III SA/KR 939/22

III SA/Kr 939/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-12-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /sprawozdawca/
Jakub Makuch
Tadeusz Kiełkowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2217/23 - Wyrok NSA z 2024-09-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
Art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Tadeusz Kiełkowski Sędziowie: WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) WSA Jakub Makuch po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2022 r., nr SKO.PS/4110/136/2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. skargę oddala; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokata Ł. W. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług obowiązującą dla tego rodzaju czynności w dniu orzekania.
Uzasadnienie
pkt I wyroku z dnia 9 grudnia 2022r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 25 kwietnia 2022 r. nr SKO.PS/4110/136/2022, działając na podstawie art. 2, art. 3 ust. 3 i ust. 4, art. 8, art. 39 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o Pomocy Społecznej ( tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm. ) oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256 z późn. zm.), utrzymało w mocy decyzję wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia 18 lutego 2022 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania J. K. (dalej: skarżąca) zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot kosztów poniesionych na opłaty za zakwaterowanie w hostelu R. w K., na podstawie przedłożonej faktury nr [...].
Powyższe postanowienie zostało wydane w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego:
Wnioskiem z dnia 5 stycznia 2022 r. skarżąca zwróciła się o zwrot kosztów poniesionych na opłaty za zakwaterowanie w hostelu R. w K., na podstawie przedłożonej faktury nr [...].
Po rozpoznaniu przedmiotowego wniosku, Burmistrza Miasta i Gminy W. decyzją z dnia 18 lutego 2022 r. nr [...] odmówił przyznania skarżącej zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwrot kosztów poniesionych na opłaty za zakwaterowanie w hostelu R. w K., na podstawie przedłożonej faktury nr [...].
W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że skarżąca nie przekracza kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., tj. kwoty 701 zł. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a jej łączny miesięczny dochód za m-c poprzedzający złożenie wniosku wyniósł: 673,00 zł. Analizując sytuację na podstawie przeprowadzonego rodzinnego wywiadu środowiskowego organ I instancji odmówił udzielenia wsparcia mając na uwadze, iż skarżąca ma zapewnione miejsce zamieszkania i użytkuje wspólnie z A. B. mieszkanie komunalne na terenie miasta W., w którym przebywa w ciągu dnia, natomiast nocuje w hostelu R. w K. ze względu - jak podaje na istniejącą pleśń i grzyb w mieszkaniu komunalnym, co źle wpływa na Jej zdrowie.
Organ I instancji wskazał, że rodzaj i wysokość świadczenia dostosowano do możliwości finansowych pomocy społecznej. Wyjaśniono także, że przedmiotowa decyzja została wydana w ramach uznania administracyjnego, które obejmuje również prawo organu do oceny hierarchii zgłaszanych potrzeb, które należy ustalić w kontekście ogólnej liczby osób ubiegających się o pomoc oraz zgłaszanych przez nich żądań, a także wysokości środków finansowych przeznaczonych na świadczenia z zakresu pomocy społecznej. Ponadto wskazał, że organy odpowiedzialne za udzielenie pomocy społecznej w Polsce dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Organ wskazał iż szeregiem odrębnych decyzji została przyznana Wnioskodawczyni pomoc w zakresie innych niezbędnych potrzeb życiowych w tym leków. W ocenie organu brak jest w obecnym stanie faktycznym możliwości uznania o braku możliwości zamieszkania w lokalu komunalnym.
Od powyżej decyzji odwołanie w ustawowym terminie złożyła skarżąca. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie art. 7, 77, 80, 81 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak dogłębnego zbadania całokształtu okoliczności sprawy oraz naruszenie art. 8 k.p.a. poprzez naruszenie zasady pogłębienia zaufania obywateli do organów administracji publicznej. A także błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydanej decyzji, a mający istotny wpływ na jej treść, polegający na odmowie pomocy na zwrot kosztów poniesionych na opłaty za zakwaterowanie w hostelu R. w K. Zarzuciła również nieprzeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu stałego zamieszkania. Skarżąca wskazała, że jej sytuacja materialna jest bardzo trudna, a celem świadczeń z pomocy społecznej winna być realna pomoc takim osobom jak skarżąca. Wobec powyższego wniosła o zmianę zaskarżonej decyzji i przyznanie wnioskowanego zasiłku.
Opisaną we wstępie decyzją SKO w Krakowie utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Organ odwoławczy w motywach rozstrzygnięcia powołując się na treść art. 39 ust. 1 i ust. 2 wskazał, że zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu. Zgodnie z § 1 pkt 1 lit "a" rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 lipca 2018 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej kryterium dochodowego dla osoby samotnie gospodarującej wynosiła 701 zł, obecnie zaś od 1 stycznia 2022 r kwotę 776 zł.
Jak wynika z akt sprawy Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka w mieszkaniu komunalnym, ma do dyspozycji pokój z aneksem kuchennym, jest osobą przewlekłe chorą z niepełnosprawnością, pozostaje w stałym leczeniu specjalistycznym. Utrzymuje się jedynie ze świadczeń z pomocy społecznej. Łączny miesięczny dochód za miesiąc poprzedzający złożenie wniosku wynosi 673 zł (składają się na niego kwoty z tytułu zasiłku stałego i okresowego). Zebrany w toku postępowania materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, że Skarżąca znajduje się w trudnej sytuacji bytowej. Objęta jest pomocą społeczną w różnych formach celem przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej tj. w okresie od 1 stycznia 2021 r. do 31 stycznia 2022 r. udzielił skarżącej pomocy w formie zasiłku w formie zasiłku stałego, zasiłku okresowego, zasiłku celowego na zakup żywności z programu rządowego, zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu leków w aptece, opłat, zakupu niezbędnych przedmiotów użytku domowego, dofinansowanie zakupu odzieży oraz zabezpieczenia innych potrzeb.
Jednakże organ odwoławczy uznał, iż nie jest zasadne dofinansowanie zwrotu kosztów za pobyt w hostelu R. w K., bowiem skarżąca posiada mieszkanie komunalne w W., gdzie zamieszkuje i przebywa w ciągu dnia, czasowo jedynie nocując w hostelu ze względu jak podaje na problemy związane ze stanem technicznym mieszkania komunalnego.
W ocenie Kolegium możliwość zaspokojenie potrzeb osób uprawnionych z ustawy jest zależna nie tylko od spełnienia przez nich przesłanek uprawniających do otrzymania świadczenia, ale także od stanu finansów ośrodka pomocy społecznej. Co oznacza, że nawet spełnienie ustawowych kryteriów uzyskania pomocy, nie przesądza o tym, że pomoc taka zostanie przyznana, a także, że zostanie przyznana w wysokości oczekiwanej przez wnioskodawcę. Innymi słowy spełnienie kryteriów przez osobę ubiegającą się o zasiłek celowy nie oznacza zatem, że istnieje po jej stronie roszczenie o przyznanie świadczenia, w tym także świadczenia w żądanej wysokości. Jak sama podkreśla skarżąca, pomoc społeczna ma na celu jedynie wspieranie osób i rodzin w przezwyciężaniu trudności, a nie systematyczne zaspokajanie wszystkich ich potrzeb. Zasiłek celowy nie jest przyznawany na pokrycie pełnych, całomiesięcznych wydatków poczynionych przez osobę objętą pomocą, lecz ma charakter pomocy doraźnej, ukierunkowanej na konkretny cel. Celem przyznanej pomocy jest pomoc skarżącej w zaspokojeniu konkretnych niezbędnych wskazanych potrzeb, zgodnie z istotą przyznawanej pomocy, to jest zasiłku celowego. Zdaniem Kolegium odmowa przyznania dofinansowania do opłat za hostel nie narusza zasad uznania administracyjnego w sytuacji, gdy strona w istocie ma zapewnione miejsce zamieszkania, nawet jeśli miejsce to nie spełnia wszystkich oczekiwań strony. W sytuacji gdy mieszkanie to wymaga remontu Skarżąca winna zgłosić te żądania do administracji budynku i właściciela budynku czyli Gminy z żądaniem dokonania koniecznych napraw i modernizacji.
W świetle przedstawionych okoliczności Kolegium uznało, że organ I instancji wydając przedmiotową decyzję nie przekroczył granic uznania administracyjnego i nie naruszył przepisów powołanych przez skarżącą.
Odnosząc się do zarzutów odwołania organ odwoławczy wyjaśnił, że nawet przy założeniu że skarżąca zdecydowała się nocować w hostelu, a nie w przydzielonym mieszkaniu komunalnym, to miejsca takiego nie można uznać za miejsce koncentrujące działalność życiową. Bowiem obiekty takiej jak hotele, hostele szpitale służą krótkotrwałemu pobytowi i zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowo-administracyjnym nie mogą stanowić miejsca zamieszkania osób. Z akt sprawy wynika też, że wywiad ze skarżącą został przeprowadzany w miejscu jej przebywania czyli ul. [...] w K. Natomiast wywiad środowiskowy w miejscu zamieszkiwania tj. pod adresem os. [...] w W. nie odbył się, albowiem pracownik socjalny nie został wpuszczony przez skarżącą do mieszkania. W ocenie Kolegium, powyższa okoliczność nie wpływa na wadę postępowania powodującą uchylenie decyzji, skoro bowiem sama skarżąca podaje w swoich oświadczeniach, że dzieli czas między mieszkaniem w W. a nocowaniem w hostelu. Kolegium wyjaśniło również, że osoby korzystające z pomocy społecznej zobowiązane są do współpracy z organem pomocy społecznej, nie mogą także wybierać również wśród pracowników socjalnych osób z którymi chcą współpracować, są zobowiązani dostosować się w pewnym zakresie do organizacji pracy ośrodka pomocy społecznej, który obsługuje znaczna ilość beneficjentów pomocy społecznej.
Na marginesie, organ odwoławczy wyjaśnił, że pełnomocnictwo złożone przez domownika skarżącej na podstawie art. 33 § 4 k.p.a. nie zostało zakwestionowane w toku postępowania.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca, zaskarżonej decyzji zarzuciła:
- naruszenie art. 1, 11 i 80 k.p.a., poprzez niedokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, w szczególności poprzez niewyjaśnienie zakresu niezaspokojonych potrzeb skarżącej oraz jej możliwości majątkowych;
- naruszenie art. 11 k.p.a. poprzez zaniechanie przez Organ wyjaśnienia skarżącej zasadności przesłanek, którymi kierował się przy załatwieniu sprawy, co doprowadziło do naruszenia istotnej zasady postępowania administracyjnego, jaką jest zasada przekonywania;
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji a mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na przyjęciu iż organ orzekający w I instancji zna sytuację majątkową skarżącej i prawidłowo ustalił stan faktyczny, wydając decyzję o odmowie przyznania zasiłku celowego na pokrycie opłat zakwaterowania w Hostelu R. w K., podczas gdyż z materiału zebranego w sprawie, wynika, iż znajduje się w sytuacji niepozwalającej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych;
- błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę wydania decyzji a mający istotny wpływ na wynik sprawy, polegający na tym, że organ odwoławczy bezpodstawnie stwierdził, że ma zapewnione miejsce zamieszkania.
W uzasadnieniu skargi, skarżąca przedstawiła uzasadnienie merytoryczne ww. zarzutów i wniosła o uchylenia zaskarżonej decyzji, przyznanie obrońcy z urzędu i zasądzenie kosztów prawem przepisanych na rzecz obrońcy.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Postanowieniem z dnia 26 lipca 2022 r., Sąd ustanowił dla skarżącej pełnomocnika z urzędu.
W piśmie z dnia 27 października 2022 r. pełnomocnik skarżącej podtrzymał twierdzenia i wnioski zawarte w skardze i wniósł o zasądzenie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, oświadczając, że nie zostały one uiszczone w całości ani w części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 z późn. zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2022 r., a także poprzedzającej ją decyzji wydanej upoważnienia Burmistrza Miasta i Gminy W. z dnia 18 lutego 2022 r., pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Należy także wskazać, że stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 z późn. zm.), zwanej dalej u.p.s.
Świadczeniem opieki społecznej jest między innymi zasiłek celowy. Jest on formą pomocy społecznej mającymi na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości.
Zasiłek celowy został uregulowany w art. 39 u.p.s. Przyjmuje się, że "przyznanie zasiłku celowego uzależnione jest od dochodu. Choć w przeciwieństwie do zasiłku stałego i okresowego ustawodawca nie sformułował wyraźnie tego obowiązku, to wynika on z art. 8 ust. 1 u.p.s. Kryteria dochodowe są takie same, jak w przypadku pozostałych świadczeń (701 zł dla osoby samotnie gospodarującej i 528 zł dla osoby w rodzinie)" (I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 39). Zgodnie z powołanym przepisem zasiłek celowy przyznawany jest w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Niezbędna potrzeba z kolei to taka, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, to potrzeba związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym. Z kolei ust. 2 art. 39 u.p.s. przykładowo jedynie precyzuje cele na jakie może być przyznany zasiłek celowy, a więc w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zasiłek celowy może też służyć na pokrycie części lub całości wydatków na świadczenia zdrowotne w odniesieniu do osób bezdomnych i innych niemających dochodu oraz możliwości uzyskania świadczeń na podstawie przepisów o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych.
Należy także zaznaczyć, że zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego jednolicie przyjmuje się, że udzielając świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględnienia potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i możliwościom pomocy społecznej (wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2007 r., I OSK 1464/06; wyrok NSA z dnia 25 maja 2015 r., I OSK 698/16; wyrok NSA z dnia 16 listopada 2012 r., I OSK 836/12, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Celem jednak pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zaspakajanie wszystkich potrzeb jej beneficjentów. Pomoc ta nie może zatem polegać na stałym zapewnieniu środków utrzymania i ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego (wyrok NSA z dnia 9 września 2015 r., I OSK 2224/15; wyrok NSA z dnia 29 kwietnia 2020 r., I OSK 2698/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Także zgodnie przyjmuje się, że treść art. 39 ust. 1 u.p.s., wyraźnie wskazuje, iż decyzja w zakresie przyznania zasiłku celowego zapada w ramach uznania administracyjnego. Władza dyskrecjonalna organów administracji publicznej, której przejawem jest uznanie administracyjne wyraża się z kolei w tym, że nawet gdy strona spełni określone prawem przesłanki, organ nie musi rozstrzygnąć sprawy w pozytywny dla niej sposób, a więc tak jak w tym przypadku przyznać zasiłek celowy.
Z uznaniem mamy bowiem do czynienia, gdy ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. "Wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie" (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Warszawa 2018, s. 409). Przyjmuje się, że w przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także uwzględnia zasady celowości, sprawiedliwości oraz szczególne cechy stanu faktycznego (ibid., s. 413). "Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne" (ibid., s. 417). W orzecznictwie sądów administracyjnych zostało wypracowanych szereg reguł dotyczących kontroli decyzji uznaniowej. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją RP oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreśla się znaczenie kontroli zgodności decyzji uznaniowej z art. 7 k.p.a. oraz z konstytucyjną zasada równości co do prawa. Zgodnie z powołanym art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. "Pojęcie interesu społecznego jest trudne do sprecyzowania. Przyjmuje się, że "interes społeczny" jest klauzulą generalną, tj. stanowi zwrot językowy będący częścią przepisu prawnego, służący uelastycznieniu tekstu aktu prawnego, który celowo jest niedookreślony, ma charakter oceniający oraz odsyła do kryteriów pozaprawnych [szerzej na temat klauzul generalnych zob. A. Choduń, A. Gomułowicz, A. Skoczylas, Klauzule generalne i zwroty niedookreślone w prawie podatkowym i administracyjnym, LEX 2013]. Pojęcie to uzyskuje treść poprzez odniesienie do konkretnego przypadku. Powołanie się przez organ administracji na interes społeczny wymaga wskazania, na czym polega interes społeczny w konkretnej sytuacji i dlaczego przemawia przeciwko załatwieniu sprawy zgodnie z wnioskiem strony [zob. wyrok NSA z 11.06.1981 r., SA 820/81, ONSA 1981/1, poz. 57]."(P. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. XIII, Warszawa 2021, art. 7.).
W odniesieniu do interesu obywateli ustawodawca wprowadził obowiązek uwzględniania tylko tego, który jest "słuszny". W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że nie można uznać, iż interes strony jest słuszny, jeżeli godzi on zarazem w interes społeczny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23.06.1995 r., SA/Wr 2744/94, LEX nr 26845). Niewątpliwie w niniejszej sprawie w interesie skarżącej jest uzyskanie zasiłku celowego. Tym niemniej należy pamiętać, że nie wystarczy się legitymować samym interesem, ale interes ten ma być "słuszny".
W doktrynie przyjmuje się, że oba interesy są sobie równe uwzględniając cel i strukturę postępowania administracyjnego (zob. A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2021, art. 7; W. Dawidowicz, Zarys procesu..., s. 44–45; A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Kodeks..., 2018, komentarz do art. 7, teza 1]." (P. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. XIII, Warszawa 2021, art. 7) Z kolei w wyroku Sądu Najwyższego z 18.11.1993 r., III ARN 49/93, LEX nr 9595, stwierdzono, że w państwie prawa nie ma miejsca dla mechanicznie i sztywno pojmowanej zasady nadrzędności interesu ogólnego nad interesem indywidualnym. Oznacza to, że w każdym przypadku działający organ ma obowiązek wskazać, o jaki interes ogólny (publiczny) chodzi, i udowodnić, iż on jest na tyle ważny i znaczący, że bezwzględnie wymaga ograniczenia uprawnień indywidualnych obywateli. Zarówno istnienie takiego interesu, jak i jego znaczenie, a także przesłanki powodujące konieczność przedłożenia w konkretnym wypadku interesu publicznego nad indywidualny podlegać muszą zawsze wnikliwej kontroli instancyjnej i sądowej, a już szczególnie wówczas, gdy chodzi o udowodnienie, iż w interesie publicznym leży ograniczenie (lub odjęcie) określonego przez Konstytucję RP prawa własności. Jednak w doktrynie (A. Wróbel [w:] M. Jaśkowska, M. Wilbrandt-Gotowicz, A. Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, LEX/el. 2021, art. 7) podkreśla się, że pomimo tej wypowiedzi w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się jednak dominację interesu społecznego (wyroku NSA z 18.01.1995 r., SA/Wr 1386/94, POP 1996/6, s. 181).
Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, to jednak wymaga zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz, czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w takim postępowaniu podjęto kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie akt uznaniowego z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie Sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki NSA: z dnia 20 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 130/10 i z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK1981/14, CBOS).
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (Wyrok NSA z 14.07.2022 r., I OSK 1777/21, LEX nr 3421399) wskazuje się, że organ winien zatem każdorazowo zidentyfikować zarówno interes publiczny jak i słuszny interes strony, i w okolicznościach konkretnej sprawy rozważyć owe interesy, przyznając jednemu z nich prymat. Przebieg tej operacji myślowej, w szczególności w sytuacji przyznania prymatu interesowi publicznemu, winien zostać wyczerpująco wyjaśniony w motywach wydanej decyzji, tak aby w specyficznych okolicznościach sprawy możliwe było wyprowadzenie wniosku, na czym polegało wyższe wartościowanie doniosłości interesu publicznego w konflikcie ze słusznym interesem strony, prowadzące do ograniczenia uprawnienia strony lub odmowy jego przyznania (vide: wyrok NSA z dnia 11 czerwca 1981 r., SA 820/81, ONSA 1981/1/57; glosa J.Łętowskiego do ww. wyroku NSA, OSPiKA 1982/1-2/51-57; B. Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H.Beck 2012, s. 61). Przeprowadzenie powyższej operacji w prawnie akceptowalny sposób nakłada na organy administracji obowiązek zbadania wszystkich okoliczności danej sprawy w celu wyszukania najbardziej właściwego, odpowiadającego prawdzie obiektywnej i swemu celowi rozstrzygnięcia (vide: wyrok TK z dnia 29 września 1993 r., K 17/92, OTK 1993/II/33; wyrok NSA z dnia 16 listopada 1999 r., III S.A. 7900/98, Lex nr 47243, wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2003 r., II SA 2486/01, Lex nr 149543; W. Jakimowicz, Zewnętrzne granice uznania administracyjnego, PiP 2010/5/42-54).
Należy także wskazać, że w odniesieniu do kwestii przyznawania pomocy społecznej w formie różnorodnych zasiłków istotna pozostaje także kwestia możliwości finansowych organu pomocowego. Organy pomocowe działają bowiem w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele pomocy społecznej. Doświadczenie życiowe, mające swe źródło w wieloletniej obserwacji dysproporcji pomiędzy potrzebami społeczeństwa zgłaszanymi w ramach pomocy społecznej, a środkami, którymi dysponują organy administracji, nakazuje akceptację praktyki organów, która prowadzi do limitowania - w granicach obowiązującego prawa - przyznawanych świadczeń, z uwagi na ograniczone środki finansowe i rosnącą liczbą osób wymagających wsparcia. Powszechnie wiadomo, że organy pomocowe dysponując ograniczoną pulą środków finansowych mają obowiązek zapewnienia realizacji zadań nie tylko fakultatywnych, ale i obligatoryjnych, w czasie trwania całego roku budżetowego. Wielkość środków, którymi dysponują organy pomocowe jasno wskazuje, iż nie jest możliwe zaspokojenie wszystkich, nawet uzasadnionych, potrzeb osób uprawnionych do świadczeń (vide: wyrok NSA z dnia 19 czerwca 2007 r., I OSK 1464/06; wyrok NSA z dnia 25 stycznia 2008 r., I OSK 624/07; wyrok NSA z dnia 25 maja 2016 r., akt I OSK 698/16; wyrok NSA z dnia 28 kwietnia 2020 r., I OSK 2360/19, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości trudna sytuacja skarżącej, która utrzymuje się wyłącznie dzięki wsparciu Ośrodka Pomocy Społecznej oraz jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Organy wskazały, że ciągle udzielają skarżącej wsparcia finansowego celem przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej. W okresie 1 od stycznia 2021 roku do 31 stycznia 2022 r w formie zasiłku stałego udzieliły skarżącej pomocy na łączną kwotę 8459.00 zł., zasiłku okresowego w kwocie łącznej 401,50 zł., zasiłku celowego na zakup żywności z programu rządowego w kwocie łącznej 2616,00 zł., zasiłku celowego na dofinansowanie zakupu leków w aptece, opłat, zakupu niezbędnych przedmiotów' użytku domowego, dofinansowanie zakupu odzieży oraz zabezpieczenia innych potrzeb w łącznej kwocie 3772,72 zł. Tak więc organ pomocowy od stycznia 2021 roku do stycznia 2022 roku przyznał skarżącej pomoc materialną w łącznej kwocie 15 249,22 zł., co po podzieleniu przez 13 miesięcy, daje kwotę 1173,02 zł., która to kwota stanowi średnią kwoty przyznanej skarżącej pomocy finansowej przez Ośrodek Pomocy Społecznej na jeden miesiąc.
W niniejszej sprawie A. B. (jej domownik), pełnomocnik skarżącej w postępowaniu administracyjnym, wystąpił o udzielenie skarżącej pomocy finansowej w formie zwrotu kosztów opłaty za zakwaterowanie w Hostelu R. w K. w wysokości 1500 zł. Należy nadmienić, że skarżącej zostało przydzielone mieszkanie komunalne. Skarżąca twierdziła, iż mieszkanie to jest w złym stanie i uniemożliwia zamieszkiwanie w nim z uwagi na grzyb i pleśń. Tym niemniej dwukrotnie skarżąca nie wpuściła pracowników Zarządu Budynków Komunalnych w W. celem dokonania oceny technicznej lokalu. Natomiast z protokołu kontroli Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w W. wynika jedynie, że w lokalu unosi się nieprzyjemny zapach, a na ścianach występuje plamy z ciemnej substancji i przebarwienia. Tym niemniej nie zdecydowano się na pobranie próbek do laboratoriom. Należy także wskazać, że również pracownicy socjalni, którzy udali się do przedmiotowego lokalu celem przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego nie zostali wpuszczeni. Stąd organ trafnie uznał, że nie ma możliwości rozeznania warunków mieszkaniowych skarżącej pod kątem zagrożenia dla życia i zdrowia. Także zaświadczenie lekarskie doręczone przez skarżąca nie potwierdza rozpoznania choroby związanej z przebywaniem w warunkach, w których występuje grzyb lub pleśń, a jedynie stwierdza fakt, że skarżąca ma uczulenie na pleśń. Co więcej z samego oświadczenia strony wynika, że w hostelu przebywa jedynie w nocy. Natomiast cały dzień przebywa w swoim lokalu mieszkalnym. Nie przeszkadzają jej więc warunki w nim panujące. Organy zauważyły również, że A. B. z góry uregulował płatność za zakwaterowanie jego oraz skarżącej za okres 4 miesięcy w formie gotówkowej, co świadczy dodatkowo o tym, że skarżąca mogła zabezpieczyć zgłoszoną potrzebę we własnym zakresie.
Sąd podziela w tym zakresie stanowisko organów administracyjnych, że wskazana przez skarżącą potrzeba nie należy do niezbędnych potrzeb bytowych, zwłaszcza że ma ona przydzielone mieszkanie komunalne, a nie zostały wykazane warunki zagrażające życiu lub zdrowiu, które miałyby panować we wskazanym lokalu. Uznał również, że skoro pełnomocnik skarżącej zapłacić gotówką za wynajmowany w hostelu pokój, to oznacza że może ona samodzielnie zaspokajać swoje potrzeby, bez konieczności korzystania z opieki społecznej, której pomoc ma jedynie charakter subsydiarny i ogranicza się do finansowania tych elementarnych aspektów życia, którym skarżąca nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić. Sąd uznał również, że wobec braku wykazania przez skarżącą warunków zagrażających jej życiu i zdrowiu panujących w zajmowanym lokalu komunalnym organ nie ma obowiązku finansowania jej dodatkowo kosztów pobytu w hostelu, skoro został jej zapewniony lokal mieszkalny.
Należy również zauważyć, że na podstawie art. 107 u.p.s. przeprowadza się rodzinny wywiad środowiskowy u osób i rodzin korzystających lub ubiegających się o świadczenia z pomocy społecznej w celu ustalenia ich sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Z kolei na podstawie art. 107 ust. 4a u.p.s. niewyrażenie zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego przez osoby lub rodziny ubiegające się o świadczenia z pomocy społecznej lub na jego aktualizację przez osoby lub rodziny korzystające ze świadczeń z pomocy społecznej stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Należy bowiem podkreślić, że zgodnie z art. 4 u.p.s. osoby i rodziny korzystające z pomocy społecznej są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Osoba, która występuje o pomoc społeczną ma więc obowiązek wpuścić pracownika socjalnego do swojego miejsca zamieszkania, aby ten mógł samodzielnie ocenić panujące warunki, jak również zebrać niezbędne dane. Należy przy tym nadmienić, że skarżąca odmówiła przeprowadzenia wywiadu środowiskowego zarówno prawnikowi MOPS w K., w czasie gdy zamieszkiwała w Hostelu R., jak i pracownikowi socjalnemu Miejskiego Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. Ostatecznie wywiad środowiskowy został przeprowadzony telefonicznie w dniu 28 stycznia 2022r. Tak więc pracownikowi socjalnemu nie udało się sprawdzić faktycznych warunków panujących w zajmowanym przez skarżącą lokalu. Skarżąca bowiem nie chce współpracować z wyznaczonym dla rejonu jej zamieszkiwania pracownikiem socjalnym, uznając że organ powinien dostosować się do jej wymogów w zakresie tego z kim chce się ona kontaktować. Już bowiem w samym wniosku o przyznanie zasiłku celowego sformułowanym przez pełnomocnika skarżącej zostało podniesione, aby nie kierować do skarżącej pracownika socjalnego Pani Natalii Cygan. Słusznie organ zauważa, że osoby korzystające z pomocy społecznej nie maja prawa do wybierania pracownika z którym będą współpracować, a są zobowiązani do dostosowania się do organizacji pracy Ośrodka Pomocy Społecznej.
Zdaniem Sądu mając na uwadze postawę skarżącej w toku postępowania administracyjnego, odmowa przyznania jej wnioskowanego w niniejszym przypadku świadczenia, także była uzasadniona z uwagi na brak współdziała a organem pomocowym.
W okolicznościach niniejszej sprawy wypada także pamiętać, iż skarżąca utrzymuje się ze świadczeń obligatoryjnych z pomocy społecznej (zasiłek stały), a nadto potrzeby skarżącej zaspokajane są przez przyznawanie innych świadczeń pomocowych (zasiłki celowe). Skarżąca pozostaje zatem stałym beneficjentem pomocy społecznej.
Konkludując należy stwierdzić, iż skoro uznanie administracyjne pozostawia organowi pewną swobodę co do rodzaju rozstrzygnięcia, nakładając nań obowiązek szczegółowego wyjaśnienia w uzasadnieniu decyzji, z jakich względów natury faktycznej i prawnej organ odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia, to w okolicznościach niniejszej sprawy należało uznać, iż obowiązek ten organy administracji należycie wykonały.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.
UZASADNIENIE
pkt II wyroku z dnia 9 grudnia 2022 r.
Postanowieniem z dnia 26 lipca 2022 r. referendarz sądowy ustanowił dla skarżącej J. K. adwokata, którego Okręgowa Rada Adwokacka w Krakowie wyznaczyła w osobie Ł. W.
Pismem z dnia 27 października 2022r adwokat wniósł m.in. o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oświadczając, że koszty te nie zostały opłacone w całości ani w części.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Zgodnie z art. 250 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.") wyznaczony adwokat, radca prawny, doradca podatkowy albo rzecznik patentowy otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności adwokatów, radców prawnych, doradców podatkowych albo rzeczników patentowych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej oraz zwrotu niezbędnych i udokumentowanych wydatków. Obecnie obowiązują dwa różne rozporządzenia regulujące w rzeczywistości dwie odmienne kwestie odnoszące się do kosztów sądowych tytułem zastępstwa procesowego (zob. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 sierpnia 2021 r., III SA/Kr 1133/19, dostępne https://orzeczenie.nsa.gov.pl.). Pierwszym jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. poz. 1800 z późn. zm.), które zostało wydane na podstawie art. 16 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 26 maja 1982 r. Prawo o adwokaturze (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1651 z późn. zm.). Zgodnie z ust. 2 powołanego przepisu Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Adwokackiej i Krajowej Rady Radców Prawnych, określi, w drodze rozporządzenia, wysokość opłat za czynności adwokackie przed organami wymiaru sprawiedliwości, stanowiących podstawę do zasądzenia przez sądy kosztów zastępstwa prawnego i kosztów adwokackich, mając na względzie, że ustalenie opłaty wyższej niż stawka minimalna, o której mowa w ust. 3, lecz nieprzekraczającej sześciokrotności tej stawki, może być uzasadnione rodzajem i zawiłością sprawy oraz niezbędnym nakładem pracy adwokata. Z kolei jego ust. 3 stanowi, że Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Adwokackiej i Krajowej Rady Radców Prawnych, określi, w drodze rozporządzenia, stawki minimalne za czynności adwokackie, o których mowa w ust. 1, mając na względzie rodzaj i zawiłość sprawy oraz wymagany nakład pracy adwokata. Rozporządzenie to reguluje kwestię wysokości kosztów, które są zwracane stronie wygrywającej proces z tytułu zastępstwa procesowego.
Drugim aktem normatywnym jest rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18, zwane dalej rozporządzeniem z 2016 r.), które zostało wydane na podstawie art. 29 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze, który stanowi, że Minister Sprawiedliwości, po zasięgnięciu opinii Naczelnej Rady Adwokackiej, określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady ponoszenia kosztów, o których mowa w ust. 1, z uwzględnieniem sposobu ustalania tych kosztów, wydatków stanowiących podstawę ich ustalania oraz maksymalnej wysokości opłat za udzieloną pomoc. Rozporządzenie to reguluje więc kwestię wynagrodzenia dla pełnomocnika z urzędu przyznawane od Skarbu Państwa. Należy przy tym odnotować, że powyższe rozporządzenie nie było dotychczas przedmiotem kontroli z punktu widzenia jego zgodności z Konstytucją RP.
Problemem spornym jest natomiast, czy sąd administracyjny może odmówić zastosowania wyżej wymienionego obowiązującego rozporządzenia z 2016 r. i przyznać pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie według stawek minimalnych określonych w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie. Wynika to z faktu, że Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 23 kwietnia 2020 r. (SK 66/19) uznał, że poprzednio obowiązujący § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 1801, zwane dalej rozporządzeniem z 2015 r.) jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Należy przy tym podkreślić, że rozporządzenie, którego § 4 ust. 1 uznano za niekonstytucyjny już w czasie orzekania przez Trybunał Konstytucyjny nie obowiązywało. Trybunał jednak stwierdził, że uchylenie całego rozporządzenia z 2015 r. przez § 23 rozporządzenia z 2016 r., nie wpłynęło na modyfikację położenia prawnego skarżącego, a treść przepisu intertemporalnego zawartego w § 22 rozporządzenia z 2016 r. prowadzi wprost do wniosku, iż § 4 ust. 1 rozporządzenia z 2015 r. nadal obowiązuje odnośnie do spraw wszczętych i niezakończonych w danej instancji przed 2 listopada 2016 r. W innym zakresie do obowiązującej obecnie regulacji Trybunał nie odniósł się w uzasadnieniu. Nie wyraził więc nawet pośrednio opinii na ten temat, chociaż przepisy ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2393) tego nie zakazywały, a samo rozporządzenie z 2016 r. było znane.
Konstrukcja z kolei rozporządzenia z 2015 r. była odmienna niż konstrukcja obecnie obowiązującej regulacji. Przede wszystkim § 4 ust. 1 stanowił, że opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Można więc przyjąć, że jako zasadę wskazywał na połowę stawki zasądzanej tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną, przy czym stawki maksymalne były wskazane w dalszej części tego samego rozporządzenia. Te stawki maksymalne były z kolei identyczne jak opłaty za czynności adwokackie przewidziane w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie. Ustawodawca obniżał więc zasądzane wynagrodzenie pełnomocnikowi z urzędu o połowę, co było regułą, przyjmując jednocześnie, że maksymalne stawki w nim przewidziane były wyjątkiem. Należy bowiem zauważyć, że ust. 2 § 4 rozporządzenia z 2015 dawał możliwość podwyższenia zasądzonego wynagrodzenia do stawki maksymalnej.
Obecna regulacja z kolei przewiduje odmienne rozwiązanie. W rozporządzeniu z 2016 r. ustalone zostały bowiem ściśle określone stawki, które są przyznawane od Skarbu Państwa tytułem wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną udzieloną z urzędu. Co więcej stawka ta może zostać podniesiona do 150% w ściśle określonych sytuacjach związanych z nakładem pracy adwokata, stopniem zawiłości sprawy czy z uwagi na wartość przedmiotu sporu. Porównując jedynie same kwoty przewidziane w rozporządzeniu z 2016 oraz rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie należy zauważyć, że w sprawach, w których występuje wpis stały w postępowaniu przed sądami administracyjnymi kwoty przyjęte w rozporządzeniu z 2016 r. są o połowę niższe niż opłaty minimalne przyznawane stronie wygrywającej proces na podstawie rozporządzenia w sprawie opłat za czynności adwokackie. Jednak w sytuacji, gdy przedmiotem zaskarżenia jest należność pieniężna, a więc gdy wpis w danej sprawie sądowej jest stosunkowy nie ma już takiego prostego przelicznika i stosunku 1:2 pomiędzy kwotami określonymi w rozporządzeniu z 2016 r. i rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie.
Należy także podkreślić, że zarówno na mocy rozporządzenia z 2015 r., jak i obecnie rozporządzenia z 2016 r., pełnomocnikowi sąd przyznając określone wynagrodzenie podwyższa je o kwotę podatku od towarów i usług. Tej regulacji z kolei nie ma w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie. Tak więc stronie zwraca się określoną kwotę ustaloną w tym rozporządzeniu nie zasądzając podatku VAT. Należy więc przyjąć, że profesjonalny pełnomocnik, który świadczy pomoc prawną z wyboru musi ją samodzielnie uiścić na rzecz Skarbu Państwa, z kwoty zapłaconej mu przez klienta z tytuły reprezentacji przed sądem. Porównując więc wynagrodzenie, które adwokat otrzymuje tytułem zastępstwa procesowe z urzędu i z wyboru z uwzględnieniem stawki VAT (jest to oczywiście głębokie uproszczenie ze względu na fakt, że w jednym przypadku mamy do czynienia ze zwrotem opłaty z tytułu zastępstwa procesowego stronie wygrywającej, która nie jest wynagrodzeniem pełnomocnika, a z drugiej mamy jednak do czynienia z zapłatą wynagrodzenia), to różnica pomiędzy nimi wcale nie przedstawia się to jako połowa wartości, ale jest mniejsza.
Opłata określona w rozporządzeniu w sprawie opłat za czynności adwokackie zawsze jest ponoszona przez stronę przegrywającą dane postępowanie. Wyjątkowo może być ona poniesiona przez Skarb Państwa w sytuacji gdy jest on stroną w danym postępowaniu. Takim wyjątkiem są więc postępowania przed sądami administracyjnymi, w których zawsze jedną ze stron jest organ administracji publicznej (nie ma przy tym znaczenia, czy mamy do czynienia z administracją rządową, czy samorządowa, gdyż zarówno funkcjonowanie jednej, jak i drugiej oparte jest o finanse publiczne). W sytuacji więc uchylenia aktu administracyjnego albo stwierdzenia bezczynności na rzecz strony skarżącej zasądzany jest zwrot poniesionych kosztów sądowych. Nie jest to jednak wynagrodzenie dla pełnomocnika. Wynagrodzenie jest bowiem płatne na podstawie umowy zawartej przez klienta z jego pełnomocnikiem z wyboru. To jest jedynie zwrot stronie poniesionych kosztów, przy czym prawodawca doskonale zdaje sobie sprawę, że nie są to całkowite koszty zastępstwa procesowego.
Jednak patrząc się na kwestię zasądzanych kosztów zastępstwa procesowego z wyboru zawsze należy mieć na uwadze, że koszty te ponosi przegrywający. Należy przy tym pokreślić, że koszty te są zasądzane na rzecz konkretnej strony, skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Nie jest więc do końca pewne, czy kwota ta summa summarum wpłynie na konto pełnomocnika z wyboru, o ile taka była umowa miedzy skarżącym, a pełnomocnikiem z wyboru dotyczące zapłaty jego wynagrodzenia.
W wyroku z dnia 23 kwietnia 2020 r. (SK 66/19) Trybunał Konstytucyjny uznał jedynie za niekonstytucyjny określony zapis w § 4 ust. 1, że opłatę ustala się w wysokości co najmniej 1/2 opłaty maksymalnej określonej w rozdziałach 2-4, przy czym nie może ona przekraczać wartości przedmiotu sprawy. Tak więc nie zostały uchylone zapisy odnoszące się do wszystkich stawek określonych w rozporządzeniu z 2015 r. W innym orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego z dnia 27lutego 2018 r., SK 25/15 dotyczącego § 12 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, także zakwestionowany został tylko jeden konkretny przepis. Trybunał Konstytucyjny nie uchylił więc całego rozporządzenia z 2015 r.
Obowiązujące obecnie rozporządzenie z 2016 r. wprost określa wysokość zasądzanego od Skarbu Państwa wynagrodzenia, zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy Prawo o adwokaturze. Powołana podstawa prawna do wydania tego rozporządzenia wyraźnie wskazuje obowiązek określenia w drodze rozporządzenia sposobu ustalania tych kosztów, wydatków stanowiących podstawę ich ustalania oraz maksymalnej wysokości opłat za udzieloną pomoc. Tak też ta dyspozycja ustawowa została wykonana. Zostały wskazane określone kwoty, które dotyczą wszystkich pełnomocników z urzędu. Nie ma więc w tym przypadku zróżnicowania podmiotowego. Co więcej zasądzone wynagrodzenie tytułem zastępstwa procesowego jest podnoszone o podatek VAT. Należy przy tym podkreślić, że dla zasądzonej kwoty nie ma znaczenia czy pełnomocnik z urzędu wygra proces, czy też go przegra. Nie ma także znaczenia jakość samej reprezentacji, trafność i właściwość podnoszonych zarzutów, czy nakład pracy. Wskazana w rozporządzeniu stawka zawsze zostanie zasądzona. Co więcej pełnomocnik z urzędu ma pewność, że Skarb Państwa (w tym przypadku sąd administracyjny) zasadzoną kwotę wypłaci i jest ona płatna bezpośrednio na jego ręce. Nie jest więc możliwe, aby w jakikolwiek sposób utracił to wynagrodzenie.
Należy także zauważyć, że rozporządzenie z 2016 r. wciąż obowiązuje i ono reguluje kwestę wynagrodzenia za pomoc prawną świadczoną z urzędu. Sąd nie jest więc związany w tym zakresie wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r. (SK 66/19). Zresztą, gdyby zakwestionować wszystkie kwoty przewidziane w rozporządzeniu z 2016 r., to nie byłoby w ogóle podstawy prawnej do zasądzenia wynagrodzenia na rzecz pełnomocnika z urzędu. W odniesieniu bowiem do rozporządzenia z 2015 r. Trybunał Konstytucyjny uchylił jedynie jego jeden przepis, który o połowę zmniejszał minimalne wynagrodzenie należne pełnomocnikowi z urzędu. Pozostawił natomiast w mocy pozostałe przepisy, które określały stawki, które można było zasądzić tytułem wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 250 § 1 oraz § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 18) pełnomocnikowi przyznano wynagrodzenie w wysokości 240 zł podwyższone o stawkę podatku VAT obowiązującą w dniu orzekania.