III SA/Kr 954/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2023-11-14
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymustawa o świadczeniach rodzinnychobowiązek alimentacyjnypokrewieństwostopień niepełnosprawnościsąd administracyjnyKraków

WSA w Krakowie oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce sprawującej opiekę nad babcią, uznając, że syn babci, mimo zamieszkania za granicą, jest osobą pierwszoliniowo zobowiązaną do opieki.

Sąd administracyjny rozpatrzył skargę wnuczki na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną babcią. Organ administracji odmówił przyznania świadczenia, wskazując, że babcia ma syna, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, co zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych wyklucza przyznanie świadczenia wnuczce. Sąd uznał, że mimo faktycznego sprawowania opieki przez skarżącą, syn babci jest osobą pierwszoliniowo zobowiązaną do alimentacji, a brak jego znacznego stopnia niepełnosprawności uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca, wnuczka, zrezygnowała z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawną babcią. Organ administracji odmówił przyznania świadczenia, ponieważ babcia ma syna (M. W.), który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom spokrewnionym w dalszym stopniu niż pierwszy, tylko jeśli nie ma osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są one małoletnie, lub mają znaczny stopień niepełnosprawności. Skarżąca argumentowała, że jej wuj mieszka w USA i nie jest w stanie sprawować faktycznej opieki ani jej sfinansować. Sąd, powołując się na uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. (sygn. akt I OPS 2/22), uznał, że kluczowe jest legitymowanie się przez rodziców lub osoby spokrewnione w pierwszym stopniu orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Sąd podkreślił, że mimo faktycznego sprawowania opieki przez skarżącą, brak spełnienia tego warunku przez syna babci wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnuczce. Sąd nie dopatrzył się naruszeń przepisów postępowania administracyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje wnuczce, jeśli babcia ma syna, który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nawet jeśli syn mieszka za granicą i nie sprawuje faktycznej opieki.

Uzasadnienie

Sąd oparł się na uchwale NSA I OPS 2/22, która jednoznacznie wskazuje, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom spokrewnionym w dalszym stopniu niż pierwszy jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu (np. syna) orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Brak spełnienia tego warunku przez syna babci wyklucza przyznanie świadczenia wnuczce, niezależnie od faktycznego sprawowania opieki.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1a pkt 2

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, pod warunkiem braku osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, ich małoletniości lub legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

u.ś.r. art. 17 § 1 pkt 4

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

Określa krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, w tym osób spokrewnionych w dalszym stopniu.

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 6

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

k.r.o. art. 128

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Określa obowiązek alimentacyjny krewnych.

k.r.i.o. art. 132

Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Określa kolejność powstawania obowiązku alimentacyjnego.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Argument skarżącej, że brak faktycznej możliwości sprawowania opieki przez syna babci (z uwagi na zamieszkanie za granicą) powinien być decydujący. Argument skarżącej o błędnej wykładni art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego literalne odczytanie.

Godne uwagi sformułowania

kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego [...] osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wykładnia językowa powinna rozpoczynać proces wykładni nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania

Skład orzekający

Maria Zawadzka

przewodniczący

Renata Czeluśniak

sędzia

Ewelina Dziuban

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych dotyczących prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla osób spokrewnionych w dalszym stopniu, w kontekście uchwały NSA I OPS 2/22."

Ograniczenia: Orzeczenie opiera się na konkretnej uchwale NSA, która stanowi wiążącą wykładnię przepisów. Stosowalność może być ograniczona do sytuacji analogicznych do stanu faktycznego sprawy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia socjalnego i pokazuje, jak ścisła wykładnia przepisów, nawet w obliczu trudnej sytuacji życiowej, może prowadzić do odmowy przyznania pomocy. Uchwała NSA stanowi ważny punkt odniesienia dla podobnych spraw.

Czy możesz dostać świadczenie pielęgnacyjne, jeśli Twój krewny mieszka za granicą? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Kr 954/23 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-11-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewelina Dziuban /sprawozdawca/
Maria Zawadzka /przewodniczący/
Renata Czeluśniak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17 ust. 1a pkt 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie Sędzia WSA Renata Czeluśniak Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 14 listopada 2023 r. sprawy ze skargi K. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 24 marca 2023 r., nr SKO.ŚR/4111/1517/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w decyzji z dnia 24 marca 2023 r., nr SKP.Śr/4111/1517/2022 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji z dnia 26 lipca 2023 r. nr SO-04.8252.270.2022-1/22 w przedmiocie odmowy przyznania K. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny - babcią – Z. W.
W podstawie prawnej powołano art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r. poz. 2000) oraz 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.).
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Organ I instancji w ww. decyzji orzekł o odmowie przyznania K. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (babcią) – Z. W. (ur. 4 sierpnia 1931 r.) W uzasadnieniu rozstrzygnięcia zaznaczono, że Z. W. legitymuje się orzeczeniem Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia w K. z dnia 28 marca 1994 r. ustalającym, że jest osobą zaliczoną do pierwszej grupy inwalidztwa na stale a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od marca 1994 r. Organ administracyjny uznał, że fakt ten stanowi negatywną przesłankę do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem stopień niepełnosprawności Z. W. istnieje od 63 roku życia, a zatem nie został spełniony wymóg art. 17 ust. 1 b ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie w jakim warunkuje on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ponadto Prezydent Miasta Krakowa wskazał, że Z. W. jest wdową, ma syna M., który na co dzień mieszka w Stanach Zjednoczonych i nie może opiekować się matką. Wnioskodawczyni zrezygnowała z zatrudnienia w roku 2018 ze względu na konieczność opieki nad babcią – Z. W., która jest osobą leżącą i wymagającą całodobowej opieki. Niemniej, organ I instancji podniósł, że nie kwestionuje faktu sprawowania przez K. W. opieki nad ww., jednakże - jako wnuczka osoby niepełnosprawnej - jest krewną w linii prostej w stopniu drugim, a zgodnie z art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwa oraz nadmienił, że przepisy art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania. Jednym z warunków przyznania świadczenia osobie spokrewnionej w dalszym stopniu niż pierwszy z osobą niepełnosprawną jest okoliczność, że nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie, bądź też legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z tych względów wniosek K. W. rozpatrzono odmownie.
W odwołaniu od powyższej decyzji organu I instancji, K. W., działająca przez pełnomocnika radcę prawnego M. J. podniosła, że nie zgadza się ze stanowiskiem wyrażonym w zaskarżonej decyzji przez organ I instancji. Odwołująca się zarzuciła organowi błędne zastosowanie przepisu art. 17 ust. 1 b pkt 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadto, zarzuciła, że organ I instancji, w sposób dowolny bez wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności, uznał, że skoro wymagająca opieki Z. W. ma syna nie legitymującego się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje. Tym samym organ I instancji odgórnie przesądził o braku spełnienia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, pomijając okoliczności niemożności sprawowania faktycznej opieki przez ww. osoby oraz brak możliwości zapewniania przez nie środków na sfinansowanie opieki nad matką.
W uzasadnieniu opisanej na wstępie, zaskarżonej do Sądu decyzji, Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowane rozstrzygniecie zasadniczo odpowiada prawu, pomimo błędnego zastosowania w ww. decyzji art. 17 ust. 1b ustawy. Rację ma bowiem organ I instancji stwierdzając, iż wnioskodawczyni nie jest krewną w linii prostej w pierwszym stopniu wobec Z. W., tj. w stosunku do swojej babci, ponieważ Z. W. ma krewnego w linii prostej w stopniu pierwszym, czyli syna – M. W., który nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zatem to M. W. jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do alimentacji.
Kolegium zasygnalizowało też, że w przypadku syna Z. W., który mieszka w Stanach Zjednoczonych, wykonanie obowiązku alimentacyjnego nie polega tylko na zapewnieniu osobistej opieki, ale może również polegać na sfinansowaniu wynagrodzenia opiekuna.
Skarżąca reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika w piśmie z dnia 4 maja 2023 r. wniosła skargę od ww. decyzji SKO w Krakowie.
W ocenie autora skargi rozstrzygnięcie to zapadło z naruszeniem przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, w której przepis ten stanowi podstawę prawną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej, jako osobie należącej do kręgu osób obciążonych powinnością alimentacyjną wobec babci. Skarżąca zarzuciła także dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1a pkt 2 cyt. ustawy, polegającej na jego literalnym odczytaniu i zaniechaniu wykładni systemowej i celowościowej powołanego przepisu, a konsekwencji przyjęciu, że przepis ten uniemożliwia ustalenie prawa skarżącej do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji, w której osoba wymagająca opieki ma dzieci nie legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnoprawności, jednak z obiektywnych i niekwestionowanych względów nie sprawują nad nią opieki. Ponadto, skarżąca zarzuciła, że w postępowaniu naruszono przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności: art. 6 k.p.a., art. 8 k.p.a., art. 77 par. 1 k.p.a. i art. 7 k.p.a. w zw. z art. 80 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w całości, zasądzenie kosztów postępowania administracyjnego oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę SKO w Krakowie domagało się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634) dalej - p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).
Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji w granicach kompetencji przysługujących sądowi administracyjnemu, na podstawie wyżej wskazanych ustaw, Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wskazać należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w zaskarżonej decyzji prawidłowo zweryfikowało błędny pogląd organu I instancji przyjmujący, jako przeszkodę do przyznania skarżącemu żądanego świadczenia pielęgnacyjnego okoliczność powstania niepełnosprawności u osoby, nad którą jest sprawowana opieka, po 25 roku życia (art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych; aktualny publikator Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.). Organ II instancji wskazując bowiem na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21.10.2014 r. (sygn. akt K 38/13) prawidłowo podniósł, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności, co skutkować winno aktualnie tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Organ odwoławczy trafnie przyjął także, że w przedmiotowej sprawie skarżąca nie jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Zgodnie z 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. osoby, które są spokrewnione z niepełnosprawnym nie w pierwszym stopniu mają prawo do przedmiotowego świadczenia, jednak pod warunkiem, że brak jest osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są one małoletnie bądź też są niepełnosprawne w stopniu znacznym.
Autor skargi w jej uzasadnieniu powołując się na poglądy z orzecznictwa sądowo-administracyjnego ( w tym m.in. na wyrok WSA w Poznaniu z 18 stycznia 2018 r., II SA/Po 1140/17; wyrok WSA w Białymstoku z 26 listopada 2019 r., sygn. II SA/Bk 649/19) wskazał, że syn wymagającej opieki – M. W. nie jest w stanie sprawować bezpośredniej opieki nad niepełnosprawną matką, bowiem na stałe mieszka w Stanach Zjednoczonych. Nadto nie jest w stanie zastąpić osobistej opieki finansowym wsparciem. W ocenie pełnomocnika skarżącej bez znaczenia pozostaje okoliczność braku legitymowania się przez M. W. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w kontekście art. 17 ustawy, bowiem skarżąca wyczerpuje wszelkie przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.
Sądowi znany jest pogląd prezentowany w orzecznictwie sądowym, w którym przyjmowano, że wybranie przez ustawodawcę z kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wyłącznie tych wskazanych w art. 17 ust. 1a u.ś.r. i uniemożliwienie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom zobowiązanym do alimentacji może - w okolicznościach konkretnej sprawy - prowadzić do naruszenia konstytucyjnej zasady równości i sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji RP), a także godzić w konstytucyjny nakaz ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Wykładnia art. 17 ust. 1 pkt 4 i art.17 ust. 1a u.ś.r. nie prowadzi więc do całkowitego odrzucenia wynikających z tych przepisów warunków, a jedynie wskazuje, że w okolicznościach konkretnej sprawy należy przyznać pierwszeństwo wynikom wykładni systemowej i celowościowej nad wykładnią językową, skoro ta prowadzi do skutków niemożliwych do zaakceptowania na gruncie konstytucyjnej zasady sprawiedliwości społecznej gwarantowanej przez państwo prawa (art. 2 Konstytucji RP) i nakazu ochrony i opieki nad rodziną (art. 18 Konstytucji RP). Z taką sytuacją mamy do czynienia chociażby wówczas, gdy osoba, którą ustawodawca preferuje jako uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego, bowiem jest spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki, nie jest małoletnia lub nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a mimo to nie jest w stanie opieki tej sprawować. Wówczas proces wykładni prawa, który odbywa się zawsze w okolicznościach konkretnej sprawy, prowadzi do uwzględnienia regulacji tyczącej warunków określających kolejność wykonywania obowiązku alimentacyjnego. Przepis art. 132 ustawy z 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r. poz. 1359 ze zm.), określanej w dalszej części jako "K.r.i.o." stanowi w tym zakresie, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28.04.2022 r. I OSK 1261/21).
W związku z tym, że przedstawiony wyżej sposób rozumienia istotnych w sprawie przepisów nie był powszechny i prezentowane było także stanowisko przeciwne, Naczelny Sąd Administracyjny podjął w dniu 14 listopada 2022 r., na skutek wniosku Rzecznika Praw Obywatelskich, uchwałę (sygn. akt I OPS 2/22), w świetle której:
1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 z późn. zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.);
2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).
NSA zwrócił uwagę na zmiany w stanie prawnym. Wskazał więc, że przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. w pierwotnym brzmieniu (od 1 stycznia 2010 r.) zawierał przesłankę odnoszącą się do braku faktycznej możliwości sprawowania opieki przez osobę spokrewnioną w pierwszym stopniu z osobą tej opieki wymagającą. Dopiero z dniem 1 stycznia 2013 r. ustawodawca dokonał w tym zakresie zmiany i do przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. wprowadził przesłankę legitymowania się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności przez osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności. W ten sposób ustawodawca zarówno powielił kryterium, jakim już wcześniej posłużył się w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r., jak też odszedł od preferowanego przez Rzecznika Praw Obywatelskich we wniosku kryterium faktycznych możliwości sprawowania opieki przez osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego w pierwszej kolejności. Regulacja ta została nadto skorelowana z przesłanką negatywną wprowadzoną z dniem 1 stycznia 2013 r. do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którą osoby wskazane w tym przepisie, jeżeli legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie mogą ubiegać się oświadczenie pielęgnacyjne. Przedstawione zmiany stanu prawnego wymagają więc uwzględnienia w procesie wykładni jako przejaw świadomej i celowej działalności prawodawcy.
Sąd Odwoławczy wskazał, że punktem wyjścia wszelkich działań interpretacyjnych jest wykładnia językowa, która powinna rozpoczynać proces wykładni zmierzającej do odkodowania z przepisów normy prawnej. Zauważył również, że wykładnia powinna mieć charakter kompleksowy, powinna być przeprowadzana z wykorzystaniem różnych dyrektyw, w celu weryfikacji konkurencyjnych alternatyw interpretacyjnych i ostatecznego wyboru jednej z możliwości interpretacyjnych.
NSA doszedł do przekonania, że w przypadku objętych wnioskiem przepisów nie zachodzą okoliczności wskazujące na błąd legislacyjny czy poddające w wątpliwość racjonalność albo celowość przyjętego rozwiązania, a wskazuje na to historia zmian legislacyjnych. Przepisy te w zakresie analizowanej przesłanki nie są również pozbawione jednoznaczności. W ujęciu systemowym wewnętrznym, obejmującym ustawę o świadczeniach rodzinnych, związanie kwestii dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego z kryterium orzeczonego stopnia znacznej niepełnosprawności nie prowadzi do dezintegracji regulacji i nie narusza jej spójności. Z kolei, odesłanie zawarte w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. do przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma ograniczony charakter w tym znaczeniu, że nie daje podstaw w procesie wykładni do odwoływania się do przepisów tego Kodeksu w zakresie szerszym, niż to wynika z odesłania. Kontekst systemowy jest w tym zakresie ograniczony i brak jest w szczególności podstaw do przyjmowania, że stanowi go też art. 132 K.r.i.o., i przyjęte w nim przesłanki wyznaczające kolejność powstawania obowiązku alimentacyjnego. W kwestii kolejności dostępu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego ustawodawca nie odsyła bowiem do przepisów K.r.i.o., a ustawa zawiera własną regulację, która nie jest aktualnie w pełni koherentna z modelem przyjętym w przepisach przedmiotowego Kodeksu, co bynajmniej nie świadczy o braku spójności systemowej, koherencja taka nie jest wszak konieczna. Zdaniem NSA, wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności dla członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę również katalogu pozostałych świadczeń opiekuńczych. Z kolei, limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia; udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu. Taka regulacja nie jest sprzeczna z wyrażoną w art. 32 ust. 1 Konstytucji RP zasadą równości wobec prawa, jak też z wyrażoną w art. 2 zasadą sprawiedliwości społecznej.
Podkreślenia wymaga w tym miejscu, że stosownie do art. 269 § 1 p.p.s.a., jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi.
Zatem stanowisko zajęte w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego wiąże więc pośrednio wszystkie składy orzekające sądów administracyjnych. Dopóki więc nie nastąpi jego zmiana, dopóty sądy administracyjne powinny je respektować. Sąd w niniejszym składzie podziela zaprezentowane w przedmiotowej uchwale stanowisko, dlatego brak było podstaw do zastosowania procedury, o której mowa w powołanym art. 269 § 1 p.p.s.a.
Z uwagi na powyższe, skoro więc wymagająca opieki Z. W. ma syna, który w dacie orzekania przez organ odwoławczy nie legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu, to w świetle art. 17 ust. 1a pkt 2 u.ś.r. skarżąca jako wnuczka wymienionej, nie jest uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem nad nią opieki, który to fakt (tj. rzeczywiste wykonywanie czynności opiekuńczych) nie jest kwestionowany.
Ponadto stwierdzić należy, że postępowanie wyjaśniające poprzedzające wydanie kontrolowanych w sprawie decyzji zostało przeprowadzone przez organy obu instancji zgodnie z wymogami art. 6, art. 7, art. 8, art. 9, art. 77, art. 80 k.p.a. Stan faktyczny został przez organy ustalony co od zasady w sposób prawidłowy. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, sporządzonym zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a., organ wyjaśnił wszystkie przesłanki natury faktycznej i prawnej, które zadecydowały o jej wydaniu.
Z wszystkich wskazanych wyżej względów podniesione w skardze zarzuty okazały się niezasadne. Sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie uchybień, ani tych wywiedzionych w skardze, ani też innych - branych pod rozwagę z urzędu, które mogłyby powodować konieczność uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia.
Skarga w niniejszym postępowaniu została rozpoznana przez Sąd na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, stosownie do uprawnienia wynikającego z art. 119 pkt 2 p.p.s.a., skarżąca wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, a organ się temu nie sprzeciwił.
Mając powyższe na uwadze Sąd, nie stwierdziwszy podstaw do uchylenia wydanej w sprawie decyzji, zobowiązany był oddalić skargę na podstawie art. 151 p.p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI