III SA/Kr 863/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił sprzeciw od decyzji uchylającej decyzję o odmowie przyznania płatności rolnych, uznając, że organ pierwszej instancji nie zebrał wystarczającego materiału dowodowego.
Skarżący wniósł sprzeciw od decyzji Dyrektora Małopolskiego OR ARiMR, która uchyliła decyzję o odmowie przyznania płatności rolnych na 2024 rok i przekazała sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Organ odwoławczy uznał, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził wystarczającego postępowania wyjaśniającego w zakresie powierzchni uprawnionej do płatności. WSA w Krakowie, rozpoznając sprzeciw, oddalił go, stwierdzając, że organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ naruszenia przepisów postępowania przez organ pierwszej instancji uzasadniały uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Sprawa dotyczyła sprzeciwu wniesionego przez T. M. od decyzji Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (Dyrektor Małopolskiego OR ARiMR) z dnia 2 czerwca 2025 r. Decyzją tą uchylono decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w Proszowicach z dnia 6 marca 2025 r., która odmawiała skarżącemu przyznania płatności rolnych na 2024 rok (podstawowego wsparcia dochodów, płatności redystrybucyjnej, uzupełniającej płatności podstawowej oraz wsparcia w ramach słomy z glebą). Organ pierwszej instancji odmówił przyznania płatności, uznając, że łączna powierzchnia uprawniona do płatności PWD/PR wyniosła 0,95 ha, a do płatności UPP i WSG 0,60 ha, co było poniżej wymaganego minimum 1 ha. Skarżący odwołał się, wskazując na możliwe niedoszacowanie powierzchni. Dyrektor Małopolskiego OR ARiMR, uznając, że decyzja organu pierwszej instancji była nieprawidłowa z powodu nie uwzględnienia wszystkich istotnych okoliczności, uchylił ją i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu wskazał na wątpliwości dotyczące wyliczenia powierzchni nieuprawnionej do płatności, szczególnie na działce ewidencyjnej nr [...] oraz działkach rolnych C i E, sugerując możliwość błędnej kwalifikacji użytkowania gruntów. Skarżący wniósł sprzeciw do WSA w Krakowie, zarzucając nierzetelność i błędy w decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpoznając sprzeciw, oddalił go. Sąd podkreślił, że w postępowaniu ze sprzeciwu od decyzji kasacyjnej kontrola sądu ma charakter formalny i ogranicza się do oceny, czy organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a. Sąd uznał, że Dyrektor Małopolskiego OR ARiMR prawidłowo zastosował ten przepis, ponieważ organ pierwszej instancji naruszył przepisy postępowania (art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a.), nie przeprowadzając wystarczającego postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia stanu faktycznego, co uniemożliwiło merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. W związku z tym, uchylenie decyzji organu pierwszej instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia było zgodne z prawem i zasadą dwuinstancyjności.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (1)
Odpowiedź sądu
Tak, organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ organ pierwszej instancji naruszył przepisy postępowania, nie przeprowadzając wystarczającego postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia stanu faktycznego, co uniemożliwiło merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organ pierwszej instancji nie zebrał i nie ocenił w sposób wyczerpujący materiału dowodowego, co uzasadniało uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji. Wątpliwości dotyczące wyliczenia powierzchni uprawnionej do płatności były na tyle istotne, że wymagały dodatkowego postępowania wyjaśniającego, które wykraczało poza zakres postępowania dowodowego, jakie organ odwoławczy mógłby przeprowadzić.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
odrzucono_skargę
Przepisy (9)
Główne
k.p.a. art. 138 § 2
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Pomocnicze
P.u.s.a. art. 1 § 1 i 2
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 64a
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 64e
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151a § 1 i 2
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 77 § 1
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § 3
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 15
Ustawa Kodeks postępowania administracyjnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ odwoławczy prawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a., ponieważ organ pierwszej instancji naruszył przepisy postępowania, nie przeprowadzając wystarczającego postępowania wyjaśniającego w zakresie ustalenia stanu faktycznego, co uniemożliwiło merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy.
Godne uwagi sformułowania
kontrola zgodności z prawem decyzji objętej sprzeciwem oznacza zatem konieczność dokonania przez sąd oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ II instancji w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. instytucja sprzeciwu [...] ma charakter formalny i ograniczony, gdyż służy wyłącznie do zbadania prawidłowości zastosowania przez organ odwoławczy ustawowych przesłanek uchylenia decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. brak jest natomiast podstaw do orzeczenia merytorycznego w sprawie z uwagi na konieczność przeprowadzenia podstawowych dowodów w fundamentalnych kwestiach dotyczących wyjaśnienia stanu faktycznego.
Skład orzekający
Katarzyna Marasek-Zybura
przewodniczący sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Prawidłowe stosowanie art. 138 § 2 k.p.a. przez organ odwoławczy w sytuacji naruszenia przepisów postępowania przez organ pierwszej instancji i konieczności uzupełnienia materiału dowodowego."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania w przedmiocie sprzeciwu od decyzji kasacyjnej w administracyjnym postępowaniu sądowym.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy procedury administracyjnej i stosowania konkretnego przepisu (art. 138 § 2 k.p.a.), co jest istotne dla prawników procesualistów, ale może być mniej interesujące dla szerszej publiczności.
“Kiedy sąd uchyla decyzję organu pierwszej instancji: kluczowe znaczenie art. 138 § 2 k.p.a.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Kr 863/25 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2025-09-05 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2025-06-27 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6550 Hasła tematyczne Inne Skarżony organ Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa Treść wyniku oddalono sprzeciw Powołane przepisy Dz.U. 2019 poz 2167 Art. 1 par. 1 i 2 Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych - tekst jedn. Dz.U. 2024 poz 935 Art. 151a par. 2 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.) Dz.U. 2023 poz 775 Art. 15, art. 77 par. 1, art. 107 par. 3, art. 138 par. 2 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.) Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura po rozpoznaniu w dniu 5 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu T. M. na decyzję Dyrektora Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia 2 czerwca 2025 r., nr 286/or06/2025 w przedmiocie odmowy przyznania płatności na 2024 rok oddala sprzeciw. Uzasadnienie Decyzją z dnia 2 czerwca 2025 r. nr 286/OR06/2025, Dyrektor Małopolskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: Dyrektor Małopolskiego OR ARiMR), działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 752, z późn. zm., dalej: k.p.a.), po rozpoznaniu odwołania T. M. (dalej: skarżący), uchyliło decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Proszowicach z dnia 6 marca 2025 r., nr 0112-2025-002305 w sprawie odmowy przyznania płatności na 2024 rok. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Wnioskiem z dnia 22 maja 2024 r. skarżący zwrócił się do Biura Powiatowego ARiMR w Proszowicach o przyznanie na 2024 r. podstawowego wsparcia dochodów (ozn. dalej PWD), płatności redystrybucyjnej (PR) i uzupełniającej płatności podstawowej (UPP), wsparcia w ramach słomy z glebą (WSG). Do płatności PWD i PR zadeklarowano w tym wniosku łączną powierzchnię 1,09 ha. Do płatności UPP i WSG zadeklarowano łącznie 0,74 ha. Obszar zadeklarowany do płatności PWD i PR był położony na działce rolnej A o powierzchni 0,21 ha (znajdująca się na działce ewidencyjnej nr [...]), B - 0,25 ha (dz. ewid. nr [...]), C - 0,43 ha (dz. ewid. nr [...]), D - 0,20 ha (dz. ewid. nr [...]), E - 0,43 ha (dz. ewid. nr [...]). Obszar zadeklarowany do płatności UPP i WSG znajdował się na dz. rolnej B, C, D, E. Po przeprowadzeniu postępowania Kierownik ww. Biura decyzją z dnia 6 marca 2025 r. nr 0112-2025-002305, odmówił skarżącemu przyznania płatności na 2024 rok. W motywach rozstrzygnięcia organ I instalacji stwierdził, że brak jest min. 1 ha łącznej pow. uprawnionej. Łączną powierzchnię uprawnioną do płatności PWD/PR ustalono na poziomie 0,95 ha. Łączną powierzchnię uprawnioną do płatności UPP i WSG ustalono na poziomie 0,60 ha. W odwołaniu wniesionym do ww. decyzji, skarżący wskazał na możliwe niedoszacowanie pow. uprawnionej do płatności. Według skarżącego na działce ewid. nr [...] znajduje się pas zboża o długości 280 metrów i szerokości 11,50 metrów oraz pas uprawy mieszanej o długości 90 metrów i szerokości 11,50 metrów, co dawało ok. 43 ary powierzchni. Dyrektor Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Krakowie po rozpoznaniu odwołania wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 2 czerwca 2025 r. W uzasadnieniu organ odwoławczy streścił przebieg dotychczasowego postępowania oraz powołał przepisy mające zastosowanie w niniejszej sprawie. W motywach rozstrzygnięcia, organ odwoławczy wskazał, że zaskarżona decyzja jest nieprawidłowa, ponieważ nie uwzględnia wszystkich istotnych okoliczności prawnych i faktycznych. Zgodnie z zaskarżoną decyzją, tereny nieuprawnione do płatności [...] za 2024 r. znajdowały się na działce rolnej E, na której zadeklarowano 0,14 ha pszenicy zwyczajnej ozimej i która została zadeklarowana na działce ewid. nr [...]. Organ I instancji oparł swoje ustalenia dotyczące różnic między powierzchnią zgłoszoną a uprawnioną na analizie zdjęć lotniczych i satelitarnych oraz wynikach kontroli FOTO, przeprowadzonej w dniach od 20 do 21 września 2024 r. Kontrola wykazała na działce rolnej E 0,09 ha uprawy mieszanej zamiast pszenicy. Z płatności wykluczono fragmenty o powierzchni 0,035 ha na północy i 0,0109 ha na południu obszaru zadeklarowanego. Mimo zawyżenia powierzchni uprawnionej na działce rolnej E o 0,05 ha, wykluczono cały obszar tej działki (0,14 ha), ponieważ łączna powierzchnia uprawniona do płatności na tej działce okazała się mniejsza niż minimalne 10 arów, a działka nie łączyła się z inną uprawnioną działką. W rezultacie łączna powierzchnia uprawniona do płatności PWD spadła poniżej 1 ha (z 1,09 ha do 0,95 ha). W odwołaniu podniesiono, że wyliczenia powierzchni uprawnionej do płatności nie uwzględniały faktycznego stanu działek w okresie, za który wnioskowano o płatności. Dyrektor Małopolskiego OR ARiMR uznał, że konieczne jest podjęcie dodatkowych czynności wyjaśniających przez organ I instancji, mających istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Wątpliwości dotyczyły wyliczenia powierzchni nieuprawnionej do płatności. Wstępna analiza odwołania oraz stanowisko organu I instancji oraz dostępnych zdjęć terenów zadeklarowanych doprowadziła do uznania, że wyliczenia powierzchni uprawnionej zawarte w zaskarżonej decyzji mogły być nieprawidłowe, szczególnie w odniesieniu do działki ewid. nr [...]. Na tej działce zadeklarowano działkę rolną E (południe) i działkę rolną C (centrum i północ, stykająca się z E). Z decyzji i protokołu kontroli nie wynikał jednoznacznie powód wykluczenia północnego fragmentu działki rolnej E. Zdjęcia lotnicze i satelitarne wskazują, że ten fragment był użytkowany podobnie jak sąsiadująca działka rolna C (zboże) i inaczej niż pozostała część działki rolnej E (uprawa mieszana). W tej sytuacji należałoby sprawdzić, czy wykluczony fragment z prawdopodobną uprawą zboża nie powinien być zaliczony do działki rolnej C, aby nie traktować go jako zawyżenia powierzchni uprawnionej. Wówczas obszar działki rolnej E mógłby pozostać spójny z działką rolną C, a łączna powierzchnia uprawniona do wsparcia nie spadłaby poniżej 1 ha. Zaskarżone rozstrzygnięcie uznano za wydane przy niewystarczająco ustalonym stanie faktycznym, co wymagało znacznego uzupełnienia czynności wyjaśniających. W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja budzi wątpliwości co do prawidłowego zastosowania przez organ I instancji art. 26 ust. 1 pkt 3 Planu Strategicznego (obszary uprawnione do płatności muszą być kwalifikującym się hektarem) oraz art. 66 ust. 1 pkt 1 i 2 Planu Strategicznego (nakazujący działanie na podstawie i według przepisów prawa oraz wyczerpujące rozpatrywanie materiału dowodowego). Stan sprawy wskazywał na niedochowanie tych wymogów przynajmniej w odniesieniu do części zakwestionowanych terenów. Zdaniem Dyrektora Małopolskiego OR ARiMR, decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania i przepisów dotyczących rozstrzyganych płatności. Z tego powodu została uchylona i przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Przed wydaniem ponownej decyzji, organ I instancji powinien dokładnie zweryfikować wyliczenia powierzchni uprawnionych do płatności w ramach poszczególnych zadeklarowanych działek. W sprzeciwie wniesionym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący podkreślił, że decyzja jest nierzetelna i błędna, ponieważ system komputerowy przyjął wniosek podobnie jak w poprzednich latach. Jeżeli były jakieś błędy to należało zrobić pomiary po dwóch miesiącach, jak wszystko jeszcze rosło w polu i łatwo to było sprawdzić, a nie w zimie gdy działki były zaorane. W piśmie z dnia 24 czerwca 2025 r., Dyrektor Małopolskiego OR ARiMR, stwierdził, że rozstrzygnięcie zawarte w zaskarżonej decyzji było uzasadnione. Wynikało to ze stwierdzenia braku przeprowadzenia przez organ I instancji odpowiednio wnikliwego postępowania wyjaśniającego dot. istotnych w sprawie okoliczności faktycznych. Dotyczyło to powierzchni uprawnionej do płatności na działce ewid. nr [...] i działkach rolnych C oraz E. Uznał, że zakres postępowania wymagającego uzupełnienia jest znaczny i ma istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje: Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 z poźn. zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem dokonywanej kontroli jest zbadanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa. Sąd czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm. dalej: p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zgodnie z art. 64a p.p.s.a., od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw, zwany dalej "sprzeciwem od decyzji". Rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (art. 64e p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że instytucja sprzeciwu, o której mowa w przywołanym wyżej przepisie art. 64e p.p.s.a., ma charakter formalny i ograniczony, gdyż służy wyłącznie do zbadania prawidłowości zastosowania przez organ odwoławczy ustawowych przesłanek uchylenia decyzji wydanej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. Wniesienie sprzeciwu powoduje zatem wszczęcie postępowania o ograniczonym zakresie obejmującym kontrolę decyzji administracyjnej z uwzględnieniem tylko kryteriów formalnych (A. Kabat, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2018, t. 3 do art. 64a). Stąd w postępowaniu ze sprzeciwu sąd ocenia jedynie, czy doszło do naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. Sąd nie rozstrzyga o prawach i obowiązkach stron, lecz dokonuje oceny spełnienia w sprawie formalnych warunków wydania decyzji kasacyjnej. Rozstrzyganie na tym etapie o szczegółowych zagadnieniach natury materialnoprawnej byłoby przedwczesne (zob. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2017 r., sygn. II OSK 3011/17, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych na stronie: https://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Kontrola zgodności z prawem decyzji objętej sprzeciwem oznacza zatem konieczność dokonania przez sąd oceny, czy w realiach konkretnej sprawy organ II instancji w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Podstawowym obowiązkiem sądu administracyjnego rozpoznającego sprzeciw od decyzji kasacyjnej będzie zatem ustalenie, czy wystąpiły przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a., a więc odstąpienie od zasady ogólnej ponownego, merytorycznego rozpoznania sprawy albo zakończenia jej w inny sposób. Tym samym ustawa wyłącza możliwość kontroli prawidłowego zastosowania przez organy przepisów prawa materialnego, z zastrzeżeniem szczególnego uregulowania art. 138 § 2a k.p.a. i przyjęciem przez p.p.s.a., że w przypadku uwzględnienia skargi przez sąd jego wyrok nie jest zaskarżalny (art. 151a § 3 p.p.s.a.). Dlatego szczególną cechą odróżniającą sprzeciw od skargi w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ograniczony zakres kontroli sądu dotyczący decyzji objętej sprzeciwem. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia wydanego w tym trybie sąd nie jest natomiast władny odnosić się do meritum sprawy i nie może jej przesądzić, skoro na skutek uchylenia decyzji organu I instancji sprawa wraca do merytorycznego rozpatrzenia przed tym organem (por. wyrok NSA z dnia 9 maja 2017 r., sygn. II OSK 2219/15, CBOSA). Orzeczenie w przedmiocie sprzeciwu ma wobec tego niejako wyłącznie charakter procesowy i nie kreuje żadnych skutków, gdy chodzi o zakres praw i obowiązków stron postępowania. Podsumowując, sąd rozpoznając sprzeciw ogranicza się do badania, czy doszło do naruszenia art. 138 § 2 k.p.a., do badania, czy zaszły w sprawie wskazane w tym przepisie okoliczności uzasadniające wydanie decyzji kasacyjnej. Uwzględniając lub oddalając sprzeciw sąd nie jest uprawniony do badania innych ewentualnych naruszeń prawa, jakie mogły mieć miejsce w sprawie, a zwłaszcza naruszeń prawa materialnego. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest ponadto pogląd, że przesłanki określone w art. 138 § 2 k.p.a. nie mogą być rozpatrywane samoistnie, lecz ich treść winna być interpretowana łącznie z art. 136 k.p.a. określającym granice postępowania wyjaśniającego przed organem odwoławczym, w których mieści się przeprowadzenie dowodu lub kilku dowodów. W sytuacji zatem, gdy przeprowadzenie przez organ odwoławczy postępowania na podstawie art. 136 k.p.a. umożliwiłoby prawidłowe załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym, bądź też nie zachodzi konieczność przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, podjęcie decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. uznać należy za równoznaczne z naruszeniem tego przepisu (por. wyrok NSA z dnia 19 września 2017 r., sygn. I OSK 517/17, Lex 2424889, aprobowany przez A. Wróbla, Kodeks postępowania administracyjnego Komentarz, cz. VI, uw. 6 do art. 138). Zgodnie z art. 151a § 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. W przypadku nieuwzględnienia sprzeciwu od decyzji, sąd oddala sprzeciw (art. 151a § 2 p.p.s.a.). Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję, podjętą na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., Sąd uznał, że sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem nie doszło do naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. W świetle powołanego już wcześniej art. 138 § 2 k.p.a., stanowiącego podstawę prawną zakwestionowanej decyzji, organ odwoławczy może wydać decyzję kasacyjną i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia jedynie wtedy, gdy postępowanie w pierwszej instancji zostało przeprowadzone z naruszeniem norm prawa procesowego, a więc gdy organ pierwszej instancji w istocie nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego w takim zakresie, że miało to istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Zwrot "konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy" będący podstawą zastosowania komentowanego przepisu jest równoznaczny z brakiem przeprowadzenia przez organ pierwszej instancji postępowania wyjaśniającego w całości lub znacznej części, co uniemożliwia rozstrzygnięcie sprawy przez organ odwoławczy zgodnie z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie naruszone zostały przez organ I instancji przepisy postępowania administracyjnego tj. art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a., które uzasadniały uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Brak jest natomiast podstaw do orzeczenia merytorycznego w sprawie z uwagi na konieczność przeprowadzenia podstawowych dowodów w fundamentalnych kwestiach dotyczących wyjaśnienia stanu faktycznego. Podkreślenia bowiem wymaga, że organ odwoławczy jest kompetentny wyłącznie do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego. Przeprowadzenie postępowania dowodowego w całości lub w znacznej części naruszałoby zawartą w art. 15 k.p.a. zasadę dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, przy czym zasada ta nie powinna być rozumiana w sposób formalny. Do uznania, że została ona zrealizowana, nie wystarcza stwierdzenie, że w sprawie zapadły dwa rozstrzygnięcia dwóch różnych organów. Konieczne jest też, aby rozstrzygnięcia te zostały poprzedzone przeprowadzeniem przez każdy z organów, który wydał decyzję postępowania umożliwiającego osiągnięcie celów, dla których postępowanie to jest prowadzone. Każda sprawa winna być nie tylko rozstrzygnięta, ale i rozpoznana przez dwa organy administracji różnych stopni. Tylko tak rozumiana zasada dwuinstancyjności postępowania administracyjnego stwarza gwarancje realizacji praw i interesów stron oraz uczestników postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 maja 1998 r. sygn. IV SA 2058/97, CBOSA). Podkreślić należy, że dopiero prawidłowe i pełne – z perspektywy procesowej - postępowanie dowodowe, ustalające w sposób prawidłowy stan faktyczny może stanowić podstawę do zastosowania aktu subsumcji, tj. zakwalifikowania danego stanu faktycznego do określonej, materialnej normy prawnej rozstrzygającej o zasadności wniosku skarżącego o przyznanie płatności na 2024 rok. Przeprowadzenie ponownego postępowania dowodowego może przyczynić się do kompleksowego - pod kątem dowodowym – postępowania organu i wydania prawidłowej decyzji administracyjnej. Temu celowi służy przeprowadzenie ponownego postępowania dowodowego w zakresie wskazanym w uzasadnieniu decyzji organu II instancji, m.in. poprzez dokładne zweryfikowanie wyliczeń powierzchni uprawnionych do płatności w ramach poszczególnych zadeklarowanych działek, w szczególności na działce ewidencyjnej nr [...] oraz działkach rolnych C i E, z uwzględnieniem analizy zdjęć lotniczych i satelitarnych oraz ewentualnych ponownych oględzin terenowych, aby ustalić rzeczywisty stan użytkowania gruntów w okresie objętym wnioskiem o płatności. W tym przypadku, Dyrektor Małopolskiego OR ARiMR prawidłowo uznał, że organ I instancji nie zebrał i nie ocenił w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, co uniemożliwiło merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji szczegółowo wskazał na wątpliwości dotyczące wyliczenia powierzchni uprawnionej do płatności na działce ewidencyjnej nr [...], a w szczególności na działkach rolnych C i E. Zasadnie zwrócił uwagę na to, że protokół kontroli i decyzja organu I instancji nie wyjaśniają jednoznacznie powodu wykluczenia północnego fragmentu działki rolnej E. Analiza zdjęć lotniczych i satelitarnych, na które powołuje się organ odwoławczy, wskazuje na możliwość błędnej kwalifikacji użytkowania tego fragmentu. Wątpliwości te są na tyle istotne, że wymagają przeprowadzenia dodatkowego, postępowania wyjaśniającego, które wykracza poza zakres postępowania dowodowego, jakie organ odwoławczy mógłby przeprowadzić w trybie art. 136 k.p.a. Uzupełnienie materiału dowodowego w takim zakresie, aby umożliwić merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, musiałoby obejmować nie tylko analizę dostępnych danych (zdjęć), ale prawdopodobnie także ponowne oględziny terenowe, co byłoby nieadekwatne do roli organu odwoławczego. Taki zakres działań jest właściwy dla organu I instancji, który jest odpowiedzialny za pełne i rzetelne ustalenie stanu faktycznego. Zarzuty skarżącego w sprzeciwie, dotyczące dokonanych po zaoraniu działek, w istocie potwierdzają zasadność decyzji kasacyjnej. Wskazują one na potrzebę dokładniejszego zbadania stanu faktycznego, co jest właśnie celem przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Jeżeli organ I instancji nie dokonał w odpowiednim czasie weryfikacji danych w terenie, to taka weryfikacja powinna zostać przeprowadzona ponownie, z uwzględnieniem wszelkich dostępnych środków dowodowych, aby ustalić rzeczywisty stan użytkowania działek w okresie objętym wnioskiem. Uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia było zatem działaniem prawidłowym i zgodnym z zasadą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy nie powinien w tym przypadku zastępować organu I instancji w prowadzeniu obszernego postępowania wyjaśniającego, zwłaszcza gdy prowadziłoby to do pozbawienia strony prawa do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy w dwóch instancjach. Celem art. 138 § 2 k.p.a. jest właśnie umożliwienie organowi I instancji ponownego i kompleksowego zbadania sprawy w sytuacji, gdy dotychczasowe ustalenia faktyczne są niewystarczające do podjęcia prawidłowej decyzji merytorycznej. W świetle powyższego, Sąd stwierdził, że Dyrektor Małopolskiego OR ARiMR prawidłowo zastosował art. 138 § 2 k.p.a., uznając, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania i wymaga znacznego uzupełnienia materiału dowodowego. Organ odwoławczy szczegółowo uzasadnił, dlaczego nie mógł sam przeprowadzić niezbędnych czynności wyjaśniających, a zakres braków w materiale dowodowym był na tyle istotny, że uniemożliwiał merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy. Tym samym sprzeciw skarżącego, opierający się na twierdzeniach o błędach w pierwotnych ustaleniach faktycznych, pośrednio potwierdza konieczność ponownego i kompleksowego zbadania sprawy przez organ I instancji. W tym stanie sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI