III SA/KR 871/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2024-11-13
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie wychowawczeobywatele Ukrainystatus UKRPESELStraż Granicznalegalność pobytupostępowanie administracyjneZUSuchylenie decyzji

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje odmawiające świadczenia wychowawczego obywatelce Ukrainy, uznając, że brak wpisu do rejestru Straży Granicznej nie jest jedynym dowodem legalności pobytu.

Skarżąca, obywatelka Ukrainy, złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na dziecko Z. B. ZUS odmówił przyznania świadczenia, ponieważ dziecko nie figurowało w rejestrze Straży Granicznej, mimo posiadania numeru PESEL ze statusem UKR i zaświadczenia o pobycie w ośrodku dla uchodźców. WSA w Krakowie uchylił decyzje ZUS i Prezesa ZUS, uznając, że brak wpisu do rejestru SG nie wyklucza możliwości udowodnienia legalności pobytu innymi środkami dowodowymi, a organy nie zebrały wystarczającego materiału dowodowego.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko Z. B. obywatelce Ukrainy, V. B. ZUS odmówił świadczenia, ponieważ dane dziecka nie figurowały w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, mimo że skarżąca posiadała status UKR, numer PESEL i mieszkała w ośrodku dla uchodźców. Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję ZUS. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił obie decyzje, stwierdzając naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77 § 1, 80 KPA) oraz prawa materialnego (art. 2 ust. 1, art. 26 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy). Sąd uznał, że brak wpisu do rejestru Straży Granicznej nie jest jedynym dowodem legalności pobytu i nie wyklucza możliwości udowodnienia tego faktu innymi środkami dowodowymi. Podkreślono, że organy nie zebrały wyczerpującego materiału dowodowego i błędnie zinterpretowały przepisy dotyczące legalności pobytu i weryfikacji uprawnień do świadczeń. Sąd wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny uwzględnić wszystkie dowody potwierdzające legalność pobytu, w tym zaświadczenia o statusie UKR i oświadczenia o zamieszkaniu, a także podjąć kroki w celu wyjaśnienia wątpliwości dotyczących rejestru Straży Granicznej.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, brak wpisu do rejestru Straży Granicznej nie jest jedynym dowodem legalności pobytu i nie wyklucza możliwości udowodnienia tego faktu innymi środkami dowodowymi.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepisy ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy nie uzależniają legalności pobytu wyłącznie od wpisu do rejestru Straży Granicznej, a organy administracji publicznej mają obowiązek zebrać wyczerpujący materiał dowodowy i rozważyć inne dowody potwierdzające legalność pobytu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

ustawa pomocowa art. 2 § 1

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Legalność pobytu obywatela Ukrainy przybyłego do Polski po 24.02.2022 r. w związku z działaniami wojennymi, który deklaruje zamiar pozostania, jest uznawana za legalną do 30.06.2024 r., jeśli został mu nadany numer PESEL z oznaczeniem UKR i został umieszczony w rejestrze pobytu przez Komendanta Głównego Straży Granicznej.

ustawa pomocowa art. 26 § 1

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Obywatelowi Ukrainy, którego pobyt jest legalny, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

ustawa pomocowa art. 26 § 3

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, nie wcześniej niż od miesiąca, w którym obywatel i dziecko zostali wpisani do rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy.

k.p.a. art. 77 § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do oceny mocy dowodowej materiału dowodowego.

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji w przypadku naruszenia prawa materialnego lub procesowego mającego wpływ na wynik sprawy.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa.

Pomocnicze

ustawa pomocowa art. 3 § 3

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium RP w związku z działaniami wojennymi.

ustawa pomocowa art. 3 § 1

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

W przypadku braku rejestracji wjazdu przez placówkę SG lub wjazdu przez granicę bez kontroli, Komendant Główny SG rejestruje pobyt na wniosek obywatela Ukrainy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak wpisu do rejestru Straży Granicznej nie jest jedynym dowodem legalności pobytu. Organy nie zebrały wyczerpującego materiału dowodowego. Skarżąca przedłożyła inne dowody potwierdzające legalność pobytu (status UKR, PESEL, oświadczenie o zamieszkaniu). Pismo z Placówki Straży Granicznej z Medyki powinno być uwzględnione.

Odrzucone argumenty

Brak wpisu dziecka do rejestru Straży Granicznej jako wyłączna podstawa do odmowy świadczenia.

Godne uwagi sformułowania

rejestr ten ma niewątpliwie funkcję ewidencyjną, a z wpisem do rejestru ustawa wiąże określone skutki, jednak przepisy cytowanej ustawy nie wskazują, że warunkiem legalności pobytu obywatela Ukrainy (...) w Polce jest uzyskanie wpisu do rejestru Straży Granicznej. Nie oznacza to jednak ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych w ww. rejestrze, co miało miejsce w kontrolowanej sprawie. Zapisy rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, nie mają charakteru decydującego dla ZUS w tym znaczeniu, że nie uniemożliwiają stronie dowodzenia za pomocą innych dowodów, że w konkretnej dacie przybyła wraz z dziećmi do Polski...

Skład orzekający

Janusz Kasprzycki

przewodniczący

Elżbieta Czarny-Drożdżejko

sędzia

Magdalena Gawlikowska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ważność innych dowodów legalności pobytu niż wpis do rejestru Straży Granicznej w sprawach świadczeń dla obywateli Ukrainy."

Ograniczenia: Dotyczy spraw związanych z ustawą o pomocy obywatelom Ukrainy i świadczeniami rodzinnymi.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje praktyczne problemy związane z implementacją przepisów dotyczących obywateli Ukrainy i ich praw do świadczeń, a także podkreśla znaczenie prawidłowego postępowania dowodowego przez organy administracji.

Czy brak wpisu do rejestru Straży Granicznej pozbawi Cię świadczeń? WSA: Niekoniecznie!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Kr 871/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-11-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko
Janusz Kasprzycki /przewodniczący/
Magdalena Gawlikowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 167
Art. 2  ust. 1, art. 26
Ustawa z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojny na terytorium tego państwa
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Sędziowie Sędzia WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2024 r. sprawy ze skargi V. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 23 lutego 2024 r., znak 010070/680/9107803/2023, postępowanie 427155546 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji
Uzasadnienie
Decyzją z 23 lutego 2024 r. znak sprawy: 010070/680/9107803/2023, postępowanie: 427155546 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) z 8 lutego 2024 r. o tym samym oznaczeniu, odmawiającą skarżącej V. B. świadczenia wychowawczego na dziecko Z. B. za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.
Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Skarżąca złożyła 6 września 2023 r. wniosek o świadczenie wychowawcze min. na dziecko Z. B., na okres świadczeniowy trwający od 1.06.2023 r. do 31.05.2024 r. Do wniosku dołączyła zaświadczenia z Urzędu Gminy M. z 1.09.2023 r. o nadaniu jej i dzieciom numerów PESEL. W wyniku weryfikacji zapisów w rejestrze SPEC PESEL i rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin ustaliło, że dzieci S. S., L. S., M. S., B. B. i Z. B. nie figurują w Rejestrze Straży Granicznej. Wobec tego, pismami z 12.09.2023 r. skarżąca została poinformowana o tych nieprawidłowościach i wezwana do: wyjaśnienia sytuacji bezpośrednio z Komendantem Przejścia Granicznego, gdzie miało miejsce przekroczenie granicy oraz zaktualizowania rejestrów prowadzonych przez Straż Graniczną dla ww. dzieci.
W odpowiedzi na ww. wezwanie, skarżąca przesłała do organu pismo z Placówki Straży Granicznej w Medyce z 15.11.2023 r., w którym poinformowano ją, że w zakresie przekroczenia granicy państwowej w podległych Placówce Straży Granicznej w Medyce dane zostały właściwie uzupełnione poprzez dodanie kategorii "ewakuowany/uchodźca wojenny".
W dniu 28 grudnia 2023 r. ZUS dokonał ponownego odczytu danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej i SPEC PESEL. Ponieważ dzieci S. S., L. S., M. S., B. B. i Z. B. nadal nie figurowały w Rejestrze Straży Granicznej, 28.12.2023 r. ZUS ponowienie skierował do skarżącej wezwania o tożsamej treści jak wezwania z 12 września 2023 r. Z uwagi na brak odpowiedzi na ww. wezwania, decyzją z dnia 8 lutego 2024r. ZUS odmówił skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko Z. B. na okres świadczeniowy trwający od 1.06.2023 r. do 31.05.2024 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, ZUS powołał się na brak wyjaśnienia rozbieżności wynikających ze złożonego wniosku o świadczenie wychowawcze z danymi zawartymi w rejestrze Straży Granicznej.
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. W odwołaniu podniosła, że przybyła do Polski wraz z mężem i 6 dzieci przekraczając granicę ukraińsko polską w dniu 31 sierpnia 2023 r. na przejściu w Medyce, w związku z konfliktem zbrojnym na Ukrainie. Podniosła, że składała wniosek do placówki Straży Granicznej w Medyce w dniu 23 października 2023 r. i otrzymała informację w piśmie z 15 listopada 2023 r., że dane zostały poprawnie zaewidencjonowane. Pismo to przesłała do ZUS. Mimo to brak jest poprawnych informacji o przybyciu do Polski piątki dzieci skarżącej, jest informacja jedynie o przyjeździe jej syna D. B., na którego ZUS wypłaca skarżącej świadczenie wychowawcze. Skarżąca podniosła, że wraz z mężem i dziećmi przekraczała granicę w tym samym dniu, tj. 31 sierpnia 2023 r. i nigdy nie wyjeżdżali z Polski. Skarżąca podniosła, że cały czas wraz z dziećmi mieszka w Polsce i ma aktualny status UKR, co potwierdza zaświadczenie Urzędu Gminy N. z 12 lutego 2024 r. Jej zdaniem ZUS może sam wystąpić do Komendanta Głównego Straży Granicznej aby usunął błędy bo cała jej rodzina od początku przyjazdu znajduje się w ośrodku dla uchodźców w P. [...] w N. Na potwierdzenie powyższego skarżąca załączyła do odwołania zaświadczenie o statusie UKR oraz oświadczenie koordynatora ośrodka dla uchodźców, w którym zamieszkuje.
W wyniku rozpatrzenia odwołania z Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z 23 lutego 2024 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję ZUS z 8 lutego 2024 r. W motywach rozstrzygnięcia Prezes ZUS wskazał, że za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej uznaje się pobyt obywatela Ukrainy, który przybył do Polski z Ukrainy w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r. jeśli został mu nadany numer PESEL z oznaczeniem statusu cudzoziemca "UKR" i został umieszczony w rejestrze pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi przez Komendanta Głównego Straży Granicznej.
Jak wskazano, z rejestru Komendanta Głównego Straży Granicznej wynika, że brak jest w nim informacji o przyjeździe dziecka Z. B. do Polski. Z związku z tym, zdaniem organu, brak jest podstaw prawnych do przyznania świadczenia wychowawczego na to dziecko.
Na powyższą decyzję skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1/ naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: - "art. 7, 77 § 111 i art. 8012 KPA", polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie z jakich powodów organ odmówił wiarygodności pisma sporządzonego przez Placówkę Straży Granicznej w Medyce, które przedłożyła do akt matka małoletniego,
- "art. 7, 76 § 113, art. 77 § 1 i art. 80 KPA", polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie, wyrażającej się zwłaszcza w odmówieniu mocy dowodowej i wiarygodności pisma Placówki Straży Granicznej pomimo, iż dokument ten ma moc dokumentu urzędowego, z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nim stwierdzonych, co w konsekwencji doprowadziło do uznania okoliczności pobytu małoletniego w Polsce za nieudowodnioną,
- art. 7, 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art 77 § 1 k.p.a. obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a w szczególności niezwrócenie się przez organ do właściwej placówki Straży Granicznej celem ustalenia, czy małoletni widnieje w rejestrze jako osoba, które przekroczyła granicę polsko-ukraińską, a jeśli tak to kiedy i w konsekwencji wydanie błędnego orzeczenia w sprawie,
- naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. polegające na bezzasadnym utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji ZUS z 8.02.2024 roku w sytuacji, gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie o przyznaniu małoletniemu prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1.06.2023 roku do dnia 31.05.2024 r.
2/ naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, a to:
- art. 26 ust. 1 pkt. 2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym poprzez jego niezastosowanie, podczas gdy skarżąca należycie wykazała, iż jej dziecko Z. B. spełniło wszystkie ustawowe przesłanki do uzyskania prawa do wypłaty świadczenia wychowawczego za okres od 1.06.2023 roku do 31.05.2024 r.
Skarżąca wniosła o uwzględnienie skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zwrócenie się przez Sąd do Placówki Straży Granicznej w Medyce z prośbą o nadesłanie dokumentacji potwierdzającej przekroczenie granicy polsko-ukraińskiej przez małoletniego Z. B. w dniu 31.08.2023 roku - dla wykazania faktu legalnego przebywania przez małoletniego począwszy od dnia 31.08.2023 r. w Polsce.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) – zwanej dalej p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W myśl powyższej regulacji sąd bada legalność zaskarżonej decyzji, tj. jej zgodność z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej.
Sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w graniach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Kontrolując legalność zaskarżonego rozstrzygnięcia w tak zakreślonych granicach, Sąd stwierdził, że wniesiona w sprawie skarga zasługuje na uwzględnienie.
Do sytuacji prawnej skarżącej zastosowanie ma ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (tekst jednolity na dzień orzekania przez Prezesa ZUS: Dz.U. z 2024 r., poz. 167), zwanej dalej "ustawą", która określa szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 1).
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy, jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 czerwca 2024 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki.
Obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 przysługuje prawo do uzyskania numeru PESEL (art. 4 ust. 1 ustawy) jak i prawo do różnego rodzaju świadczeń, w tym świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2022 r., poz. 1577 i 2140), jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy). Zgodnie z art. 26 ust. 3 zd. 1 ustawy obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 (w tym świadczenia wychowawczego – przypis sądu), ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek, nie wcześniej niż od miesiąca, w którym obywatel ten został wpisany do rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, a w przypadku świadczeń przysługujących na dziecko - również dziecko zostało wpisane do tego rejestru.
Z okoliczności sprawy wynika, że 31 sierpnia 2023 r. skarżąca wraz z 6 dzieci przekroczyła w Medyce granicę Polski w związku z konfliktem na Ukrainie. Skarżąca wraz z dziećmi uzyskała status uchodźcy UKR oraz nr PESEL. Powyższe potwierdzają dane z rejestru SPEC PESEL. Dodatkowo skarżąca podała, że od początku swojego pobytu w Polsce zamieszkuje w ośrodku dla uchodźców w P., na okoliczność czego przedłożyła oświadczenie właściciela ośrodka. Organ faktów tych nie kwestionuje, ale wskazuje, że w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej nie odnotowano wjazdu do Polski 5 dzieci skarżącej, w tym syna Z. B. Na tym ustaleniu organ oparł odmowę przyznania świadczenia. Jednocześnie wskazał, że za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy uznaje się pobyt obywatela Ukrainy, który przybył do Polski z Ukrainy w związku z działaniami wojennymi po 23 lutego 2022 r. jeśli został mu nadany numer PESEL z oznaczeniem statusu cudzoziemca "UKR" i został umieszczony w rejestrze pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli do Polski po 23 lutego 2022 r. w związku z działaniami wojennymi przez Komendanta Głównego Straży Granicznej.
W ocenie Sądu rejestr ten ma niewątpliwie funkcję ewidencyjną, a z wpisem do rejestru ustawa wiąże określone skutki, jednak przepisy cytowanej ustawy nie wskazują, że warunkiem legalności pobytu obywatela Ukrainy (o którym mowa w art. 1 ust. 1 ustawy) w Polce jest uzyskanie wpisu do rejestru Straży Granicznej.
Opierając się na błędnej wykładni art. 2 ust. 1 ustawy, zdaniem Sądu organ przedwcześnie wydał negatywne dla strony rozstrzygnięcie, nie poprzedzając go wnikliwym postepowaniem dowodowym w celu ustalenia istotnych w sprawie okoliczności.
Kwestia rejestru została uregulowana w art. 3 cytowanej ustawy. Zgodnie z ust. 3 tego artykułu, Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy (...). W rejestrze tym przechowuje się m.in. informację o dacie początkowej okresu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznawanego za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 (art. 3 ust. 4 pkt 3). Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy w przypadku gdy wjazd obywatela Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie został zarejestrowany przez komendanta placówki Straży Granicznej podczas kontroli granicznej lub nastąpił przez granicę, na której nie jest prowadzona kontrola graniczna osób przekraczających tę granicę, Komendant Główny Straży Granicznej rejestruje pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na jego wniosek, o którym mowa w art. 4 ust. 1. Zgodnie z art. 3 ust. 5 ustawy Komendant Główny Straży Granicznej umieszcza dane w rejestrze, o którym mowa w ust. 3, w terminie 30 dni od dnia przekazania przez organy gminy informacji o złożeniu wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 1.
Z kolei zgodnie z regulacjami zawartymi w art. 26 ustawy, ZUS weryfikuje prawo do świadczenia wychowawczego, w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3 ustawy (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdów z terytorium RP) i z rejestru PESEL (zawierającego informację o statusie cudzoziemca - UKR). Nie oznacza to jednak ograniczenia postępowania dowodowego wyłącznie do sprawdzenia danych w ww. rejestrze, co miało miejsce w kontrolowanej sprawie. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem znajdować się nieścisłości. Jak już wyżej wspomniano obowiązujące przepisy uzależniają przyznanie świadczenia od legalności pobytu, a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Niewątpliwie przedmiotowy rejestr stanowi dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie jak zdaje się uważać organ (vide wyrok WSA w Kielcach z 8 sierpnia 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 257/24). Z powyższego zatem wynika, że zapisy rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, nie mają charakteru decydującego dla ZUS w tym znaczeniu, że nie uniemożliwiają stronie dowodzenia za pomocą innych dowodów, że w konkretnej dacie przybyła wraz z dziećmi do Polski, w związku z konfliktem zbrojnym na Ukrainie i posiada status uprawniający ją do świadczenia wychowawczego.
Podkreślić należy, że w postępowaniu w ww. zakresie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r., poz. 775, ze zm.), dalej: k.p.a., ponieważ ustawodawca wyraźnie wskazał przypadki wyłączenia jego stosowania, które nie obejmują ani przyznawania oraz uchylenia i zmiany świadczenia wychowawczego, ani wstrzymania wypłaty tego świadczenia, ani prowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie. (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z: 12 marca 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 316/23, z 18 lipca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 8/24).
Zgromadzone w aktach administracyjnych dokumenty wskazują, że skarżąca i jej dzieci, cały czas od momentu przyjazdu 31 sierpnia 2023 r. do Polski, legitymują się statusem UKR. Potwierdzają to zaświadczenia z rejestru PESEL, wystawione przez Urząd Gminy N. 13 grudnia 2023 r. i 12 lutego 2024 r. oraz dołączone do akt sądowych z 17 czerwca 2024 r. Przebywanie Polsce skarżącej i jej dzieci od 31 sierpnia 2023 r., potwierdza również oświadczenie właściciela ośrodka wypoczynkowego, na terenie którego zlokalizowany jest ośrodek dla uchodźców. Zatem okoliczności te ZUS powinien wziąć pod uwagę przy ustalaniu legalności pobytu skarżącej i jej dzieci na terenie RP jako przesłanki przyznania świadczenia wychowawczego. Nie jest też wykluczone podjęcie ewentualnych innych czynności, które organ uzna za niezbędne dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Jednocześnie z uwagi na treść cyt. wyż. art. 26 ust. 3 ustawy, konieczne jest poczynienie jednoznacznych ustaleń odnośnie wpisu dzieci skarżącej (w tym Z. B.) do rejestru Straży Granicznej. Kwestia ta nie została w niniejszej sprawie dostatecznie przez organ wyjaśniona. Skarżąca przedłożyła pismo z Placówki Straży Granicznej z 15 listopada 2023 r. na okoliczność zaktualizowania danych w rejestrze Straży Granicznej, a organ z kolei oparł się na wydrukach z bazy danych wskazujących, że wjazd piątki dzieci skarżącej (w tym Z. B.) do Polski nie został odnotowany. Niezbędne jest aby ZUS podjął wszelkie konieczne działania, w tym skontaktował się z Komendantem Głównym Straży Granicznej celem rozwiania zaistniałych wątpliwości. Należy też wyjaśnić, czy wjazd piątki dzieci skarżącej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej został zarejestrowany przez komendanta placówki Straży Granicznej podczas kontroli granicznej, czy też - stosowanie do art. 3 ust. 5 ustawy - organy gminy przekazały Komendantowi Głównemu Straży Granicznej informacje o złożeniu wniosku, o którym mowa w art. 4 ust. 1 odnośnie dzieci skarżącej (w tym Z. B.).
Reasumując organ będzie zobowiązany poczynić ustalenia w przedmiocie uprawnienia skarżącej do świadczenia wychowawczego na dziecko Z. B. oraz daty od kiedy ewentualnie ono skarżącej przysługuje.
Biorąc powyższe pod uwagę z zdaniem Sądu, obie decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., poprzez niepełne zgromadzenie i wybiórczą ocenę dowodów oraz niewłaściwą wykładnię przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 ust. 1 i art. 26 ustawy, odnośnie prawa do świadczenia wychowawczego i procesu weryfikacji uprawnienia do tego świadczenia.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracyjny uwzględni przedstawioną wyżej ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania.
Skarżąca nie jest przy tym zwolniona od współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych, tym bardziej, że sprawa ta została zainicjowana wnioskiem skarżącej. Zatem powinna przedstawić wszystkie informacje niezbędne do ustalenia stanu faktycznego sprawy, jak również udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu lub które tylko ona może przedstawić, w celu wykazania przesłanek, od których spełnienia zależy wnioskowane świadczenie (por. wyrok NSA z dnia 10 grudnia 2009 r., II OSK 1933/08; wyrok WSA w Krakowie z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 135/23, baza CBOSA).
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił obie wydane w sprawie decyzje.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI