III SA/KR 910/20

III SA/Kr 910/20 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2021-02-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-08-17
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Hanna Knysiak-Sudyka
Maria Zawadzka /przewodniczący sprawozdawca/
Renata Czeluśniak
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1499/21 - Wyrok NSA z 2023-08-29
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 1507
Art. 8, art. 41
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej - teskt jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Hanna Knysiak - Sudyka Sędzia WSA Renata Czeluśniak po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 lutego 2021 r. sprawy ze skargi A. N. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 kwietnia 2020 r., nr [...] w przedmiocie przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup karty KKM 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat M. P-G. wynagrodzenie w kwocie 240 (dwieście czterdzieści) złotych, powiększone o należną stawkę podatku od towarów i usług, tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 30 kwietnia 2020 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta z dnia [...] 2020 r. nr [...] orzekającą o odmowie przyznania A. N. (dalej: skarżąca) zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup karty KKM w lipcu i sierpniu 2020 r. dla M. N.
Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Decyzją organu I instancji z [...] 2020 r. orzeczono jak powyżej. Na skutek wniosku skarżącej z 17 lutego 2020 r. o udzielenie jej pomocy min. poprzez przyznanie jej zasiłku z przeznaczeniem na zakup karty KKM w miesiącu lipcu i sierpniu 2020 r. dla syna organ pierwszej instancji przeprowadził wywiad środowiskowy i ustalił, że skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem M. Wspólnie zamieszkują rodzice strony, którzy prowadzą jednak osobne gospodarstwo domowe. W styczniu 2020 r. skarżąca utrzymywała się z zasiłku rodzinnego na syna (124 zł), alimentów na syna (800 zł), alimentów na siebie (400 zł) oraz świadczenie wychowawcze (500 zł), które jednak jest nie wliczane do dochodu rodziny. Łączny dochód rodziny wynosi 1.324 zł i przekroczył kryterium dochodowe uprawniające do świadczeń z pomocy społecznej. Organ I instancji podniósł również, że skarżąca jest w wieku aktywności zawodowej, ale nie jest zarejestrowana w Grodzkim Urzędzie Pracy informując, że jest niezdolna do pracy, co potwierdza zaświadczenie lekarskie z 7 stycznia 2020 r.
Uzasadniając swoje stanowisko organ I instancji powołując się na orzecznictwo sądowe stwierdził, że specjalny zasiłek celowy specjalny powinien być traktowany jako wyjątkowa i szczególna pomoc doraźna na konkretny cel bytowy. Pomoc ze środków pomocy społecznej nie powinna stanowić stałego i wyłącznego źródła utrzymania dla osób i rodzin posiadających własne zasoby i możliwości, choćby były one umiarkowane i ograniczone. Podkreślono, że rodzina jest objęta świadczeniami finansowymi z MOPSu od 2010 r. W ocenie organu sytuacja rodziny skarżącej nie może zostać uznana za szczególnie uzasadniony przypadek. Organ I instancji przyjął, że zakup miesięcznego biletu KKM dla syna skarżącej w miesiącu lipcu i sierpniu 2020 r. nie jest niezbędną potrzebą bytową dla rodziny skarżącej, ponieważ w okresie wakacyjnym dziecko nie wymaga codziennego, systematycznego przemieszczania się. Również sytuacja zdrowotna M. nie wymaga codziennego poruszania się komunikacją miejską.
Po rozpoznaniu odwołania skarżącej zaskarżoną decyzją SKO utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W motywach rozstrzygnięcia powołując się na treść art. 8 i art. 41 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2019 r., poz. 1507 ze zm.) dalej: "u.p.s." organ odwoławczy stwierdził, że dochód rodziny skarżącej przekracza kryterium dochodowe dla osoby gospodarującej w rodzinie, wynoszącego zgodnie art. 8 ust. 1 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej 528 zł. Tym samym jej wniosek mógł zostać rozpoznany wyłącznie na podstawie przepisu art. 41 ustawy o pomocy społecznej jako podanie o przyznanie zasiłku celowego specjalnego. Organ odwoławczy podkreślił uznaniowy charakter decyzji o przyznanie przedmiotowego zasiłku oraz wyjątkowy charakter tej formy pomocy. Stwierdzono, że organ I instancji działając w ramach uznania administracyjnego wyjaśnił sytuację rodziny skarżącej oraz trafnie wskazał wyraźnie powody zajętego stanowiska i wydanego rozstrzygnięcia.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżyła ww. decyzję i wniosła o:
podjęcie kroków kontrolnych w MOPS, SKO jak i w Urzędzie Miasta,
przekazanie wszystkich moich akt spraw do Prokuratura Generalnego na skutek notorycznego przekraczania uprawnień zarówno przez urzędników MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta) jak i SKO (w tym brak przestrzegania RODO),
zmianę decyzji MOPS i SKO (ale nie przekazywanie kolejny raz tej sprawy do rozpatrzenia przez Organ I instancji) lecz zasądzenie przez WSA od MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta ) zasiłku okresowego dla mnie i syna,
zwrot środków od MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta) poniesionych na skutek zapożyczania się na życie z powodu braku pomocy z MOPS od 2018r.,
- całościowe pokrycie kosztów mojego i syna leczenia (ale nie w DPS-ie, ZOL-u czy też zakładzie psychiatrycznym) przez MOPS (działającego z up. Prezydenta Miasta),
- przyznanie pełnomocnika z urzędu (w załączeniu druk PPF-zał. 1).
W uzasadnieniu skargi powołała się min. na swoją ciężką sytuację życiową w tym coraz większe problemy zdrowotne, z którymi się boryka. Podała, że z uwagi na niezdolność do pracy stwierdzoną zaświadczeniem lekarskim nie jest w stanie zarejestrować się u urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Zakwestionowała stanowisko organów jakoby odmawiała współpracy w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej. Podała, że trudna sytuacja jej rodziny uzasadnia zaistnienie przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku".
W piśmie precyzującym skargę z 18 stycznia 2021 r. pełnomocnik skarżącej zarzuciła:
- naruszenie art. 7 w zw. z art. 75 § 1 w zw. z art. 77 § 1 K.p.a. przejawiające się w zaniechaniu przez organy administracyjne przeprowadzenia dowodów z przedłożonych do akt sprawy przez skarżącą dokumentów, z których wynika, że skarżąca współpracuje z organami administracyjnymi i przedstawia zaświadczenia lekarskie oraz dokumenty z urzędy pracy, z których wynikają okoliczności uzasadniające przyznanie zasiłku specjalnego celowego, w konsekwencji czego - wbrew zasadzie prawdy obiektywnej - organy nie odtworzyły w pełni poprawnie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy w zakresie, w jakim uzasadniałoby
to odmowę przyznania zasiłku specjalnego celowego;
- naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynika sprawy,
tj. art. 41 w zw. z art. 11 ust. 2 w zw. z art. 7 pkt 1, 4 i 6 u.p.s. na skutek odmowy przyznania zasiłku specjalnego celowego skarżącej, podczas gdy z akt sprawy
wynika, że sytuacja majątkowa rodziny skarżącej jest trudna, co zostało
również wprost stwierdzone w innych decyzjach wydanych w sprawach
skarżącej, skarżąca bez swojej winy pozostaje osobą bezrobotną oraz
przewlekle choruje, w związku z czym w przedmiotowej sprawie zachodzi ustawowo opisany szczególnie uzasadniony przypadek uprawniający do otrzymania zasiłku specjalnego celowego, a jednocześnie skarżącej nie można postawić zarzutu braku współpracy z organami administracyjnymi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. Nr 2325 ze zm.) sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego. Oznacza to, że nie każde naruszenie przepisów prawa będzie uzasadniało uwzględnienie wniesionej skargi do sądu administracyjnego, a jedynie takie, które będzie miało znaczenie dla kontrolowanego rozstrzygnięcia.
Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 tej ustawy. Zgodnie z tą regulacją sądy rozpoznając skargi nie są związane ich zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego rozstrzygnięć organów administracji publicznej. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego.
Kontrola legalności zaskarżonej decyzji przeprowadzona w tak określonych granicach wykazała, że odpowiada ona wymogom prawa.
Istota sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia, czy organy obu instancji słusznie uznały, że w przedmiotowej sprawie brak było podstaw do przyznania skarżącej zasiłku celowego specjalnego z przeznaczeniem na zakup karty KKM dla jej syna.
Zgodnie z treścią art. 41 pkt. 1 u.p.s. w szczególnie uzasadnionych przypadkach osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi. A zatem do możliwości przyznania ww. formy pomocy konieczne jest spełnienie dwóch warunków: przekroczenie kryterium dochodowego oraz zaistnienie "szczególnie uzasadnionego przypadku".
W orzecznictwie sądowym "szczególnie uzasadniony przypadek" oznacza przypadek wyrazisty, odbiegający od sytuacji osób spełniających kryteria dochodowe (wyrok WSA w Gliwicach z 15.04.2008 r., IV SA/Gl 155/07, LEX nr 509368). Przypadek ten musi być na tyle wyrazisty i odbiegający od sytuacji innych osób znajdujących się w trudnym położeniu, że uzasadnia przyznanie pomocy z uwagi na okazjonalność, nadzwyczajność występującego zdarzenia, które jest na tyle dotkliwe w skutkach, że dana osoba nie jest w stanie sobie z nim poradzić, nawet przy uwzględnieniu możliwości ludzkiej zapobiegliwości (wyrok WSA w Krakowie z 25.01.2012 r., III SA/Kr 401/11, LEX nr 1114175). Zdaniem NSA "szczególnie uzasadniony przypadek" to taka sytuacja życiowa osoby lub rodziny, która ponad wszelką wątpliwość, bez konieczności wnikliwych zabiegów interpretacyjnych istniejącego stanu rzeczy, pozwala stwierdzić, że tak drastyczne, tak dotkliwe w skutkach i ingerujące w plany życiowe zdarzenia nie należą do zdarzeń codziennych ani do zdarzeń nadzwyczajnych (wyrok NSA z 12.05.2011 r., I OSK 164/11, LEX nr 1080954).
W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie organy obu instancji słusznie uznały, że materiał dowodowy sprawy nie pozwala na przyjęcie, aby taki szczególnie uzasadniony przypadek wystąpił w stosunku do skarżącej.
Rozpoznając sprawę organy obu instancji zasadnie ustaliły, że kryterium dochodowe na osobę w rodzinie zostało w przypadku skarżącej przekroczone albowiem ustalono, że dochód na rodzinę skarżącej obliczono na kwotę 1.324 zł.
Odnośnie sytuacji życiowej skarżącej organy przyznały, że jest ona trudna. Skarżąca utrzymuje się z zasiłków i alimentów. Ma na utrzymaniu dorastającego syna, zgodnie z zaświadczeniem lekarskim jest osobą niezdolną do pracy, pozostaje w stałym leczeniu z powodu wielu schorzeń. Nie mniej jednak – jak trafnie wskazano - okoliczność ta, nie jest wystarczająca do przyznania specjalnego zasiłku celowego na zaspokojenie wskazanych we wniosku potrzeb.
Podkreślić należy, że skarżąca jest w sposób ciągły od 2010 r. objęta różnymi formami pomocy społecznej. Słusznie też wskazano, że aktualna sytuacja skarżącej nie ma charakteru nagłej, gdyż nie wiąże się z gwałtownym i zarazem drastycznym pogorszeniem się sytuacji skarżącej, a ponadto trudności, których doświadczyła i doświadcza nie mają charakteru odosobnionego i niespotykanego. Przyjęcie – jak chce skarżąca - za szczególnie uzasadniony przypadek każdej zgłaszanej potrzeby, skutkowałoby tym, że przyznawanie zasiłku o którym mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s. musiałoby się stać regułą, co jest nie do pogodzenia z wyjątkowym i nadzwyczajnym charakterem świadczenia, o którym mowa w tym przepisie.
Biorąc pod uwagę rodzaj pomocy, której skarżąca się domagała (zasiłek na pokrycie kosztów karty KKM za lipiec i sierpień 2020 r. dla syna skarżącej) oraz okoliczności sprawy w ocenie Sądu organy słusznie przyjęły, że w niniejszym przypadku nie zachodzi "szczególnie uzasadniony przypadek". Sąd podziela stanowisko organu, że zakup miesięcznego biletu KKM dla syna skarżącej w lipcu i sierpniu 2020 r. nie był niezbędną potrzebą bytową dla rodziny skarżącej, bowiem w okresie wakacyjnym dziecko nie wymaga codziennego, systematycznego przemieszczania się. Również sytuacja zdrowotna M. nie wymagała codziennego poruszania się komunikacją miejską.
Ponadto podkreślić należy, że organy administracji działają w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona. Zatem tylko w tak wyznaczonych granicach muszą i mogą realizować cele powierzone im w ustawie o pomocy społecznej. Z uwagi zaś na szczupłość pozostających w ich dyspozycji środków finansowych są upoważnione do ograniczenia rozmiaru przyznawanych świadczeń, które to świadczenia muszą rozdzielać pomiędzy stale rosnącą liczbę osób wymagających wsparcia. Na tę okoliczność wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 czerwca 2007 r. sygn. akt I OSK 1464/2006, z dnia 25 stycznia 2008 r. sygn. akt I OSK 624/07, z dnia 30 października 2018 r. sygn. akt I OSK 2502/18, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).
W kontekście powyższego uznać należy, że rodzina skarżącej jest od wielu lat objęta stałą pomocą ze strony pomocy społecznej, która w zakresie własnych możliwości wspiera ją różnymi formami pomocy. W tym miejscu podkreślić należy, że pomoc społeczna ma za zadanie wspierać osoby w przezwyciężaniu trudności życia codziennego, a nie ich wyręczać.
Reasumując Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżona decyzja podjęta w ramach uznania administracyjnego nie nosi znamion dowolności. Wbrew zarzutom skargi organy administracyjne nie uchybiły przepisom postępowania w stopniu, który powodowałby konieczność wyeliminowania decyzji z obrotu prawnego.
Sąd nie dopatrzył się również naruszenia art. art. 41 w zw. z art. 11 ust. 2 w zw. z art. 7 pkt 1, 4 i 6 u.p.s. Wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej organy nie oparły swojego rozstrzygnięcia o brak współpracy skarżącej z organami w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji jednoznacznie wynika, że przypadek skarżącej uznano za niespełniający przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku" wynikającego z art. 41 ust. 1 u.p.s. Przedstawione powyżej rozważania jednoznacznie wskazują, że organ prawidłowo odczytał i zastosował normę wynikającą z treści art. 41 u.p.s. w odniesieniu do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego.
Jednocześnie Sąd zauważa, że w zaskarżonej decyzji organ błędnie powołał podstawę prawną wskazując w niej art. 39 u.p.s. dotyczący zasiłku celowego. Lektura uzasadnienia zaskarżonej decyzji wskazuje jednak, że organ oparł rozstrzygnięcie o właściwe przepisy dotyczące zasiłku celowego specjalnego, dokonał prawidłowej wykładni tych przepisów, a także prawidłowo zastosował je w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy. Jednocześnie tok swojego rozumowania w sposób klarowny przedstawił w uzasadnieniu decyzji. W związku z tym Sąd doszedł do przekonania, że stwierdzone uchybienie nie ma wpływu na wynik rozstrzygnięcia.
Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku na podstawie art. 151 P.p.s.a. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącemu z urzędu Sąd orzekł na podstawie art. 250 § 1 P.p.s.a. oraz § 2 i § 3 w związku z § 21 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. z 2019 r., poz. 18) – pkt 2 sentencji wyroku.