III SA/Kr 987/23

III SA/Kr 987/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-11-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Janusz Kasprzycki /sprawozdawca/
Katarzyna Marasek-Zybura
Tadeusz Kiełkowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
Art. 7, 77  par. 1, 80 i 107  par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
Art. 138 par. 1 pkt 1, art. 145 par. 1  pkt 1  lit. a  i c i 135, 200 i 205  par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1967
Art. 24 ust. 1  i 2, art. 24 ust. 5a i ust. 5b
Ustawa z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie Sędzia WSA Janusz Kasprzycki (spr.) Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Protokolant starszy sekretarz sądowy Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2023 r. sprawy ze skargi K. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 13 kwietnia 2023 r. nr SKO.Soc/4116/91/2023 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku z tytułu wykorzystania niektórych źródeł ciepła I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącej K. F. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną przez K. F., zwaną dalej skarżącą, decyzją z dnia 21 kwietnia 2023 r. nr SKO.Soc/4116/91/2023, wydaną na podstawie art. 24 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2022 r., poz. 1967 ze zm., zwanej dalej ustawą o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta S. z dnia 8 grudnia 2022 r., znak: [...], o odmowie przyznania skarżącej dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła.
Powyższa decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych:
Decyzją z dnia 8 grudnia 2022 r., znak: [...], Burmistrz Miasta S. orzekł o odmowie przyznania skarżącej dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła.
W uzasadnieniu tej decyzji organ pierwszej instancji przywołał przepisy, znajdujące zastosowanie w sprawie i przesłanki ustawowe przyznania dodatku dla gospodarstw domowych. W szczególności zaś przywołano przepis art. 24 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, zgodnie z którym dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, w przypadku gdy głównym źródłem ciepła gospodarstwa domowego jest:
1) kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia albo piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane peletem drzewnym, drewnem kawałkowym lub innym rodzajem biomasy, albo
2) kocioł gazowy zasilany skroplonym gazem LPG, albo
3) kocioł olejowy
- zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r., poz. 438, 1561, 1576 i 1967), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Organ ustalił, że skarżąca – wnioskodawczyni - w złożonej do Centralnej Ewidencji Emisyjności Budynków (dalej zwaną w skrócie "CEEB") deklaracji dotyczącej źródeł ciepła wskazała kominek na drewno kawałkowe, z funkcją centralnego ogrzewania oraz ogrzewanie elektryczne z funkcją ogrzewania wody użytkowej. W wyniku przeprowadzonych oględzin organ pierwszej instancji ustalił, że pod adresem K. [...] wskazanym we wniosku istnieją dwa osobne budynki, w tym jeden określany przez mieszkańców jako "kemping", w którym zamieszkuje skarżąca z mężem. Budynek ten jest faktycznie przystosowany do zamieszkania, ma murowane ściany, w środku jest zamontowany kominek. Wnioskodawczyni w toku wywiadu środowiskowego przedłożyła postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia 7 czerwca 2021 r. nakazującego wstrzymanie prowadzonych bez zezwolenia robót budowlanych, w którym w końcowych zdaniach uzasadnienia stwierdzono, iż "budowa została zakończona i w jej wyniku nie występuje zagrożenie dla życia i zdrowia ludzi". Niemniej jednak organ ustalił także, że rozbudowa i przebudowa owego budynku, funkcjonującego wcześniej jako gospodarczy, odbywała się bez zezwoleń i nie została oddana do użytkowania.
Ponadto organ ustalił również, że obecnie toczy się spór sądowy pomiędzy skarżącą z mężem a zamieszkującymi na tej samej posesji w drugim budynku synem i synową. Sprawa dotyczy przeniesienia własności budynku zamieszkiwanego przez Wnioskodawców na ich rzecz. Organ stwierdził, że wynik tego postępowania jest niepewny, w związku z czym nie można przewidzieć, czy własność lokalu finalnie zostanie przeniesiona na skarżącą i jej męża. Z tego powodu obecnie organ uznał, że przedmiotowa nieruchomość stanowi jedną całość pod jednym adresem i w sytuacji przyznania już jednego dodatku na ten adres nie ma możliwości przyznania kolejnego.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyła skarżąca zarzucając organowi pierwszej instancji naruszenie art. 24 ust. 5a w zw. z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw poprzez ich "...niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż pod adresem K. [...] w S. nie występuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe.." a także, ze skarżąca nie spełniła warunków opisanych w art. 24 ust. 5a i nie wykazała, ze było możliwe ustalenie odrębnego adresu zamieszkania. Nadto zarzuciła organowi błąd w ustaleniach faktycznych i przyjęcie, ze wraz z mężem zamieszkuje w budynku, który w rzeczywistości nie jest lokalem mieszkalnym, podczas gdy wywiad środowiskowy powinien doprowadzić organ do wniosku, ze budynek który zamieszkuje jest w pełni funkcjonalnym budynkiem mieszkalnym. Wniosła o uchylenie kwestionowanej decyzji i przyznanie jej dodatku, ewentualnie o uchylenie kwestionowanej decyzji i przekazanie sprawy organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
Organ odwoławczy powołał treść przepisów mających zastosowanie w sprawie oraz podał, że zasadnie organ I instancji doszedł do wniosku, że wyjątkowa sytuacja opisana w art. 24 ust. 5a ustawy, w której możliwe jest odstąpienie od obowiązującej nadal zasady "jeden adres -jeden dodatek" w przedmiotowej sprawie nie zachodzi. Nie wykazano bowiem, iż do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe wyodrębnienie adresu dla nieruchomości zamieszkiwanej przez skarżącą.
Zdaniem organu odwoławczego nie ma wątpliwości co do tego, że pod adresem K. [...] istnieją dwa budynki, które posiadają ten sam adres. Z akt sprawy nie wynika, aby były podejmowane jakiekolwiek kroki celem zmiany tej sytuacji, w szczególności nadania odrębnego adresu budynkowi, w którym zamieszkuje skarżąca.
Organ dodał, że na skutek wprowadzonej nowelizacji ustawodawca przewidział możliwość odejście od zasady "jeden adres - jeden dodatek", niemniej jednak jest to możliwe wyjątkowo, a powyższa zasada nadal stanowi regułę. Jak stanowi art. 24 ust. 5a ustawy w przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 4 i 5 do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła. Z materiałów sprawy nie wynika, aby do dnia 30 listopada 2022 r. skarżąca podjęła jakiekolwiek czynności zmierzające do wyodrębnienia adresu dla prowadzonego przez siebie gospodarstwa. Mając na uwadze treść uzasadnienia do projektu wprowadzonych powyższymi przepisami zmian, celem ustawodawcy było w tym przypadku uwzględnienie sytuacji, w której z przyczyn leżących po stronie organów administracji do dnia 30 listopada 2022 r. nie udałoby się wyodrębnić dla danego gospodarstwa domowego adresu pomimo, iż wniosek o nadanie takiego adresu byłby skutecznie złożony. Z treści tego uzasadnienia nie wynika natomiast, aby ustawodawca miał na myśli wszelkie sytuacje, w których
z rozmaitych przyczyn życiowych dana osoba nie chce lub nie jest w stanie złożyć wniosku o wydzielenie drugiego adresu. W takich sytuacjach stosowana powinna być ogólna reguła, zgodnie z którą dla jednego adresu możliwe jest przyznanie dodatku tylko raz. Zgodnie z podstawowymi zasadami wykładni, regulacji stanowiących wyjątek od reguły nie należy bowiem interpretować rozszerzające, przeciwnie, powinny być one interpretowane ściśle.
Według Kolegium w sytuacji, gdzie z strona nie wykazała żadnej inicjatywy celem zmiany sytuacji, w której jej gospodarstwo domowe funkcjonuje pod tym samym adresem co inne gospodarstwo (które już dodatek otrzymało) nie ma możliwości przyznania kolejnego dodatku na ten sam adres.
Niezależnie od powyższego Kolegium wskazało, że zasadnie organ pierwszej instancji wskazał także na okoliczność, że przedmiotowy budynek nie został oddany do użytkowania. Zgodnie bowiem z wytycznymi Ministerstwa Klimatu "kluczową informacją do przyznania dodatku jest faktyczne zamieszkiwanie i prowadzenie gospodarstwa domowego w danym miejscu, na obszarze gminy, do której składa się wniosek. Jeżeli budynek nie został przekazany do użytkowania (a zatem nie jest jeszcze gotowy do zamieszkiwania np. ze względu na brak odbioru instalacji kominowej co jest kluczowe z punktu widzenia bezpieczeństwa osób), powyższy dodatek nie przysługuje".
Kolegium wskazało, że przeprowadzona w przedmiotowym budynku rozbudowa i przebudowa dokonana była bez wymaganych prawem zezwoleń (wynika to wprost z postanowienia PINB w S., znak: [...] nr [...] z dnia 7 czerwca 2021 r.). Wcześniej ów budynek nie był budynkiem mieszkalnym, ale gospodarczym. Nie ma przy tym znaczenia, że - jak wskazano w odwołaniu - sprawa legalności dokonanych prac jest obecnie procedowana w sądzie administracyjnym. Na chwilę obecną w obrocie pozostają bowiem ostateczne rozstrzygnięcia organów nadzoru budowlanego, z których wynika, że budynek został rozbudowany i przebudowany nielegalnie, a w związku z tym inwestycja nie została oddana do użytkowania. Powyższe – według Kolegium - oznacza, że wnioskowany dodatek dla takiej nieruchomości również z uwagi na ostatnio wskazaną okoliczność nie może zostać przyznany.
Na powyższą decyzje skarżąca złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając organowi naruszenie przepisów:
- art. 7 w związku z art. 77 k.p.a. poprzez nieprawidłowe przeprowadzenie postępowania dowodowego, cechującego się brakiem dbałości rzetelnego zgromadzenia wszystkich dowodów w sprawie oraz o dokładne ustalenie stanu faktycznego, skutkujące nieprawidłowym ustaleniem stanu faktycznego, co skutkowało wydaniem nieprawidłowego orzeczenia, godzącego w słuszny interes skarżącej poprzez nieprawidłowe uznanie, iż nie spełniła ona ustawowych przesłanek do przyznania dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła,
- art. 8 § 1 k.p.a. poprzez przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób budzący wątpliwości co do zasad, jakimi kierował się organ podczas wydawania orzeczenia,
- art. 24 ust. 5a w zw. z art. 24 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż pod adresem K. [...] w S. nie występuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, a w konsekwencji nieprzyznania dodatku o którym mowa w art. 24 ww. ustawy, podczas gdy zarówno z przedstawionej dokumentacji, jak i z wywiadu środowiskowego organ winien wywnioskować, iż istnieje więcej niż jedno gospodarstwo, w związku z czym dodatek winien zostać przyznany,
- art. 24 ust. 5a w zw. z art. 24 ust. 5b ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie i przyjęcie, iż strona nie spełniła warunków opisanych w art. 24 ust. 5a i nie wykazała, że nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania, podczas gdy skarżąca przedłożyła stosowne dokumenty oraz oświadczenia, z których wynika wprost, iż skarżąca wraz z mężem jest zameldowana w osobnym budynku, co do którego aktualnie toczy się postępowanie sądowe o przeniesienie własności nieruchomości, a z prawidłowo ustalonego stanu faktycznego jasno wynika, iż skarżąca zamieszkuje w budynku i tworzy w nim osobne gospodarstwo domowe, z osobnym źródłem ciepła,
- błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż skarżąca wraz z mężem zamieszkuje w budynku, który nie jest w rzeczywistości lokalem mieszkalnym, podczas gdy wywiad środowiskowy powinien doprowadzić organ do wniosku, że budynek w którym zamieszkuje skarżąca jest w pełni funkcjonalnym budynkiem mieszkalnym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie podtrzymało swoje dotychczasowe stanowisko i wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu zgodności z prawem (legalności) zaskarżonego aktu (odpowiednio decyzji, postanowienia) z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 19 września 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z zaistniałą sytuacją na rynku paliw (Dz. U. z 2023 r., poz. 1772, zwanej dalej ustawą o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw), dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje osobie w gospodarstwie domowym, w przypadku gdy głównym źródłem ciepła gospodarstwa domowego jest:
1) kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia albo piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane peletem drzewnym, drewnem kawałkowym lub innym rodzajem biomasy, albo
2) kocioł gazowy zasilany skroplonym gazem LPG, albo
3) kocioł olejowy
- zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz. U. z 2022 r.,poz. 438, 1561, 1576 i 1967), do dnia 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania zgłoszonych lub wpisanych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy.
Zgodnie z art. 24 ust. 2 ww. ustawy przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się:
1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo
2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe).
Dodatek dla gospodarstw domowych wypłaca się na wniosek osoby, o której mowa w ust. 2. (art. 24 ust. 3).
W przypadku gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe, jeden dodatek dla gospodarstw domowych przysługuje dla wszystkich gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem (art. 24 ust. 4), zaś w przypadku gdy wniosek o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych złożono dla więcej niż jednego gospodarstwa domowego mających ten sam adres miejsca zamieszkania, to dodatek ten jest przyznawany wnioskodawcy, który złożył wniosek jako pierwszy, a pozostałe wnioski pozostawia się bez rozpoznania. (art. 24 ust. 5).
W rozpoznawanej sprawie kontrolowane decyzje w obydwu instancjach zostały umotywowane zostały różnie. Organ pierwszej instancji ustalił, że na nieruchomości pod adresem – K. [...] - istnieją dwa osobne budynki. Jeden określany przez mieszkańców jako "kemping", w którym zamieszkuje skarżąca z mężem, który jest faktycznie przystosowany do zamieszkania, ma murowane ściany, w środku zamontowany kominek, a co do którego skarżąca przedłożyła postanowienie Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w S. z dnia 7 czerwca 2021 r. nakazującego wstrzymanie prowadzonych bez zezwolenia robót budowlanych. Obiekt ten nie został jednak przyjęty do użytkowania. Nadto organ ustalił, że toczy się spór sądowy pomiędzy skarżącą wraz z mężem a zamieszkującymi na tej samej posesji w drugim budynku synem i synową. Sprawa dotyczy przeniesienia własności budynku zamieszkiwanego przez wnioskodawców na ich rzecz. Organ stwierdził więc, że wynik tego postępowania jest niepewny i z tego względu uznał, iż przedmiotowa nieruchomość stanowi jedną całość pod jednym adresem, a w sytuacji przyznania już jednego dodatku na ten adres nie ma możliwości przyznania kolejnego.
Działające natomiast jako organ odwoławczy Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie stwierdziło w motywach zaskarżonej decyzji, że pod adresem K. [...] istnieją dwa budynki, które posiadają ten sam adres. Z akt sprawy nie wynika, aby były podejmowane jakiekolwiek kroki celem zmiany tej sytuacji. Biorąc zaś pod uwagę treść art. 24 ust. 5a ustawy skarżąca w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie podjęła jakiekolwiek czynności zmierzające do wyodrębnienia adresu dla prowadzonego przez siebie gospodarstwa. Nadto, budynek w którym skarżąca mieszka został rozbudowany i przebudowany nielegalnie, "...a w związku z tym inwestycja nie została oddana do użytkowania. Powyższe – według organu - oznacza, iż wnioskowany dodatek dla takiej nieruchomości również z uwagi na ostatnio wskazaną okoliczność nie może zostać przyznany."
W ocenie Sądu błędne jest stanowisko organów i to obydwu instancji. Organy dopuściły się bowiem przy wydawaniu kontrolowanych decyzji nie tylko naruszenia przepisów prawa materialnego ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw – w stopniu mającym wpływ na wynik tej sprawy, ale i skutkiem tego również i przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik tej sprawy.
Jak wynika z konsekwentnych twierdzeń skarżącej, prowadzi ona oddzielne gospodarstwo domowe wraz ze swoim mężem (od syna i synowej) w budynku zlokalizowanym pod adresem K. [...] w S.
Zasadne są zarzuty i argumentacja skarżącej w tym zakresie, wskazane najpierw w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej, a następnie powtórzone w skardze do sądu administracyjnego, że zbadania wymagała fundamentalna dla treści rozstrzygnięcia tej sprawy co do istoty kwestia, jak wygląda sytuacja związana z zamieszkaniem skarżącej i jej męża.
Podkreślić należy, że samo wskazanie tego samego adresu we wnioskach o odrębne dodatki stanowi jedynie okoliczność formalną, która nie determinuje faktycznego zamieszkania osoby, czy osób w jednym gospodarstwie domowym składającym pierwszy z wniosków. W sytuacji, gdy strona kwestionuje fakt zamieszkiwania w tym samym gospodarstwie domowym z poprzednim wnioskodawcą i konsekwentnie powołuje, że prowadzi własne gospodarstwo w sposób oddzielny, w innym lokalu, organ rozpoznający sprawę powinien tę okoliczność dogłębnie wyjaśnić. Taki obowiązek wynika z postanowień przepisów postępowania – art. 7, 77 § 1, 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, zwanej dalej w skrócie – k.p.a.).
Podkreślić również należy, że w przypadku ustalenia, iż pod adresem zamieszkania, zamieszkują dwa oddzielne gospodarstwa domowe (w różnych lokalach mieszkalnych), korzystające z oddzielnego lub współdzielonego źródła ciepła zgłoszonego lub wpisanego do centralnej ewidencji emisyjności, rozważenia wymagało rozpatrzenie sprawy w oparciu o art. 24 ust. 5a i 5b ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw. Przepisy te umożliwiają bowiem przyznanie dodatku osobno na każde z gospodarstw domowych, które znajdują się w lokalach o tym samym z adresie miejsca zamieszkania. Łagodzą one jednocześnie - pod wskazanymi w nich warunkami - rygor wynikający z art. 24 ust. 4 i 5 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw. Art. 24 ust. 5a i 5b dodane zostały do ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw mocą art. 36 pkt 2 ustawy dnia 27 października 2022 r. o środkach nadzwyczajnych mających na celu ograniczenie wysokości cen energii elektrycznej oraz wsparciu niektórych odbiorców w 2023 r., obowiązują od 4 listopada 2022 r. i mogą mieć zastosowanie w sprawie wniosku skarżącej z 11 października 2022 r. Z treści ww. przepisów wynika, że w przypadku prowadzenia więcej niż jednego gospodarstwa domowego pod jednym adresem miejsca zamieszkania i w przypadku, gdy w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach, nie stosuje się ust. 4 i 5 do gospodarstwa domowego, którego źródłem ogrzewania jest oddzielne lub współdzielone źródło ciepła zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków zgodnie z ust. 1 (art. 24 ust. 5a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw). W takim przypadku gospodarstwu domowemu, dla którego nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu, wójt, burmistrz albo prezydent przyznaje dodatek dla gospodarstw domowych w drodze decyzji administracyjnej, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego organ ten ustalił zamieszkiwanie pod jednym adresem w odrębnych lokalach kilku gospodarstw domowych oraz wykorzystywanie przez te gospodarstwa oddzielnego lub współdzielonego źródła ciepła wpisanego lub zgłoszonego do centralnej ewidencji emisyjności budynków zgodnie z ust. 1 (art. 24 ust. 5b ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw).
Rozważając zastosowanie ww. przepisów organy winny też wziąć pod uwagę stanowisko orzecznictwa, kształtujące się co prawda na gruncie spraw o dodatek węglowy, ale z racji na analogiczność regulacji art. 2 ust. 3c i 3d ustawy o dodatku węglowym i art. 24 ust. 5a i 5a ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw w pełni aktualne również w przedmiotowej sprawie, że ustawodawca nie uzależnia udzielania wsparcia od złożenia wniosku o nadanie dodatkowego numeru porządkowego, a brak złożenia tego wniosku pozostaje bez wpływu na prawo do uzyskania przedmiotowego dodatku (dla gospodarstw domowych). Organy z urzędu posiadają bowiem wiedzę, czy dla danej nieruchomości jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw. Numer porządkowy budynku co do zasady nadawany jest z urzędu i należy do zadań własnych gminy wyjątkiem od tej zasady jest złożenie wniosku o nadanie numeru porządkowego przez zainteresowanych. Niemniej fakt, że ustalanie numerów porządkowych oraz zakładanie i prowadzenie ewidencji miejscowości, ulic i adresów należy do zadań gminy sprawia, że organy z urzędu posiadają wiedzę czy dla danej nieruchomości jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw. Tym samym nie ma potrzeby aby wnioskodawca składała wniosek o nadanie nowego numeru porządkowego, wystarczy oświadczenie strony Przepisy nie wprowadzają zatem "obowiązku podjęcia przez stronę sformalizowanych działań" mających na celu ustalenie odrębnego adresu, a wykazanie, iż przesłanka została spełniona może nastąpić np. poprzez złożenie oświadczenia, że do dnia 30 listopada 2022 r. nie było możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla lokalu zajmowanego przez gospodarstwo domowe strony (por.m.in. wyroki WSA w Gliwicach: z dnia 11 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 355/23; z dnia 8 maja 2023 r., sygn. akt II SAB/Gl 24/23; wyrok WSA w Łodzi z dnia 23 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Łd 299/23. O wymogu złożenia takiego oświadczenia organ winien poinformować wnioskodawcę zgodnie z obowiązkiem wynikającym z art. 79a k.p.a.
Orzekające w sprawie organy zobowiązane więc były do ustalenia spełnienia warunku odrębności lokalu w rozumieniu wskazanych przepisów art. 24 ust. 5a i 5b ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw.
Przy czym, ustalenie spełnienia tego warunku nie może być uzależnione od spełnienia warunku samodzielności lokalu mieszkalnego w rozumieniu ustawy o własności lokali. Pojęcie to należy bowiem interpretować w kontekście odrębności lokalu w sensie funkcjonalnym. Należy więc zastosować potoczne znaczenie tego pojęcia i przyjąć, że chodzi w tym wypadku o osobny zespół pomieszczeń funkcjonalnie ze sobą powiązanych, np. pokoje, kuchnię, łazienkę, z osobnym wejściem do budynku lub przynajmniej z klatki schodowej, służące jako mieszkanie do wyłącznego użytku konkretnego gospodarstwa domowego, z osobnymi licznikami poszczególnych mediów, osobnym źródłem ciepła. W orzecznictwie przyjmuje się, że lokal posiada cechę samodzielności, jeżeli funkcjonalnie nie stanowi on części składowej innego lokalu, a korzystanie z niego nie wiąże się z koniecznością korzystania z pomieszczeń znajdujących się w innym lokalu. O tym, czy dany lokal może być uznany za samodzielny decyduje jego wydzielenie trwałymi ścianami, swobodny dostęp do niego właściciela czy mieszkańca oraz możliwość korzystania z niego bez wymogu korzystania z innych samodzielnych lokali, co oznacza przeznaczenie lokalu do wyłącznego użytku jego właściciela, mieszkańca (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2920/16).
Organy mają więc ustalić ponad wszelką wątpliwość, czy ubiegająca się osoba prowadzi w znaczeniu funkcjonalnym osobne gospodarstwo domowe i czy spełnia wszystkie przesłanki do przyznania jej przedmiotowego dodatku, a nie czy i w terminie podjęła skuteczne kroki do wyodrębnienia lokalu i uzyskania odrębnego adresu.
Nie do zaakceptowania jest także stanowisko orzekających organów – pierwszej instancji, jak i Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie, że skoro skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe w budynku, który nie może być użytkowany, bo był realizowany (rozbudowany i przebudowany) nielegalnie i nie został przyjęty do użytkowania, to wyklucza to wnioskodawczynię z możliwości ubiegania się o przyznanie jej żądanego dodatku.
O prawie do przedmiotowego dodatku (podobnie jak dodatku węglowego) nie decyduje legalność zamieszkiwania, a stan faktyczny w postaci rzeczywistego zamieszkiwania i prowadzenia gospodarstwa domowego w danym miejscu (pomieszczeniu), na obszarze gminy, do której się składa wniosek.
W żaden sposób nie doszło bowiem do wyłączenia regulacji art. 25 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r., Kodeks cywilny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1610), który stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jak już wspomniano, ustawodawca nie postawił warunku legalności ww. przebywania. Jak wynika z ugruntowanego już stanowiska doktryny i orzecznictwa, fakt zamieszkiwania przesądza się na podstawie dwóch elementów: - faktu fizycznego przebywania w danym miejscu (corpus) oraz - woli przebywania osoby w tym miejscu (animus).
W celu rozwiązania zaś wszelkich wątpliwości co do wystąpienia przesłanek, o których mowa w art. 24 ust. 1 ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw, organ winien skorzystać z instrumentu procesowego opisanego w art. 24 ust. 22 ustawy ("jeżeli podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, wójt, burmistrz albo prezydent miasta może przeprowadzić wywiad środowiskowy, który ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. Przepis art. 25 ust. 2 stosuje się.").
W rezultacie, zdaniem Sądu, organy przeprowadziły nie tylko błędną wykładnię wskazanych przepisów ustawy o szczególnych rozwiązaniach w zakresie niektórych źródeł ciepła w związku z sytuacją na rynku paliw mających zastosowanie w niniejszej sprawie (24 ust. 1 i 2, art. 24 ust. 5a i 5b tej ustawy), ale także do ich nieprawidłowego zastosowania, czego konsekwencją było wydanie decyzji naruszających przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, jak i przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy poprzez nieustalenie wszystkich istotnych dla treści rozstrzygnięcia okoliczności sprawy – art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 oraz art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.
Skarga musiała zatem wywrzeć zamierzony skutek.
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z niniejszego uzasadnienia. Rozpoznanie wniosku skarżącej o przyznanie dodatku dla gospodarstw domowych z tytułu wykorzystywania niektórych źródeł ciepła powinno zatem nastąpić z uwzględnieniem regulacji art. 24 ust. 1, ust. 21(wskazującego co w szczególności wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku dla gospodarstw domowych), , ust. 22 ustawy o szczególnych rozwiązaniach oraz ogólnych zasad postępowania dowodowego, a zatem zadaniem organów będzie jednoznaczne ustalenie rzeczywistego zamieszkiwania i prowadzenia gospodarstwa domowego w danym miejscu przez skarżącą, rodzaju źródła ogrzewania, w którym mieszka, na podstawie już posiadanych informacji oraz rozważenie przeprowadzenia w sprawie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej, bądź innych dowodów po wskazaniu stronie potrzeby ich przeprowadzenia.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł, jak w punkcie I sentencji wyroku.
O zwrocie kosztów postępowania w postaci wynagrodzenia reprezentującego skarżącą pełnomocnika (480 zł) orzeczono na podstawie art. 200 i 205 § 2 ww. ustawy w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2005 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935)., jak w punkcie II sentencji wyroku.