III SA/Kr 936/20
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę na decyzję odmawiającą umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna, uznając brak przesłanek do umorzenia mimo trudnej sytuacji skarżącego.
Skarżący domagał się umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna, powołując się na problemy zdrowotne i konieczność opieki nad matką. Organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny uznały, że mimo trudnej sytuacji materialnej i zdrowotnej skarżącego, nie zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności" wymagane do umorzenia należności zgodnie z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Sąd podkreślił, że skarżący nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, a jego stan zdrowia nie wyklucza podjęcia pracy zarobkowej, nawet w warunkach pracy chronionej.
Sprawa dotyczyła wniosku o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna, który został orzeczony do zwrotu w kwocie 3.268,60 zł wraz z odsetkami. Skarżący, 55-letni mężczyzna, powoływał się na problemy zdrowotne (choroby przewlekłe, konieczność leczenia i rehabilitacji) oraz konieczność sprawowania opieki nad chorą matką, co uniemożliwia mu podjęcie pracy zarobkowej. Organy administracji dwukrotnie odmówiły umorzenia, uznając, że sytuacja skarżącego nie ma charakteru "szczególnego" i "nadzwyczajnego", a istnieje realna szansa na poprawę jego sytuacji materialnej (np. poprzez uzyskanie renty) lub zdrowotnej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że przepis art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi wyjątek od zasady zwrotu nienależnie pobranych świadczeń i może być stosowany jedynie w "szczególnie uzasadnionych okolicznościach", które mogłyby prowadzić do naruszenia godności człowieka lub uniemożliwić funkcjonowanie na poziomie minimum egzystencji. Sąd stwierdził, że skarżący, mimo problemów zdrowotnych, nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności lub niezdolności do pracy, a jego stan zdrowia nie wyklucza podjęcia zatrudnienia, nawet w warunkach pracy chronionej. Ponadto, sąd zauważył, że skarżący ma inne siostry, które mogą pomagać w opiece nad matką, a jego schorzenia nie uniemożliwiają całkowicie podjęcia pracy. Sąd uznał, że trudna sytuacja majątkowa i zdrowotna skarżącego, połączona z opieką nad matką, nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia należności, zgodnie z zasadą subsydiarności prawa socjalnego. Postępowanie dowodowe zostało uznane za wyczerpujące, a wnioski organów za nie-dowolne.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, trudna sytuacja materialna i zdrowotna skarżącego, połączona z opieką nad matką, nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń, jeśli skarżący posiada obiektywną zdolność do pracy i uzyskiwania dochodu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przepis art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych wymaga "szczególnie uzasadnionych okoliczności", które mogłyby prowadzić do naruszenia godności człowieka lub uniemożliwić funkcjonowanie na poziomie minimum egzystencji. Skarżący, mimo problemów zdrowotnych, nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, a jego stan zdrowia nie wyklucza podjęcia pracy zarobkowej, nawet w warunkach pracy chronionej. Opieka nad matką nie pozbawia go całkowicie możliwości zarobkowania, a zasada subsydiarności prawa socjalnego wymaga, aby osoby zdolne do pracy starały się o dochód.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (18)
Główne
u.ś.r. art. 30 § ust. 9
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Przepis stanowi wyjątek od zasady zwrotu świadczeń, wymaga "szczególnie uzasadnionych okoliczności" dotyczących sytuacji rodziny, które mogą uzasadniać umorzenie, odroczenie lub rozłożenie na raty. Stosowany na zasadzie uznania administracyjnego, ale nie dowolności. Wymaga oceny ryzyka obniżenia standardu życia poniżej minimum egzystencji.
Pomocnicze
u.ś.r. art. 30 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 9
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 11
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 61 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 15
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 127 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
P.u.s.a. art. 1
Prawo o ustroju sądów administracyjnych
P.p.s.a. art. 134 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
P.p.s.a. art. 250 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu art. 21 § ust. 1 pkt 1 lit. c
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy administracji prawidłowo oceniły, że sytuacja skarżącego nie spełnia kryteriów "szczególnie uzasadnionych okoliczności" dla umorzenia należności. Skarżący posiada obiektywną zdolność do pracy, a jego stan zdrowia nie wyklucza zatrudnienia. Postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone prawidłowo, a wnioski organów nie były dowolne.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1, 80, 8, 107 § 3, 9, 11, 138 § 2, 61 § 1, 15 w zw. z 127 § 2 k.p.a.) przez niewyczerpujące zebranie materiału dowodowego, nienależyte uzasadnienie i brak rozpoznania sprawy. Błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Godne uwagi sformułowania
"szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny" "następstwa niedające się pogodzić z zasadą ochrony godności człowieka" "uniemożliwienie rodzinie świadczeniobiorcy funkcjonowania na poziomie minimum egzystencji" "zasada subsydiarności" "nie można uznać za dowolne"
Skład orzekający
Maria Zawadzka
przewodniczący sprawozdawca
Hanna Knysiak-Sudyka
sędzia
Ewa Michna
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanek umorzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych na podstawie art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zwłaszcza w kontekście oceny \"szczególnie uzasadnionych okoliczności\" i zdolności do pracy."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skarżącego i jego stanu zdrowia oraz opieki nad matką. Ocena "szczególnie uzasadnionych okoliczności" jest uznaniowa i zależy od konkretnych faktów.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa pokazuje, jak sądy interpretują przepisy dotyczące umorzenia długów publicznych w sytuacjach trudnych życiowo, ale jednocześnie podkreśla znaczenie zdolności do pracy i zasady subsydiarności.
“Czy choroba i opieka nad matką zwalniają z obowiązku zwrotu zasiłku? Sąd wyjaśnia.”
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Kr 936/20 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2021-01-25 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2020-08-19 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Ewa Michna Hanna Knysiak-Sudyka Maria Zawadzka /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Sygn. powiązane I OSK 1273/21 - Wyrok NSA z 2023-08-24 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2020 poz 111 Art. 30 ust. 9 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Hanna Knysiak – Sudyka Sędzia WSA Ewa Michna po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 25 stycznia 2021 r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 9 czerwca 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna I. oddala skargę, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz radcy prawnego K. G. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu Uzasadnienie Decyzją z dnia 9 czerwca 2020 r., sygn. akt [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia 14 lutego 2020 r. nr [...] w sprawie odmowy umorzenia nienależnie pobranego przez W. S. (dalej: skarżący) zasiłku dla opiekuna. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Prezydent Miasta ostateczną decyzją z [...] 2018 r. nr [...] określił skarżącemu, jako nienależnie pobrany zasiłek dla opiekuna wypłacony w okresie od 21 lutego 2018 r. do 31 sierpnia 2018 r. na podstawie decyzji Prezydenta Miasta z dnia [...] 2014 r. nr [...] w wysokości 3.268,60 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości 107,01 zł oraz zobowiązał skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 29 listopada 2018r. do dnia spłaty należności. W dniu 17 lipca 2019 r. skarżący zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna. W wyniku rozpatrzenia wniosku z dnia 16 września 2019 r. nr [...] Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił skarżącemu umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna uznając, że w sprawie nie zachodzą żadne przesłanki, które pozwalałyby na przyjęcie "szczególności" sytuacji rodziny. Na skutek odwołania skarżącego decyzją z [...] 2019 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło w całości zaskarżoną decyzję organu l instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium stwierdziło, że skarżący we wniosku o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna skarżył się na problemy zdrowotne i dochodowe po wypadku, który pozbawił go możliwości wykonywania czynności zarobkowych. Z kolei organ l instancji nie przeprowadził żadnego postępowania dowodowego w celu ustalenia jego sytuacji zdrowotnej ograniczając się jedynie do stwierdzenia, że nie legitymuje się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Ponownie rozpoznając sprawę, Prezydenta Miasta decyzją z dnia [...] 2020 r. ponownie odmówił skarżącemu umorzenia nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna. W uzasadnieniu tejże decyzji zwrócono uwagę, iż podczas ponownego rozpatrywania sprawy wzięto pod uwagę przesłanki podniesione przez organ odwoławczy i dokonano ponownej analizy sprawy skarżącego. Pismem z dnia 31 grudnia 2019 r. skarżący został wezwany do uzupełnienia wniosku o umorzenie nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna do dostarczenia dokumentów potwierdzających stan zdrowia (dokumenty potwierdzające pozostawanie w stałym leczeniu i rehabilitacji), dokumentu potwierdzającego złożenie wniosku o ustalenie grupy inwalidzkiej (stopnia niepełnosprawności), rachunków i faktur potwierdzających wydatki związane z leczeniem i rehabilitacją oraz innych dowodów dokumentujących sytuację rodzinną, dochodową i zdrowotną. W dniu 24 stycznia 2020 r. skarżący zgłosił się na wezwanie i dostarczył dokumenty potwierdzające pozostawanie w leczeniu specjalistycznym w okresie od lipca 2017 r. do sierpnia 2018 r. oraz zaświadczenie lekarza specjalisty chorób wewnętrznych informujące, że jest on objęty leczeniem z powodu chorób przewlekłych w trakcie leczenia, diagnostyki i okresowej rehabilitacji, zalecany jest oszczędzający tryb życia. Skarżący złożył oświadczenie, że rachunków i faktur związanych z leczeniem i rehabilitacją nie posiada, nie złożył wniosku o ustalenie grupy inwalidzkiej ponieważ nie zakończył badań diagnostycznych i rehabilitacji której termin przypada na marzec 2020 r. Ponadto w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego ustalono, że skarżący jest osobą w wieku aktywności zawodowej, ma 55 lat, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka u matki i nie ponosi wydatków z tytułu utrzymania mieszkania. Ponadto ustalono, że skarżący figuruje w rejestrze osób korzystających z pomocy społecznej - przyznane mu zostało świadczenie niepieniężne w formie opału na zimę oraz zasiłek celowy w kwocie 200 zł jednorazowo z przeznaczeniem na dofinansowanie do zakupu rozpałki drewnianej, odzieży, obuwia i środków higieny osobistej. Organ na podstawie zgromadzonej dokumentacji wywiódł, iż obecna sytuacja majątkowa skarżącego ma charakter czasowy i istnieje realna szansa na jej zmianę (np. w przypadku uzyskania renty z tytułu niezdolności do pracy) lub w wyniku rehabilitacji polepszenie stanu zdrowia, który umożliwi skarżącemu podjęcie zatrudnienia chociażby w warunkach pracy chronionej. Stwierdzono, że na dzień wydania decyzji organu pierwszej instancji skarżący nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o niepełnosprawności, potwierdzającym, że jest czasowo lub trwale niezdolny do pracy. Ponadto nadal ma zarejestrowaną pozarolniczą działalność gospodarczą, którą może odwiesić w przypadku polepszenia stanu zdrowia. Podkreślono, że stan zdrowia skarżącego pozwala mu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką ponieważ obecnie ubiega się w tutejszym ośrodku o przyznanie Specjalnego Zasiłku Opiekuńczego. Uznano, że nie zachodzą żadne przesłanki, które pozwalałyby na przyjęcie "szczególności" sytuacji rodziny. W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący podniósł, że zaskarżona decyzja w jego ocenie jest niedokładna i nie odnosi się do przedstawionej w oświadczeniu z 24 stycznia 2020 r. treści opisującej w sposób szczegółowy jego sytuację rodzinną i finansową oraz przyczyny jej powstania i trwania do chwili obecnej. Skarżący zwrócił uwagę, iż został w decyzji określony jako osoba aktywna zawodowo, ale przyczyną dla której nie może podjąć pracy zarobkowej, a która nie została uwzględniona jest konieczność sprawowania opieki nad matką. Również z tego powodu zawiesił działalność gospodarczą. Jak zaznaczył, złożył do MOPS wniosek o przyznanie świadczenia opiekuńczego w związku z opieką nad matką. Obecnie jest wyłącznie na jej utrzymaniu i dlatego nie posiada rachunków i faktur za leki i innych ponieważ nie ma możliwości ich wykupienia. Zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia powołując się na treść art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych podkreśliło wyjątkowy charakter tej instytucji oraz uznaniowy charakter rozstrzygnięcia. Uznając, że postępowanie dowodowe w sprawie zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy stwierdzono, że organ l instancji wydał słuszne rozstrzygnięcie w sprawie, ponieważ wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej, rodzinnej i zdrowotnej, a wyciągniętych na tej podstawie wniosków przez organ pierwszej instancji nie można uznać za dowolne. Zdaniem organu argumentacja strony, jak również podnoszone przez niego okoliczności nie uzasadniają uwzględnienia zgłoszonego wniosku, gdyż okoliczności tych w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie można zakwalifikować jako szczególnych i nadzwyczajnych. Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, w której zarzucił: 1. naruszenie przepisów postępowania, mającą istotny wpływ na wynik sprawy a) art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a, polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i wyjaśnieniu sprawy; b) art. 8 i 107 § 3 k.p.a, przez nienależyte uzasadnienie zaskarżonej decyzji z uwagi na zawarcie w nim zbyt ogólnych twierdzeń, co uniemożliwia dokonania kontroli zaskarżonej decyzji w szczególności nie wyjaśnienie w sposób dostateczny dlaczego organ II instancji uznał za słuszne twierdzenia organu I instancji; c) art. 9 i 11 k.p.a., poprzez niedostateczne wyjaśnienie podstaw i przesłanek utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji. d) art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kpa., poprzez jego niezastosowanie i wadliwe przyjęcie, iż w niniejszej sprawie organ I instancji w sposób wyczerpujący ustalił zakres sprawy, zgodnie z naczelnymi zasadami postępowania administracyjnego, podczas gdy już sama okoliczność przeprowadzenia postępowania nieuwzględniającego żądania skarżącej i tym samym nieustalenia przedmiotu sprawy, stanowi rażące naruszenie art. 61 § 1 k.p.a., i w konsekwencji nierozpoznanie istoty sprawy, co w pełni, uzasadniała uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, czego jednakże organ odwoławczy wadliwie nie ustalił; e) art. 15 w zw. 127 § 2 k.p.a., poprzez brak rozpoznania sprawy dwukrotnie, poprzez organ odwoławczy, który nie przeprowadził żadnych czynności, przyjmując za własne ustalenia poczynione przez organ I instancji w niniejszym postępowaniu, jak i postępowaniu przeprowadzonym z urzędu przez organ I instancji co w konsekwencji doprowadziło do braku ustalenia prawidłowego przedmiotu sprawy, zgodnego z wnioskiem skarżącej, podczas gdy samodzielne przeprowadzenie postępowania odwoławczego przez SKO umożliwiłoby ustalenie żądania skarżącej i przedmiotu sprawy i stwierdzenie tym samym wadliwości rozstrzygnięcia organu I instancji, czemu organ odwoławczy uchybił; 2. naruszenie przepisów prawa materialnego tj. a) art. 30 ust. 9 ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003 r., o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.) zwana dalej "u.ś.r." poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W piśmie procesowym z 13 listopada 2020 r. pełnomocnik skarżącego zawarł wnioski dowodowe, przedstawiając jednocześnie kserokopie dokumentów, które jego zdaniem świadczą o tym, że: skarżący sprawuje opiekę nad matką, która jest w złym stanie zdrowia; w rzeczywistości nie prowadzi działalności gospodarczej; skarżący jest w złym stanie zdrowia i pozostaje w stałym leczeniu; jego schorzenia mają charakter przewlekły. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoją dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. 2019 r., poz. 2167) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a.". Dokonując kontroli zaskarżonego aktu prawnego, zgodnie z powołanymi wyżej przepisami stwierdzić należy, że skarga nie jest zasadna. Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie pod względem legalności była opisana powyżej decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 9 czerwca 2020 r., utrzymująca w mocy decyzję Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej działającego z upoważnienia Prezydenta Miasta z dnia [...] 2020 r. nr [...] odmawiającą umorzenia nienależnie pobranego przez skarżącego zasiłku dla opiekuna. Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Skarżący ostateczną decyzją Prezydenta Miasta z [...] 2018 r. nr [...] został zobowiązany do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla opiekuna w wysokości 3268,60 wraz z odsetkami za zwłokę. Tym samym organy w kontrolowanym postępowaniu nie były uprawnione do ponownego badania czy wspomniane świadczenie jest nienależnie pobrane, a jedynie do dokonania oceny, czy zachodzą przesłanki do umorzenia tego świadczenia. Materialnoprawną podstawą decyzji wydanych w postępowaniu wywołanym wnioskiem skarżącego z 17 lipca 2019 r., stanowił powołany przez organy art. 30 ust. 9 u.ś.r. Zgodnie z jego treścią organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Wykładnia art. 30 ust. 9 u.ś.r. – jak wskazał NSA w wyroku z 8 marca 2013 r., I OSK 1659/12 - prowadzi do następujących wniosków: Po pierwsze, powyższy przepis jest wyjątkiem od zasady, ustanowionej w art. 30 ust. 1 w związku z ust. 2 u.ś.r., w myśl której w państwie praworządnym regułą jest obowiązek zwrotu świadczenia publicznego, które zostało pobrane przez jednostkę mimo braku uprawnienia do pobrania danego świadczenia; rozkładanie płatności na raty, odraczanie jej terminu czy – w szczególności – umarzanie nienależnie pobranego świadczenia powinny być zatem środkami stosowanymi wyjątkowo i niedopuszczalna jest w tym zakresie wykładnia rozszerzająca. Po drugie, z kompetencji, o których mowa w analizowanym przepisie u.ś.r., organ administracji może skorzystać jedynie wówczas, gdy stwierdzi, że po stronie osoby, która nienależnie pobrała świadczenie rodzinne, zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny"; z uwagi na cel wyjątkowej regulacji ustanowionej w art. 30 ust. 9 u.ś.r. chodzi tu przede wszystkim o sytuację, w której zachodzi duże prawdopodobieństwo, że natychmiastowa egzekucja nienależnie pobranego świadczenia mogłaby spowodować następstwa niedające się pogodzić z zasadą ochrony godności człowieka, w szczególności poprzez uniemożliwienie rodzinie świadczeniobiorcy funkcjonowania na poziomie minimum egzystencji. Po trzecie, z kompetencji, o których mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r., organ administracji korzysta na zasadzie tzw. uznania administracyjnego. Nie oznacza to dowolności. Postępowanie dowodowe, a także uzasadnienie decyzji powinny koncentrować się na ustaleniu, czy po stronie rodziny świadczeniobiorcy rzeczywiście zachodzą "szczególnie uzasadnione okoliczności" – to znaczy czy istnieje ryzyko, że bezzwłoczna egzekucja nienależnie pobranego świadczenia doprowadzi do obniżenia standardu życia poniżej poziomu minimum egzystencji. Jeżeli organ uzna, że w danym przypadku istnieje takie ryzyko, to powinien w dalszej kolejności ustalić, czy wystarczające jest rozłożenie płatności na raty, ewentualnie odroczenie terminu płatności, czy też zachodzi rzeczywista potrzeba umorzenia nienależnie pobranych płatności. Ocena legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył zasady swobodnej oceny dowodów (por. wyrok NSA z 8 maja 2002 r., sygn. akt SA/Sz 2548/00). Kontrola sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy zgodnie z obowiązkami nałożonymi na organy administracji w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. W sytuacji, w której organy pomocy społecznej wyjaśnią wszelkie okoliczności sprawy istotne dla jej rozstrzygnięcia i w sposób przekonujący uargumentują swoją decyzję wydaną w ramach przysługującego im uznania, to sąd administracyjny nie ma podstaw do zakwestionowania takiej decyzji i oceny jej słuszności (por. wyroki NSA z 9 grudnia 2010 r., I OSK 1156/10, z 11 grudnia 2013 r., I OSK 3119/12). Wbrew przekonaniu strony skarżącej zebrany w sprawie materiał dowodowy nie daje podstaw do zakwestionowania stanowiska zajętego przez organy obu instancji. W rozpoznawanej sprawie Kolegium wykazało, dlaczego uznało poprawność przeprowadzonego przez organ I instancji postępowania wyjaśniającego. Z akt sprawy wynika, że skarżący ma 55 lat, jest bezdzietnym kawalerem i jest na utrzymaniu matki. Strona nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, ani o niezdolności do pracy. Biorąc pod uwagę dokumenty przedłożone przez skarżącego w postępowaniu administracyjnym organy w swej ocenie uwzględniły, że pozostaje on w stałym leczeniu specjalistycznym i że cierpi na choroby przewlekłe. W sposób uprawiony uznały jednak, że rodzaj tych schorzeń nie wyklucza podjęcia przez skarżącego pracy zarobkowej. Organy nie zakwestionowały trudnej sytuacji strony, lecz stanęły na stanowisku, że nie można jej przypisać charakteru stałego. Uznano też, że ze względu na wiek skarżącego istnieje realna szansa, że w będzie mógł spłacić zadłużenie. Organy nie kwestionowały, że skarżący opiekuje się matką, która wymaga pomocy. Nie mniej jednak słusznie przyjęto, że jeżeli jest on w stanie sprawować opiekę nad chorą matką to z pewnością – nawet mając problemy ze zdrowiem – jest w stanie podjąć pracę zarobkową, choćby w warunkach pracy chronionej. Jeszcze raz podkreślić należy, że skarżący nie legitymuje się żadnym orzeczeniem o niepełnosprawności, ani też niezdolności do pracy. Ponadto skarżący - jak sam stwierdził w piśmie z 20 stycznia 2020 r. – ma jeszcze 2 siostry, gdzie przynajmniej jedna z nich okresowo zajmowała się matką. W ocenie Sądu brak jest podstaw do przyjęcia, że skarżący z uwagi na potrzebę opieki nad matką jest całkowicie pozbawiony możliwości zarobkowania. Z akt sprawy nie wynika też aby mimo znacznego stopnia niepełnosprawności matki skarżący miał aktualnie ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. Również charakter jego schorzeń (ortopedyczne, reumatologiczne, zwyrodnienia wielostawowe i żylaki kończyn dolnych) nie wskazuje, że nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Zadaniem organów było ustalenie, czy w przypadku skarżącego nie zachodzą "szczególne okoliczności dotyczące sytuacji rodziny", o których mówi art. 30 ust. 9 u.ś.r., uprawniające organ do m.in. umorzenia należności. W ocenie Sądu organ prawidłowo więc uznał, że występowanie samej trudnej sytuacji majątkowej skarżącego będącego na utrzymaniu matki, którą się opiekuje ale zdolnego do pracy, przy uwzględnieniu rodzaju jego schorzeń nie stanowi wystarczającej przesłanki do umorzenia nienależnie pobranych świadczeń. Takimi szczególnymi okolicznościami mogą być wypadki losowe - klęska żywiołowa, ciężka choroba, ale i splot różnych okoliczności, składające się na "okoliczności szczególne" (por. wyrok WSA w Gdańsku z 5 kwietnia 2013 r., III SA/Gd 30/13). Niezasadne byłoby bowiem przyznawanie umorzenia osobom, które co prawda znajdują się w trudnej sytuacji ale posiadają obiektywną zdolność do pracy i do uzyskiwania dochodu pozwalającego na zapewnienie utrzymania, kłóciłoby się to bowiem z fundamentalną dla prawa socjalnego zasadą subsydiarności. Przyjąć należy, iż wydanie zaskarżonej decyzji zostało poprzedzone wyczerpującym postępowaniem dowodowym. Jednocześnie Sąd stwierdza, że kserokopie dokumentacji medycznej skarżącego przedstawione w toku postepowania sądowego potwierdzają okoliczności, które były znane organowi (por. karta 45a-46 akt adm.) przed wydaniem rozstrzygnięcia i zostały one poddanie ocenie, co znalazło odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji organu. Również pozostałe okoliczności, które podnoszono w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego z 13 listopada 2020 r. tj. okoliczność, że matka skarżącego wymaga opieki i korzysta w tym zakresie z pomocy skarżącego oraz fakt, że skarżący nie uzyskuje dochodu z działalności gospodarczej zostały uwzględnione przez organy i poddane ocenie. Wobec powyższego Sąd uznał, że zebrany materiał dowodowy nie dawał żadnych podstaw do stwierdzenia, iż organy uchybiły swym powinnościom w toku przeprowadzonego postępowania administracyjnego, wynikającym z art. 7, 8 § 1, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Wniosek skarżącego został rozpatrzony przy uwzględnieniu przedstawionej przez niego sytuacji materialnej, rodzinnej i zdrowotnej. Wyciągniętych przez organy wniosków nie można uznać za dowolne, a uzasadnień wydanych decyzji za niespełniających wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Na tle zgromadzonego materiału - wg stanu faktycznego istniejącego na dzień wydawania zaskarżonej decyzji - w żaden sposób nie można było wykazać, że skarżący znajduje się w sytuacji szczególnej, uzasadniającej umorzenie należności w całości. W tym stanie rzeczy, skoro zaskarżone rozstrzygnięcie nie naruszało prawa, Sąd - na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postepowaniu przed sądami administracyjnymi - orzekł jak w pkt I wyroku. Rozstrzygnięcie o przyznanym pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzeniu (pkt II wyroku) znajduje uzasadnienie w dyspozycji art. 250 § 1 P.p.s.a. w zw. z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 68).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI