/Kr 873/23, III SA/Kr 874/23, III SA/Kr 875/23 oraz III SA/Kr 876/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekał w sprawach identycznych podmiotowo i przedmiotowo, a dotyczących ustalenia wysokości należnej opłaty za sporządzenie i wydanie wypisu oraz wyrysów z operatu ewidencyjnego. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd w pełni podziela stanowisko zawarte w ww. orzeczeniach i posłuży się argumentacją w nich zawartą.
W kontrolowanej sprawie nie było sporu między stronami w kwestii wysokości opłaty ustalonej przez organ administracji Gminie za żądane dokumenty, tj. za wypis i
wyrys z operatu ewidencyjnego. Spór dotyczył natomiast samego obowiązku ponoszenia przez Gminę tych opłat. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy kluczowa jest regulacja zawarta w art. 40b ustawy z dnia 17 maja 1989 r. – Prawo geodezyjne i kartograficzne (Dz.U. z 2021 r. poz. 1990 ze zm.; dalej: "P.g.k."). Stosownie do zasady wyrażonej w ust. 1 pkt 2 powołanego przepisu, organy prowadzące państwowy zasób geodezyjny i kartograficzny pobierają opłaty za sporządzanie i wydawanie wypisów oraz wyrysów z operatu ewidencyjnego. Jednocześnie w myśl wyjątku od tej zasady uregulowanego w art. 40b ust. 2 pkt 4 P.g.k., nie pobiera się opłaty za wypisy i wyrysy z operatu ewidencyjnego sporządzane i wydawane na żądanie organów administracji rządowej oraz jednostek samorządu terytorialnego, w związku z ich działaniami mającymi na celu:
a) ujawnienie prawa do nieruchomości Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w księdze wieczystej,
b) przeniesienie praw do nieruchomości Skarbu Państwa na rzecz jednostki samorządu terytorialnego,
c) przeniesienie praw do nieruchomości jednostki samorządu terytorialnego na rzecz Skarbu Państwa.
Istota sporu w przedmiotowym przypadku dotyczy interpretacji przedstawionego wyżej wyjątku od zasady pobierania opłat, a zawartego w art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g.k.
Poprzedzając jednak dalsze rozważania zwrócić należy na wstępie uwagę, iż wniosek inicjujący kontrolowane postępowanie wskazywał, że Gmina jest właścicielem działki, której dotyczyło żądanie wydania wypisu i wyrysu z operatu ewidencyjnego (nr [...], [...], [...]). W piśmie tym podano zarazem, że oczekiwane dokumenty są niezbędne "do ujawnienia własności Gminy Wieliczka" w księdze wieczystej. W związku z powyższym należy zauważyć, że ani z wniosku, ani z innych dokumentów składających się na przesłane Sądowi akta administracyjne, nie wynika w ogóle fakt dysponowania przez Gminę tytułem prawym do nieruchomości, tj. prawem własności do wskazanych wyżej działek. Z akt nie wynika też podstawa nabycia tego prawa. Choć nie było kwestionowane przez organy administracji to, że Gminie przysługuje prawo własności wskazywanych wyżej nieruchomości, to jednak okoliczność dotycząca dysponowania przez skarżącą tym prawem, jest istotna z punktu widzenia zastosowania art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g.k. i winna wynikać z akt. W rozumieniu bowiem tego przepisu przyjmować trzeba, że "ujawnić w księdze wieczystej" można tylko prawo, które już istnieje i którym strona (jednostka samorządu terytorialnego) dysponuje. Fakt więc dysponowania przez Gminę prawem własności do przedmiotowych działek winien być niewątpliwie ustalony przez organ administracji i winien znajdować potwierdzenie w materiałach składających się na akta kontrolowanej sprawy. W oparciu zaś o przedłożone akta, nie sposób ustalić, czy w istocie Gmina – w dacie składania wniosku inicjującego postępowanie - już dysponowała prawem własności do wskazanych działek (tak twierdzi ale tego nie wykazuje), czy też dopiero zamierza prawo to nabyć, a dokumenty z operatu ewidencyjnego mają być konieczne, celem pozyskania prawa, a nie ujawnienia w księdze wieczystej prawa już nabytego. W orzecznictwie wskazuje się zarazem, że zwolnienie z opłat o którym mowa w art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g.k. nie aktualizuje się w przypadku, gdy dokumenty z operatu są niezbędne dla etapu poprzedzającego ujawnienie prawa w księdze wieczystej, tj. np. dla wydania decyzji o nabyciu prawa (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 czerwca 2022 r. sygn. I OSK 888/19 oraz w wyroku z 27 czerwca 2023 r. sygn. I OSK 535/20, a także w wyroku z 31 sierpnia 2022 r. sygn. I OSK 1264/19). Prawo, które jednostka samorządu terytorialnego zamierza ujawnić w księdze wieczystej musi więc podmiotowi temu przysługiwać, aby można było w ogóle rozważać skorzystanie ze zwolnienia z opłat, o którym mowa we wskazanym wyżej przepisie. Organy orzekające w sprawie zaniechały ustalenia wskazanej okoliczności, co świadczy o niewątpliwym naruszeniu art. 7, 77 § 1, jak i art. 107 § 3 k.p.a. Jeżeli bowiem sporne działki stanowi własność innego niż Gmina podmiotu, to z uwagi na przedstawiony pogląd, w ogóle nie byłoby podstaw do rozważania możliwości zastosowania w tej sprawie zwolnienia z opłat za wydanie materiałów z operatu ewidencyjnego.
Z treści wniosku Gminy inicjującego kontrolowane postępowanie wynikało też, iż w oparciu o żądane dokumenty zamierzała ona ubiegać się - o wpisanie (ujawnienie) przysługującego jej prawa własności do księgi wieczystej prowadzonej już dla przedmiotowych działek. W wydanej w sprawie decyzji organ I instancji sformułował natomiast pogląd, że "art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy nie przewiduje zwolnienia j.s.t. za udostępnienie wypisu (...) w sytuacji, gdy celem tych danych jest wyłączenie działki z założonej już księgi wieczystej i założenie dla niej nowej księgi wieczystej. Czynność zmierzająca do ujawnienia prawa w znaczeniu czynność wieczystoksiegowa, w sytuacji gdy prawo jest już ujawnione w księdze wieczystej, nie uprawnia gminy do wykorzystania zwolnienia." Organ przyjął zatem, że w sytuacji, gdy nieruchomość ma już założoną księgę wieczystą i jest w niej ujawnione prawo własności innego niż gmina podmiotu (np. spółki, osoby fizycznej), to nie istnieją podstawy do zwolnienia gminy z opłat za wydanie oczekiwanych dokumentów także w sytuacji, gdy mają one posłużyć do założenia nowej księgi wieczystej dla działek nabytych przez jednostkę samorządu terytorialnego.
Stanowisko to nie jest jednak trafne.
W ocenie Sądu, wystarczające do zwolnienia z opłat jest to, aby żądane wpisy i wyrysy z operatu ewidencyjnego miały stanowić podstawę ujawnienia prawa własności nieruchomości Gminy, tj. związane były z czynnościami, które mają służyć ujawnieniu tegoż prawa w księdze wieczystej, przy czym chodzić tu musi o pierwsze ujawnienie tego prawa na rzecz wskazanej jednostki samorządu terytorialnego. Z cytowanego wyżej przepisu art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy wcale bowiem nie wynika, że zwolnienie z opłat aktualizować się będzie jedynie tylko przy ujawnieniu prawa własności gminy mającego mieć miejsce przy zakładaniu księgi wieczystej (tak trafnie wyrok WSA w Krakowie z 16 stycznia 2019 r. sygn. III SA/Kr 1250/18). Dostrzec przy tym zarazem trzeba, że wyrok prezentujący stanowisko przeciwne, a obszernie cytowany przez organ I instancji w wydanej decyzji, tj. wyrok WSA w Krakowie z 5 listopada 2019 r. (sygn. III SA/Kr 949/19) został uchylony przez NSA wyrokiem z 27 czerwca 2023 r. (sygn. I OSK 535/20). Naczelny Sąd Administracyjny wskazał w uzasadnieniu tego orzeczenia, że skoro gmina nie była dotychczas wpisana do księgi wieczystej jako właściciel działek, to nie można uznać, by wykorzystała już zwolnienie przysługujące jej z mocy art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g.k. Sąd zwrócił uwagę, że gdy chodzi o pierwsze ujawnienie prawa własności gminy w księdze wieczystej, to zwolnienie z opłat ma zastosowanie i dotyczy to też takiej sytuacji (rozważanej przez organy w obecnie kontrolowanej sprawie) - gdy gminie chodzi o wydanie dokumentów w zakresie działek celem odłączenia ich z dotychczasowej księgi wieczystej, w której jako właściciele wpisane były osoby fizyczne i urządzenie dla tych działek nowej księgi wieczystej, w której jako właściciel wpisana zostałaby gmina. Jak akcentował NSA, inna jest bowiem sytuacja, gdy gmina była już ujawniona w dziale II księgi wieczystej i w takich uwarunkowaniach prawnych występuje o odłączenie z księgi określonych działek i celem założenia nowych ksiąg wieczystych, przy jednoczesnym wpisaniu jej jako właściciela, inny zaś jest przypadek, gdy żądanie gminy wydania dokumentów motywowane jest celem odłączenia określonych działek z dotychczasowej księgi wieczystej, w której to księdze, jako właściciele wpisane są wyłącznie osoby fizyczne – i urządzenie dla tych działek nowej księgi wieczystej, w której jako właściciel zostałaby wpisana już gmina. NSA celnie argumentował przy tym, że skoro odłączenie (działek z księgi wieczystej) jest następstwem zmiany podmiotu, któremu przysługuje prawo własności, to czynności podejmowane przez gminę w takiej sytuacji, zmierzają właśnie do ujawnienia przysługującego jej prawa, a więc chodzi tu o pierwsze ujawnienie w księdze wieczystej prawa własności gminy, co z kolei aktualizuje zwolnienie z opłat w oparciu o art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g.k. Pogląd wynikający z przedstawionych rozważań podziela Sąd orzekający w niniejszej sprawie. Mając zaś powyższe na uwadze stwierdzić trzeba, że przedstawione wcześniej stanowisko organu wskazujące, że zwolnienie z opłat nie jest przewidziane w sytuacji przeniesienia prawa własności między gminą, a spółką (osobą fizyczną), gdy nieruchomość ma założoną księgę wieczystą, nie mogło zostać uznane za trafne. Po pierwsze bowiem, w tej sprawie Gmina występując o dokumenty z zasobu, wcale nie wskazywała, iż są one jej koniczne do przeniesienia prawa własności, lecz konsekwentnie akcentowała, że prawem tym już dysponuje, a inny podmiot widnieje w księdze wieczystej jako właściciel. Po drugie, dla kwestii zwolnienia z opłat, wbrew poglądom organu, nie jest istotne to, czy nieruchomość ma już założoną księgę wieczystą ale ważne jest to, czy oczekiwane przez Gminę dokumenty mają stanowić podstawę dla ujawnienia w księdze wieczystej - po raz pierwszy - jej prawa własności nieruchomości. Inaczej mówiąc, dla poprawnego zastosowania art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. b) P.g.k. kluczowe było ustalenie, czy konieczność odłączenia działek ujawnionych już w księdze wieczystej - do nowej księgi, jest właśnie wynikiem potrzeby wpisania w nowej księdze nowego właściciela (Gminy), po raz pierwszy. Jeżeli bowiem odłączenie działek jest właśnie następstwem zmiany podmiotu, któremu przysługuje prawo własności, to w takiej sytuacji, czynności podejmowane przez gminę ocenione winny zostać jako zmierzające do ujawnienia jej prawa, a uzyskanie niezbędnych do osiągnięcia tego celu dokumentów, zwolnione jest z opłaty, w oparciu o analizowaną regulację. Przyjęta przez orzekające w sprawie organy administracji interpretacja art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g.k. nie mogła więc zostać uznana za trafną, co doprowadziło do wadliwego rozstrzygnięcia tej sprawy. Wobec tego, że było to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, Sąd – stwierdzając to naruszenie – zobowiązany był uchylić zaskarżoną decyzję, a także decyzję ją poprzedzającą (punkt I sentencji), a podstawą prawną tego rozstrzygnięcia był art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Rozstrzygając dalej kwestię prawidłowej wykładni art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g.k. Sąd podkreśla, że nie było też trafne stanowisko organów administracji, jakoby w niniejszym przypadku – przez wzgląd na lit. b) i c) powołanego przepisu, z uwagi na przenoszenie prawa własności niezachodzące między Skarbem Państwa i jednostką samorządu terytorialnego, lecz między podmiotem prywatnym, a jednostką samorządową – z góry wyłączone było zastosowanie ustawowego zwolnienia z opłat. Jak już bowiem wyżej wskazano, wynikająca z akt sprawy intencja Gminy w zakresie celu pozyskania interesujących ją dokumentów z zasobu nie była motywowana potrzebą przeniesienia prawa własności, lecz – wobec twierdzeń o dysponowaniu tym prawem – potrzebą ujawnienia tego prawa w księdze wieczystej. Zwrócić przy tym trzeba uwagę, że relację zachodzącą między lit. a) oraz lit. b) i c) powołanego wyżej przepisu wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 27 czerwca 2023 r. (sygn. I OSK 535/20), a Sąd rozpoznający sprawę w niniejszym składzie interpretację tę podziela. NSA akcentował, że ustawodawca rozróżnił czynności zmierzające do ujawnienia (podkreślenie Sądu) prawa własności w księdze wieczystej (art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g.k.) od czynności mających na celu przeniesienie (podkreślenie tut. Sądu) praw do nieruchomości pomiędzy Skarbem Państwa a jednostkami samorządu terytorialnego (art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. b) i c) P.g.k.). Zwolnienie o którym mowa w lit. a) dotyczy wyłącznie czynności obejmujących przedłożenie wniosku o ujawnienie prawa własności w księdze wieczystej. Nie obejmuje natomiast czynności je poprzedzających takich jak np. uzyskanie wypisu i wyrysu z ewidencji gruntów i budynków niezbędnego w toku postępowania stwierdzającego nabycie z mocy prawa własności określonej nieruchomości przez jednostkę samorządu terytorialnego, czy też Skarb Państwa. Zwolnienie przewidziane w lit. b) i c) dotyczy więc czynności zmierzających dopiero do przeniesienia praw pomiędzy Skarbem Państwa a jednostką samorządu terytorialnego i odwrotnie. Skoro więc w niniejszej sprawie Gmina wywodziła, iż prawem własności nieruchomości dysponuje, a żądane dokumenty są jej niezbędne do ujawnienia tegoż prawa w księdze wieczystej, to uznać należało, że przypadek uregulowany w lit. b) i c) powołanego przepisu, nie aktualizował się, nie tylko z uwagi na ujęte w tej regulacji kwestie podmiotowe, lecz z uwagi na inny cel i potrzebę pozyskania tych dokumentów. Stąd też wskazana regulacja nie mogła – w realiach ocenianego przypadku – wyłączać zastosowania ustawowego zwolnienia z opłat.
Reasumując, jeżeli w ponownie prowadzonym postępowaniu organ jednoznacznie ustali, że Gmina nie dysponuje prawem własności do działek objętych wnioskiem inicjującym kontrolowane postępowanie, a dokumenty z operatu, których żąda, mają posłużyć do dokonania czynności poprzedzającej ujawnienie prawa w księdze wieczystej (tj. dopiero do nabycia tego prawa) – zwolnienie z opłat nie będzie dopuszczalne. Jeżeli zaś okaże się, że Gmina ma już tytuł prawny (własność) do przedmiotowych działek, organ związany będzie przedstawioną wyżej oceną prawną w zakresie rozumienia art. 40b ust. 2 pkt 4 lit. a) P.g.k.
O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).