III SA/Kr 992/20

III SA/Kr 992/20 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2021-03-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-09-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna
Hanna Knysiak-Sudyka /przewodniczący sprawozdawca/
Janusz Kasprzycki
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1327/22 - Wyrok NSA z 2023-10-20
I OSK 1327/21 - Wyrok NSA z 2022-04-01
I SAB/Wa 335/21 - Wyrok WSA w Warszawie z 2022-01-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
Art. 134, art. 135, art. 145, art. 153, art. 170, art. 200, art. 205
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2407
Art. 2, art. 22
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Dz.U. 2020 poz 1575
Art. 528, art. 598, art. 756
Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Hanna Knysiak-Sudyka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 czerwca 2020 r. sygn. akt [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej A. G. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 22 czerwca 2020 r. znak sprawy: [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 256.), art. 5 ust. 2a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.) po rozpatrzeniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 czerwca 2020 r. odwołania S. G. od decyzji z dnia [...] 2020r., znak: [...], Wójta Gminy orzekającej o odmowie przyznania S. G. świadczenia w formie:
świadczenia wychowawczego, wnioskowanego na P. G., urodzoną [...] 2012 r.;
świadczenia wychowawczego, wnioskowanego na S. G., urodzonego [...] 2010 r., orzekło o uchyleniu zaskarżonej decyzję w całości i orzekło co do istoty sprawy w następujący sposób:
1) przyznaje świadczenie wychowawcze, wnioskowane na P. G., ur. [...] 2012 r., w kwocie 250 zł miesięcznie, na okres od 1 lipca 2019 r. do 30 maja 2021 r.,
2) przyznaje świadczenie wychowawcze, wnioskowane na S. G., ur. [...] 2010 r., w kwocie 250 zł miesięcznie, na okres od 1 lipca 2019 r. do 30 maja 2021 r.
Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy z wniosku S. G. z dnia 5 sierpnia 2019 r. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na P. G. i S. G. organ l instancji wyżej opisaną decyzją z dnia [...] 2020 r. organ l instancji postanowił odmówić przyznania wnioskowanego świadczenia wychowawczego na dzieci. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż wnioskodawca jest osobą rozwiedzioną, zobowiązaną do płacenia na rzecz dzieci alimentów ich matce w łącznej kwocie 900 zł miesięcznie, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi wnioskodawcy Sąd powierzył ich matce – A. G., ustalając przy niej miejsce pobytu dzieci, zaś władza rodzicielska S. G. została ograniczona do prawa współdecydowania w sprawach edukacji, leczenia i wychowywania małoletnich. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 21 grudnia 2017 r., sygn. akt. [...], zmienił poprzedni wyrok Sądu o ustaleniu dla S. G. nieograniczonych kontaktów z dziećmi w następujący sposób: w każdą Wigilię od godziny 9:00 do 15:30 oraz drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia od godziny 9:00 następnego dnia, drugi dzień Świąt Wielkanocy od godziny 9:00 następnego dnia, co drugi weekend, w pozostałe tygodnie od poniedziałku po lekcjach do środy do czasu rozpoczęcia lekcji w szkole, w miesiącu lipcu od 16 lipca godz. 9:00 do 31 lipca do godz. 19:00, w miesiącu sierpniu analogicznie jak w roku szkolnym, w okresie ferii zimowych - pierwszy tydzień ferii od poniedziałku godz. 9:00 do następnego poniedziałku godz. 9:00.
Biorąc pod uwagę powyższe, jak i wskazania organu odwoławczego organ przy ponownym rozpatrzeniu sprawy zwrócił się z prośbą o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego w celu potwierdzenia faktu sprawowania opieki nad jego dziećmi, tj. nad synem S. G. ur. [...] 2010 r. oraz córką P. G., ur. [...] 2012r. oraz wystąpił z wnioskiem o udostępnienie danych do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, czy matka dzieci A. G. złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2019/2021 na dzieci P. G. i S. G. oraz czy zostało w tej sprawie wydane rozstrzygnięcie.
Na podstawie wywiadu organ ustalił, że dzieci S. G. zamieszkują z nim przez 12 dni w miesiącu, kontakty nadal odbywają się zgodnie z wyrokiem Sądu Rejonowego sygn. akt [...] z dnia 21.12.2017r. Wydz. III Rodzinny i Nieletnich. S. G. w czasie pobytu dzieci u niego odwozi je na zajęcia szkolne, zajęcia dodatkowe, konsultacje u lekarza w razie choroby, dodatkowo syn S. chodzi na prywatne wizyty do fizjoterapeuty i psychologa. Strona pokrywa koszty pobytu, wyżywienia, ubrania, obuwia, dowozu do szkoły, artykuły szkolne, zabawki, ubrania i obuwie na każdy sezon nadto organizuje im urodziny (okoliczności te są udokumentowane; fakturami, zaleceniami z wizyt lekarskich, paragonami, kartami z oceny, wynikami badań). Ponadto w trakcie wywiadu stwierdzono, że dzieci mają dobre warunki mieszkaniowe u ojca, bo dom jest czysty, zadbany, dzieci mają swój pokój, wyposażony we wszystkie niezbędne do mieszkania meble i rzeczy osobiste.
Organ podał, że A. G. - matka dzieci P. i S. G. - złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci na okres 2019/2021 i wystąpiła o zawieszenie postępowania w tej sprawie.
W ocenie organu zgromadzony w sprawie materiał świadczy o braku uprawnienia wnioskodawcy do wnioskowanego świadczenia, bowiem zajmuje się on dziećmi, tylko 12 dni w miesiącu, a ponadto z postanowienia Sądu wynika, że wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi: S. G. i P. G. zostało powierzone ich matce A. G. i to przy niej ustalono miejsce pobytu dzieci, a władzę rodzicielską S. G. ograniczono do prawa współdecydowania w sprawach edukacji, leczenia i wychowania dzieci. Okoliczności te nie pozwalają na przyjęcie, że dzieci pozostają pod opieką naprzemienną obojga rodziców. Jak zaznacza organ l instancji o opiece naprzemiennej można mówić wtedy, gdy każdemu z rodziców, z których każdy posiada pełną władzę rodzicielską, powierzono pieczę nad dzieckiem w określonym czasie, a w przedmiotowej sprawie Sąd ograniczył władzę rodzicielską S. G., a w postanowieniu zmieniającym ten wyrok ustalił tylko kontakty z dziećmi, a takiego uregulowania kontaktów nie można traktować jako ustanowienia opieki naprzemiennej w porównywalnych i powtarzających się okresach.
Nie zgadzając się z wyżej opisaną decyzją odwołanie złożył S. G. Zarzucił on decyzji naruszenie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci jak i kodeksu postępowania administracyjnego poprzez: odmowę przyznania świadczenia wychowawczego mimo zaistnienia ku temu przesłanek, odstąpienie od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym, tj. poprzez wydanie wobec odwołującego decyzji odmownej mimo przyznania świadczenia za wcześniejsze okresy, dowolne rozpatrzenie zebranego materiału dowodowego w sprawie, a w konsekwencji wydanie decyzji odmawiającej przyznanie świadczenia, poprzez doręczenie pism, w tym decyzji w sprawie bezpośrednio stronie mimo ustanowienia przez nią pełnomocnika profesjonalnego, nie uwzględnienie żądania doręczania pism w postępowaniu w postaci elektronicznej, nie uwzględnienie przez organ l instancji wytycznych organu odwoławczego wskazanych w decyzji kasatoryjnej.
Wobec powyższego odwołujący się wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i rozpoznanie sprawy co do istoty poprzez przyznanie odwołującemu świadczenia wychowawczego we wnioskowanym zakresie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia określa ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Organ powołując się na treść art. 4 oraz art. 5 ustawy wskazał, że w sprawie uprawnienia S. G. do świadczenia wychowawczego na dzieci: P. G. i S. G. wypowiedział się Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w prawomocnym wyroku z dnia 9 stycznia 2019 r., sygn. akt: III SA/Kr 1185/17, w którym orzekł o uchyleniu zarówno decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] 2018r., znak: [...], utrzymującej w mocy decyzję Wójta Gminy o odmowie przyznania S. G. świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2017/2018, jak i poprzedzającej jej decyzji organu pierwszej instancji.
W ocenie organu l instancji okoliczność ta nie ma odniesienia przy ustaleniu uprawnienia S. G. do świadczenia wychowawczego na P. i S. G. na okres zasiłkowy 2019/2021. Ze stanowiskiem tym nie zgodził się organ odwoławczy, który podniósł, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 9 stycznia 2019 r., sygn. akt: III SA/Kr 1185/17, procedował o uprawnieniu strony do świadczenia wychowawczego, uwzględniając zarówno ustalenia zawarte w wyroku Sądu Okręgowego sygn. akt [...] z dnia 8.05.2014 r., jak i postanowienia z dnia 21 grudnia 2017r. sygn. akt. [...] dotyczące miejsca pobytu dzieci odwołującego, władzy rodzicielskiej nad nimi, czy kontaktów z dziećmi.
Organ odwoławczy wskazał, że zarówno na dzień orzekania przez organ l instancji, jak i na dzień orzekania organu odwoławczego opisany wyżej wyrok jak i postanowienie nie zostały uchylone ani zmienione. Jak wynika z ustaleń pracownika dokonanych w trakcie wywiadu środowiskowego odwołujący się sprawuje opiekę zgodnie z ustaleniami wydanymi przez sąd w powyższych rozstrzygnięciach. Zatem nie można uznać, iż zaszły istotne zmiany w okolicznościach faktycznych po wydaniu wskazanego wyżej wyroku. Nadto ustawodawca na dzień dzisiejszy nadal uzależnia uprawnienie rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu do świadczenia od sprawowanej nad dziećmi opieki naprzemiennej.
Obecnie zmienił się tylko sposób ustalenia wysokości tego świadczenia, gdy dziecko zostaje pod naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu. Obecnie, jak i poprzednio, gdy w sprawie wypowiadał się Sąd, kwestia wysokości świadczenia nie była kwestią sporną.
Tym samym – zdaniem organu odwoławczego - skoro nie ma zmiany stanu prawnego jak i istotnych zmian okoliczności faktycznych należy stwierdzić, że zawarta w wyroku z dnia 9 stycznia 2019r., sygn. akt: III SA/Kr 1185/17, Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wykładnia dotycząca kwestii ustalenia uprawnienia S. G. - rodzica żyjącego w rozłączeniu do świadczenia wychowawczego na dzieci - jest wiążąca rozpatrywaniu wniosku S. G. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci na okres świadczeniowy 2019/2021. Należy zaznaczyć, iż kwestia uwzględniania wykładni dokonanej przez organ we wskazanym wyżej wyroku była szeroko omawiana w poprzedniej decyzji z dnia [...] 2020 r., znak: [...] uchylającej decyzję organu l instancji z dnia [...] 2019 r., znak: [...], o odmowie przyznania S. G. świadczenia wychowawczego na P. G. i S. G.
Organ podkreślił, iż w ocenie Sądu, czynienie automatycznego założenia, że z opieką naprzemienną mamy do czynienia tylko wówczas, gdy wprost takie orzeczenie znajdzie się w wyroku sądu, byłoby nieracjonalne i niesprawiedliwe. Sąd stanął na stanowisku, że kryterium pozwalającym na wyodrębnienie opieki naprzemiennej, o której mowa w art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, jest okoliczność, że dziecko zamieszkuje faktycznie z każdym z rodziców w oznaczonym okresie, pozostaje wówczas pod jego opieką i każdy z rodziców na równi ma możliwość brania udziału w codziennym życiu dziecka. W wymiarze normatywnym kwestia opieki naprzemiennej pozostaje zagadnieniem przede wszystkim z zakresu kontaktów z dzieckiem.
Z materiału zgormadzonego w aktach sprawy wynika, iż zarówno S. G. jak i A. G. wystąpili o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na te same dzieci na okres zasiłkowy 2019/2021. W tym stanie rzeczy należało ustalić, jak była i jest sprawowana opieka nad dziećmi przez obojga rodziców, a co o za tym idzie ustalić, czy zakres sprawowanej przez S. G. opieki nad dziećmi umożliwia mu przyznanie wnioskowanego świadczenia wychowawczego na dzieci.
Materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy świadczy zdaniem organu odwoławczego nie tylko o odbywaniu kontaktów dzieci z S. G., które są realizowane zgodnie z wytycznymi zawartymi w postanowieniu Sądu z dnia 21 grudnia 2017r. sygn. akt. [...] - jak wyliczył to organ dzieci zamieszkują z ojcem 12 dni w miesiącu. Materiał ten wskazuje również, że przy S. G. dzieci koncentrują swoje sprawy życiowe, bowiem zaspakaja on nie tylko ich potrzeby poprzez zakup ubrań, przyborów szkolnych, książek czy zabawki, ale uczęszcza z nimi na wizyty lekarskie, wykupuje leki, zawozi na wizyty do fizjoterapeuty, psychologa, ortodonty (pokrywa koszty tych wizyt i terapii) uczestniczy w ich życiu szkolnym, zawozi na zajęcia dodatkowe zajęcia. Świadczą o tym zarówno rachunki, faktury zalecenie z wizyt lekarskich, kartoteka ucznia. Nadto z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że dzieci w trakcie pobytu u S. G. mają zapewnione wszystkie pomoce szkolne, zabawki, ubrania i obuwie na każdą porę roku, ojciec ma wiedzę na temat bieżących sytuacji dzieci w szkole i o ich funkcjonowaniu w środowisku rówieśniczym. Powyższe okoliczności wskazują, iż S. G. nie tylko odbywa widzenia z dziećmi, ale sprawuje opiekę również nad nimi opiekę i przy nim również koncertują się ich sprawy życiowe. Opisany wyżej stan faktyczny daje podstawę do stwierdzania, iż sprawowana przez S. G. opieka nad dziećmi zawiera cechy opieki naprzemiennej, co warunkuje przyznanie S. G. świadczenia wychowawczego na dzieci P. i S. G. w wysokości określonej w art. 5 ust 2a ustawy.
Zgodnie z art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019r. poz. 924) w sprawach z wniosków o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego złożonych po dniu 30 czerwca 2019r. prawo do świadczenia wychowawczego ustala się na okres do dnia 31 maja 2021 r. (art. 7 ust. 2 ustawy). Z kolei art. 10 w/w ustawy stanowi, że w przypadku złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od dnia 1 lipca 2019 r. do dnia 30 września 2019 r., prawo do świadczenia wychowawczego na podstawie tego wniosku ustala się począwszy od dnia 1 lipca 2019 r., o ile prawo do świadczenia wychowawczego w okresie, na który jest ustalane, nie jest przyznane.
Z przedłożonej przez organ l instancji decyzji z dnia [...] 2019 r., znak [...] wynika, że S. G. miał przyznane w okresie zasiłkowym 2018/2019 świadczenie wychowawcze na dzieci P. i S. G., na okres do 30 września 2019 r. Zatem, zgodnie ze wskazanym przepisem prawa, należało przyznać świadczenie wychowawcze na dzieci: P. i S. G. z przedmiotowego wniosku złożonego dnia 5 sierpnia 2019 r., na okres od 1 października 2019 r. do maja 2021 r.
Skargę na powyższą decyzję wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca A. G. zarzucając zaskarżonej decyzji:
- naruszenie przepisu art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez jego błędną wykładnię oraz niewłaściwe zastosowanie w wyniku błędnego ustalenia, że w okolicznościach sprawy zachodzi wynikająca z tego przepisu opieka naprzemienna rodziców nad małoletnimi dziećmi stron, uprawniająca każdego z rodziców do ubiegania się o świadczenie wychowawcze;
- naruszenie przepisu art. 7, 10, 77 i 107 k.p.a. poprzez brak rozważenia całokształtu okoliczności sprawy, nieprzeprowadzenie niezbędnych czynności z udziałem skarżącej A. G. w celu ustalenia charakteru sprawowanej przez rodziców władzy rodzicielskiej nad dziećmi, ponoszonych przez rodziców wydatków związanych z ich utrzymaniem, sytuacji wychowawczej dzieci i sytuacji majątkowej ich rodziców, sporządzenie uzasadnienia decyzji w sposób niepozwalający na ustalenie szczegółowych motywów rozstrzygnięcia, dowolną interpretację materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, niewskazanie w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji podstaw prawnych zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Skarżąca wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez nieuwzględnienie wniosku S. G. o świadczenie wychowawcze lub uchylenie zaskarżonej decyzji.
Zdaniem skarżącej jedyną kwestią wymagającą rozstrzygnięcia jest to, czy rodzice małoletnich sprawują nad nimi opiekę naprzemienną w rozumieniu przepisu art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci. Zaskarżona decyzja wadliwie ustaliła, że tego rodzaju opieką w niniejszej sprawie mamy do czynienia.
Organ naruszył przepis art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego błędną interpretację i przyjęcie, że S. G. mając ograniczoną władzę rodzicielską nad małoletnimi dziećmi S. F. G. i P. A. G. i wyłącznie ustalone prawo (a nie obowiązek) kontaktów z dziećmi w określonych przedziałach czasowych sprawuje naprzemienną opiekę nad małoletnimi dziećmi w rozumieniu w/w przepisu.
Odnosząc się do kwestii opieki naprzemiennej nad dziećmi skarżąca wskazała, że nie może być mowy o opiece naprzemiennej w sytuacji, gdy jeden z rodziców posiada ograniczoną władzę rodzicielską nad dziećmi, zaś drugi z rodziców pełną władzę rodzicielską realizuje w sposób wyłączny. Możliwość sprawowania opieki (pieczy) nad dzieckiem wynika z władzy rodzicielskiej, jeżeli jeden z rodziców nie posiada pełnej władzy rodzicielskiej, to wówczas może być mowa wyłącznie o realizacji kontaktów z dzieckiem, nie zaś o pieczy nad dzieckiem.
Skarżąca nie kwestionuje, że ojciec małoletnich z dużą częstotliwością realizuje swoje kontakty z dziećmi w sposób wynikający z orzeczenia Sądu, jednak nie częściej niż 12 dni w miesiącu. Stan taki nie stanowi jednak dla skarżącej wymiernego odciążenia finansowego, jeżeli chodzi o ponoszone przez nią koszty utrzymania dzieci, albowiem ojciec małoletnich przyjął praktykę, że nie przekazuje skarżącej żadnych rzeczy zakupionych dzieciom przez siebie. Wszystkie rzeczy, które ojciec kupuje małoletnim, pozostają zawsze w jego mieszkaniu, dzieci nie mogą brać ich do miejsca swojego zamieszkania. Taka konstatacja została również uwzględniona przez Sąd Rejonowy w wyroku z dnia 18 kwietnia 2019 r. sygn. akt [...] oddalającym pozew S. G. o obniżenie alimentów. Sąd wziął pod uwagę w motywach rozstrzygnięcia również diametralnie różną sytuację majątkową i możliwości zarobkowe obojga rodziców. Przywołany wyrok nadal nie jest prawomocny, w związku z apelacją wywiedzioną przez S. G.
Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r., poz. 137) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treścią art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a."). Orzekanie - w myśl art. 135 p.p.s.a. - następuje w granicach sprawy będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, w której został wydany zaskarżony akt lub czynność i odbywa się z uwzględnieniem wówczas obowiązujących przepisów prawa. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co wynika z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.
Kontrolując zaskarżoną decyzję zgodnie z przywołanymi wyżej zasadami, należało uznać, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja nie odpowiada prawu.
Jak wynika z przeprowadzonych przez organ pierwszej instancji dowodów, S. G. (ojciec dzieci) jest rozwiedziony z matką dzieci A. G., został zobowiązany do płacenia na rzecz dzieci alimentów ich matce w łącznej kwocie 900 zł miesięcznie, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi wnioskodawcy Sąd powierzył ich matce – A. G., ustalając przy niej miejsce pobytu dzieci, zaś władza rodzicielska S. G. została ograniczona do prawa współdecydowania w sprawach edukacji, leczenia i wychowywania małoletnich. Sąd Rejonowy postanowieniem z dnia 21 grudnia 2017 r., sygn. akt. [...], zmienił poprzedni wyrok Sądu o ustaleniu dla S. G. nieograniczonych kontaktów z dziećmi w następujący sposób: w każdą Wigilię od godziny 9:00 do 15:30 oraz drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia od godziny 9:00 następnego dnia, drugi dzień Świąt Wielkanocy od godziny 9:00 następnego dnia, co drugi weekend, w pozostałe tygodnie od poniedziałku po lekcjach do środy do czasu rozpoczęcia lekcji w szkole, w miesiącu lipcu od 16 lipca godz. 9:00 do 31 lipca do godz. 19:00, w miesiącu sierpniu analogicznie jak w roku szkolnym, w okresie ferii zimowych - pierwszy tydzień ferii od poniedziałku godz. 9:00 do następnego poniedziałku godz. 9:00.
Z wyroku powyższego wynika zatem, że miejscem zamieszkania dzieci jest miejsce zamieszkania ich matki A. G., a ojciec dzieci S. G. ma ustalony obowiązek alimentacyjny względem dzieci. Powyższe okoliczności wynikają ze znajdujących się w aktach administracyjnych dokumentów, nadto są to okoliczności nie kwestionowane przez żadną ze stron postępowania.
Zgodnie z art. 2 pkt 16 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (tekst jedn. Dz.U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm.; dalej powoływanej jako "u.p.p."), rodzina oznacza odpowiednio następujących jej członków: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 1297 ze zm.). Przepis ten stanowi, że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Natomiast w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Z powyższego wynika, że na gruncie u.p.p. zasadą jest uznawanie dziecka za członka jednej rodziny, a tylko wyjątkowo - gdy chodzi o rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub w rozłączeniu - możliwe jest zaliczenie dziecka jednocześnie do grona członków rodzin obojga rodziców. Następuje to wówczas, gdy zgodnie z orzeczeniem sądu dziecko jest pod opieką naprzemienną rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub w rozłączeniu. Intencją ustawodawcy było zatem przyznanie jednego świadczenia wychowawczego na to samo dziecko matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu lub prawnemu dziecka. W przypadku zbiegu prawa do świadczenia wychowawczego tychże podmiotów ustawa przewiduje, że świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek (art. 22 u.p.p.).
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ani żaden inny akt prawny - również Kodeks rodzinny i opiekuńczy - nie zawierają definicji "opieki naprzemiennej", użytego w art. 2 punkt 16 ustawy. Kodeks postępowania cywilnego posługuje się pojęciem "orzeczenie, w którym sąd określił, że dziecko będzie mieszkać z każdym z rodziców w powtarzających się okresach". Pojęcia tego użyto jednak tylko w takim kontekście, że pewne unormowania k.p.c. będzie się do tego rodzaju orzeczeń stosować odpowiednio (art. 5281 § 4, art. 59822 i art. 7562 § 2 k.p.c.). Stwierdzenie jednakże istnienia opieki naprzemiennej - zgodnie z wolą ustawodawcy wyrażoną w art. 2 pkt 16 in fine u.p.p. - musi wynikać z orzeczenia sądu. Nie ulega wątpliwości, że S. G. nie dysponuje odpowiednim orzeczeniem sądowym dotyczącym ustanowienia opieki naprzemiennej rodziców nad wspólnymi dziećmi, a co za tym idzie w sprawie nie zachodzi wyjątek dopuszczający zaliczenie dzieci do odrębnych rodzin obojga rozwiedzionych małżonków, o którym mowa w art. 2 pkt 16 in fine u.p.p. (czyli do dwóch rodzin). Dlatego nawet zgodny sposób faktycznej realizacji przez skarżącą i ojca dzieci kontaktów z dziećmi nie może zastępować wymaganego przez ustawę orzeczenia sądu. Orzeczenia takiego nie może zastąpić również oświadczenie rodziców o wspólnym sprawowaniu opieki nad dzieckiem. Podkreślenia wymaga, że rozstrzygnięcie o opiece naprzemiennej wymaga uwzględnienia wielu okoliczności związanych ze wspólnym, przemiennym i cyklicznym zamieszkiwaniem dziecka z rodzicami, którzy żyją – jak w niniejszej sprawie - w rozłączeniu. Rodzina zdefiniowana w art. 2 pkt 16 u.p.p. obejmuje wyłącznie dzieci zamieszkujące wspólnie z osobami uprawnionymi do tego świadczenia (art. 2 pkt 16 w zw. z art. 4 ust. 2 u.p.p.). Rozstrzygnięcia w sprawach opieki naprzemiennej podejmowane muszą więc być przez sąd wyspecjalizowany w sprawach rodzinnych, uwzględniający przy określaniu warunków tejże opieki okoliczności indywidualnej sprawy i z uwzględnieniem dobra dziecka jako wartości dominującej. Z tych względów samodzielne rozstrzyganie o opiece naprzemiennej przez organ administracji właściwy w sprawie świadczenia wychowawczego jest nieuprawnione i to nie tylko w świetle wyraźnego brzmienia art. 2 pkt 16 u.p.p., ale także dlatego, że organ ten nie dysponuje instrumentarium prawnym umożliwiającym skonfrontowanie z dobrem dziecka artykułowanego przez rodzica lub oboje rodziców faktu istnienia opieki naprzemiennej, jako warunku przyznania świadczenia wychowawczego (tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 stycznia 2018 r., I OSK 1674/17, LEX nr 2468105).
Należy podkreślić, że przepis art. 2 ust. 16 in fine u.p.p. bezwzględnie stanowi o konieczności istnienia orzeczenia sądu w przypadku, gdy rodzice pozostający w rozłączeniu sprawują nad dzieckiem opiekę naprzemienną. Przepis ten należy interpretować ściśle, gdyż ma on charakter wyjątku od ogólnej reguły. W realiach niniejszej sprawy brak jest orzeczenia sądu ustanawiającego opiekę naprzemienną. Sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi S. G. i A. G. ich matce – A. G., ustalając przy niej miejsce pobytu dzieci, zaś władza rodzicielska S. G. została ograniczona do prawa współdecydowania w sprawach edukacji, leczenia i wychowywania małoletnich. Ojciec dzieci – S. G. – został również zobowiązany do płacenia na rzecz dzieci alimentów ich matce. W tej sytuacji nie można uznać, by którekolwiek z wydanych przez sąd powszechny orzeczeń ustanawiało opiekę naprzemienną.
Sąd zdaje sobie sprawę, że w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1185/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zajął inne stanowisko, którego jednakże Sąd w niniejszej sprawie – z wyżej przedstawionych przyczyn – nie podziela.
W niniejszej sprawie nie znajduje zastosowania art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie, gdyż postępowanie niniejsze dotyczy odmiennego okresu zasiłkowego. Zwrot normatywny "w sprawie" wskazuje na tożsamość przedmiotu oceny prawnej określonego orzeczenia sądowego oraz przedmiotu skargi sądowej, która dotyczy szeroko rozumianej sprawy administracyjnej pozostającej w zakresie właściwości organów administracji publicznej. Innymi słowy, kiedy mowa o "sprawie", chodzi w danym wypadku o konkretną sytuację faktyczną, w której wzajemne uprawnienia i obowiązki indywidualnie określonego podmiotu (lub podmiotów) oraz administracji publicznej podlegają prawnej kwalifikacji na podstawie obowiązujących przepisów materialnego prawa administracyjnego (por. T. Kiełkowski, Sprawa..., s. 32 i n., oraz wyrok NSA z dnia 18 lutego 1999 r., II SA 1926/98, LEX nr 46258; wyrok WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2006 r., III SA/Wa 3522/05, LEX nr 204453, i wyrok NSA z dnia 17 grudnia 2008 r., II OSK 1633/07, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 48, oraz glosa do tego wyroku A. Korzeniowskiej-Polak, OSP 2010, z. 7–8, poz. 74). Orzeczenie Sądu wydane w sprawie o sygn. akt III SA/Kr 1185/17 dotyczy okresu zasiłkowego na lata 2017/2018, zaś w sprawie niniejszej przedmiotem rozpoznania jest przyznanie świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2019/2021, co sprawia, że tożsamość sprawy nie występuje.
Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy i inne organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Sądowi znana jest linia orzecznicza prezentująca stanowisko, że moc wiążąca orzeczenia w odniesieniu do sądów sprawia, że muszą one przyjmować, iż dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Należy jednak podkreślić, że Naczelny Sąd Administracyjny prezentuje również inne stanowisko, np. w wyroku z dnia 30 stycznia 2014 r., II FSK 865/12, LEX nr 1430927, iż dopiero ponowna weryfikacja ocenionych wcześniej przez sądy administracyjne (i to w obu instancjach) ustaleń dokonanych przez organy administracyjne uzasadnia ewentualne przyjęcie przez sąd związania prawomocnym wyrokiem sądu wydanym w innej sprawie.
Należy podnieść, że skład orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko w kwestii sprawowania opieki naprzemiennej w kontekście prawa do świadczenia wychowawczego wyrażone przez Naczelny Sąd Administracyjny np. w wyroku z 24 kwietnia 2020 r., sygn. akt I OSK 1227/19, CBOSA, w którym Sąd stwierdził, że "Wykładnia językowa przepisu art. 2 pkt 16 ustawy prowadzi (...) do wniosku, iż legitymowanie się przez rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu orzeczeniem sądu, z którego wynika, że opieka nad dzieckiem sprawowana jest naprzemiennie przez oboje rodziców jest konieczną przesłanką uprawniającą do zaliczenia dziecka do rodzin obojga rodziców. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brzmienie przepisu w tym zakresie jest dostatecznie jasne i nie wymaga dodatkowych zabiegów interpretacyjnych. Podkreślić przy tym trzeba, że ustanowienie tego rodzaju opieki należy do kompetencji sądu powszechnego, skutkiem tego, w braku orzeczenia sądowego, istnienia tego rodzaju opieki nie można w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego domniemywać, bowiem organy administracji publicznej, realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców. (...) (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 947/17, dostępny na http://orzeczenia.nsa.gov.pl)".
Z powyższych względów, wobec istnienia podstaw do uwzględnienia skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Ponownie rozpoznając sprawę organ uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną.
O kosztach postępowania orzeczono w oparciu o zasadę odpowiedzialności za wynik postępowania, zgodnie z art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.