II SA/Sz 923/24

II SA/Sz 923/24 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2025-01-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-11-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Świerzko-Bukowska /sprawozdawca/
Joanna Wojciechowska /przewodniczący/
Marzena Iwankiewicz
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 7, art. 66a par. 1, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2002 nr 27 poz 271
par. 2 pkt 1 lit. b
Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów  używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145  par. 1  pkt 1  lit. c,  art. 200, art. 205 par. 1,
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 16  ust. 2 i 3,  art. 50 ust. 1, 2, 5
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Asesor WSA Joanna Świerzko-Bukowska (spr.) Protokolantka Sekretarz sądowy Emilia Szeliga-Rydzewska po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 23 stycznia 2025 r. sprawy ze skargi J. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie z dnia 12 września 2024 r. nr SKO.4110.1297.2024 w przedmiocie odmowy przyznania usług opiekuńczych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta Koszalin z dnia 17 maja 2024 r. nr 298/3449/2024; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie na rzecz skarżącego J. C. kwotę 393,30 trzysta dziewięćdziesiąt trzy złote trzydzieści groszy) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta K. decyzją nr 298/3449/2024 z dnia 17 maja 2024 r. odmówił J. C. przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych w zakresie wskazanym przez specjalistę chorób wewnętrznych (pomoc we wszystkich czynnościach 7 dni w tygodniu).
W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia wskazano, że wniosek o przyznanie usług opiekuńczych strona złożyła osobiście w dniu 3 listopada 2023 r. podając w uzasadnieniu wniosku "moje zdrowie uległo pogorszeniu". Wnioskodawca zwrócił się także o wyłączenie z postępowania pracownika socjalnego A. M.. Postanowieniem z dnia 9 października 2023 r. organ I instancji odmówił wyłączenia pracownika od udziału w postępowaniu.
Organ I instancji wskazał, że w dniu 22 listopada 2023 r. zaktualizowano rodzinny wywiad środowiskowy. Ustalono, że wnioskodawca ma 71 lat, jest po rozwodzie, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ma dwoje dzieci które nie utrzymują z nim kontaktu, choć mieszkają w tym samym mieście. Organ wskazał przy tym na obowiązek alimentacyjny dzieci wobec ojca oraz że niezwrócenie się przez wnioskodawcę do członków najbliższej rodziny o udzielenie pomocy, można zakwalifikować jako brak współdziałania ze strony świadczeniobiorcy. Organ ustalił, że wnioskodawca zajmuje jednopokojowe mieszkanie socjalne o pow. 28 m˛ na piętrze bez windy. Mieszkanie jest zaniedbane. Brak porządku w mieszkaniu wynika z wieloletnich zaniedbań oraz z powodu nie udzielania opiekunce zgody na sprzątanie (usługi opiekuńcze były świadczone do 31 października 2023 r.). Wnioskodawca utrzymuje się z emerytury ZUS w wysokości 1 823,48 zł oraz dodatku mieszkaniowego w kwocie 49,43 zł. Do stałych wydatków miesięcznych należy opłata czynszu – 258,54 zł, energii – 80 zł, wykupienie leków – 150 zł, doładowanie telefonu – 30 zł. Opłaty regulowane są na bieżąco. Wnioskodawca przedstawił zaświadczenie lekarskie z dnia 15 czerwca 2023 r., zaktualizowane w dniu 20 listopada 2023 r. potwierdzające stan zdrowia wnioskodawcy uprawniający do objęcia pomocą w formie usług opiekuńczych wydane na stałe. Z udostępnionych przez stronę do wglądu kart informacyjnych leczenia szpitalnego z dnia 22 listopada 2023 r. wynika, że stwierdzono u wnioskodawcy choroby zasadnicze i współistniejące. Wnioskodawca choruje na [...] Ponadto u wnioskodawcy rozpoznano [...]. Pomiędzy lutym a wrześniem 2023 r. wnioskodawca był trzykrotnie hospitalizowany. Udokumentowane zaburzenia, przypadki złego samopoczucia oraz przypadki korzystania z pomocy medycznej zdarzają się stronie okresowo, nie mają ciągłego charakteru. Wnioskodawca porusza się samodzielnie przy pomocy kuli łokciowej, samodzielnie załatwia sprawy urzędowe. W dniach 27 października i 3 listopada 2023 r. wnioskodawca osobiście przyjechał do organu I instancji złożyć różne pisma, wnioski, złożył zapotrzebowanie na wyrobienie imiennej pieczątki, stawia się na wizyty lekarskie, badania, robi zakupy. Podczas rozmowy telefonicznej z pracownikiem socjalnym w dniu 20 listopada 2023 r. oświadczył, że jeździ na obiady do D. w K.. D. w K. potwierdził w oświadczeniu z dnia 23 listopada 2023 r., że J. C. jest częstym bywalcem tej placówki, korzysta ze wsparcia w postaci obiadów i suchego prowiantu. Wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Zgodnie z treścią tego orzeczenia wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie oraz wymaga korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji świadczonego przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Nie wymaga natomiast stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Podczas wizyty pracownika socjalnego wnioskodawca samodzielnie otworzył drzwi mieszkania, nie miał problemów z samodzielnym poruszaniem się. Na co dzień strona posługuje się sprzętem komputerowym, skanerem, kserokopiarką, korzysta z Internetu. Wnioskodawca nie ma żadnych trudności z napisaniem oświadczeń, wniosków do różnych instytucji, ani z dostarczeniem ich osobiście.
W oparciu o te ustalenia, decyzją nr 296/7490/2023 z dnia 15 grudnia 2023 r. Prezydent Miasta K. odmówił stronie pomocy w formie usług opiekuńczych.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie decyzją z dnia 19 marca 2024 r. uchyliło tę decyzję oraz postanowienie z dnia 9 października 2023 r. w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W ocenie Kolegium organ I instancji nie uzasadnił w wystarczający sposób odmowy przyznania usług opiekuńczych i nie wziął po uwagę istotnej dla sprawy okoliczności, że stronie uprzednio zostały przyznane usługi opiekuńcze, przy tożsamej sytuacji rodzinnej i zbliżonej sytuacji zdrowotnej.
W związku z tym, pracownik socjalny M. M. w dniu 4 kwietnia 2024 r. udała się do wnioskodawcy w celu zweryfikowania obecnej sytuacji osobistej, zdrowotnej i majątkowej wnioskodawcy. Pracownik socjalny ustalił, że kontakt słowno-logiczny z wnioskodawcą jest zachowany, choć jego wypowiedzi są wielowątkowe, chaotyczne, nawiązują do pobocznych zdarzeń i faktów. Sytuacja bytowa, osobista i rodzinna wnioskodawcy nie uległa zmianie, dzieci nadal nie utrzymują z nim kontaktu. W skierowaniu na Oddział Chirurgiczny Ogólny z dnia 26 marca 2024 r. wydanym przez specjalistę chorób wewnętrznych wymieniono choroby wnioskodawcy: [...]. Natomiast z wywiadu lekarskiego wynika, że strona choruje na: [...], przewlekłą niewydolność oddechową (hospitalizacja w Oddziale [...] w K. w dniach [...] września 2023 r., aktualnie od [...] marca 2024 r. wnioskodawca posiada w domu koncentrator tlenu), [...]. Ponadto, choruje na [...] [...], [...] Podczas rozmowy z pracownikiem socjalnym w dniu 4 kwietnia 2024 r. wnioskodawca był podłączony do koncentratora tlenu, nie poinformował czy jest do niego podłączony bez przerwy podczas obecności w mieszkaniu. Poza mieszkaniem wnioskodawca nie używa tego urządzenia. W okresie od 2 maja do 31 października 2023 r. wnioskodawca korzystał z usług opiekuńczych w wymiarze 1 godziny i 30 minut dziennie z odpłatnością 3% od wartości pomocy. Na pytanie o to, jak wnioskodawca radzi sobie w codziennym funkcjonowaniu bez usług opiekuńczych poinformował, że pomaga mu pewna osoba mieszkająca na osiedlu w takich czynnościach jak zawiezienie samochodem do lekarza czy do sklepu, ubranie się przed wyjściem z domu. Wnioskodawca nie poinformował, kim jest ta osoba i jak często mu pomaga, zaznaczył jedynie że jest to pomoc odpłatna udzielana także innym osobom. Wnioskodawca poinformował, że w sklepie K. robi zakupy samodzielnie, co umożliwia wysoki wózek na którym może się oprzeć. Strona została pouczona o możliwości złożenia wniosku o udzielenie wsparcia z programu AOON (asystent osobisty osoby niepełnosprawnej), nieodpłatnej dla osób niepełnosprawnych, jak również pomocy w formie pobytu w dziennym ośrodku wsparcia. Jak ustalił organ I instancji mieszkanie wnioskodawcy nie jest przystosowane dla potrzeb osoby niepełnosprawnej. W pokoju wnioskodawcy w którym odbywało się spotkanie z pracownikiem socjalnym panował znaczny nieład i nieprzyjemny zapach na skutek braku wietrzenia oraz zaniedbań higienicznych wnioskodawcy. Poprzednio opiekunki, które świadczyły usługi opiekuńcze wielokrotnie informowały o utrudnianiu im sprzątania mieszkania, o odmowie przyjęcia pomocy w czynnościach higienicznych, których strona samodzielnie również nie wykonuje. Organ I instancji wyjaśnił że dysponuje notatkami służbowymi osób, które świadczyły usługi opiekuńcze dla strony, wynika z nich, iż wnioskodawca odmawiał np. sprzątania, ruszania różnych rzeczy, oskarżał o kradzieże, obelżywie odnosił się do pracowników, podnosił głos, krzyczał i wypraszał z domu, usiłował kontrolować pracowników przemieszczających się komunikacją miejską i wyliczał im czas spóźnień (notatki z dnia 12, 13 i 17 kwietnia 2023 r., 17 i 18 maja 2023 r., 15, 20 i 22 czerwca 2023 r.).
Zdaniem pracownika socjalnego wnioskodawca stoi na stanowisku, że pomoc opieki społecznej mu się należy, ale nie wykorzystuje swoich uprawnień i możliwości od lat. Mimo tego, że stan zdrowia strony uległ pogorszeniu i z zaświadczenia lekarskiego wynika, że wymagana jest opieka, uprzednio wnioskodawca nie chciał korzystać w pełni z przyznanych świadczeń opiekuńczych (odmawiał zgody na sprzątanie jego mieszkania, pomocy w zabiegach higienicznych), zezwalał opiekunkom jedynie na dostarczenie posiłku i zrobienie zakupów. Na propozycje i pomysły pracownika socjalnego dotyczące skorzystania z pomocy asystenta osobistego osoby niepełnosprawnej, złożenie wniosku o zmianę orzeczenia o niepełnosprawności, złożenie wniosku o świadczenie uzupełniające lub zgłoszenie wniosku o usługi pielęgniarki środowiskowej, czy wreszcie podjęcie rozmów z dziećmi, wnioskodawca nie był przychylny, znajdował argumenty na niecelowość tych działań. Świadczy to o braku współdziałania z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu trudnej sytuacji życiowej strony. Według organu wnioskodawca dysponuje zasobem intelektualnym, umiejętnościami w komunikowaniu się technicznym i finansowym, by we własnym zakresie zapewnić sobie dostępną pomoc, a dopiero po skorzystaniu z tych możliwości możliwe byłoby określenie przez organ I instancji czy istotnie jakieś obszary życia wnioskodawcy wymagają wsparcia organu. Usługi opiekuńcze w pierwszej kolejności przyznawane są osobom całkowicie samotnym, nie mogącym funkcjonować w środowisku bez wsparcia drugiej osoby, ponieważ takie osoby nie mogą zapewnić sobie stosownej opieki. Natomiast w przypadku osób posiadających rodzinę uwzględnia się zasadę pomocniczości, zatem to ta osoba przy pomocy rodziny powinna dążyć do zapewnienia sobie opieki. Uprawnienia wynikające z ustawy o pomocy społecznej mają charakter subsydiarny, uzupełniają jedynie środki, możliwości i uprawnienia własne osoby objętej systemem świadczeń pomocy społecznej. Osoba wnioskująca o pomoc jest zobowiązana w pierwszej kolejności do przezwyciężenia we własnym zakresie swoich problemów, a dopiero gdy nie jest w stanie tego dokonać, może uzyskać świadczenie z pomocy społecznej. Z ustaleń organu wynika, że wnioskodawca jest zdolny do samoobsługi i funkcjonowania, radzi sobie z czynnościami pielęgnacyjnymi i potrzebami fizjologicznymi, porusza się samodzielnie i robi zakupy, a w razie pogorszenia stanu zdrowia ma możliwość zrobienia zakupów online. Kontakt ze służbą zdrowia wnioskodawca może uzyskać przez teleporadę albo poprosić telefonicznie pracownika przychodni o wystawienie e-recepty lub umówienie wizyty domowej. Natomiast w razie poważniejszych problemów zdrowotnych pomocy może udzielić fachowo wykwalifikowana pomoc medyczna, nie może jej udzielić opiekunka w ramach usług opiekuńczych. Sprzątanie pomieszczeń sanitarnych czy pokoju w którym wnioskodawca przebywa powinno być wykonywane na bieżąco i nie wymaga dużego wysiłku. Zdaniem organu strona może zabezpieczyć swoje potrzeby wykorzystując możliwości własne i najbliższej rodziny. Brak porządku w mieszkaniu wnioskodawcy wynika natomiast z wieloletnich zaniedbań oraz z powodu nie wyrażenia przez wnioskodawcę zgody na sprzątanie pomieszczeń sanitarnych i na bieżące porządki w pokoju, wynoszenie śmieci. Nie ma podstaw prawnych i faktycznych do przyznania wnioskodawcy usług opiekuńczych. Wnioskodawca ma dorosłe dzieci, a jedynie jego przekonanie, że w sprawy rodzinne nie należy się wtrącać, nie pozwala na pojednanie rodziny i prawidłowe pełnienie ról społecznych przez jej członków. Wnioskodawca doskonale potrafi zadbać o swoje interesy, zna swoje prawa, posiada umiejętności skorzystania z nich, niejednokrotnie wydawał dyspozycje pracownikom socjalnym, wielokrotnie osobiście udawał się do siedzib różnych organów administracji czy sądów, i to bez pomocy asystenta osoby niepełnosprawnej czy opiekunki, składał środki odwoławcze od wydanych decyzji, udzielał wskazań organowi prowadzącemu postępowanie co do jego przebiegu. Choć organ nie neguje, że wnioskodawca z uwagi na schorzenia jakie u niego występują, ma ograniczone możliwości funkcjonowania, w pierwszej kolejności powinien jednak wykorzystać posiadane uprawnienia i możliwości. Ponieważ wnioskodawca jest w stanie zabezpieczyć swoje potrzeby przy wsparciu najbliższej rodziny i wykorzystując własne możliwości, organ odmówił przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych.
W odwołaniu od tej decyzji J. C. wniósł o jej uchylenie oraz o uchylenie postanowienia Prezydenta Miasta K. z dnia 6 maja 2024 r. w części obejmującej uzasadnienie tego postanowienia. W uzasadnieniu odwołania strona podniosła, że organ I instancji od 2013/2014 r. nie przeprowadził rodzinnego wywiadu środowiskowego z dziećmi wnioskodawcy, tj. córką M. M. i synem J. C. 1 w celu ustalenia ich sytuacji rodzinnej, dochodowej i majątkowej. Organ poprzestał na oświadczeniach złożonych przez dzieci wnioskodawcy w 2020 i 2022 r. w których nie deklarowali oni żadnej pomocy ojcu, z uwagi na trudną sytuację rodzinną. Niezasadnie decyzję wydano na podstawie art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, mimo że odwołujący się nie wnioskował o przyznanie świadczenia pieniężnego. Organ I instancji powołał się na oświadczenia opiekunek nie umożliwiając wnioskodawcy zadawania im pytań, a wśród nich są takie którym nie potwierdził wykonania usługi, a także takie, które co innego miały na tablecie a co innego w karcie pracy i twierdziły, że kierownictwo wie o tych niezgodnościach i to toleruje. Jedyną opiekunką która mogłaby się wypowiedzieć jest I. K., która była opiekunką od września 2019 r. Ponadto, powołanych w uzasadnieniu decyzji oświadczeń nie ma w aktach tej sprawy, są natomiast w aktach innych toczących się aktualnie postępowań administracyjnych. Organ ponownie rozpoznając wniosek strony z dnia 3 listopada 2023 r. błędnie przyjął, iż przeprowadzony w dniu 22 listopada 2023 r. wywiad środowiskowy część IV pozostaje aktualny do dnia 22 maja 2024 r. Wywiad został przeprowadzony przez pracownika w stosunku do którego odwołujący się złożył wniosek o wyłączenie, postanowienie z dnia 9 października 2023 r. nie uprawomocniło się, podlegało zaskarżeniu i zostało uchylone przez Kolegium, a następnie organ I instancji wyłączył tego pracownika od rozpoznania sprawy. Wywiad środowiskowy przeprowadzony w dniu 4 kwietnia 2024 r. przez pracownika M. M. trwał 3 godziny i 50 minut, z tego wywiadu nie został sporządzony żaden dokument.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie decyzją z dnia 12 września 2024 r., nr SKO.4110.1297.2024 utrzymało w mocy decyzję organu I instancji oraz postanowienie z dnia 6 maja 2024 r. dotyczące wyłączenia pracownika od rozpoznania sprawy.
W uzasadnieniu decyzji Kolegium stwierdziło, że zostały uwzględnione wskazania co do dalszego postępowania zawarte w decyzji kasatoryjnej z dnia 19 marca 2024 r. Według Kolegium niesporne jest, że odwołujący się jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, wymagającą środowiskowego wsparcia, zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie i korzystał wcześniej z pomocy opieki społecznej w postaci usług opiekuńczych, choć nie w żądanym obecnie zakresie. Prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, ale nie jest osobą samotną w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej - ma córkę i syna. Wniosek o przyznanie usług opiekuńczych złożył z uwagi na pogorszenie stanu zdrowia. Po złożeniu wniosku, w dniu 22 listopada 2023 r. organ przeprowadził ze stroną rodzinny wywiad środowiskowy ustalając sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową strony, a następnie w dniu 4 kwietnia 2024 r. pracownik socjalny odbył wizytę u strony w celu uaktualnienia jej sytuacji. Wizyta ta stała się podstawą dokonania diagnozy sytuacji strony, z uwzględnieniem posiadanych i przedstawionych dokumentów i dowodów, obserwacji własnych pracownika socjalnego i ustnych wyjaśnień strony, sytuacji zdrowotnej oraz związanych z tym ograniczeń i możliwości wnioskodawcy, sytuacji rodzinnej i mieszkaniowej. Ustalenia te stały się podstawą wydania decyzji z dnia 17 maja 2024 r. odmawiającej przyznania usług opiekuńczych. Jak stwierdziło Kolegium organ I instancji ocenił całokształt okoliczności w jakich znajduje się wnioskujący o przyznanie pomocy w formie usług opiekuńczych w kontekście oczekiwanego zakresu i wymiaru usług wskazując jednocześnie, że strona nie wykorzystuje własnych zasobów i możliwości w celu poprawy warunków funkcjonowania. Kolegium wskazało przy tym, że organ I instancji wyjaśnił, że wnioskodawca ma możliwość złożenia wniosku o udzielenie wsparcia w ramach programu AOON (asystent osobisty osoby niepełnosprawnej), która to pomoc jest świadczona nieodpłatnie, z czego strona nie skorzystała, a także możliwość otrzymania pomocy w formie pobytu w ośrodkach wsparcia (Dzienny Dom Pomocy "[...]" lub Dzienny Dom [...]") czy też skorzystania z mediacji rodzinnej oferowanej przez CUS. Strona została poinformowana o możliwości ubiegania się o zmianę orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w związku z pogorszeniem stanu zdrowia lub wystąpienia do ZUS celem wydania stosownego orzeczenia, co wiązałoby się z możliwością uzyskania świadczeń pieniężnych pomocnym w codziennym funkcjonowaniu, które mogłyby zostać przeznaczone na opłacenie oczekiwanej pomocy, tym bardziej wobec okazywania niezadowolenia z jakości dotychczas świadczonych stronie usług opiekuńczych przyznawanych przez organ. Strona odrzuciła te propozycje organu uznając je za niecelowe. Kolegium wskazało ponadto, że organ I instancji wyjaśnił stronie, że przysługuje jej możliwość ubiegania się o świadczenia alimentacyjne od dorosłych dzieci, wyjaśniając na czym może polegać stan niedostatku uprawniający rodzica do żądania alimentów od dzieci. Organ I instancji wyjaśnił, że mimo posiadanych schorzeń, strona jest osobą samodzielną, robi zakupy, załatwia sprawy urzędowe, korzysta też z pomocy innej osoby dysponującej samochodem. W razie okresowego pogorszenia stanu zdrowia może zrobić zakupy przez Internet, może skorzystać z pomocy medycznej w ramach teleporady, e-recepty albo poprosić telefonicznie o lekarską wizytę domową. W związku ze stwierdzonym nieporządkiem w mieszkaniu strony organ I instancji wskazał, iż że czynności związane ze sprzątaniem powinny być wykonywane na bieżąco, co nie wymaga dużego wysiłku, ewentualnie strona powinna zwrócić się o pomoc do swoich dzieci. Organ I instancji wyjaśnił także, że przyznając pomoc w formie usług opiekuńczych jest zobowiązany do dokonania hierarchii zgłaszanych potrzeb, a także dostosowania wymiaru i zakresu usług do okoliczności konkretnego przypadku oraz możliwości finansowych ośrodka, zaś mając na uwadze wydatki na usługi opiekuńcze oraz ilość osób uprawnionych w pierwszej kolejności kieruje pomoc do osób samotnych.
Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji, że całokształt ustalonych okoliczności nie uzasadniał przyznania wnioskodawcy usług opiekuńczych w wymiarze i zakresie wnioskowanym. Jednocześnie Kolegium uznało, że przeprowadzone postępowanie administracyjne było wystarczające do ustalenia stanu faktycznego sprawy, a podjęte rozstrzygnięcie zostało wyczerpująco uzasadnione. Według Kolegium wbrew twierdzeniom odwołującego się, organ I instancji nie miał obowiązku przeprowadzania wywiadu środowiskowego z córką ani synem wnioskodawcy, i mógł oprzeć się na ich wyjaśnieniach i samym fakcie, że wnioskodawca posiada zstępnych, w celu uznania, iż nie jest on osobą samotną i nie wykorzystuje on posiadanych zasobów i możliwości w celu polepszenia swojej sytuacji. To, że dzieci wnioskodawcy nie zadeklarowały pomocy ojcu z różnych przyczyn, w tym z powodu negatywnych relacji z ojcem, nie stanowi przesłanki do przyznania pomocy na podstawie art. 50 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej, nie zwalnia dzieci z obowiązku alimentacyjnego wobec ojca nawet gdyby uznały, że z moralnego punktu widzenia żądanie wsparcia od nich jest nieuzasadnione. Obowiązki członków rodziny udzielania wsparcia osobie tego wymagającej wyprzedzają obowiązki państwa, zgodnie z zasadą subsydiarności. Najpierw wsparcia powinna udzielić rodzina, dopiero potem pomoc społeczna. Rezygnacja strony z możliwości zwrócenia się do swoich dorosłych dzieci o udzielenie pomocy może być oceniona jako brak współpracy ze strony świadczeniobiorcy, dająca podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Ponadto z akt sprawy wynika, iż wnioskodawca jest w stanie funkcjonować bez usług opiekuńczych, których przyznanie w tym przypadku nie jest obligatoryjne. Zdaniem Kolegium, żądanie "unieważnienia" wywiadu środowiskowego jaki został przeprowadzony w dniu 22 listopada 2023 r. jest bezpodstawne. W toku tego wywiadu, który został przeprowadzony przez pracownika organu, który na dzień jego przeprowadzenia nie był wyłączony od udziału w postępowaniu, organ uzyskał informacje o dochodach i stanie majątkowym strony, a strona tych ustaleń nie kwestionowała. Wywiad środowiskowy ma określony cel, którym jest uzyskanie informacji potrzebnych do rozpoznania wniosku i cel ten został zrealizowany. Niesprzecznie ustalono, że wnioskodawca jest osobą mobilną, porusza się samodzielnie i samodzielnie wychodzi z mieszkania, zabezpiecza posiłki, samodzielnie załatwia sprawy urzędowe i nie wymaga pomocy w sporządzaniu pism urzędowych. Korzysta z Internetu, urządzeń biurowych, telefonu, potrafi zadbać o własne interesy, a w miarę potrzeb korzysta z pomocy innych osób. W toku postępowań odwoławczych wielokrotnie zapoznawał się z aktami spraw w siedzibie Kolegium, składał wnioski dowodowe, żądania, przedkładał posiadane dokumenty. Wymagało to zarówno kontaktu telefonicznego z pracownikami sekretariatu Kolegium, jak i wielokrotnych wizyt w siedzibie organu, często w niesprzyjających nawet dla zdrowej osoby warunkach pogodowych. Na podstawie własnych obserwacji oraz wiedzy powszechnej lub znanej Kolegium z urzędu, dotyczącej braku występowania takiej aktywności fizycznej oraz intelektualnej w przypadku innych osób korzystających z usług opiekuńczych. Kolegium uznało, że strona nie należy do osób, którym z uwagi na stan zdrowia i niesamodzielność, takie usługi przysługują, bowiem w pierwszej kolejności przyznane być powinny osobom samotnym, niezdolnym do samodzielnego zaspokajania podstawowych potrzeb. Kolegium wskazało, że celem usług opiekuńczych nie jest zapewnienie pomocy lekarskiej związanej z opisywanymi przez stronę i wynikającymi z dokumentacji medycznej schorzeniami, gdyż pomoc taką może zapewnić wykwalifikowana kadra medyczna. Wskazane i udokumentowane przez wnioskodawcę schorzenia nie powodują, że nie może on funkcjonować bez usług opiekuńczych, funkcjonowanie to odbywa się bez szkody dla aktywności strony, już od czasu pierwszej odmowy ich przyznania. Odwołujący się z uwagi na możliwości jakie posiada ma zapewniony kontakt z otoczeniem, osobisty, telefoniczny oraz mailowy (taką korespondencję prowadzi z organem), jest z reguły mobilny i tym samym może zabezpieczyć podstawowe potrzeby wykorzystując własne zasoby i możliwości. Nawet jeżeli istotnie wnioskodawcy potrzebna jest pomoc w niektórych czynnościach np. w sprzątaniu mieszkania, nie mogło to przesądzić o przyznaniu usług opiekuńczych, których celem nie jest sprzątanie lokali mieszkalnych. Z tych względów organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. Końcowo Kolegium wskazało, że dotychczasowa pomoc świadczona stronie nie oznacza, że występuje po stronie organu obowiązek kontynuacji świadczeń, tym bardziej w znacznie zwiększonym wymiarze w stosunku do uprzednich.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie J. C. (dalej: "skarżący") wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji organu odwoławczego, a w razie braku podstaw do stwierdzenia nieważności jej uchylenie, stwierdzenie, że Kolegium w okresie od 3 lipca do 8 września 2024 r. pozostawało w bezczynności lub zwłoce w rozpoznaniu sprawy, a także o przeprowadzenie dowodu z opinii grafologa na okoliczność ustalenia prawdziwości oświadczenia D. z dnia 23 listopada 2023 r.
Skarżący zarzucił wydanie decyzji z naruszeniem art. 16 ust. 1 i ust. 2, art. 17 ust. 1 pkt 11, art. 50 ust. 2, ust. 3 i ust. 5 oraz art. 96 ustawy o pomocy społecznej poprzez niezgodne z tymi przepisami przyjęcie, że skarżącemu należało odmówić dalszego wsparcia w postaci usług opiekuńczych świadczonych od dnia 22 stycznia 2019 r. tylko dlatego, że skarżący ma córkę i syna którzy złożyli w CUS w K. oświadczania woli o uchyleniu się od zawarcia umowy o której mowa w art. 103 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Według skarżącego nie poddano szczególnej analizie dowodów złożonych do akt postępowania w postaci historii hospitalizacji za okres od [...] lutego do [...] marca 2023 r., a także skierowania skarżącego na leczenie w oddziale chirurgicznym ogólnym z dnia [...] marca 2024 r., z których jednoznacznie wynika, iż jest on osobą korzystającą od dnia [...] marca 2024 r. z koncentratora tlenu, które to urządzenie posiada w mieszkaniu. Ponadto skarżący zarzucił organowi odwoławczemu, że nie ustosunkował się do zarzutu nie prowadzenia metryki sprawy przez organ I instancji w sytuacji gdy prowadzenie metryki sprawy było w niniejszej sprawie obowiązkowe. W ocenie skarżącego zaskarżona decyzja nie koresponduje i pozostaje w sprzeczności z decyzją Kolegium z dnia 19 marca 2024 r., bowiem organ I instancji był zobowiązany wziąć pod uwagę przy ponownym rozpoznaniu sprawy, iż w ostatnim czasie stan zdrowia skarżącego pogorszył się, a z odwołania wynika że uprzednio skarżący korzystał z usług opiekuńczych co do których miał zastrzeżenia, dlatego odmówił podpisania wywiadu środowiskowego. W zaskarżonej decyzji zabrakło zestawienia poprzedniej sytuacji skarżącego, w której udzielono pomocy w formie usług opiekuńczych z aktualną sytuacją, w której organ uznał, że usługi opiekuńcze nie przysługują. Skarżący wskazał, że ma 72 lata, jest osobą przewlekle chorą legitymującą się orzeczeniami o niepełnosprawności: stopnia lekkiego o symbolu [...] i [...] wydanymi na stałe, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] stycznia 2008 r., stopnia umiarkowanego o symbolu [...] wydanym na stałe, niepełnosprawność datuje się od [...] maja 2015 r. Skarżący utrzymuje się z emerytury niższej niż 300% kryterium dochodowego, zamieszkuje sam w lokalu socjalnym wyposażonym standardowo, czynsz i opłaty za media uiszcza na bieżąco. Jest ojcem dwojga dorosłych dzieci. Dopóki pomoc społeczna się nie wtrąciła, kontakt spontaniczny z dziećmi był. Z akt sprawy nie wynika, czy dzieci skarżącego zawarły związki małżeńskie, czy mają własne dzieci. Pracownik socjalny jak tylko ustalił gdzie pracuje córka skarżącego, przestał prowadzić dalsze czynności, do których zobowiązuje go ustawa o pomocy społecznej. Z zaskarżonej decyzji nie wynika, dlaczego wcześniej przyznanie skarżącemu usług opiekuńczych było zasadne, a obecnie nie ma takiej potrzeby, mimo pogorszenia stanu zdrowia. Ponadto zdaniem skarżącego Kolegium błędnie stwierdziło, że postanowienie w sprawie włączenia pracownika nie musi zawierać uzasadnienia prawnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koszalinie w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
W piśmie procesowym z dnia [...] stycznia 2025 roku J. C. zwrócił się o przeprowadzenie dowodu z następujących dokumentów;
1. zaświadczenia lekarskiego o jego stanie zdrowia z dnia [...] stycznia 2025 r. wydanego przez lekarza specjalistę chorób wewnętrznych mającego pełny wgląd w dokumentację medyczną skarżącego, na okoliczność aktualnego stanu zdrowia,
2. zaświadczenia lekarskiego o stanie zdrowia z dnia [...] grudnia 2024 r. wydanego przez specjalistę chorób płuc,
3. wyników badań laboratoryjnych z dnia [...] listopada 2024 r.,
4. protokołu przekazania koncentratora tlenu przez poradnię domowego leczenia tlenem w dniu [...] marca 2024 r.,
5. karty informacyjnej leczenia szpitalnego – Szpitalny Oddział Ratunkowy Szpitala Wojewódzkiego w K. z dnia [...] marca 2024 r.,
6. karty informacyjnej leczenia szpitalnego – Oddział [...] w K. z dnia [...] września 2023 r.,
7. karty informacyjnej leczenia szpitalnego – Oddział [...] Szpitala Wojewódzkiego w K. z dnia 21 marca 2023 r.,
8. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 26 września 2011 r. o zaliczeniu skarżącego do lekkiego stopnia niepełnosprawności,
9. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 10 września 2018 r. o zaliczeniu skarżącego do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności,
10. odwołania skarżącego z dnia 12 stycznia 2024 r. od decyzji Prezydenta Miasta K. z dnia 15 grudnia 2024 r. wraz z zażaleniem na postanowienie z dnia 9 listopada 2023 r. w przedmiocie odmowy wyłączenia pracownika socjalnego A. M. od udziału w postępowaniu,
11. decyzji SKO w Koszalinie z 19 marca 2024 r. uchylającej decyzję organu I instancji, w tym zaskarżone postanowienie w całości.
Na rozprawie w dniu 23 stycznia 2025 r. skarżący stawił się osobiście i oświadczył, że popiera skargę ponieważ zaskarżona decyzja jest krzywdząca, a jego stan zdrowia pogarsza się. Skarżący chce, aby organ przyznał mu usługi opiekuńcze jak we wcześniejszych sprawach. Zaproponowano mu m.in. zamieszkanie w Domu Pomocy Społecznej, jednakże nie wyraził to zgody. Chciałby nadal mieszkać u siebie i korzystać z usług opiekuńczych. Wyjaśnił, że był zadowolony z ostatniej opiekunki która do niego przychodziła przez ostatnie 4 lata na 1,5 godziny dziennie. Przyznał także, że był w konflikcie z pracownikiem socjalnym A. M.. Skarżący oświadczył, iż obecnie nie korzysta z pomocy w postaci obiadu w D. , choć wcześniej opiekunka przynosiła mu obiady z tego miejsca. Od listopada 2023 r. nie ma przyznanych usług opiekuńczych, w związku z tym musi korzystać z pomocy innych osób. Córka skarżącego, która mieszka w K. i pracuje w [...], nie jest w stanie mu pomóc ponieważ opiekuje się niepełnosprawnym dzieckiem. Syn ma troje dzieci, prawdopodobnie mieszka w K.. Skarżący oświadczył, że aktualnie nie ma kontaktu z dziećmi. Ponadto skarżący wyjaśnił, że nie wyraził zgody na pomoc asystenta dla osób niepełnosprawnych, który przychodziłby na koniec miesiąca, ponieważ wolałby pomoc opiekunki. Wskazał również, że wywiad środowiskowy z listopada 2023 r. został sporządzony przez pracownika, co do którego skarżący złożył wniosek o wyłączenie. Wywiad został sporządzony już po złożeniu wniosku o wyłączenie, dlatego skarżący wywiadu nie podpisał uważając, że organ powinien przeprowadzić nowy wywiad środowiskowy. Dnia 4 kwietnia 2024 r. był u skarżącego inny pracownik organu, wizyta ta trwała 4 godziny, jednak w aktach sprawy nie ma żadnego dokumentu z tego wywiadu, a powinien był zostać sporządzony protokół.
Skarżący wniósł o zasądzenie kosztów przejazdu w wysokości 393,30 zł (odległość w jedną stronę wynosi [...] km, w obie strony [...] km, za 1 km - 1,15 zł). Skarżącego do Sądu przywiózł znajomy samochodem osobowym A. o pojemności silnika 2000.
Sąd postanowił na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. oddalić wniosek dowodowy o dopuszczenie dowodu z opinii grafologa oraz przeprowadzić dowód z kopii dokumentów dołączonych do pisma z dnia 16 stycznia 2025 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 1267) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, jeżeli stwierdzi: naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Przedmiotem kontroli jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koszalinie utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. odmawiającą skarżącemu przyznania pomocy w formie usług opiekuńczych.
Wskazać zatem należy, że zgodnie z art. 36 pkt 2 lit. l ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1283 ze zm., dalej: "u.p.s."), jedną z form pomocy społecznej są usługi opiekuńcze w miejscu zamieszkania, w ośrodkach wsparcia i w rodzinnych domach pomocy oraz usługi sąsiedzkie.
Stosownie do art. 50 ust. 1 u.p.s. osobie samotnej, która z powodu wieku, choroby lub innych przyczyn wymaga pomocy innych osób, a jest jej pozbawiona, przysługuje pomoc w formie usług opiekuńczych lub specjalistycznych usług opiekuńczych. Usługi opiekuńcze lub specjalistyczne usługi opiekuńcze mogą być przyznane również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (art. 50 ust. 2 u.p.s.). Usługi opiekuńcze obejmują pomoc w zaspokajaniu codziennych potrzeb życiowych, opiekę higieniczną, zaleconą przez lekarza pielęgnację oraz, w miarę możliwości, zapewnienie kontaktów z otoczeniem (art. 50 ust. 3 u.p.s.). Ośrodek pomocy społecznej albo centrum usług społecznych, przyznając usługi opiekuńcze, ustala ich zakres, okres i miejsce świadczenia (art. 50 ust. 5 u.p.s.).
Przyznanie pomocy usług opiekuńczych pozostawione jest uznaniu organu administracji. Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się do oceny, czy organ administracji uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych, mających znaczenie w sprawie oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontrola Sądu dotyczy więc prawidłowości postępowania organu administracji poprzedzającego wydanie decyzji. W szczególności polega ona na sprawdzeniu, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem dowodowym oraz wyjaśnieniem stanu faktycznego sprawy, do czego zobowiązane są organy obu instancji na podstawie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a. Decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być uzasadniane w sposób jasny i przekonujący, a także winny zawierać precyzyjne wyjaśnienie przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy (por. wyrok NSA z dnia 26 lipca 2020 r., sygn. akt I OSK 3528/18).
W ocenie Sądu organy obu instancji nie sprostały powyższym wymogom.
Bezspornie skarżący jest osobą schorowaną, starszą (73 lata), legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym m.in. ze wskazaniem do korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji, tj. do korzystania z usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki. Bezsprzecznie skarżący korzystał z usług opiekuńczych wcześniej. Jak wynika z zaświadczenia wydanego przez organ I instancji z dnia 9 listopada 2023 r. skarżącemu w sposób ciągły od stycznia 2019 r. przyznawana była pomoc w postaci usług opiekuńczych. Ostatnio na podstawie decyzji organu I instancji z dnia 13 kwietnia 2023 r., nr 295/3025/2023 przyznano skarżącemu pomoc w postaci usług opiekuńczych w okresie od 2 maja do 31 października 2023 r. w zakresie: usług pielęgnacyjnych w postaci dbania o higienę podopiecznego, pomoc przy myciu, kąpielach i ubieraniu oraz usług gospodarczych, tj. zakup artykułów spożywczych i innych, potrzebnych w gospodarstwie domowym w najbliższej okolicy, przygotowanie posiłków lub dostarczenie obiadu z D. , utrzymanie w czystości naczyń stołowych, sprzątanie pomieszczeń sanitarnych, bieżące porządki w pokoju, w którym stale przebywa podopieczny, wynoszenie śmieci, a także innych takich jak załatwianie spraw urzędowych, w tym: dokonywanie opłat w imieniu podopiecznego w najbliższej okolicy, kontakt z pracownikiem służby zdrowia, zamawianie wizyt lekarskich i realizowanie recept, przygotowanie leków zgodnie z zaleceniami lekarza.
Organy odmawiając przyznania pomocy stanęły na stanowisku, iż skarżący jest w stanie zabezpieczyć swoje potrzeby przy wsparciu rodziny i wykorzystując własne zasoby i możliwości.
Rację mają organy wskazujące, że w pierwszej kolejności usługi opiekuńcze powinny być skierowane do osób samotnych, ponieważ w mniejszym stopniu niż osoby mające rodzinę mogą one liczyć na pomoc otoczenia. Organy zaakcentowały, że skarżący ma dwoje dorosłych dzieci i to najpierw one powinny zapewnić mu pomoc i wsparcie, zaś sam fakt, że dzieci nie zadeklarowały takiej pomocy i nie utrzymują ze skarżącym kontaktu, nie uzasadnia przyznania pomocy na podstawie art. 50 ust. 2 u.p.s. Podkreślić zatem należy, iż usługi opiekuńcze mogą być przyznane nie tylko osobie samotnej (art. 50 ust. 1 u.p.s.), ale również osobie, która wymaga pomocy innych osób, a rodzina, a także wspólnie niezamieszkujący małżonek, wstępni, zstępni nie mogą takiej pomocy zapewnić (ust. 2). Świadczenie w postaci usług opiekuńczych mogą więc otrzymać osoby mające rodziny. Istotnie, w tych przypadkach ustawodawca odwołuje się do zasady pomocniczości i uznania administracyjnego. Obowiązki opiekuńcze wynikające z więzi rodzinnych istnieją również wtedy gdy członkowie rodziny nie mieszkają wspólnie z osobą potrzebującą pomocy. Wskazać jednak należy, że pomimo odwoływania się do powinności rodzinnych ustawodawca w art. 16 ust. 2 u.p.s. zastrzega, że gmina i powiat nie mogą nie mogą odmówić pomocy osobie potrzebującej, mimo istniejącego obowiązku osób fizycznych lub osób prawnych do zaspokajania jej niezbędnych potrzeb życiowych. Przepis ten stosuje się również wobec podmiotów, którym jednostki samorządu terytorialnego zleciły realizację zadań (art. 16 ust. 3 u.p.s.). Wobec tego sam fakt posiadania rodziny nie jest wystarczającym argumentem odmowy przyznania pomocy. Trzeba bowiem ustalić czy osoby bliskie mogą tę pomoc zapewnić. Należy zbadać czy członkowie rodziny mają możliwości (finansowe, zdrowotne, lokalowe) sprawowania opieki względnie partycypowania w wydatkach z tego tytułu (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 12 czerwca 2019 r., sygn. akt II SA/Łd 276/19). W rozpatrywanej sprawie o ile informacje zawarte w wywiadzie środowiskowym są wystarczające do przyjęcia, iż skarżący nie jest osobą samotną, w rozumieniu art. 6 pkt 9 u.p.s. i o której mowa w art. 50 ust. 1 u.p.s., tak trudno już wywieść, że może realnie skorzystać z pomocy dzieci. Również z dokumentacji znajdującej się w przedłożonych aktach sprawy okoliczność ta nie wynika. W szczególności w aktach brak jest bliżej nie określonych wyjaśnień dzieci skarżącego, na które powołuje się w uzasadnieniu swojej decyzji organ odwoławczy. Stąd co najmniej przedwczesne jest twierdzenie organów, iż skarżący może skorzystać z wsparcia dzieci.
Należy także dostrzec, iż pomimo obszernego uzasadnienia decyzji, organy nie wyjaśniły dlaczego w sytuacji gdy od dłuższego czasu (tj. od stycznia 2019 r.) skarżącemu udzielana była pomoc (i to w postaci właśnie usług opiekuńczych) i złożenia przez skarżącego kolejnego wniosku w tym zakresie, całkowicie odmówiono mu ich przyznania. Słusznie organ odwoławczy wskazuje, że fakt, że stronie przyznawana była dotychczas pomoc nie oznacza, że po stronie organu występuje obowiązek kontynuacji świadczeń. Jednakże w ocenie Sądu w realiach niniejszej sprawy takie stwierdzenie jest niewystarczające. Zdaniem Sądu w przypadku odmowy udzielenia świadczenia gdy dotychczas było ono przyznawane należało również odnieść się i rozważyć sytuację skarżącego w jakiej znajdował się gdy udzielono mu pomocy oraz sytuację w jakiej znajduje się aktualnie, zwłaszcza gdy według skarżącego jego stan zdrowia się pogorszył. W decyzjach organów obu instancji takich rozważań zabrakło. Również w przedłożonych aktach sprawy brak jest dokumentacji pozwalającej na analizę poprzedniej sytuacji skarżącego, w której to pomocy udzielono i wywiedzenie wniosku, że odbiega ona od aktualnej sytuacji skarżącego w takim stopniu, że obecnie udzielenie mu pomocy nie jest konieczne i uzasadnione. Słuszne są zatem zarzuty skarżącego w tym zakresie.
W tym miejscu wskazać należy, iż w odwołaniu skarżący wniósł o uchylenie decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie usług opiekuńczych przez 7 dni w tygodniu: w dni robocze w wymiarze 2 godziny, w soboty w wymiarze 1 godziny 30 minut, w niedziele i święta 1 godzinny dziennie w zakresie: usługi pielęgnacyjne – dbanie o higienę podopiecznego, pomoc przy myciu, kąpielach i ubieraniu; usługi gospodarcze – zakup artykułów spożywczych i innych, potrzebnych w gospodarstwie domowym w najbliższej okolicy, dostarczenie obiadu z D. wraz z suchym prowiantem lub przygotowanie posiłków, utrzymanie w czystości naczyń stołowych, sprzątanie pomieszczeń sanitarnych, bieżące porządki w pokoju, w którym stale przebywa podopieczny, wynoszenie śmieci; inne – załatwianie spraw urzędowych, w tym dokonywanie opłat w imieniu podopiecznego w najbliższej okolicy, kontakt z pracownikiem służby zdrowia, zamawianie wizyt lekarskich i realizowanie recept, przygotowanie leków zgodnie z zaleceniami lekarza.
Wskazywany przez skarżącego oczekiwany zakres usług w istocie pokrywa się ze wskazanym powyżej zakresem usług przyznanych mu na podstawie decyzji organu I instancji z dnia 13 kwietnia 2023 r., nr 295/3025/2023. Trudno przy tym uznać, że skarżący sam sobie radzi od czasu ustania pomocy wynikającej z tejże decyzji, skoro zmuszony jest korzystać z pomocy innych osób, odpłatnie – na co wskazywał podczas wywiadu środowiskowego a także podczas rozprawy. Nawet jeśli aktualny wniosek skarżącego dotyczy zwiększonego wymiaru czasowego opieki (7 dni w tygodniu) organy powinny wyjaśnić dlaczego nie jest uzasadniona pomoc w dotychczasowym wymiarze.
Wskazać również należy, iż w przedłożonych aktach brak jest notatek osób, które świadczyły usługi opiekuńcze na rzecz skarżącego, na które powołuje się organ w uzasadnieniu decyzji pierwszoinstancyjnej, z których wynikałoby, że skarżący utrudniał sprzątanie w mieszkaniu, odmawiał pomocy przy czynnościach higienicznych czy też niestosownie odnosił się do opiekunów. Argumentacja, zwłaszcza taka na podstawie której organ wyciąga wnioski, że skarżącemu pomoc w określonym zakresie nie jest niezbędna czy też że skarżący odmawia tej pomocy powinna znajdować odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym.
W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji wydane zostały z naruszeniem art. 7, art 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a., a naruszenia te miały wpływ na wynik sprawy. W konsekwencji stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 135 p.p.s.a. decyzje organów obu instancji należało uchylić (punkt I sentencji wyroku).
Ponownie rozpatrując sprawę organ powinien uwzględnić powyższe uwagi i rozważyć czy uzasadnione jest przyznanie skarżącemu pomocy w aktualnie wnioskowanym czy dotychczasowym czy też mniejszym zakresie usług i wymiarze czasowym. Decyzja, zwłaszcza odmawiająca przyznania świadczenia, powinna być szczegółowo wyjaśniona. Uzasadnienie decyzji powinno znajdować odzwierciedlenie w zgromadzonym materiale dowodowym.
Marginalnie odnosząc się do zarzutów skargi, w kwestii zarzucanej przez skarżącego bezczynności czy też zwłoki w rozpoznaniu sprawy w okresie od 3 lipca do 8 września 2024 r., należy wskazać, iż skarżący w toku postępowania administracyjnego mógł złożyć do Kolegium ponaglenie w trybie art. 37 k.p.a., z której to możliwości nie skorzystał.
Ponadto wskazać należy, że wbrew stanowisku skarżącego obowiązek prowadzenia metryki sprawy, o której mowa w art. 66a § 1 k.p.a. jest wyłączony w odniesieniu do postępowań prowadzonych na podstawie art. 50 ust. 1 i ust. 2 u.p.s., co wynika z Lp. 81 załącznika nr 1 do rozporządzenia Ministra Administracji i Cyfryzacji z dnia 9 marca 2012 r. w sprawie rodzaju spraw, w których obowiązek prowadzenia metryki sprawy jest wyłączony (Dz. U. 2012 r. poz. 269 ze zm.).
Słuszne jest stanowisko Kolegium co do braku podstaw do "unieważnienia" wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 22 listopada 2023 r. Wbrew stanowisku skarżącego w aktach sprawy znajduje się stosowny dokument dotyczący aktualizacji wywiadu i rozmowy z pracownikiem socjalnym w dniu 4 kwietnia 2024 r.
Sąd na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a nie uwzględnił wniosku skarżącego dotyczącego powołania biegłego grafologa, bowiem zgodnie z powołanym przepisem, Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Przepisy p.p.s.a. nie dają podstaw do powoływania przez sąd administracyjny biegłych i przeprowadzania dowodów uzupełniających z ich opinii.
Orzeczenie o kosztach postępowania (punkt II sentencji wyroku) zostało wydane w oparciu o art. 200 w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a. oraz § 2 pkt 1 lit. b rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 25 marca 2002 r. w sprawie warunków ustalania oraz sposobu dokonywania zwrotu kosztów używania do celów służbowych samochodów osobowych, motocykli i motorowerów niebędących własnością pracodawcy (Dz.U. z 2002 r., nr 27, poz. 271 ze zm.), według którego stawka za 1 kilometr przebiegu dla samochodu osobowego o pojemności skokowej silnika powyżej 900 cmł nie może być wyższa niż 1,15 zł, co przy przejeździe na trasie o łącznej długości [...] km daje kwotę 393,30 zł.
Cytowane powyżej orzeczenia są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych dostępnej na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl