III SA/Kr 837/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Krakowie uchylił decyzję ZUS odmawiającą świadczenia wychowawczego matce-cudzoziemce, uznając, że prawo do świadczenia wynika z konstytucyjnej ochrony dziecka, nawet jeśli rodzic nie spełnia formalnych wymogów ustawy.
Skarżąca, obywatelka Ukrainy, została pozbawiona świadczenia wychowawczego na dziecko, ponieważ nie przedłożyła karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy". WSA w Krakowie uchylił decyzję ZUS, stwierdzając, że organy nie zbadały wystarczająco legalności pobytu skarżącej i jej prawa do pracy, a przede wszystkim pominęły konstytucyjne prawo dziecka do pomocy państwa, niezależnie od statusu rodzica.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie uchylił decyzję Prezesa ZUS odmawiającą przyznania świadczenia wychowawczego O. S., obywatelce Ukrainy, na dziecko L. P. na okres 2024/2025. Organy administracji odmówiły świadczenia, powołując się na brak dokumentu potwierdzającego legalny pobyt i dostęp do rynku pracy (karta pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy"). Sąd administracyjny uznał, że organy obu instancji zbyt wąsko zinterpretowały przepisy ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, skupiając się wyłącznie na formalnym wymogu posiadania karty pobytu z adnotacją. Sąd podkreślił, że kluczowe jest posiadanie przez cudzoziemca uprawnienia do wykonywania pracy na terytorium RP, które może wynikać z różnych podstaw prawnych, a nie tylko z konkretnej adnotacji na karcie pobytu. Ponadto, sąd zwrócił uwagę na fakt, że dziecko jest obywatelem polskim i zamieszkuje w Polsce, co w świetle Konstytucji RP (art. 72) oraz zasad ochrony rodziny i równości wobec prawa, powinno gwarantować prawo do świadczenia wychowawczego, nawet jeśli rodzic-cudzoziemiec nie spełnia wszystkich formalnych wymogów ustawy. Sąd wskazał, że ograniczenie prawa do świadczenia ze względu na status rodzica, gdy dziecko jest obywatelem polskim, jest niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka. W związku z tym, sąd nakazał organom ponowne rozpatrzenie sprawy z uwzględnieniem rozszerzającej i prokonstytucyjnej wykładni przepisów.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, cudzoziemiec może otrzymać świadczenie wychowawcze, jeśli legalnie przebywa w Polsce i posiada uprawnienie do wykonywania pracy, nawet bez formalnej adnotacji na karcie pobytu, a prawo to wynika z konstytucyjnej ochrony dziecka.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy administracji zbyt wąsko zinterpretowały przepisy, skupiając się na formalnym wymogu posiadania karty pobytu z adnotacją. Kluczowe jest legalny pobyt i uprawnienie do pracy. Ponadto, prawo do świadczenia wynika z konstytucyjnej ochrony dziecka będącego obywatelem polskim, niezależnie od statusu rodzica.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (17)
Główne
u.p.p.w.d. art. 1 § 2
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje cudzoziemcom posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium RP. Sąd interpretuje ten przepis szerzej, uwzględniając prawo do pracy wynikające z innych podstaw prawnych oraz konstytucyjne prawo dziecka.
u.p.p.w.d. art. 1 § 3
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze.
Pomocnicze
u.p.p.w.d. art. 4 § 1
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka.
u.p.p.w.d. art. 4 § 2
Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka.
u.o.c. art. 127
Ustawa o cudzoziemcach
Podstawa do udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy, które może być podstawą do przyznania świadczenia wychowawczego.
u.o.c. art. 244 § 1
Ustawa o cudzoziemcach
Przepis dotyczący umieszczania adnotacji "dostęp do rynku pracy" w karcie pobytu.
u.p.z.i.r.p. art. 87
Ustawa o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy
Określa sytuacje, w których cudzoziemiec jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium RP lub jest zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę.
p.u.s.a. art. 1 § 1
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.
p.u.s.a. art. 1 § 2
Ustawa - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.
p.p.s.a. art. 3 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres kontroli sprawowanej przez sądy administracyjne.
p.p.s.a. art. 134 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Środki stosowane przez sąd w celu usunięcia naruszenia prawa.
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Uchylenie decyzji administracyjnej przez sąd.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do podejmowania wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy strona wykazała swoje twierdzenia.
k.p.a. art. 107 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Wymogi dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Prawo do świadczenia wychowawczego wynika z konstytucyjnej ochrony dziecka, nawet jeśli rodzic-cudzoziemiec nie spełnia formalnych wymogów ustawy. Organy administracji nie zbadały wystarczająco legalności pobytu i prawa do pracy skarżącej. Odmowa świadczenia ze względu na status rodzica, gdy dziecko jest obywatelem polskim, jest niezgodna z Konstytucją RP.
Odrzucone argumenty
Brak posiadania przez skarżącą karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy" uniemożliwia przyznanie świadczenia wychowawczego.
Godne uwagi sformułowania
nie sposób pominąć uregulowań art. 244 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (...) oraz art. 87 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy prawo do uzyskania świadczenia wychowawczego przez cudzoziemca, legitymującego się kartą pobytu, uzależnione jest nie od wymaganej prawem adnotacji organu "dostęp do rynku pracy", lecz od posiadania przez niego uprawnienia do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej ograniczenia w dostępności do świadczenia wychowawczego (...) godzą w interes dziecka, chroniony ustawą zasadniczą, co pozwala na wywiedzenie owego uprawnienia wprost z postanowień Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej.
Skład orzekający
Jakub Makuch
przewodniczący
Katarzyna Marasek-Zybura
członek
Magdalena Gawlikowska
sprawozdawca
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących świadczeń wychowawczych dla cudzoziemców, ochrona praw dziecka w kontekście przepisów prawa administracyjnego, prokonstytucyjna wykładnia przepisów."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji cudzoziemca z dzieckiem będącym obywatelem polskim. Wymaga analizy indywidualnych okoliczności faktycznych i prawnych.
Wartość merytoryczna
Ocena: 8/10
Sprawa pokazuje konflikt między formalnymi wymogami prawa administracyjnego a konstytucyjnymi prawami dziecka i rodziny, co jest tematem ważnym społecznie i prawnie.
“Czy polskie prawo może odebrać świadczenie wychowawcze dziecku, bo jego rodzic nie ma "właściwej pieczątki"?”
Sektor
inne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Kr 837/25 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2026-01-13 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2025-06-18 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Jakub Makuch /przewodniczący/ Katarzyna Marasek-Zybura Magdalena Gawlikowska /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 1576 Art. 1 ust. 2 Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.) Sentencja Dnia 13 stycznia 2026 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 13 stycznia 2026 roku skargi O. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 września 2024 r., postępowanie nr 473283764 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2024/2025 uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z 27 września 2024 r., postępowanie numer 473283764 Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu odwołania O. S. (dalej: skarżąca), utrzymał w mocy decyzję z 12 sierpnia 2024 r., którą odmówiono jej przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko L. P. na okres 2024/2025. Powyższa decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Wnioskiem z 29 maja 2024 r. skarżąca zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko L. P., na okres świadczeniowy 2024/2025 - dziecko urodziło się w dniu 26 kwietnia 2024 r. Do wniosku dołączyła akt urodzenia dziecka, skan umowy o pracę oraz zaświadczenie z rejestru PESEL. Po rozpoznaniu wniosku, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2024/2025. W motywach rozstrzygnięcia organ I instancji powołując się na treść art. 1 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci wskazał, że skarżąca nie przedłożyła ważnego dokumentu, który potwierdza legalny pobyt i dostęp do rynku pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W odwołaniu wniesionym od ww. decyzji skarżąca podniosła, że jest w trakcie wnioskowania i otrzymania karty stałego pobytu z dostępem do rynku pracy. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po rozpoznaniu odwołania, wydał opisaną na wstępie decyzję z dnia 27 września 2024 r. W motywach rozstrzygnięcia, organ stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenia zaskarżonej decyzji, ponieważ skarżąca nie przedłożyła dokumentu potwierdzającego legalny pobyt w Polsce oraz dokumentu potwierdzającego legalny dostęp do rynku pracy. Organ wyjaśnił, że w myśl art. 1 ust. 2 i 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje cudzoziemcom, m.in. posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy. W przypadku braku powyższego dokumentu, który jednocześnie potwierdza dostęp do rynku pracy i legalny pobyt na terenie Polski, świadczenie wychowawcze można przyznać również na podstawie dokumentu, który potwierdzi: - legalność pobytu, którym w jej sytuacji może być, np. odcisk stempla w paszporcie (tzw. czerwona pieczątka wojewody) potwierdzający złożenie wniosku o udzielenie zgody na pobyt w Polsce, zezwolenie na pobyt, karta pobytu z dostępem do rynku pracy (dwie strony), wiza, paszport, zaświadczenie Szefa Urzędu do Spraw Cudzoziemców o korzystaniu z ochrony czasowej, Karta Polaka + wiza; - dostęp do rynku pracy w Polsce, tzn.: zezwolenie na pracę, oświadczenie o powierzeniu wykonywania pracy cudzoziemcowi ważne w okresie dłuższym niż 6 miesięcy, powiadomienie o powierzeniu wykonywania pracy obywatelowi Ukrainy, który będzie wykonywał pracę na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. W związku z powyższym, brak jest podstaw do przyznania prawa świadczenia wychowawczego. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca wyjaśniła, że jest osobą pracującą i jest zatrudniona, obecnie przebywa na urlopie macierzyńskim. Przyjechała do Polski w dniu 17 stycznia 2022 r. na bazie ruchu bezwizowego i przebywa w tym kraju nadal legalnie na umowach specustawy UKR dla obywateli Ukrainy (pobyt został przedłużony z mocy prawa). Jest zarejestrowana na złożenie wniosku na kartę stałego pobytu w N. i czeka na swoją kolejkę (bardzo długi czas oczekiwania). Ma drugie dziecko, S. P. (pesel UKR), na którą otrzymywała wypłaty z programu "800+'’ za okresy od 1 kwietnia 2022 do 31 maja 2022 r.; od 1 czerwca 2022 r. do 31 maja 2023 r.; od 1 czerwca 2023 do 31 maja 2023 r. Wskazała, że do wniosku o wypłatę "800+" zawsze dołączała te same załączniki (każdy kolejny rok) i decyzja ZUS zawsze była pozytywna. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje. Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego w sposób, który miał wpływ na wynik sprawy, bądź przepisów postępowania w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także stosują środki określone w ustawie. Sąd administracyjny, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a., co oznacza, że jeżeli sąd administracyjny dostrzega naruszenie prawa w zaskarżonej decyzji, to niezależnie od argumentów skarżącego, tenże sąd administracyjny uprawniony jest do uwzględnienia skargi. Z kolei zgodnie z art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Skarga zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 1576, dalej: ustawa). Celem regulacji ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, jest udzielenie przez państwo pomocy rodzicom/opiekunom, w wychowaniu dzieci w formie częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (świadczenie wychowawcze). Motywy wprowadzenia świadczenia wychowawczego zostały przytoczone w uzasadnieniu projektu ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Wskazano tam, że świadczenie wychowawcze kierowane jest do rodzin mających na utrzymaniu dzieci, a jego celem jest przede wszystkim częściowe pokrycie wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowywaniem dzieci. Wykształcenie i przygotowanie do życia dzieci wiąże się z dużym obciążeniem finansowym dla osób, u których pozostają one na utrzymaniu, w szczególności w rodzinach wieloosobowych. W związku z tym, rodziny często napotykają bariery ekonomiczne związane z wielkością dochodu. Nacisk ustawodawcy położony jest więc na powiązanie pomocy z pokryciem wydatków związanych z zaspokojeniem potrzeb życiowych i wychowaniem dzieci. Ustawowe wskazanie celu świadczenia jest wyraźną deklaracją intencji prawodawcy i wskazówką interpretacyjną co do całości ustawy. Stosownie do art. 1 ust. 2 i ust. 3 ustawy prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje: 1) obywatelom polskim; 2) cudzoziemcom: a) do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, b) jeżeli wynika to z wiążących Rzeczpospolitą Polską dwustronnych umów międzynarodowych o zabezpieczeniu społecznym, c) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy udzielonego w związku z okolicznościami, o których mowa w art. 127 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 35), jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, d) posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy, e) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: - na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 139a ust. 1 lub art. 139o ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, lub - w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej pracownika kadry kierowniczej, specjalisty lub pracownika odbywającego staż w ramach przeniesienia wewnątrz przedsiębiorstwa na warunkach określonych w art. 139 n ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, - jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt i pracę na okres nieprzekraczający dziewięciu miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej, f) przebywającym na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej: - na podstawie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 151 lub art. 151b ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, - na podstawie wizy krajowej w celu prowadzenia badań naukowych lub prac rozwojowych, - w związku z korzystaniem z mobilności krótkoterminowej naukowca na warunkach określonych w art. 156b ust. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach - z wyłączeniem cudzoziemców, którym zezwolono na pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, celem świadczenia wychowawczego, jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Artykuł 4 ust. 2 pkt 1 ustawy stanowi, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka, opiekunowi prawnemu dziecka, albo dyrektorowi domu pomocy społecznej, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Ustawodawca uzależnił zatem przyznanie świadczenia wychowawczego od faktu utrzymywania dziecka i wspólnego z nim zamieszkiwania. Jest to usprawiedliwione celem przedmiotowego świadczenia. Z literalnej wykładni art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d ustawy, na której oparły swoje rozstrzygnięcia organy orzekające obu instancji wynika, że przyznanie cudzoziemcowi świadczenia wychowawczego może nastąpić jedynie wówczas, gdy posiada on kartę pobytu wraz ze stosowną adnotacją "dostęp do rynku pracy", zezwalającą na podjęcie pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Wobec tego cudzoziemiec, który w danym momencie formalnie nie posiada karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", nie posiada prawa do przyznania świadczenia wychowawczego. W orzecznictwie sądów administracyjnych, które tutejszy Sąd w pełni podziela, podkreśla się, że odkodowanie przesłanki posiadania przez cudzoziemca karty pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy" wymaga dokonania pogłębionej analizy przepisów tej ustawy zgodnej z przyjętym przez ustawodawcę celem, przy uwzględnieniu wykładni systemowej pozostającej w zgodzie z konstytucyjnymi normami nadrzędnymi. Mianowicie, przy wykładni przepisu art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. d ustawy nie sposób pominąć uregulowań art. 244 ust. 1 pkt 11 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r., poz. 2354) oraz art. 87 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (tekst jedn.: Dz.U. z 2020 r., poz. 1409). Według pierwszego z przywołanych unormowań w karcie pobytu umieszcza się adnotację "dostęp do rynku pracy" - w przypadku zezwolenia udzielonego cudzoziemcowi, który jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jest zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę. Natomiast drugi z przywołanych przepisów określa sytuacje, w których cudzoziemiec jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz przypadki, gdy cudzoziemiec jest zwolniony z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę. Wobec powyższego prawo do uzyskania świadczenia wychowawczego przez cudzoziemca, legitymującego się kartą pobytu, uzależnione jest nie od wymaganej prawem adnotacji organu "dostęp do rynku pracy", lecz od posiadania przez niego uprawnienia do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, które to może wynikać bądź z posiadanego zezwolenia na pracę lub z mocy przepisów zwalniających cudzoziemca z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę. Oznacza to, że dla ustalenia wobec cudzoziemca prawa do uzyskania świadczenia wychowawczego wymagane jest spełnienie łącznie dwóch warunków. Po pierwsze, pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej musi być legalny. Po drugie, cudzoziemiec musi posiadać uprawnienie do wykonywania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej pracy, w oparciu o stosowne pozwolenie na pracę lub wskutek zwolnienia ex lege cudzoziemca z obowiązku legitymowania się takim zezwoleniem (vide: wyroki Wojewódzkich Sądów Administracyjnych: w Warszawie z 7 października 2016 r., I SA/Wa 1197/16; z 12 września 2019, I SA/Wa 1050/19 i z 3 grudnia 2019 r., I SA/Wa 1890/19, w Olsztynie z 3 listopada 2016, II SA/Ol 995/16 i z 11 marca 2021 r., II SA/Ol 924/20; w Gliwicach z 17 marca 2021 r., II SA/Gl 1380/20; w Łodzi z 27 stycznia 2017 r., II SA/Łd 946/16, z 20 kwietnia 2017 r., II SA/Łd 23/17, z 22 kwietnia 2022 r., II SA/Łd 37/22, z 7 grudnia 2022 r., II SA/Łd 745/22; w Poznaniu z 26 maja 2021 r., II SA/Po 5/21, z 23 marca 2022 r., II SA/Po 931/21, z 25 marca 2022 r., II SA/Po 698/21; w Gdańsku z 21 lipca 2021 r., III SA/Gd 1113/21; w Szczecinie z 9 listopada 2022 r., II SA/Sz 601/22, z 22 grudnia 2022 r., II SA/Sz 867/22 oraz wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 grudnia 2017 r., I OSK 2337/17; z 20 lutego 2018 r., I OSK 2426/17 i z 10 sierpnia 2018 r., I OSK 535/18). Z zebranego w rozpatrywanej sprawie materiału dowodowego oraz wydanych na jego podstawie decyzji wynika, że organy obu instancji w toku postępowania wyjaśniającego skupiły swoją uwagę wyłącznie na kwestii posiadania przez skarżącą dokumentu potwierdzającego legalność pobytu i dostęp do rynku pracy. Natomiast poza zakresem ich rozważań i ustaleń pozostawała ocena legalności pobytu skarżącej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie spornego świadczenia. Z akt sprawy wynika, że organ pierwszej instancji pismem z 20 czerwca 2024 r. wezwał skarżącą do dostarczenia jednego z wymienionych w wezwaniu dokumentów potwierdzającego legalność pobytu i dostęp do rynku pracy. Odpowiadając na powyższe wezwanie strona skarżąca oświadczyła, że przygotowuje dokumenty niezbędne do uzyskania karty pobytu. Dysponując powyższą informacją oraz umową o pracę przedstawioną przez skarżącą organ pierwszej instancji nie podjął żadnych czynności wyjaśniających celem ustalenia czy pobyt skarżącej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest legalny i czy ma dostęp do rynku pracy. Ostatecznie w obydwu zapadłych w sprawie decyzjach negatywne rozstrzygnięcie uzasadniono brakiem przedstawienia przez skarżącą wymienionych w decyzjach dokumentów. Organy pominęły też, że syn skarżącej L. P. jest obywatelem polskim i zamieszkuje w Polsce, oraz że powołanych wyżej przepisów nie można rozpatrywać w oderwaniu od stanu faktycznego sprawy i ich wzajemnej relacji. Jednocześnie organ nie zaprzeczył, że przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze za poprzednie okresy na starsze dziecko będące obywatelem Ukrainy, któremu został nadany nr PESEL UKR. Ponadto organ nie wyjaśnił, na jakiej podstawie skarżącej nadany został polski nr PESEL. W niniejszej sprawie doszło zatem do naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. bowiem organy nie ustaliły stanu faktycznego w sposób wyczerpujący, w konsekwencji również uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie zawiera prawidłowej analizy, ani wyczerpującego ustalenia stanu faktycznego sprawy, narusza zatem art. 107 § 3 k.p.a. Sąd ponadto wskazuje, że nawet jeżeli organ ustaliłby, że skarżąca nie spełnia warunków określonych w art. 1 ust 2 ustawy, to jednak osoba odpowiedzialna za utrzymanie dziecka będącego obywatelem polskim i zamieszkałego w Polsce, ma prawo skutecznego domagania się od tegoż Państwa, pomocy w sprawowaniu tej opieki, w tym również pomocy materialnej, a więc przynajmniej częściowego pokrycia kosztów utrzymania dziecka. Niezgodne z konstytucyjną zasadą ochrony praw dziecka byłoby zawężenie grupy osób legitymowanych do otrzymania świadczenia wychowawczego, wyłącznie do osób, które faktycznie opiekują się dzieckiem będącym obywatelem polskim, ale jedynie pod warunkiem, że również są obywatelami polskimi, bądź przedstawią wąski katalog dokumentów. W takiej sytuacji prawo do świadczenia wychowawczego nie wynika bezpośrednio z art. 72 Konstytucji RP, natomiast prawo do świadczenia wychowawczego wywodzone jest w tym przypadku ze współstosowania omawianej ustawy i Konstytucji, czyli polega na ustaleniu właściwego sensu normy ustawy, za pomocą normy konstytucyjnej, z przyznaniem pierwszeństwa tej drugiej. Za taką interpretacją przemawiają także wyrażone w Konstytucji RP zasady: państwa prawnego (art. 2), równości wobec prawa (art. 32) i ochrony rodziny (art. 18). Formalne wyłączenie dziecka będącego obywatelem polskim i zamieszkałego w Polsce, z systemu pomocy państwa w wychowywaniu dzieci tylko z uwagi na to, że jeden z jej z rodziców, sprawujący faktyczną opiekę nad tym dzieckiem, jest cudzoziemcem niespełniającym wymogów ustawy, nie może być przyczyną odebrania w istocie stosownych praw obywatelowi polskiemu. Nie do przyjęcia jest interpretacja przepisów ustawy pozbawiająca dziecko, zamieszkałe w Polsce i będące obywatelem polskim, przewidzianej w ustawie pomocy finansowej ze wskazaniem, że wnioskodawcą jest rodzic będący cudzoziemcem, który nie przedłożył karty pobytu z adnotacją o dostępie do pracy. Stoi to w opozycji do elementarnego poczucia sprawiedliwości, skoro dziecko posiada obywatelstwo polskie i zamieszkuje w kraju. Organ nie mógł zatem oprzeć się na kryterium obywatelstwa rodzica, pomijając kwestię obywatelstwo dziecka (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 15 września 2023 r., sygn. I SA/Wa 850/23, a także wyrok WSA w Warszawie z 20 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 1523/21, wyrok WSA w Gliwicach z 17 września 2020 r., sygn. akt I SA/Gl 778/20, wyrok WSA w Warszawie z 7 listopada 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1205/17, wyrok WSA w Warszawie z 21 maja 2020 r., sygn. akt VIII SA/Wa 76/20, wyrok NSA z 14 marca 2018 r., sygn. akt I OSK 1164/16 opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych). Sąd uznał, że ograniczenia w dostępności do świadczenia wychowawczego na podstawie ustawy, dla osoby sprawującej pieczę i faktyczną opiekę nad dzieckiem będącym obywatelem polskim i zamieszkałym w Polsce, godzą w interes dziecka, chroniony ustawą zasadniczą, co pozwala na wywiedzenie owego uprawnienia wprost z postanowień Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Rozpoznając zatem ponownie sprawę organ uwzględni zaprezentowaną rozszerzającą i prokonstytucyjną wykładnię art. 1 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. W tym stanie sprawy uznając, że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI