III SA/KR 984/23

III SA/Kr 984/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-10-11
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /sprawozdawca/
Janusz Kasprzycki
Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
Art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) WSA Janusz Kasprzycki Protokolant starszy referent Paulina Grojec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2023 r. sprawy ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 5 kwietnia 2023 r. nr SKO.NP/4115/80/2023 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 5 kwietnia 2023 r. nr SKO.NP/4115/80/2023 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 2000) oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej jako: "u.ś.r."), po rozpatrzeniu odwołania B. R. (dalej: "skarżący") utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza C. z dnia 2 marca 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem M. R.
Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
W dniu 26 stycznia 2023 r. skarżący złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną bratem, legitymującą się orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnoprawności w S. z 28 maja 2004 r. r. zaliczającego brata skarżącego do znacznego stopnia niepełnoprawności na stałe, ze stwierdzeniem, że niepełnosprawność ww. istnieje od urodzenia zaś ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od.
Po rozpoznaniu wniosku, Burmistrz C., decyzją z 2 marca 2023 r. nr [...] odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W motywach rozstrzygnięcia stwierdził, że brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z pracy w gospodarstwie rolnym a koniecznością sprawowania opieki nad bratem. W ocenie organu I instancji czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącego, nie powinny całkowicie uniemożliwiać mu podjęcia zatrudnienia lub pracy w gospodarstwie rolnym, tym bardziej że brat skarżącego pięć dni w tygodniu, przez 7 godzin przebywa poza domem. Jednocześnie organ wskazał, że brat skarżącego ustalony stopień niepełnosprawności ma od 2003r. zamieszkuje z bratem od 2006r. i w tym czasie skarżący godził pracę zarobkową tj. prowadzenie gospodarstwa rolnego z opieką nad bratem. Z tych też powodów nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia.
Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie wniósł skarżący. Wskazała, że spełnia warunki potrzebne do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem, przez co decyzja organu I instancji jest dla niego bardzo krzywdząca. Zwrócił uwagę na fakt, że jego brat jest osobą upośledzoną umysłowo i nie jest zdolny do samodzielnej egzystencji (ma zaburzenia urojeniowe, choruje na padaczkę) wobec czego zrezygnował z pracy zawodowej, przekazał pole z którego osiągał dochody, także dopłaty obszarowe. Nadto podkreślił, że od kiedy rodzice nie żyją stał się jedyną osobą z rodziny, która może opiekować się bratem. Tym samym wcześniej mógł pogodzić pracę z opieką nad bratem, co jednak uległo zmianie. Podsumowując zwrócił się o pozytywne rozpatrzenie sprawy
Opisaną we wstępie decyzją SKO w Tarnowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.
W swoich rozważaniach Kolegium, zwróciło uwagę, że zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r., rezygnacja z zatrudnienia musi być celowa, zaprzestanie wykonywania pracy, czy niepodejmowanie zatrudnienia musi być intencjonalne. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Jest to świadczenie rekompensujące brak możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej w związku z niepodjęciem lub rezygnacją z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Kolegium podkreśliło, że skarżący we wniosku z 26 stycznia 2023 r. oświadczył, że jest rolnikiem, jednakże zaprzestał prowadzenia gospodarstwa rolnego od dnia 1 stycznia 2023r.
Z decyzji Wójta Gminy O. z dnia 31.01.2022r. w sprawie wymiaru podatku rolnego, leśnego, od nieruchomości za 2022r. pobieranego w formie łącznego zobowiązania pieniężnego wynika, że B. R. jest właścicielem użytków rolnych o pow. 2,54 ha w miejscowości W.
Nadto w aktach sprawy zalega umowa dzierżawy z dnia 02.01.2000r. zawarta pomiędzy skarżącym jako wydzierżawiającym, a J. G., jako dzierżawcą. Przedmiotem umowy jest wydzierżawienie gospodarstwa rolnego o pow. 2.84 ha w miejscowości W. gmina O. Z zapisów w niej zawartych wynika, że dzierżawca przejmuje w nieodpłatne użytkowanie ww. gospodarstwo na czas nieokreślony. Niniejsza umowa została zgłoszona w Urzędzie Gminy O. i opłacona opłatą skarbową.
Jednocześnie w treści oświadczenia z 26 stycznia 2023r. skarżący wskazał, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego, które wydzierżawił i nie zamierza składać wniosku o dopłaty za 2023r.
Z kolei na podstawie informacji wydanej 7 lutego 2023r. przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Małopolski Oddział Regionalny, że skarżący jest zarejestrowany w systemie Ewidencji Producentów prowadzonym przez ARiMR. Ostatni wniosek o płatności złożył w roku 2022 oraz otrzymał z tego tytułu płatności. Ponadto decyzją z dnia 21 lutego 2023r. nr [...] Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. po rozpatrzeniu wniosku skarżącego o wykreślenie wpisu z ewidencji producentów orzekł o jego wykreśleniu oraz o uchyleniu numeru identyfikacyjnego [...]. Powyższe okoliczności wskazują na rzeczywiste zaprzestanie przez skarżącego prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Pomimo powyższych okoliczności, Kolegium stwierdziło, że w niniejszej sprawie nie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo jej niepodejmowaniem przez Wnioskodawcę a koniecznością sprawowania stałej opieki nad bratem, z uwagi na okoliczności wynikające z braku dostatecznego wykazania, że zakres sprawowanej opieki nad bratem uniemożliwia mu w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Jak wynika z akt sprawy, u brata skarżącego rozpoznano chorobę podstawową upośledzenie umysłowe znaczne a ponadto padaczkę samoistną I zespoły padaczkowe - lekooporne (dowód: zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 15.01.2020r. wydane przez Samodzielny Publiczny ZOZ w B. Poradnia Neurologiczna) oraz organiczne zaburzenia zachowania i osobowości, zaburzenia urojeniowe. Nadto brat skarżącego pozostaje w leczeniu w tut. PZP od 2007r. do nadal. U chorego dominują objawy charakteropatyczne, jest drażliwy, dysforyczny. łatwo się spiętrza i irytuje, krytycyzm obniżony, bez psychotycznych objawów. Od kilkunastu lat bierze udział w Warsztatach Terapii Zajęciowej.
Nadto w oświadczeniu z 26 stycznia 2023r. skarżący podniósł, że jego brat jest w dużym stopniu samodzielny. Potrafi się ubrać, sam się myje, kąpie, goli. Sam zrobi sobie kanapki na śniadanie i kolację, przyjmuje przygotowane leki. Korzysta bez pomocy z toalety, potrafi samodzielnie posprzątać pokój. Skarżący pilnuje go, aby np. nie wyniósł ubrania na śmietnik, organizuje mu i zawozi na wizytę lekarską. Z kolei czynności polegające na praniu, prasowaniu i gotowaniu wykonuje żona skarżącego.
Z treści wywiadu środowiskowego przeprowadzonego 10 lutego 2023 r. wynika, że skarżący zamieszkuje wraz z żoną K. oraz bratem i szwagrem W. J. Opieka nad niepełnosprawnym bratem polega na pilnowaniu go, ponieważ ze względu na schorzenia psychiczne ma urojenia, myśli samobójcze, nie panuje nad swoim zachowaniem mimo systematycznego przyjmowania przepisanych leków. Brat nie jest w stanie sam egzystować pomimo tego, że większość czynności wykonuje samodzielnie tj. ubieranie się i rozbieranie, kąpiel, zabiegi higieniczne, przygotowywanie i spożywanie posiłków, przyjmowanie przygotowanych leków.
Skarżący przedłożył również Kartę oceny sprawności brata wg skali Barthel sporządzoną przez pielęgniarkę POZ w dniu 26.01.2023r. Z zapisów w niej ujętych wynika, że badany potrzebuje mniejszej pomocy słownej lub fizycznej przy przemieszczaniu się z łóżka na krzesło i z powrotem - 10 pkt, spaceruje powyżej 50 metrów - 10 pkt, potrzebuje pomocy przy krojeniu, smarowaniu - 5 pkt, potrzebuje pomocy, ale może coś zrobić sam przy korzystaniu z toalety - 5 pkt, potrzebuje pomocy słownej, fizycznej przy wchodzeniu i schodzeniu ze schodów - 5 pkt, przy ubieraniu się i rozbieraniu potrzebuje pomocy, ale może wykonywać połowę czynności bez pomocy - 5 pkt, czasami nie kontroluje czynności fizjologicznych - 5 pkt + 5 pkt. Łączna liczba uzyskanych punktów wynosi 50 pkt na 100 pkt możliwych do osiągnięcia.
W ocenie Kolegium opisane czynności opiekuńcze wykonywane wobec brata zarówno przez skarżącego (pilnowanie, przypominanie o przyjęciu leków) jak i jego żonę (prasowanie, pranie, gotowanie), mają charakter typowych czynności codziennych. Są to więc czynności, które nie uniemożliwiają podjęcia zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o czym świadczy ich charakter i intensywność. Ponadto brat skarżącego bierze udział w zajęciach organizowanych w Warsztatach Terapii Zajęciowej w godzinach od 8.00 do 15.00 przez pięć dni w tygodniu. Ponadto brat skarżącego do autobusu przemieszcza się na odcinku 30 metrów od jego miejsca zamieszkania samodzielnie.
Reasumując Kolegium stwierdziło, że kwestionowana decyzja ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ skarżący nie wykazał, aby zakres sprawowanej opieki nad bratem uniemożliwiał mu w sposób zupełny podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej a w szczególności w gospodarstwie rolnym. Czynności skarżącego związane z opieką nad bratem, który, bierze codzienny udział w zajęciach w Warsztatach Terapii Zajęciowej (w godzinach od 8.00 do 15.00), nie są czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. uniemożliwiającą podjęcie pracy. Z poczynionych ustaleń wynika, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad niepełnosprawnym bratem, w świetle zasad doświadczenia życiowego, jest do pogodzenia z równoczesnym podjęciem pracy, szczególnie, że jest on w znacznej części samodzielny.
Na powyższą decyzję skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 84 § 1 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego, rzetelnego i wszechstronnego rozpatrzenia materiału dowodowego i zaniechanie ustalenia, że skarżacy zrezygnował z zatrudnienia i nie podejmuje zatrudnienia z . uwagi na konieczność sprawowania całodobowej opieki nad bratem,
- art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy prawnej i faktycznej decyzji tj. stwierdzenie braku związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudniania, a koniecznością sprawowania opieki nad bratem,
- art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w sprawie brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudniania, a koniecznością sprawowania opieki nad bratem, podczas gdy właściwa interpretacja tego przepisu wskazuje, iż prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje osobie, która w sposób codzienny sprawuje opiekę, pozostaje w stałej dyspozycji podopiecznego udzielając mu pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość do niesienia pomocy.
Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
W uzasadnieniu skargi, Skarżący rozwinął powyższe zarzuty.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 5 kwietnia 2023 r., a także poprzedzającej ją decyzji wydanej z upoważnienia Burmistrza C. z dnia 2 marca 2023 r. w przedmiocie odmowy przyznania skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad bratem M. R., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r.
Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi innym osobie, na której zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).
Przyczyną ostatecznej odmowy przyznania świadczenia przez organ I jak i II instancji – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie – było nie spełnienie przesłanki wynikającej z art. 17 ust. 1 u.ś.r., to jest brak związku przyczynowego między rezygnacją z zatrudnienia, czy tez jego niepodejmowaniem, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem.
W niniejszej sprawie skarżący sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym bratem, co do którego orzeczeniem Powiatowego Zespołu Do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w S. z dnia 28 maja 2004 r. stwierdzono znaczny stopień niepełnosprawności, a jako symbol przyczyny niepełnosprawności wskazano 10-N, 03-L. Z przedłożonego zaświadczenia o stanie zdrowia wynika, że chorobą podstawową jest zaburzenie zachowania i osobowości u osoby upośledzonej umysłowo st. umiarkowanym oraz zaburzenia urojeniowe w wywiadzie. Brat skarżącego był kilkakrotnie hospitalizowany psychiatrycznie. Obecnie znajduje się pod opieka brata, który pilnuje przyjmowania leków. Obecnie dominują objawy charakteropatyczne u pacjenta, jest drażliwy, dysforyczny, łatwo się spiętrza i irytuje, krytycyzm obniżony, bez psychotycznych objawów. Wg. skali Barthela brat skarżącego uzyskał 50 pkt na 100. Całkowicie zależny jest on od osób trzecich w utrzymaniu higieny osobistej oraz myciu. W ramach wszystkich innych czynności bratu skarżącego potrzebna jest mniejsza lub większa pomoc.
Brat skarżącego jest całkowicie ubezwłasnowolniony, a skarżący jest jego opiekunem prawnym.
Z wywiadu środowiskowego, wynika, że skarżący zamieszkuje wraz z żoną K., swoim bratem i szwagrem W. J. Opieka nad niepełnosprawnym bratem polega na pilnowaniu go, ponieważ ze względu na schorzenia psychiczne ma urojenia, myśli samobójcze, nie panuje nad swoim zachowaniem mimo systematycznego przyjmowania przepisanych leków. Brat skarżącego nie jest w stanie sam egzystować pomimo tego, że większość czynności wykonuje samodzielnie tj. ubieranie się i rozbieranie, kąpiel, zabiegi higieniczne, przygotowywanie i spożywanie posiłków, przyjmowanie przygotowanych leków. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego wykonuje żona skarżącego. Z kolei obowiązkiem samego skarżącego jest czuwanie nad bratem. Ustalono również, że brat skarżącego 5 dni w tygodniu w godzinach od 8.00 do 15.00 uczestniczy w zajęciach w Warsztatach Terapii Zajęciowej w Z. Z oświadczenia złożonego 26 stycznia 2023r. wynika, że brat skarżącego samodzielnie idzie do busa, który zatrzymuje się 30 m od domu.
Z kolei z wyjaśnień skarżącego złożonych na rozprawie wynika, że w lecie 2023r. jego żona przeszła udar i teraz nie jest w stanie mu pomóc w opiece nad bratem. Wynika z tego, że ma problemy ruchowe, gdyż jak wskazuje skarżący samodzielnie nie potrafi obrać ziemniaków, ale już może samodzielnie ugotować obiad (bez wykonywania ruchów precyzyjnych). Dodatkowo skarżący wskazał, że jego brat jest impulsywny i obecnie respektuje tylko jego. Żona skarżącego nie jest w stanie zmusić go do czegokolwiek.
Z oświadczenia skarżącego z dnia 26 stycznia 2023r. wynika również, że bracia maja jeszcze siostrę, która pracuje u swojego męża za granicą i nie pomaga w opiece ani finansowo, ani fizycznie.
Z decyzji ARiMR wynika, że skarżący w 2023r. został wykreślony z wpisu z ewidencji producentów a jego numer został uchylony. Skarżący też nie pobrał w 2023r. dopłaty bezpośredniej od ARiMR. Skarżący posiada gospodarstwo rolne, które zostało wydzierżawione (umowa z dnia 2 stycznia 2000r.). Również jego żona posiada gospodarstwo rolne, które także zostało wydzierżawione.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje w sytuacji jeżeli ściśle określona osoba uprawniona, nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Trafnie podkreśla się w orzecznictwie, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz do tych, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu (Wyrok NSA z 19.05.2021 r., I OSK 226/21, LEX nr 3177435.). Co więcej zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z uwagi na to, że ustawa z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych nie zawiera definicji sprawowania opieki, to z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy wyinterpretować, że aby można było mówić o opiece w jej rozumieniu musi ona być stała lub długoterminowa. Te określenia stała lub długoterminowa wskazują na to, że nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok NSA z 23.10.2020 r., I OSK 1148/20, LEX nr 3088207.).
W przedmiotowej sprawie nie zostało dokładnie zbadane, czy skarżący spełniła powyższe przesłanki, i czy zakres opieki sprawowanej nad niepełnosprawnym bratem wyklucza możliwość podjęcia przez niego zatrudnienia. Brat skarżącego jest samodzielny, ale wymaga ciągłego pilnowania. Tym niemniej 5 dni w tygodniu jest na zajęciach w ramach prowadzonych Warsztatów Terapii Zajęciowej, które trwają od 8.00 do 15.00. Organy trafnie wzięły pod uwagę te okoliczność, tym niemniej nie zbadały, czy faktycznie brat skarżącego codzienne w pełnym wymiarze czasu w tych zajęciach uczestniczy. Nie przeprowadziły dowodu na obecności brata skarżącego na tych zajęciach, a z pewnością każda obecność i nieobecność jest odnotowywana. Nie wykazano również, czy i jak często skarżący musi indywidualnie odbierać brata z tych zajęć przed ich zakończeniem, jaki jest ich regulamin i czy nie wymaga się od opiekunów dyspozycyjności. Może się bowiem okazać, że opiekun musi być ciągle pod telefonem i mieć odpowiednie środki, aby przyjechać i zabrać podopiecznego z zajęć.
Należy ponadto zauważyć, że w rozpatrywanej sprawie skarżący ma jeszcze siostrę, która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W jednolitym orzecznictwie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie przyjmuje się, że w sytuacji, gdy obowiązek alimentacyjny obciąża kilka osób, każda z nich ma obowiązek opieki i powinny się one stosownie podzielić tym obowiązkiem, tak aby nie była nim obciążona tylko skarżąca. Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359) obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z kolei art. 129 § 2 k.r.o. stanowi, że krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. Należy jednak zauważyć, że zgodnie z art. 132 § 2 k.r.o. poza powyższym wypadkiem (obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dzieci) uprawniony do świadczeń alimentacyjnych jest tylko ten, kto znajduje się w niedostatku. Art. 135 § 1 k.r.o. przewiduje, iż zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego. Przepisy przewidują również możliwość wyegzekwowania obowiązków alimentacyjnych w drodze sądowej. Trafnie z kolei w uchwale NSA z 14.11.2022 r. (I OPS 2/22, LEX nr 3431610) zwraca się uwagę, że zgodnie z art. 135 § 2 k.r.o., wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego, w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Wskazuje się przy tym, że sposób wypełniania obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w art. 135 § 2 k.r.o., zależy od woli osoby zobowiązanej. Przepis ten ma charakter przywileju dla zobowiązanego do alimentów, który nie pracuje lub osiąga niewielkie dochody, a chce wypełnić obowiązek alimentacyjny. Nie można jednak wymusić "osobistych starań" osób zobowiązanych do świadczeń alimentacyjnych, w tej formie obowiązek alimentacyjny nie może zostać orzeczony, nie podlega też egzekucji.
Jednak w sytuacji, gdy istnieje kilka osób zobligowanych do alimentacji w tym samym stopniu, przyjmuje się, że obiektywne przeszkody w sprawowaniu opieki przez osoby w jednakowym stopniu zobligowane alimentacyjnie mogą uzasadniać przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innej osobie uprawnionej w tej samej kolejności i stopniu.
Sąd, kierując się okolicznościami faktycznymi niniejszej sprawy, podziela argumentację wynikającą z orzecznictwa sądów administracyjnych, że w niektórych sytuacjach mogą zaistnieć takie okoliczności, które obiektywnie uniemożliwiają sprawowanie opieki przez osobę spokrewnioną z osoba wymagająca opieki w tym samym stopniu co skarżący (por. wyrok WSA z dnia 26 sierpnia 2021 r., sygn. akt II SA/Po 301/21, lex nr 3218568 i tam wyroki NSA: dnia z 5 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1062/14; z dnia 13 listopada 2015 r., sygn. akt I OSK 1286/14; z dnia 12 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 328/16 - dostępne na stronie www.nsa.gov.pl).
Stąd konieczne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego w niniejszej sprawie w tymże kierunku, a więc czy istnieją obiektywne przeszkody w sprawowaniu przez siostrę skarżącego opieki nad swoim bratem, z uwzględnieniem jego niepełnosprawności i czynności, które w związku z tym należy przy nim wykonywać. Tak więc należy uwzględnić, czy siostra jest w stanie fizycznie pomóc bratu w sprawowaniu opieki, czy byłaby akceptowana przez chorego psychicznie podopiecznego. Należy przy tym zwrócić uwagę na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2023r. (sygn.. akt I OSK 1770/23), w którym po pierwsze uznano, że nie ma podstaw do odmowy świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na samo tylko istnienie innych osób w tym samym stopniu zobligowanych do świadczenia alimentacyjnego, a po drugie, zwrócono uwagę na kwestię długoletności sprawowania opieki oraz istnienia naturalnych barier emocjonalnych w wykonywaniu określonych czynności wobec osoby innej płci. W niniejszej sprawie skarżący od lat sprawuje opiekę nad bratem, jest zaznajomiony z jego potrzebami oraz umie sobie fizycznie poradzić z taką opieką, co z kolei może być niemożliwe w sytuacji, gdyby opiekę sprawowała osoba słabsza fizycznie i odmiennej płci.
Rozpoznając ponownie sprawę organ zbada jakie są faktycznie warunki uczestnictwa barat skarżącego w zajęciach na Warsztatach Terapii Zajęciowej w Z. Zbada również czy jest możliwa pomoc skarżącemu w sprawowaniu opieki przez jego siostrę.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 p.p.s.a.