III SA/KR 937/24

III SA/Kr 937/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-08-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-06-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /przewodniczący sprawozdawca/
Janusz Kasprzycki
Magdalena Gawlikowska
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie: WSA Janusz Kasprzycki ASR WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi P. B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 maja 2024 r., nr UP-309/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek skargę oddala.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z 2 maja 2024 r. nr UP – 309/2024 na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2024r. poz. 497 z późn. zm., dalej jako u.s.u.s.), utrzymał w mocy decyzję ZUS z 27 marca 2024 r. nr 676/2024, którą odmówiono P. B. (dalej: skarżący, wnioskodawca) umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 62.471,71 zł, w tym na:
- ubezpieczenia społeczne - za okres 6/2012 do 1/2016 w łącznej kwocie 56.732,73 zł, w tym z tytułu: składek – 29.257,73 zł, odsetek (liczonych na 7 lutego 2024 r.) – 27.475,00 zł,;
- ubezpieczenie zdrowotne - za okres od 12.2015 do 1/2016 w łącznej kwocie 1.014,36 zł, w tym z tytułu: składek – 568,36 zł,
odsetek (liczonych na 7 lutego 2024 r.) – 446,00 zł;
- Fundusz Pracy - za okres od 6/2012 do 1/2016 w łącznej kwocie 4.724,62 zł, w tym z tytułu: składek – 2.436,62 zł, odsetek (liczonych na 7 lutego 2024 r.) – 2.288,00 zł.
Decyzję wydano w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
W dniu 7 lutego 2024 r. do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wpłynął wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek w kwocie 56.002,39 zł. W uzasadnieniu wniosku skarżący wskazał, na fakt przedawnienia się należności, gdyż dotyczą okresu do 2012 r. do 2016 r. Wskazał, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej. Dodał, że mieszka wraz z żoną, która nie pracuje i utrzymuje się jedynie z jego emerytury i dodatku mieszkaniowego, który otrzymuje żona. Nadto wskazał, że żona znajduje się w złej sytuacji zdrowotnej, chorują na nadciśnienie, niereumatyczne choroby zastawki aortalnej i podwyższone stężenie glukozy we krwi. Podkreślił również, że wraz z żoną nie są w stanie uiścić należności składkowych. Nie ma majątku, a próba regulowania zobowiązania pozbawiłaby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z 27 marca 2024 r. nr 676/2024, odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu składek.
W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji stwierdził, że należności z tytułu składek są wymagalne i nie uległy przedawnieniu, a zabrany w sprawie materiał dowody, nie wykazał przesłanek do stwierdzenia, że zachodzą okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności z tytułu składek na podstawie art. 28 u.s.u.s.
Pismem z 9 kwietnia 2024 r. skarżący, zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o ponowne rozpatrzenie sprawy. We wniosku wskazał, że należności sa przedawnione, ponieważ dotyczą okresu od 2012 r. do 2016 r. i upłynął już 5-letni okres ich wymagalności. Podkreślił, że organ błędnie określił jego sytuację finansowa i rodzinną w kontekście zdolności do spłaty zadłużenia. Oznajmił, że mieszka wraz z żoną, która nie pracuje i utrzymuje się tylko z jego emerytury w wysokości 1.379,44 zł i dodatku mieszkaniowego w wysokości 198,44 zł, który pobiera żona. Podkreślił również, że sytuacje zdrowotna żony jest zła, ponieważ choruje na nadciśnienie, niereumatyczne choroby zastawki aortalnej i ma podwyższone stężenie glukozy we krwi. Oznajmił, że próba uregulowania należności wobec ZUS pozbawi rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych.
Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, ZUS, wydał opisaną na wstępie decyzję.
Na wstępie organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie.
W motywach rozstrzygnięcia ZUS stwierdził, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej, która nie prowadzi działalności gospodarczej z 31 lutego 2024 r. wynika, że skarżący jest żonaty, nie pracuje zarobkowo. Pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.515,87 zł brutto, tj. 1.379,44 zł netto miesięcznie; nie uzyskuje dochodów z innych źródeł; nie pobiera zasiłków z pomocy społecznej, świadczeń z Urzędu Pracy oraz nie korzysta z innych form pomocy. Prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochody w wysokości 198,44 zł netto miesięcznie; ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat - 260,00 zł, opłat eksploatacyjnych - 400,00 zł, kosztów leczenia - 100,00 zł oraz innych - 1.000,00 zł; posiada zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów za okres od 1.06.2023 r. do 1.01.2025 r. w wysokości 4.500,00 zł, które spłaca w miesięcznej racie w wysokości 306,00 zł. Nie posiada nieruchomości, ruchomości, praw majątkowych i wierzytelności, ze względu na wiek nie ma możliwości pracować, leczy się na nadciśnienie; przeszedł dwie operacje przepukliny pachwinowej. Mieszka z żoną w jej mieszkaniu; żona nie zarabia otrzymuje tylko dodatek mieszkaniowy w kwocie 198,00 zł.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych dodał, że w celu rozpatrzenia sprawy skorzystał z danych wygenerowanych z systemu informatycznego oraz rejestrów centralnych tj. Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, Centralnej Ewidencji Pojazdów oraz Bazy Danych Ksiąg Wieczystych.
Na ich podstawie ustalił: że 8 lutego 2018 r. działalność gospodarcza skarżącego została wykreślona z rejestru; jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt i otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości od 1 marca 2024 r. - 1.699,59 zł brutto, tj. 1.546,63 zł netto miesięcznie, ze świadczenia są dokonywane potrącenia egzekucyjne na rzecz ZUS w wysokości 284,99 zł, zatem do wypłaty pozostaje kwota 1.261,64 zł; w kwietniu 2024 r. została wypłacona 13 - emerytura w wysokości 1.780,96 zł brutto, tj. 1.502,67 zł netto; nie jest właścicielem nieruchomości oraz nie posiada pojazdu.
W ocenie ZUS organ l instancji prawidłowo ustalił, że należności z tytułu składek są nadal wymagalne i nie uległy przedawnieniu (szczegółowo przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji).
W dalszej części uzasadnienia, organ odwoławczy wskazał, że przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W ocenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 nie wystąpiła z przyczyn oczywistych. Podobnie, przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c ww. ustawy nie zachodzą, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że: sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym, ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytułu V ustawy – Prawo upadłościowe. Z kolei przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych również nie zachodzi, gdyż nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednak nie zachodzi przesłanka braku następców prawnych, ponieważ skarżący ma żonę i dzieci oraz braku majątku, ponieważ pobiera świadczenie emerytalne w wysokości 1.699,59 zł brutto miesięcznie, z którego jest prowadzona skuteczna egzekucja w miesięcznej wysokości 284,99 zł. Zdaniem ZUS, przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s. nie zachodzi w niniejszej sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie wnosi skarżący przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uznał, że również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych nie zachodzi. Wyjaśnił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego lub Komornik Sądowy nie stwierdzili braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. W ocenie organu odwoławczego także przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 ww. ustawy nie zachodzi według organu, gdyż nie można jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, ponieważ przymusowe dochodzenie należności jest skutecznie prowadzone przez Dyrektora Oddziału ZUS w Nowym Sączu w miesięcznej wysokości 284,99 zł z świadczenia emerytalnego skarżącego, od stycznia 2024 r. wyegzekwowano kwotę w łącznej wysokości 1.109,15 zł.
ZUS stanął zatem na stanowisku, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Organ stwierdził również, że nie zachodzą przesłanki umorzenia zawarte w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Ponadto ograniczone możliwości płatnicze, podnoszone przez skarżącego jako jeden z głównych argumentów, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości we wnioskowanym zakresie. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych należności, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że skarżący jest zgłoszony do ubezpieczenia zdrowotnego jako emeryt i otrzymuje świadczenie emerytalne w wysokości od 1 marca 2024 r. 1.699,59 zł brutto, tj. 1.546,63 zł netto miesięcznie, ze świadczenia są dokonywane potrącenia egzekucyjne na rzecz ZUS w wysokości 284,99 zł, zatem do wypłaty pozostaje kwota 1.261,64 zł miesięcznie. Dodatkowo w kwietniu 2024 r została skarżącemu wypłacona 13 - emerytura w wysokości 1.502,67 zł netto, która jest wolna od potrąceń egzekucyjnych. Prowadzi 2 - osobowe gospodarstwo domowe z żoną, która uzyskuje dochody w wysokości 198,44 zł netto miesięcznie, jako dodatek mieszkaniowy. Z oświadczeń skarżącego wynika również, że ponosi stałe, miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości 1.760,00 zł, w tym z tytułu miesięcznych opłat - 260,00 zł, opłat eksploatacyjnych - 400,00 zł, kosztów leczenia -100,00 zł oraz innych - 1.000,00 zł. Budżet jakim dysponuje nie pozwala na ich sfinansowanie w całości. Posiada zobowiązania pieniężnie z tytułu zaciągniętego kredytu na okres od czerwca 2023 r. do stycznia 2025 r. w wysokości 4.500,00 zł, które spłaca w miesięcznej racie 306,00 zł. Zatem dysponuje środkami finansowymi na ten cel. Fakt posiadania innych zobowiązań nie stanowi przesłanki do umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ prowadziłby to do nieuzasadnionego uprzywilejowania innych wierzycieli względem skarbu państwa. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako wierzyciel nie może uwzględniać interesów innych wierzycieli, jednocześnie skarżący nie ma podstaw, aby przedkładać ich interesy nad roszczenia względem należności z tytułu składek.
W ocenie organu, sytuacja skarżącego jest niejednoznaczna, ponieważ wydatki związane z utrzymaniem i regulowaniem zobowiązań w łącznej miesięcznej wysokości 2.066,00 zł przekraczają miesięczne dochody, a w miesięcznych kosztach utrzymania nie uwzględniono jeszcze podstawowych wydatków ponoszonych w każdym gospodarstwie domowym na zakup żywności, ubrań, środków higienicznych, itp. Poza dodatkiem mieszkaniowym wysokości 198,44 zł (który został przyznany na 6 miesięcy, w okresie od 1 października 2023 r. do 31 marca 2024 r.) nie korzysta z żadnych innych form wsparcia socjalnego skierowanego do osób znajdujących się w niedostatku, tj. zasiłków celowych, i nie uzyskuje dochodów z innych źródeł, dlatego nie jest jasne skąd pozyskuje brakujące środki.
ZUS stwierdził, że skarżący nie udowodnił, że jego sytuacja materialno-bytowa całkowicie i trwale uniemożliwia spłatę zaległych należności wobec ZUS.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją, skarżący, wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:
- art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez błąd w ustaleniach faktycznych w zakresie wadliwego stwierdzenia, że konieczność uiszczania składek nie pozbawi skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- art. 24 ust. 4 u.s.u.s., poprzez błędne nieuwzględnienie zrzutu przedawnienia.
Mając powyższe zarzuty na uwadze, skarżący wniósł o uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i zobowiązanie organu do wydania decyzji umarzającej należności z tytułu składek w całości.
W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko w sprawie i wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.).
Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 maja 2024 r utrzymującej w mocy decyzję ZUS z 27 marca 2024 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą będącej jednocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 62.471,71 zł, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497), zwanej dalej u.s.u.s.
Zgodnie z art. 28 ust. 1 u.s.u.s należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Stąd należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Nieściągalność składek jest więc podstawowym warunkiem umorzenia zaległych składek, poza wyjątkiem określonym w ust. 3a art. 28 u.s.u.s. Natomiast ustawodawca w ust. 3 art. 28 u.s.u.s. wskazał sytuacje, w których mamy do czynienia z całkowita nieściągalnością. Tak więc całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:
1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 oraz z 2023 r. poz. 825, 1723, 1843 i 1860);
3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;
4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;
4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Z kolei ust. 3a art. 28 u.s.u.s. określa sytuacje, kiedy pomimo braku całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą zostać umorzone. Występuje to w uzasadnionych przypadkach. Prawodawca nie pozostawił jednak większego luzu decyzyjnego Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, gdyż jednocześnie na podstawie ust. 3b art. 28 u.s.u.s. zostało wydane rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z jego § 3 ust. 1 Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Zgodnie z ust. 2 §3 rozporządzenia za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku. Z kolei za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
Należy również zaznaczyć, że do umorzenia może dojść w sytuacji, gdy sama należność jest nieprzedawniona. Zgodnie z art. 25 ust. 4 u.s.u. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s. bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od pierwszego dnia miesiąca, w którym nastąpiło rozpoczęcie potrąceń ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych wypłacanych przez Zakład lub podjęcie pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do ostatniego dnia miesiąca, w którym zakończono potrącenia, lub do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.
W niniejszej sprawie nie nastąpiło przedawnienie należności, pomimo że pochodzą one z odpowiednich okresów od 2012r. do 2016r. Przede wszystkim należy podnieść, że w stosunku do składek należnych od 2012r. zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego. Zostały wystawione tytuł wykonawcze z 2016r., a z akt nie wynika, że nie został doręczony skarżącemu. Prawidłowość w zakresie zawieszenia biegu przedawnienia należy wnosić z informacji określonych w decyzjach oraz przesłanianych tytułów wykonawczych z 2016r. Stąd zdaniem Sądu należności wnioskowane przez skarżącego do umorzenia nie były przedawnione. Co więcej obecnie od 30 stycznia 2024r. prowadzona jest wobec skarżącego skuteczna egzekucja ze świadczenia emerytalnego i 20 lutego 2024r. została wyegzekwowana już kwota w wysokości 254,18 zł.
Przechodząc do analizy kwestii odmowy umorzenia skarżącemu należności przez ZUS należy wskazać, że decyzja o umorzeniu należności z tytułu składek zarówno w odniesieniu do sytuacji przewidzianych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., jak i 28 ust. 3a u.s.u.s. jest decyzją uznaniową. Z uznaniem administracyjnym mamy natomiast do czynienia, gdy ustawodawca daje organowi możliwość wyboru konsekwencji prawnych. "Wybór ten jednak nie jest zupełnie dowolny i swobodny, ale ograniczony przez ustawodawcę w samej normie wprowadzającej uznanie" (J. Zimmermann, Prawo administracyjne, Warszawa 2018, s. 409). Przyjmuje się, że w przypadku wprowadzenia uznania administracyjnego organ podejmuje decyzje nie tylko na podstawie ustawy, ale także uwzględnia zasady celowości, sprawiedliwości oraz szczególne cechy stanu faktycznego (ibid., s. 413). "Skoro prawo daje organowi administracji możliwość wyboru, to każdy wybór mieszczący się w ramach tego upoważnienia jest zgodny z prawem i on sam nie może być z zasady zakwestionowany przez sąd administracyjny. Kontrolując akty swobodne, sąd administracyjny może więc tylko badać, czy nie zostały przekroczone granice uznania i czy podjęte rozstrzygniecie nie było dowolne" (ibid., s. 417). W orzecznictwie sądów administracyjnych zostało wypracowanych szereg reguł dotyczących kontroli decyzji uznaniowej. Jedną z nich jest konieczność zgodności uznania z ogólnymi zasadami prawa, Konstytucją RP oraz zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego. Szczególnie podkreśla się znaczenie kontroli zgodności decyzji uznaniowej z art. 7 k.p.a. oraz z konstytucyjną zasada równości co do prawa. Zgodnie z powołanym art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. "Pojęcie interesu społecznego jest trudne do sprecyzowania. Przyjmuje się, że "interes społeczny" jest klauzulą generalną, tj. stanowi zwrot językowy będący częścią przepisu prawnego, służący uelastycznieniu tekstu aktu prawnego, który celowo jest niedookreślony, ma charakter oceniający oraz odsyła do kryteriów pozaprawnych [szerzej na temat klauzul generalnych zob. A. Choduń, A. Gomułowicz, A. Skoczylas, Klauzule generalne i zwroty niedookreślone w prawie podatkowym i administracyjnym, LEX 2013]. Pojęcie to uzyskuje treść poprzez odniesienie do konkretnego przypadku. Powołanie się przez organ administracji na interes społeczny wymaga wskazania, na czym polega interes społeczny w konkretnej sytuacji i dlaczego przemawia przeciwko załatwieniu sprawy zgodnie z wnioskiem strony [zob. wyrok NSA z 11.06.1981 r., SA 820/81, ONSA 1981/1, poz. 57]."(P. Przybysz [w:] Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, wyd. XIII, Warszawa 2021, art. 7.).
W odniesieniu do interesu obywateli ustawodawca wprowadził obowiązek uwzględniania tylko tego, który jest "słuszny". W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że nie można uznać, iż interes strony jest słuszny, jeżeli godzi on zarazem w interes społeczny (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23.06.1995 r., SA/Wr 2744/94, LEX nr 26845). W innym orzeczeniu podkreślono, że "korzystanie z uprawnień w sposób niezgodny z prawem, przez prawo zabroniony, w tym zwłaszcza zagrażający konstytucyjnie chronionym dobrom innych obywateli, zarówno narusza interes społeczny, jak i powoduje, że interes naruszającego nie może być uznany za słuszny" (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6.02.1995 r., II SA 1835/93, ONSA 1996/1, poz. 36).
Sądowa kontrola decyzji opartej na uznaniu administracyjnym, jakkolwiek ma ograniczony zakres, to jednak wymaga zbadania, czy zaskarżona decyzja nie nosi cech dowolności, tj. czy organ administracji wybrał prawnie dopuszczalny sposób rozstrzygnięcia sprawy oraz, czy wyboru takiego dokonał po ustaleniu i rozważeniu istotnych dla sprawy okoliczności. Sąd bada, czy w takim postępowaniu podjęto kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, oraz czy organ uwzględnił słuszny interes strony. Kontroli sądowej podlega samo uzasadnienie akt uznaniowego z punktu widzenia powiązania ustaleń faktycznych z rekonstruowaną normą prawną. Ocenie Sądu nie podlegają natomiast kryteria słuszności, czy celowości podjętego rozstrzygnięcia (por. wyroki NSA: z dnia 20 kwietnia 2010 r. sygn. akt I OSK 130/10 i z dnia 6 listopada 2014 r. sygn. akt I OSK1981/14, CBOS).
W odniesieniu do decyzji w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek. trafnie podnosi się w orzecznictwie, że swoboda wyboru rozstrzygnięcia przez organ zawarta jest w granicach ściśle określonych przepisami prawa, które precyzują przesłanki umorzenia. W wyroku z dnia 20 marca 2007 r. (sygn. akt II GSK 345/06) NSA wyjaśnił, że ograniczeniami swobody uznania administracyjnego są przesłanki sformułowane w art. 28 u.s.u.s. i w § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. W sytuacji, gdy strona wykaże, że istnieją ustawowe przesłanki umorzenia, aby uniknąć dowolności decyzji, organ musi wykazać przyczyny, dla których, mimo istnienia tych przesłanek, odmówił umorzenia, a w wywodach tych musi rozważyć zarówno ważny interes osoby zobowiązanej, jak i stan finansów ubezpieczeń społecznych. Prawidłowość tego działania podlega kontroli sądowej, w ramach której sąd ocenia, czy zgromadzony został wystarczający materiał dowodowy dla ustalenia istnienia (lub nieistnienia) przesłanek umorzenia oraz czy zgromadzony materiał został prawidłowo oceniony, a następnie, czy z oceny tej zostały wyciągnięte wnioski właściwe pod względem logicznym i pod względem prawnym (wyrok NSA z 16.02.2023 r., I GSK 1697/22, LEX nr 3519243).Stąd w tego typu sprawach z jednej strony bierz się pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej, a z drugiej strony stan finansów ubezpieczeń społecznych. Należy również w tym aspekcie zwrócić uwagę na uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 maja 2020 r., P 2/18, w który słusznie zauważono, że składki, w przeciwieństwie do podatków, nie zasilają budżetu państwa czy jednostek samorządu terytorialnego, których cała suma dochodów przeznaczana jest na wydatki, lecz wpływają bezpośrednio na konto Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Stanowią jeden z zasadniczych przychodów tego funduszu. Wywierają znaczący wpływ na jego kondycję finansową, która przekłada się na sytuację finansową ubezpieczonych, uprawnionych do wypłaty świadczeń. Natomiast ekwiwalentny charakter składki oznacza jej powiązanie ze wzajemnym świadczeniem ze strony funduszu. Nie jest to pełna ekwiwalentność o charakterze kapitałowym, lecz ustalona w ustawie z uwzględnieniem zasad równości i solidarności. W związku z tym nieuiszczanie składek przez płatników powoduje przerzucenie ciężaru wypłaty świadczeń na fundusz, a tym samym pośrednio na tych, którzy wywiązują się z ciążących na nich obowiązków (Wyrok WSA w Krakowie z 11.08.2023 r., I SA/Kr 462/23, LEX nr 3658757).
Nie należy także zapominać, że zarówno w przepisie art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., jak i w § 3 ust. 1 rozporządzenia, ze względu na zastosowaną w nich konstrukcję uznania administracyjnego, ważąc interes wnioskodawcy i systemu ubezpieczeń społecznych, organ może odmówić udzielenia umorzenia lub ulgi nawet w kwalifikującym się do nich przypadku. Jedynym warunkiem jest przeprowadzenie w sposób rzetelny postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie decyzji odmownej.
W niniejszej sprawie nie ma podstaw, aby twierdzić, że doszło do naruszenia przepisów postępowania - art. 7 i art. 77 k.p.a. Organy administracji publicznej w sposób prawidłowy przeprowadziły postępowanie administracyjne. Na jego podstawie doszedł do wniosku, że nie zostały przez skarżącego spełnione przesłanki, które decydowałyby o możliwości umorzenia należności z tytułu zaległych składek.
Umorzenie należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. jest możliwe jedynie wówczas, gdy ziści się jedna z przesłanek "całkowitej nieściągalności". W odniesieniu do skarżącego jednymi przesłankami prawdopodobnymi do zastosowania, są te określone w pkt. 3, 4a, 5 i 6 art. 28 ust. 3 u.s.u.s.
Zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. całkowita nieściągalność zachodzi, gdy nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa. Istotne jest, że ze sformułowania wyżej wymienionej okoliczności samo zakończenie działalności gospodarczej nie stanowi wystarczającej przesłanki do uznania, że były przedsiębiorca nie ma środków na spłatę zaległych należności publicznoprawnych. Organ trafnie zwrócił uwagę, że skarżący posiada majątek (świadczenie emerytalne), jak również następców prawnych. Stąd nie ma możliwości sięgnięcia po wyżej wskazana przesłankę. Trafnie bowiem w orzecznictwie zauważa się, że istnienie majątku, pozwalającego choćby w części pokryć składki jest przeszkodą dla wydania decyzji w przedmiocie umorzenia składek, stosownie do przepisu art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis art. 28 ust. 2 ustawy wymaga bowiem, aby zaistniała całkowita nieściągalność składek (wyrok NSA z 15.07.2008 r., II GSK 262/08, LEX nr 490628).
Nie zachodzi również przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., gdyż wysokość nieopłaconych składek przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.
Zgodnie z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. całkowita nieściągalność będzie miała miejsce wtedy, kiedy naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdzi brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Takie stwierdzenie nie nastąpiło.
Prawidłowo Organ rentowy stwierdził, że przesłanka opisana w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. również nie zachodzi - nie można bowiem jednoznacznie stwierdzić, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. W niniejszej sprawie postępowanie egzekucyjne od stycznia 2024r. jest skutecznie prowadzone – organ ściąga bowiem ze świadczenia emerytalnego skarżącego kwotę 284,99 zł. i od stycznia 2024r. została już wyegzekwowana kwota w wysokości 1109,15 zł. Należy wskazać, że w orzecznictwie przyjmuje się, że dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym (wyrok WSA w Krakowie z 11.08.2023 r., I SA/Kr 462/23, LEX nr 3658757). Należy również odkreślić, że należy uwzględnić sytuację rodzinną skarżącego, a mianowicie fakt, że skarżący ma dwóch synów, którzy są względem niego zobowiązani do alimentacji.
Przechodząc z kolei na grunt § 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne w niniejszej sprawie może mieć zastosowanie zarówno przesłanka określona w jego pkt 1, tj. gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych oraz w jego pkt 3, to jest istnienie przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Należy przy tym podkreślić, że zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w świetle art. 28 ust. 3a u.s.u.s. to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy (wyrok NSA z 20.02.2018 r., II GSK 1513/16, LEX nr 2478977). W tym zakresie przerzucony został więc na skarżącego ciężar dowodowy.
W odniesieniu do przesłanki określonej w pkt 1 należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał, aby opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby jego i jego rodzinę (skarżący wraz z żoną prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe) możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący pobiera świadczenie emerytalne 1699,59 zł brutto, z czego już po potrąceniu kwoty 284,99 zł netto wysokość świadczenia emerytalnego wynosi 1261,64 zł. Do tego małżonka skarżącego pobiera dodatek mieszkaniowy w wysokości 198,44 zł. Wskazane w oświadczeniu przez skarżącego wydatki rodziny wynoszą 2066 zł a więc nie pokrywają się z kwotą dochodów rodziny. W ramach tych wydatków mieści się również 306 zł, która to kwota spłacana jest z tytułu zaciągniętego kredytu w wysokości 4500 zł. Należy podkreślić, że konieczność spłaty zobowiązań cywilnoprawnych nie korzysta z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Aprobowanie takiej sytuacji byłoby nieuprawnionym uprzywilejowywaniem podmiotów prawa cywilnego kosztem Skarbu Państwa, czyli kosztem ogółu obywateli (Wyrok NSA z 23.06.2020 r., I GSK 291/20, LEX nr 3033064). Zgodnie z literalnym brzmieniem "niezbędne potrzeby życiowe" to takie, których zaspokojenie jest konieczne bądź też, których niezaspokojenie negatywnie (szkodliwie) wpłynie na byt zobowiązanego lub jego rodzinę. Przy czym wymaga podkreślenia, że niezbędne potrzeby życiowe należy rozumieć w sposób obiektywny, a nie poprzez subiektywne postrzeganie tych potrzeb przez skarżącego (Wyrok NSA z 4.01.2021 r., I GSK 593/20, LEX nr 3146500). Punktem odniesienia przy ocenie, czy spłata zadłużenia zagraża egzystencji strony, powinna być szczegółowa analiza określonego na ten czas minimum socjalnego oraz minimum egzystencji. Za ziszczenie się przesłanki określonej w powołanym ostatnio przepisie należy uznać taką sytuację, gdy warunki materialne osoby zobowiązanej powodują trwałe zagrożenie dalszej egzystencji (wyrok NSA z 8.08.2018 r., I GSK 1757/18, LEX nr 2547673). Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie trudna sytuacja skarżącego nie stanowi jednak przeszkody w dalszej spłacie zobowiązań względem organu. Wprawdzie wysokość dochodu skarżącego jest niewielka, ale nie uniemożliwiło to zaciągnięciu mu kredytu, który jak sam wskazuje spłaca. Wydatki, które wobec powyższego ponosi na codzienne życie rodziny są wyższe niż dochody rodziny, co czyni jego sytuację majątkową trudną do określeni, z uwagi na fakt niewskazywania innych źródeł dochodu. Stąd przedłożone oświadczenie nie jest wiarygodne. Pomimo więc potrącania przez organ kwoty tytułem egzekwowania należności z tytułu składek ze świadczenia emerytalnego, skarżący zdaniem Sądu nie udowodnił, że dochód rodziny po potrąceniu uniemożliwiają zaspokojenie niezbędnych potrzeb życiowych. Organ wskazał również, że wprawdzie dochód rodziny skarżącego jest niższy niż minimum socjalne, to jednak jest jednocześnie wyższe niż minimum egzystencji. Umorzenie zaś należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma mieć charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą.
Ocena możliwości umorzenia należności z tytułu składek jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, została również prawidłowo wyważona przez organ. W tym aspekcie należy stwierdzić, że okoliczność ta może zostać uwzględniona jedynie w sytuacji, gdy ma ona charakter pozbawiający zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. W przypadku gdy zobowiązany, mimo istnienia przewlekłej choroby, uzyskuje dochody wspomniana podstawa umorzenia nie ma zastosowania. W niniejszej sprawie skarżący uzyskuje dochód w postaci świadczenia emerytalnego. Skarżący nie legitymuje się orzeczeniem o niezdolności do pracy ani o znacznym stopniu niepełnosprawności. Skarżący przedłożył zaświadczenie, że cierpi na nadciśnienie samoistne, zaburzenia metabolizmu lipoprotein, inne zaburzenia przemiany węglowodanów, przepuklinę pachwinową oraz zaburzenia przemian puryn i pirymidyn. Żona skarżącego nie legitymuje się również znacznym stopniem niepełnosprawności i jest osoba samodzielną. Z zaświadczenia wynika jedynie, że cierpi na nadciśnienie, niereumatyczne choroby zastawki aortalnej i podwyższone stężenie glukozy we krwi. Trafnie zaznacza się w orzecznictwie, że nie każda choroba zobowiązanego umożliwia umorzenie zaległych składek, lecz tylko taka, która pozbawia go możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (wyrok NSA z 20.02.2018 r., II GSK 1513/16, LEX nr 2478977). Z kolei jak już zostało zaznaczone dochód skarżący w niniejszej sprawie otrzymuje, co więcej nawet będąc na emeryturze skarżący czy jego żona mogą podjąć dodatkowa pracę dostosowaną do swojego stanu zdrowia, a polepszająca ich sytuacje majątkową. Należy również zaznaczyć, że wskazane choroby skarżącego i jego żony nie są na tyle ciężkie, aby jednocześnie koszty ich leczenie pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych przy jednoczesnej spłacie należności z tytułu składek.
W konsekwencji uznać należy, że w rozpatrywanej sprawie, organ prawidłowo przeanalizował i uwzględnił stan majątkowy, sytuację ekonomiczną, rodzinną, a także zdrowotną skarżącego oraz jego żony wskazując, z jakich powodów odmówił umorzenia zaległych składek. Prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające z uwzględnieniem reguł w nim obowiązujących, a w szczególności z poszanowaniem art. 7, art. 11, art. 77 i art. 80 k.p.a. Organ ustosunkował się do wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów podnoszonych przez skarżącego w toku postępowania, a także ocenił zebrany materiał dowodowy w sposób kompletny, zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czyniąc tym samym zadość art. 107 § 3 k.p.a. W sprawie ocena dokonana przez organ mieściła się w ramach przyznanego organom uznania administracyjnego. Wynik tej oceny, mimo że niezgodny z oczekiwaniami skarżącego, nie może oznaczać, że przeprowadzone postępowanie było niezgodne z obowiązującymi przepisami.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, o czym orzeczono w sentencji wyroku.