III SA/Kr 866/24

III SA/Kr 866/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-10-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna /przewodniczący/
Jakub Makuch /sprawozdawca/
Renata Czeluśniak
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
Art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Jakub Makuch (spr.) Protokolant Starszy Referent Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 października 2024 r. sprawy ze skargi L. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 3 kwietnia 2024 r. nr SKO.NP/4115/79/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie zaskarżoną do Sądu decyzją z 3.04.2024 r. (SKO.NP/4115/79/2024) po rozpatrzeniu odwołania L. K. (dalej: "skarżąca") utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy I. z 19.02.2024 r. (GOPS.5222.45.2024) odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzja została wydana w następującym stanie sprawy:
1. Organ I instancji decyzją z 29.23.2024 r. (GOPS.5222.45.2023) odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką, F. N. (ur. w 1932 r.), która posiada orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS z 27.11.2000 r. o całkowitej niezdolności do pracy i niezdolności do samodzielnej egzystencji. Motywem rozstrzygnięcia był brak spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (dalej u.ś.r.), tj. niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała w okresach wskazanych w tym przepisie.
2. Opisana decyzja została uchylona decyzją SKO w Tarnowie decyzją z 18.01.2024 r. (SKO.NP/4115/14/2024). Organ odwoławczy, poza wytknięciem wadliwej wykładni prawa materialnego z uwagi na wyrok TK z 21.10.2014 r. (K 38/13) zalecił ustalić stan zdrowia matki skarżącej oraz zakres opieki sprawowanej nad tą osobą. Nadto, organ winien wyjaśnić istotne dla sprawy okoliczności, w tym zakres czynności opiekuńczych realizowanych przez skarżącą względem matki, charakter działalności gospodarczej z której strona zrezygnowała, kwestie dotyczące gospodarstwa rolnego strony, jak też zbadać krąg osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej.
3. W decyzji wydanej Wójta Gminy I. w dniu 19.02.2024 r., kolejny raz orzeczono o odmowie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego Organ podał przy tym, że skarżąca od 1.10.2010 r. do 30.06.2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne na matkę, jednak z uwagi na ciężką sytuację finansową zrezygnowała z tego świadczenia i rozpoczęła działalność gospodarczą – usługi krawieckie. Prowadziła też wraz z mężem gospodarstwo rolne (2,14 ha) gdzie uprawiała warzywa i owoce oraz hodowała kury. Z uwagi na pogorszenie się stanu zdrowia matki (92 lata) zrezygnowała z działalności gospodarczej i prowadzenia gospodarstwa rolnego. Organ ustalił, że skarżąca jest ubezpieczona w KRUS jako małżonek rolnika oraz nie pobierała dopłat z ARiMR. Organ ustalił, że matka skarżącej jest leżąca, pampersowana i całkowicie uzależniona od pomocy innych osób. Nie ma z nią kontaktu, jest karmiona przy pomocy butelki ze smoczkiem. Zakres opieki obejmuje pełną obsługę osoby leżącej, która to opieka zajmuje całą dobę. Organ podał, że niepełnosprawna ma poza skarżącą, jeszcze dwoje dzieci (synów), którzy mogliby wspomóc skarżącą.
Po przedstawieniu tych ustaleń organ I instancji stwierdził, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b u.ś.r., tj. niepełnosprawność matki skarżącej nie powstała w okresach wskazanych w tym przepisie
4. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, po rozpoznaniu odwołania skarżącej, decyzją z 20.03.2024 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium Odwoławcze ponownie wskazało na wyrok TK z 21.10.2014 r. (K 38/13) akcentując niekonstytucyjność normy zawartej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. i niemożność oparcia decyzji odmawiającej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na tym przepisie.
W ocenie SKO, w sprawie nie zachodzi związek przyczynowy między rezygnacją skarżącej z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką nad matką.
SKO zwróciło uwagę, że w treści oświadczenia z 5.02.2024 r. skarżąca podniosła, że od 1.10.2010r. do 30.06.2013 r. pobierała świadczenie pielęgnacyjne, w związku z opieką nad niepełnosprawną matką. Następnie, z uwagi na ciężką sytuację finansową, w 2013 r. podjęła jednak zatrudnienie, tj. działalność gospodarczą w zakresie usług krawieckich. Jak wyjaśniała skarżąca, działalność ta polegała na bezpośrednim kontakcie z klientem, przyjmowaniem osób niejednokrotnie w godzinach wieczornych. W tym czasie opiekę nad matką sprawowała naprzemiennie z mężem i synami. Jednak z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia matki, skarżąca podjęła decyzję o całkowitej rezygnacji z pracy zarobkowej, co nastąpiło z dniem 30.10.2023 r. Dalej podała, że konieczność sprawowania opieki nie pozwala również na jakiekolwiek prace w gospodarstwie rolnym, obejmującym uprawę zboża, ziemniaków, jarzyn, malin, truskawek. Obowiązki w tym zakresie przejął mąż z synami.
Wskazało Kolegium Odwoławcze, że z zapisów z zalegającego w aktach sprawy rejestru Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej wynika, że skarżąca rozpoczęła działalność gospodarczą (pracownia krawiecka) w dniu 12.05.2015 r. Następnie Strona zaprzestała wykonywania działalności gospodarczej z dniem 30.10.2023 r. i wykreśliła z rejestru w dniu 31.10.2023 r. Przypomniał organ odwoławczy, że w okresie prowadzenia działalności gospodarczej przez skarżącą jej matką zajmowała się naprzemiennie z mężem i synami. Kolejno wskazało, że skarżąca i jej mąż są właścicielami gruntów rolnych o pow. 2.1400 ha. W aktach sprawy jest decyzja - nakaz płatniczy na łączne zobowiązanie pieniężne na rok 2023 wydana przez Wójta Gminy, w którym wykazano łączną powierzchnię gruntów 2.1400 ha, stanowiącą własność w.w. osób.
SKO zwróciło uwagę, że skarżąca – wg złożonego oświadczenia, zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego/wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym od dnia 1.12.2023 r. W ramach weryfikacji tego gospodarstwa Kolegium w decyzji kasatoryjnej z 18.01.2024 r. zobowiązało organ I instancji do poczynienia opisanych już wyżej ustaleń (pkt 2 uzasadnienia powyżej). Z ustaleń tych wynika, że skarżąca nie pobiera dopłat z ARiMR, jest ubezpieczona w KRUS jako małżonek rolnika z mocy ustawy. SKO zwróciło uwagę, że w oświadczeniu z 5.02.2024r. skarżąca podała, że "Maż przejął cały trud pracy w gospodarstwie. Gospodarstwo rolne wymagało ode mnie dyspozycji w okresie wczesnowiosennym i późnej jesieni. W gospodarstwie mieliśmy maliny, jarzyny, ziemniaki, truskawki i zboża. W czasie gdy zajmowałam się gospodarstwem mieliśmy kury’’. Organ odwoławczy przywołał wyrok WSA w Bydgoszczy z 9.04.2019 r. (sygn. II SA/Bd 1324/18) wedle którego, o ile zgodzić należy się z twierdzeniem, że ustawodawca nie zdefiniował pojęcia "zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego" oraz pracy w gospodarstwie rolnym, to należy przez pojęcia te rozumieć zaprzestanie działalności w gospodarstwie rolnym nakierowanej na osiągnięcie dochodu z tego gospodarstwa. Prowadzenie własnego gospodarstwa rolnego (wykonywanie w nim pracy, zarządzanie nim) jest bowiem formą aktywności zawodowej uprawianą dla celów zarobkowych i tylko całkowita rezygnacja z tej formy aktywności na rzecz opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uzasadniać może ewentualne przyznanie wnioskowanego świadczenia. Dalej zwrócono uwagę na uchwałę NSA z dnia 11 grudnia 2012 r., sygn. OPS 5/12, gdzie wskazano, że prowadzenie działalności rolniczej wiąże się ściśle z normalnymi działaniami koniecznymi dla prowadzenia gospodarstwa rolnego, tj. z wykonywaniem pracy w tym gospodarstwie lub wykonywaniem innych zwykłych czynności związanych z prowadzeniem takiej działalności z tym, że czynności te lub praca nie muszą mieć charakteru pracy fizycznej, a mogą polegać np. na zarządzaniu gospodarstwem. Prowadzenie gospodarstwa rolnego może polegać zatem także tylko na zarządzaniu nim. Dopiero występowanie całkowitej niezdolności do pracy w gospodarstwie rolnym, czyli niemożność wykonywania pracy fizycznej w gospodarstwie i brak możliwości zarządzania nim stanowi przeszkodę w prowadzeniu gospodarstwa i osiągania z niego dochodu. W przedmiotowej uchwale NSA podkreślił również, że przy właściwej organizacji pracy rolnik może prowadzić gospodarstwo rolne - zarządzać nim i jednocześnie sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną. Jest bowiem organizatorem własnej pracy. Ma możliwość jej zaplanowania, dostosowania rozkładu zajęć do potrzeb rodziny, w tym swobodnego wyznaczenia czasu niezbędnego na czynności opiekuńcze nad osobą niepełnosprawną.
Przekładając opisane stanowisko na grunt tej sprawy stwierdził organ II instancji, że prowadzenie przez męża skarżącej i jej synów gospodarstwa rolnego, nie stoi na przeszkodzie osiąganiu z tego tytułu dochodów. Zdaniem Kolegium zajmowanie się gospodarstwem rolnym przez męża Strony i synów nie spowodowało, że odwołująca się utraciła jakiekolwiek dochody z gospodarstwa rolnego. Gospodarstwo to jest nadal prowadzone i potencjalnie dalej przynosi dochody, jakie rodzina osiągała przed złożeniem przez skarżącą wniosku o świadczenia pielęgnacyjnego.
Dodało SKO, że działalność gospodarcza realizowana przez skarżącą o charakterze usług krawieckich świadczona w miejscu zamieszkania, daje możliwość elastycznego wykonywania takiej pracy zarobkowej. Tym samym forma prowadzonej przez wnioskodawczynię aktywności zawodowej, wspomaganej przez męża i synów nie wymuszała na niej rezygnacji z tej aktywności, nawet w warunkach koniecznej opieki nad osobą niepełnosprawną.
Kolejnym aspektem w sprawie – jako podnosiło SKO – było wskazanie zakresu wykonywanych przez opiekunkę czynności pielęgnacyjno-opiekuńczych w odniesieniu do stanu zdrowia matki. Kolegium przeanalizowało oświadczenia skarżącej w tym względzie oraz ustalenia poczynione w ramach wywiadu środowiskowego. Zauważyło, że matka wnioskodawczyni - lat 92 - ma duże problemy ze słuchem, wzrokiem, pamięcią. Jest po operacji bioder i po złamaniu barku i rąk. Jej stan uległ pogorszeniu. Z treści orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z 27.11.2000 r. wynika, że matka skarżącej została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji, a stan ten związany jest z narządem ruchu. Podkreśliło SKO, że w poczet materiału dowodowego skarżąca nie przedłożyła jednak dokumentów medycznych o aktualnym stanie zdrowia matki, a przez to nie udokumentowała faktu pogorszenia, tego stanu, o którym wspomniała w oświadczeniu. Wreszcie w aktach sprawy dopatrzono się oceny stanu pacjentki według zmodyfikowanej skali Barthel z 18.12.2023 r., z której treści wynika, że niepełnosprawna uzyskała wynik 0 pkt na 100 pkt możliwych, co oznacza, że jej stan jest bardzo ciężki i wymaga pielęgniarskiej opieki długoterminowej domowej. W ramach niniejszej oceny ustalono, że badana nie jest w stanie samodzielnie jeść, nie jest w stanie przemieszczać się z łózka na krzesło i z powrotem, potrzebuje pomocy przy czynnościach osobistych, jest zależna przy korzystaniu z toalety, jest zależna przy myciu i kąpieli całego ciała, nie porusza się po powierzchniach płaskich, nie jest w stanie wchodzić i schodzić ze schodów, jest zależna przy ubieraniu się i rozbieraniu, nie panuje nad czynnościami fizjologicznymi. Zakres czynności opiekuńczych skarżącej obejmuje: przygotowanie i podanie posiłków, umawianie domowych wizyt lekarskich, realizację recept, dbanie o higienę osobistą (kąpiel, mycie, pampersowanie), smarowanie kremami, dbanie o porządek (zmiana pościeli, pranie), robienie zakupów, opłacanie rachunków, załatwianie spraw urzędowych, zmiana pozycji ciała, monitorowanie funkcji życiowych. SKO przywołało także czynności opiekuńcze realizowane przez skarżącą z rozbiciem na poszczególne pory dnia.
Po przedstawieniu tych danych, organ odwoławczy podał, że czynności opiekuńcze wykonywane przez skarżącą bezpośrednio związane z matką sprowadzają się do zwykłych czynności "dnia codziennego".
Nadto akcentował organ II instancji - oprócz skarżącej są jeszcze dwie osoby zobowiązane do alimentacji niepełnosprawnej, tj. dwóch jej synów. Jeden z nich (Z.) - jest na emeryturze i - jak podało SKO - ma problemy zdrowotne. Drugi (W.) pracuje, jest jedynym żywicielem rodziny i jest w stałym leczeniu. Podkreślało Kolegium Odwoławcze, że skarżąca podała, iż jej bracia nie są w stanie pomoc jej w opiece nad matką. Jednakże dodała, że w czasie chwilowej nieobecności - wyjścia z domu, w miarę możliwości zostają z mamą. Nadto bracia gdy jest potrzeba pomagają przy zakupach, podaniu leków. Kolegium Odwoławcze powołało wyrok WSA w Wrocławiu z dnia 5.04.2022 r. (sygn. akt IV SA/Wr 62/22), który wskazał, że moralnym obowiązkiem dzieci jest opieka nad zaawansowanymi wiekiem i schorowanymi rodzicami. Opiekę te można wypełniać zarówno poprzez osobiste starania lub pośrednio. Mając na uwadze przywołane wyżej stanowisko stwierdził organ odwoławczy, że jako realne jawi się zaangażowanie wymienionych członków rodziny, w sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką.
Reasumując, organ II instancji uznał, że w świetle powyższych ustaleń skarżąca nie spełnia przesłanki z art. 17b ust 1 pkt 1 u.ś.r. w zw. z art. 17 ust 1 u.ś.r. Brak kest dokumentów medycznych, na podstawie których strona udowodniłaby przywoływane w oświadczeniu pogorszenie stanu zdrowia matki.
5. Słuszność opisanej wyżej decyzji kwestionowała skarżąca w skardze złożonej do WSA w Krakowie.
6. W odpowiedzi na skargę organ domagał się jej oddalenia, podtrzymując dotychczas wyrażone w sprawie stanowisko.
7. Na rozprawie w dniu 24.10.2024 r. Sąd dopuścił dowód z przywołanego wyżej pisma, a skarżąca podtrzymała żądanie przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga była zasadna i skutkowała uchyleniem obu kontrolowanych decyzji.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji był art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2023 r., poz. 390; dalej u.ś.r.), w brzmieniu sprzed nowelizacji tego przepisu dokonanej ustawą z 7.07.20232 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. 2023 r., poz. 1429). Wskazany przepis stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje także innym – niż wymienione w poprzednich punktach tego ustępu – osobom, na których zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli osoby te nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Stosownie do art. 17b ust. 1 i ust. 2 u.ś.r. jeżeli o świadczenie biegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: biegają się rolnicy, małżonkowie rolników bądź domownicy, świadczenia te przysługują odpowiednio: rolnikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego; małżonkom rolników lub domownikom w przypadku zaprzestania prowadzenia przez nich gospodarstwa rolnego albo wykonywania przez nich pracy w gospodarstwie rolnym. Zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej
W celu uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego należy zatem wykazać, że osoba ubiegająca się o to świadczenie nie tylko należy do kręgu osób w nim wskazanych, ale także - stale i osobiście opiekuje się bliską (tj. objętą ustawowym obowiązkiem alimentacyjnym) osobą niepełnosprawną. Fundamentalną jest tu natomiast kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi bezpośredni związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaną opieką. Innymi słowy, zaniechanie aktywności zawodowej opiekuna musi nastąpić w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Podkreślić bowiem należy, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za sam tylko fakt opieki nad niepełnosprawnym, lecz za rzeczywisty brak możliwości podjęcia zatrudnienia przez opiekuna (lub jego rezygnację z zatrudnienia) – wynikający właśnie z konieczności sprawowania tej opieki. Jak przy tym wskazuje się w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Jak zasadnie wskazał WSA w Warszawie w wyroku z 7.10.2011 r. (sygn. I SA/Wa 1265/11), wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną związany jest z całkowitą zależnością tej osoby od otoczenia. Trafnie też zauważył NSA w wyroku z 12.10.2021 r. (sygn. akt I OSK 493/21), że o tym, czy istnieje związek przyczynowy w rozumieniu wyżej wskazanym, decydować winien zakres wymaganych czynności opiekuńczych i konieczny na to czas wykluczający - zgodnie z zasadami doświadczenia życiowego - aktywność zarobkową i zawodową opiekuna.
W ocenie Sądu, nie było trafne wyrażone przez organ odwoławczy stanowisko i oceny, odnośnie do kluczowych dla sprawy okoliczności rzutujących na przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Przede wszystkim Sąd nie podzielił tego poglądu sformułowanego przez organ II instancji, który sprowadzał się do stwierdzenia, iż niepełnosprawna matka skarżącej wymaga jedynie tzw. czynności dnia codziennego, których wykonywanie nie wymagało od skarżącej zaprzestania z prowadzenia działalności gospodarczej oraz zaniechania pracy w gospodarstwie rolnym. Dostrzec bowiem trzeba, że zaprezentowane przez SKO ustalenia stanu faktycznego kontrolowanej sprawy naprowadzają na wyjątkowo ciężką kondycję zdrowotną niepełnosprawnej. Jak bowiem wynika z przyjętej przez organ odwoławczy podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, 92-letnia matka skarżącej ma duże problemy ze słuchem, wzrokiem i pamięcią. Nadto, jest osobą leżącą i pampersowaną, a sama nie jest w stanie zmienić pozycji ciała, jak też przyjmować posiłków (wymaga karmienia przez opiekuna butelką ze smoczkiem). Podsumowaniem stanu zdrowia tej osoby jest sporządzona ocena wg skali Barthela, z której wynika, że matka skarżącej uzyskała zero punktów na sto możliwych. Jest to zatem stan zdrowia, który – wg wskazanej skali – określany jest jako "bardzo ciężki". Doświadczenie życiowe wskazuje, że osoba będąca w podeszłym wieku, która jest leżącą, musi być karmiona, jest pamersowana i potrzebuje pomocy nawet przy zmianie pozycji, a ponadto mająca problemy z pamięcią, wzrokiem i słuchem, z którą kontakt nie jest możliwy - potrzebuje szerokiego wsparcia w codziennej egzystencji, ukierunkowanego na zaspokajanie jej podstawowych potrzeb w warunkach godności ludzkiej. Stanowisko zatem Kolegium Odwoławczego o ograniczeniu skali oferowanego przez skarżącą matce wsparcia do prostych codziennych czynności – nie mogło zyskać aprobaty Sądu.
W tożsamy sposób ocenić należało także ten pogląd organu II instancji, który akcentował brak nieodzowności rezygnacji skarżącej z prowadzonej działalności gospodarczej (usługi krawieckie) z uwagi na opiekę nad matką. Ustalony w sprawie szeroki zakres czynności opiekuńczych niezbędnych niepełnosprawnej – wskazuje na to, że czynności te zajmują skarżącej cały w istocie dzień (por. k. 2 a.a. oraz wywiad środowiskowy z 5.02.2024 r – przy k. 19 a.a.). Taki zakres czynności opiekuńczych znajduje przy tym pełne potwierdzenie w ustalonym w sprawie stanie zdrowia niepełnosprawnej (por. wyżej). W tych uwarunkowaniach, nie sposób było zasadnie uznawać, iż kontynuowanie przez skarżącą działalności gospodarczej, nawet prowadzonej w miejscu zamieszkania – jest możliwe w sytuacji obarczenia jej szeregiem obciążających zadań względem matki. Jest przy tym oczywiste, że z biegiem czasu zakres czynności opiekuńczych nad niepełnosprawnym członkiem bliskiej rodziny ulega jedynie zwiększeniu. Wyrażone zatem stanowisko organu II instancji obejmujące brak wykazania przez skarżącą faktu pogorszenia się stanu zdrowia jej 92-letniej matki nie mogło być poczytane jako usprawiedliwione, w szczególności jeśli uwzględni się wyjątkowo ciężki, stwierdzony w postępowaniu stan zdrowia tej osoby i odpowiadający temu stanowi rozległy zakres czynności opiekuńczych. Także pogląd organu odwoławczego, iż skarżąca nie musiała rezygnować z prowadzenia gospodarstwa rolnego nie był – w ocenie Sądu – trafny. Przywołana w części motywacyjnej decyzji organu II. instancji uchwała NSA – nie może być aktualnie postrzegana jako każdorazowo wskazująca na taką wykładnię adekwatnych przepisów u.ś.r., która sprowadzałaby się do stwierdzenia, że w żadnym przypadku nie jest możliwe uzyskanie przez rolnika świadczenia pielęgnacyjnego – bo "jest organizatorem własnej pracy i przy dobrej jej organizacji może godzić opiekę z prowadzeniem gospodarstwa rolnego". Zadaniem organu administracji orzekającego w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego jest każdorazowo ustalenie stanu faktycznego sprawy, ocena jego specyfiki przez pryzmat mających zastosowanie norma prawa materialnego. Jak już natomiast wskazano wyżej, ustalony w tej sprawie zakres opieki skarżącej nad matką jest wyjątkowo szeroki, co jest usprawiedliwione stanem zdrowia niepełnosprawnej, a przeprowadzone postępowanie dowodowe nie wykazało, aby oświadczenie złożone przez skarżącą w trybie art. 17b ust. 2 u.ś.r.– nie było prawdziwe. W szczególności podkreślić trzeba, że o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego nie świadczy fakt ubezpieczenia wnioskującego o świadczenie pielęgnacyjne w KRUS, jako małżonek rolnika. W ocenie Sądu, nie był zasadny argument Kolegium Odwoławczego, iż fakt, że gospodarstwem rolnym zajmuje się obecnie mąż skarżącej wraz z synami - nie spowodował, że skarżąca utraciła jakiekolwiek dochody z gospodarstwa rolnego. Dostrzec bowiem trzeba, iż przywołane na wstępie uzasadnienia przepisy warunkują przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na rezygnację z zatrudnienia (zaprzestanie pracy w gospodarstwie rolnym) opiekuna osoby niepełnosprawnej, w sytuacji, gdy pasywność zawodowa tej osoby jest warunkowana wyłącznie opieką (art. 17b ust. 1 w zw. z art. 17 ust. 1 u.ś.r.). Przepis ten nie wymusza natomiast rezygnacji z zatrudnienia (z prowadzenia gospodarstwa rolnego) przez wszystkich członków rodziny wnioskodawcy ubiegającego się o przedmiotowe świadczenie. To zatem, że gospodarstwo rolne jest prowadzone przez członków rodziny skarżącej świadczy tylko o tym, że osoby te przejawiają aktywność zarobkową (zawodową) wykorzystując własny majątek (gospodarstwo rolne). Aktywność ta – co w sprawie niewątpliwe – odbywa się obecnie z pominięciem skarżącej. Fakt więc wykonywania pracy przez członków rodziny skarżącej (także w gospodarstwie rolnym), nie rzutował na spełnienie normatywnych przesłanek do przyznania oczekiwanego przez skarżącą wsparcia, tym bardziej wobec braku podważenia przez organ prawdziwości oświadczenia skarżącej o rezygnacji jej z aktywności zawodowej.
Z zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego nie wynika także - iż mogłaby rzutować na kierunek rozstrzygnięcia tej sprawy przywołana przez organ odwoławczy okoliczność polegająca na możliwości udziału (współpartycypowaniu) w opiece nad matką skarżącej innych osób zobowiązanych względem niej alimentacyjnie. Niezależnie bowiem od wyrażanego aktualnie w orzecznictwie NSA stanowiska deprecjonującego akcentowaną obecnie okoliczność jako mogącą w ogóle przemawiać za odmową przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. np. wyroki NSA: z 9 sierpnia 2023 r., sygn. akt I OSK 1661/22, z 12 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2057/22, z 6 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 157/23, czy z 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1552/23) w realiach niniejszej sprawy dostrzec trzeba, iż z akt wynika, że brat skarżącej Z. doznał w grudniu 2023 r. udaru, zaś drugi z braci (W.) jest w stałym leczeniu i przeszedł operację oka. W oparciu zatem o akta sprawy stwierdzić należy, iż przedstawione wyżej uwarunkowania zdrowotne wskazanych osób, będących już także w dość zaawansowanym wieku, nie dają możliwości realnego i w koniecznym zakresie - wsparcia skarżącej w opiece nad matką.
Reasumując, twierdzenie organu odwoławczego co do tego, że zakres i rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką był do pogodzenia z jakimkolwiek zatrudnieniem (w formie działalności gospodarczej tudzież prowadzenia gospodarstwa rolnego) – nie znajdowało oparcia w stanie faktycznym tej sprawy.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organy administracji rozpatrując tę sprawę rozważą kwestię spełniania przez skarżącą przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem oceny prawnej sformułowanej w niniejszym uzasadnieniu. Organ I instancji pamiętał będzie o tym, że nie jest dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b ustawy, która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Kolegium słusznie zakwestionowało prawidłowość powołanej przez organ I instancji argumentacji o niemożności ustalenia daty powstania niepełnosprawności u matki skarżącej, jako przeszkody w przyznaniu wnioskowanego świadczenia. Celnie bowiem organ odwoławczy przyjął, że będący podstawą decyzji organu I instancji art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie mógł być stosowany w związku z uznaniem go za niekonstytucyjny przez Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 21.10.2014 r. (sygn. K 38/13). Stosując właściwą wykładnię tego przepisu należało przyjąć, jak uczyniło to Kolegium, że w stosunku do opiekunów osób, których daty powstania niepełnosprawności nie da się ustalić, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. W konsekwencji, niedopuszczalne było oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP.
Z zaprezentowanych wyżej powodów, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z 30.08.2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r. poz. 935).