III SA/Kr 810/16

III SA/Kr 810/16 - Postanowienie WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2016-09-30
Data wpływu
2016-06-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Krystyna Kutzner /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6031 Uprawnienia do kierowania pojazdami
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
utrzymano w mocy postanowienie referendarza sądowego
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 718
Art. 260 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Krystyna Kutzner po rozpoznaniu w dniu 30 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu E. B. od postanowienia referendarza sądowego z dnia 19 sierpnia 2016 r. oddalającego wniosek skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi E. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie referendarza sądowego.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 12 maja 2016 r. E. B. – dalej skarżący, wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 11 kwietnia 2016 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami.
Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału z dnia 16 czerwca 2016 r. skarżący został wezwany do uiszczenia należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie 200 zł, tj. w wysokości określonej w § 2 ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz.2193). Dla dokonania powyższej czynności wyznaczony został siedmiodniowy termin liczony od dnia doręczenia odpisu zarządzenia pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie to zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu 24 czerwca 2016 r.
Pismem z dnia 29 czerwca 2016 r. skarżący wniósł o zwolnienie go z obowiązku uiszczenia ww. wpisu. W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że jego sytuacja majątkowo-finansowa nie pozwala mu na uiszczenie wpisu sądowego.
Zarządzeniem z dnia 5 lipca 2016 r. wezwano skarżącego o wypełnienie przesłanego urzędowego formularza "PPF" w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku o przyznanie prawa pomocy bez rozpoznania (art. 252 i 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi).
W zakreślonym terminie skarżący w dniu 25 lipca 2016 r. (data wpływu do tut. Sądu) złożył na urzędowym formularzu "PPF" wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż skarżący pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną, dwoma synami i matką. Rodzina utrzymuje się z dochodu skarżącego z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości ok. 2.000-3.500 zł, dochodu żony skarżącego również z prowadzonej przez nią działalności gospodarczej w wysokości ok. 3.000 zł. Łącznie deklarowany dochód rodziny skarżącego to kwota ok. 6.000-7.000 zł oraz świadczenie emerytalne matki skarżącego w wysokości ok. 1.800 zł. W treści wniosku skarżący podał, że posiada dom jednorodzinny o powierzchni 97 m2 i wartości ok. 300 tys. zł, nieruchomość rolną o powierzchni 1,12 ha której nie użytkuje wraz z budynkiem gospodarczym o pow. 8 m2, oraz stanowiący wspólność małżeńską samochód Opel Meriva z 2005 r., oraz stanowiący jego własność samochód Iveco Dailly z 2004 r. Ponadto skarżący wskazał na stałe zobowiązania w postaci pożyczek w wysokości 1.700 zł miesięcznie. Skarżący oświadczył, że koszty utrzymania domu wynoszą ok. 1.000 zł.
W uzasadnieniu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący podniósł, że kwotę w wysokości 3.000 zł przeznacza na podstawowe potrzeby życiowe takie jak: żywność, środki czystości, środki chemiczne, ubrania, wyprawki do przedszkola, wizyty lekarskie. Wskazał również, że jego małżonka korzysta z prywatnych wizyt lekarskich, ponieważ jest w ciąży. Ponadto skarżący podniósł, że jego matka jest osobą obłożnie chorą po udarze mózgu, wymaga stałej opieki, w związku z powyższym cała jej emerytura przeznaczana jest na wynagrodzenie dla opiekunki, zakup lekarstw, pampersy, środki czystości, środki pielęgnacyjnego.
Postanowieniem z dnia 19 sierpnia 2016 r. referendarz sądowy oddalił wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych. Referendarz sądowy po dokonaniu analizy informacji wynikających z wniosku skarżącego uznał, iż nie zachodzą szczególne okoliczności, określone w art. 246 § 1 pkt 2 ppsa pozwalające na skuteczne ubieganie się o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanych zakresie.
Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł w terminie sprzeciw, zarzucając zaskarżonemu postanowieniu błąd w ustaleniach faktycznych przyjętych za podstawę rozstrzygnięcia. Zdaniem skarżącego niezasadnie odmówiono mu przyznania prawa pomocy, bowiem skarżący jak również jego małżonka pracują starając się zapewnić potrzeby życiowe rodziny oraz własne, jednakże stałe koszty w postaci kredytów, opłat, są bardzo wysokie. W uzasadnieniu skarżący wskazał również, że jego sytuacja finansowo-majątkowa jest ciężka i nie jest w stanie dokonać zapłaty przedmiotowej opłaty sądowej, zaś brak zwolnienia uniemożliwi mu kontynuowania obrony.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
W myśl art. 260 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718), dalej w skrócie "ppsa" w brzmieniu znajdującym zastosowanie do spraw, w których skargi wniesiono po dniu 14 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach takich wniesienie sprzeciwu wstrzymuje wykonalność zarządzenia lub postanowienia. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu i rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym.
Zgodnie z treścią art. 245 § 1 ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2 tego przepisu), natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 ppsa), zaś częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (art. 245 § 4 ppsa).
Ponadto zgodnie z art. 246 § 1 ppsa przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej może nastąpić: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt: l FZ 429/12, LEX nr 1247073).
Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, publ. w Lex pod nr 101042) – tak: postanowienie NSA z dnia 13 stycznia 2015 r., sygn. akt II FZ 1948/14.
Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy wnioskodawcy.
Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało przede wszystkim od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej. Nastąpić to może w sytuacji, w której strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny, niebudzący żadnych wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny.
Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301).
Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż sytuacja materialna skarżącego nie przemawia za uznaniem, że w niniejszej sprawie zachodzi przesłanka uzasadniająca przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżący zadeklarował w formularzu "PPF" miesięczny dochód rodziny z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej w wysokości ok. 6.000 – 7.000 zł oraz świadczenie emerytalne matki skarżącego w wysokości ok. 1.800 zł. Dochód ten nie jest na tyle niski, aby konieczne było korzystanie z pomocy Państwa w uiszczeniu kosztów postępowania. Wnioskodawca uzyskuje dochód, którego wysokość, nie wymaga interwencji socjalnej mającej zastosowanie w sytuacjach, gdy kryterium dochodowe dla osoby w rodzinie nie przekracza 514 zł, zgodnie z art. 8 ustawy o pomocy społecznej z dnia 12 marca 2004r. (Dz.U. z 2015., poz. 163 ze zm.). Wysokość uzyskiwanego przez skarżącego dochodu przekracza również wysokość minimalnego wynagrodzenia za pracę ustalonego w 2016 r. na kwotę brutto 1850 zł (patrz: rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 11 września 2015 r. w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2016 r. (Dz. U. z 2015 r., poz. 1385). Mając zatem na uwadze łączny dochód rodziny w wysokości 6.000 – 7.000 zł, przyjąć należy, że przy rozsądnym gospodarowaniu, powinien on umożliwiać nie tylko zabezpieczenie środków na zaspokojenie najniezbędniejszych potrzeb, ale również pokrycie kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Prawo pomocy, jak wyżej podniesiono, jest instytucją wyjątkową i jako taka powinno być stosowne tylko w stosunku do osób, które w sposób nie budzący wątpliwości wykazały, że spełniają przesłanki do jego otrzymania.
Ponadto Sąd w niniejszej sprawie w pełni podziela wyrażany w judykaturze pogląd, że przedkładanie przez stronę należności o charakterze prywatnoprawnym nad publicznoprawnymi, nie może skutkować przerzuceniem ciężaru finansowania postępowania sądowoadministracyjnego na Skarb Państwa (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lutego 2010 r. sygn. akt II FZ 55/10, publ. CBOSA).
Zauważyć ponadto należy, że skarżący także na etapie sprzeciwu nie przedstawił argumentacji (ani nie załączył wspierających tą argumentację dokumentów), która mogłaby skutecznie podważyć ocenę wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy, dokonaną w zaskarżonym postanowieniu z dnia 19 sierpnia 2016 r. Materiał dowodowy zgromadzony w niniejszej sprawie jest niewystarczający do wydania korzystnego dla strony rozstrzygnięcia, tj. przyjęcia, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Podkreślić również należy, że rozpoznanie skargi w przedmiotowej sprawie jest uwarunkowane uiszczeniem wpisu w wysokości, wynoszącej 200 zł. Zwolnienie od tak niskich kosztów sądowych znajduje usprawiedliwienie w przypadku osób najbiedniejszych. Zdaniem Sądu uzyskiwane przez skarżącego dochody - stawia go poza kręgiem osób najuboższych.
W związku z powyższym stwierdzić należy, iż skarżącemu prawidłowo i zasadnie odmówiono przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Skarżący nie spełnił bowiem przesłanek przyznania prawa pomocy wynikających z art. 246 § 1 pkt 2 ppsa.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 260 § 1 ppsa, utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.