III SA/Kr 807/18

III SA/Kr 807/18 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2018-12-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2018-07-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bożenna Blitek
Janusz Kasprzycki /sprawozdawca/
Maria Zawadzka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 1362/19 - Wyrok NSA z 2022-11-24
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1952
Art. 30
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2017 poz 1257
Art. 7, 77 par. 1, 80, 107  par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Dz.U. 2018 poz 1302
Art. 145  par. 1 pkt 1  lit. c, 135 i 250
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
|Sygn. akt III SA/Kr 807/18 | [pic] W Y R O K W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 5 grudnia 2018 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, w składzie następującym:, Przewodniczący Sędzia: WSA Maria Zawadzka, Sędziowie: WSA Bożenna Blitek, WSA Janusz Kasprzycki (spr.), Protokolant: Tomasz Famulski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 grudnia 2018 r., sprawy ze skargi M. B. przy udziale prokuratora Prokuratury Rejonowej dla Krakowa-Nowej Huty Przemysława Cychosza na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 maja 2018 r. nr [...] w przedmiocie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie – na rzecz adwokata P. L. Kancelaria Adwokacka ul. [...] w K kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu podwyższoną o stawkę podatku od towarów i usług przewidzianą dla tego rodzaju czynności w przepisach o podatku od towarów i usług, obowiązującą w dniu orzekania o tych opłatach.
Uzasadnienie
Zaskarżoną przez M. B. (dalej skarżący) decyzją z dnia 16 maja 2018 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t. jedn., Dz. U. z 2017r. poz. 1257) i art. 30 ust. 1, ust. 2 pkt 1, ust. 8 w związku z art. 5 ust. 3, 3a, 4, 4a, 4b, art. 5 ust. 7, art. 24 ust. 7 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm.), Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy z dnia [...] 2018 r. nr [...] w sprawie: (1) ustalenia, że świadczenia rodzinne pobrane przez skarżącego na K. i K. B. za okres od dnia 1 lipca 2017 r. do dnia 31 października 2017 r. w łącznej kwocie 3.421,72 zł stanowią nienależne pobrane świadczenie rodzinne, (2) zobowiązania skarżącego do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych określonych w pkt 1 decyzji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty.
Powyższe rozstrzygnięcie zostało wydane w następujących okolicznościach stanu faktycznego i prawnego:
Wójt Gminy wydał w dniu [...] 2016 r. decyzję nr [...] o przyznaniu skarżącemu świadczenia rodzinnego na okres zasiłkowy 2016/2017. Decyzja została zrealizowana. U podstaw wydania decyzji legły ustalenia faktyczne wskazujące na okoliczność, że rodzina skarżącego składa się z trzech osób, w tym z dwojga dzieci, przy czym jedno z nich jest niepełnosprawne. Przeciętny miesięczny dochód na członka rodziny wyniósł kwotę 745,47 zł i nie przekroczył określonej w art. 5 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w zw. z § 1.1 pkt 2 rozporządzenia w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokość świadczeń rodzinnych kwoty warunkującej nabycie prawa do świadczeń rodzinnych tj. kwoty 764 zł.
Skarżący, składając wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych na okres zasiłkowy 2017/2018 dołączył do akt sprawy zaświadczenie z przedsiębiorstwa A, z którego wynikało, że był tam zatrudniony na podstawie umowy zlecenia od dnia 30 kwietnia 2017 r. oraz decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 14 czerwca 2017 r. oraz z dnia 5 października 2017 r., z których wynika, że od dnia 26 czerwca 2017 r. do dnia 21 stycznia 2018 r. zostało mu przyznane świadczenie rehabilitacyjne. W dniu 29 listopada 2017 r. organ powziął z kolei wiadomość, że córka skarżącego podjęła zatrudnienie od dnia 5 kwietnia 2017 r. na podstawie umowy o pracę w B.
Powyższe informacje przyczyniły się do wydania przez Wójta Gminy decyzji w dniu [...] 2018 r. nr [...] w sprawie: (1) ustalenia, że świadczenia rodzinne pobrane przez skarżącego na K. i K. B. za okres od dnia 1 lipca 2017 r. do dnia 31 października 2017 r. w łącznej kwocie 3.421,72 zł stanowią nienależne pobrane świadczenie rodzinne, (2) zobowiązania skarżącego do zwrotu świadczeń nienależnie pobranych określonych w pkt 1 decyzji wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, liczonymi od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń do dnia spłaty.
Organ I instancji, stosując przepisy dotyczące dochodu utraconego i uzyskanego, dokonał ponownego przeliczenia dochodu przypadającego na członka rodziny skarżącego, stwierdzając, że w okresie od dnia 1 lipca 2017 r. do dnia 31 października 2017 r. nastąpiło przekroczenie granicznej kwoty warunkującej pobieranie świadczeń rodzinnych.
Organ nie uwzględnił dochodu skarżącego osiągniętego w 2015 r. z tytułu zatrudnienia w firmie A, gdyż jak wynika z zaświadczenia tego przedsiębiorstwa, od dnia 1 maja 2017 r. skarżący nie pracuje w tej firmie. Uwzględnił natomiast dochód uzyskany przez córkę skarżącego z miesiąca maja 2017r. w wysokości 1.459,86 zł i ustalił, że dochód na osobę w rodzinie wyniósł 916,46 zł (1.289,52 zł + 1.459,86 zł = 2.749,38 zł: 3 os. =916,46 zł). Zastosowanie znajduje przepis art. 24 ust. 7 ustawy o świadczeniach rodzinnych określający, że w przypadku, gdy uzyskanie dochodu powoduje utratę prawa do świadczeń rodzinnych lub obniżenie ich wysokości, świadczenia nie przysługują lub przysługują w niższej wysokości od miesiąca następującego po pierwszym miesiącu od miesiąca, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu, czyli w tym przypadku od miesiąca lipca 2017 r. W zaistniałej sytuacji w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego dokonano również przeliczenia dochodu w oparciu o mechanizm "złotówka za złotówkę" i ustalono, że kwota różnicy pomiędzy przysługującą kwotą świadczeń rodzinnych (851,66 zł) a wysokością dochodu przekraczającego kryterium dochodowe (2.749,38 zł - 2.292,00 zł = 457,38 zł) wyniosła 394,28 zł. Tak więc różnica pomiędzy kwotą wypłaconych świadczeń a wysokością świadczeń, które przysługiwałyby za okres od 1 lipca 2017r. do dnia 31 lipca 2017r. wyniosła 440,72 zł (835,00 zł - 394,28 zł) i tak ustalona kwota jest kwotą nienależnie pobranych świadczeń za ten okres.
Następnie, organ dokonał ponownej weryfikacji dochodu rodziny w związku z uzyskaniem przez skarżącego od dnia 26 czerwca 2017r. świadczenia rehabilitacyjnego z ZUS, którego wysokość w miesiącu lipcu 2017 roku wyniosła 1.069,48 zł. Wyliczył, że miesięczny dochód rodziny skarżącego w okresie od dnia 1 sierpnia 2017r. do dnia 31 października 2017r. to kwota 1.272,95 zł (1.289,52 zł + 1.459,86 zł +1.069,48 zł = 3.818,86 zł : 3 os. = 1.272,95 zł), która to kwota przekracza kryterium dochodowe.
Organ wskazał, że w analizowanym okresie czasu nie można zastosować mechanizmu "złotówka za złotówkę", ponieważ kwota różnicy pomiędzy przysługującą kwotą świadczeń rodzinnych (851,66 zł za okres od dnia 1 sierpnia - 31 sierpnia 2017, 874,66 zł za okres od 1 września – 31 października 2017) a wysokością dochodu przekraczającego kryterium dochodowe (1.526,86 zł) daje wartość ujemną.
Wobec tego wszystkie świadczenia wypłacone za ten okres (2.981,00 zł) były świadczeniami nienależnie pobranymi.
Łączna natomiast kwota nienależnie pobranych przez skarżącego świadczeń rodzinnych w okresie od dnia 1 lipca 2017 r. do dnia 31 października 2017 r. wyniosła ostatecznie kwotę 3 421,72 zł.
Skarżący nie zawiadomił niezwłocznie organu wbrew ustawowemu obowiązkowi o zaistniałej sytuacji, mimo, że złożył podpis pod pouczeniem o konieczności informowania o każdej zmianie sytuacji rodzinnej bądź dochodowej mającej wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym o uzyskaniu dochodu.
Odwołując się od powyższej decyzji, skarżący zarzucił jej niezgodność z prawem i podniósł, że córka K. B. nie prowadzi z nim wspólnego gospodarstwa domowego. Załączył do odwołania oświadczenie K. B. datowane na dzień 1 wrzenia 2018 r., w którym oświadczyła między innymi, że po ukończeniu 18 roku życia samodzielnie się utrzymuje, nie prowadząc z ojcem wspólnego gospodarstwa domowego.
Opisaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymała w mocy decyzję organu I instancji.
W tak podjętego rozstrzygnięcia SKO podniosło, że okoliczności niniejszej sprawy pozwalają na stwierdzenie, że spełnione zostały przesłanki uzasadniające ustalenie, że skarżący pobrał nienależne mu świadczenia rodzinne. Oprócz bowiem tego, że uzyskanie dochodu przez członków rodziny spowodowało przekroczenie kryterium dochodowego warunkującego nabycie prawa do świadczenia rodzinnego w pełnej wysokości, strona nie zawiadomiła także organu wypłacającego świadczenie o zaistniałej sytuacji, a stosowną informację o uzyskaniu dochodu przez członków rodziny organ pomocowy otrzymał dopiero w miesiącach sierpniu oraz listopadzie 2017 r.
Dokonana analiza akt administracyjnych wskazuje na pouczenie i zapoznanie skarżącego z treścią art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, tj. że w przypadku wystąpienia zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w szczególności zaś w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, lub wystąpienia innych okoliczności mających wpływ na prawo do świadczeń jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tych zmianach podmiot realizujący świadczenia rodzinne. Organ zaznaczył, że złożenie podpisu na formularzu wniosku stanowi dowód na zrozumienie przyjęcia do wiadomości podpisanej treści.
Ostatecznie należy przyjąć w ocenie organu odwoławczego, że w świetle treści art. 30 ust. 1 w związku z ust. 2 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wnioskodawca za okres od dnia 1 lipca 2017 r. do dnia 31 października 2017 r. pobrał nienależne świadczenia rodzinne na dzieci, ponieważ w związku z przekroczeniem kryterium dochodowego świadczenia te obiektywnie były nienależne, a o obowiązku zgłoszenia faktu uzyskania dochodu przez członka rodziny skarżący był należycie pouczony.
Za prawidłowe organ odwoławczy przyjął ustalenia, że wysokość nienależnie pobranego zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami za miesiąc lipiec 2017 r. wyniosła 440,72 zł, zaś za okres od dnia 1 sierpnia 2017r. do dnia 31 października 2017r. 2.981,00 zł tj. łącznie 3.421,72 zł.
Odnosząc się do zarzutu odwołania, organ podniósł, że skarżący we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków na okres zasiłkowy 2016/2017 złożonym w dniu 29 września 2016 r. ww. własnoręcznym podpisem potwierdził, iż w skład jego rodziny zgodnie z podaną w formularzu wniosku definicją wchodzą trzy osoby, w tym, także córka K. B.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na powyższą decyzję skarżący podniósł okoliczności usprawiedliwiające niezgodne ze stanem faktycznym wskazanie organowi pomocowemu, iż w skład rodziny wchodzi również córka K. B. Wskazał, że jest osobą niedosłyszącą, która w codziennych sprawach korzysta z kuratora społecznego i wykazuje się przez to nieporadnością w sprawach urzędowych.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej w skrócie P.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, stosując środki określone w ustawie. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zgodnie z dyspozycją art. 134 § 1 P.p.s.a. Sąd administracyjny nie rozstrzyga więc merytorycznie, lecz ocenia zgodność decyzji z przepisami prawa.
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawą orzekania organów był art. 30 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. jedn., Dz. U. z 2017 r., poz. 1952 ze zm., zwanej dalej ustawą o świadczeniach rodzinnych).
W świetle ust. 1 tego przepisu, w brzmieniu obowiązującym w dacie wydawania zaskarżonej decyzji, osoba która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
Jak stanowi ust. 2 art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się:
1) świadczenie rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania;
1a) świadczenie rodzinne wypłacone w związku z zastosowaniem przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu - po ustaleniu, że wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 5 ust. 4c;
2) świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia;
3) świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne;
4) świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego;
5) świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenie rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję.
Decydujące zatem znaczenie dla oceny prawidłowości wydanych w rozpatrywanej sprawie decyzji, ma dokonana przez orzekające organy wykładnia powyższych przepisów ustawy.
W świetle definicji legalnej, zawartej w art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przez "świadczenie nienależnie pobrane" rozumieć należy tylko takie świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania) (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 20 marca 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 22/14; LEX nr ).
Od pojęcia tego odróżnić należy pojęcie "nienależnego świadczenia", które "występuje między wówczas gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy taka podstawa odpadła." (por. wyrok WSA w Szczecinie z dnia
13 stycznia 2011 r., sygn. akt II SA/Sz 780/10; LEX nr 754942).
O "nienależnie pobranym świadczeniu" można zatem mówić tylko na gruncie, jurysdykcyjnego, administracyjnego postępowania, w toku którego doszło do skonkretyzowania w decyzji administracyjnej czyjegoś uprawnienia i zaszła jednocześnie jedna z przesłanek wskazanych w art. 30 pkt 1 do 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Będą to więc na przykład sytuacje, gdy: decyzją administracyjną przyznano danej sobie świadczenie, a następnie do niej skierowano kolejną decyzję lub czynność materialno-techniczną potwierdzającą, odpowiednio, ustanie, zawieszenie prawa albo wstrzymanie wypłaty świadczenia ( pkt 1 ust. 2 art. 30 ustawy; tak W. Maciejko w: A. Korcz – Maciejko, W. Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz, 3 wydanie, Warszawa 2009, s. 460), gdy osoba je pobierająca świadomie wprowadziła w błąd organ, a więc wszystkie te sytuacje, o których mowa w art. 30 ust. 2 pkt 1 do 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Poza zatem sferą - jurysdykcyjnego administracyjnego postępowania - znajduje się pojęcie "nienależnego świadczenia". Pojęcie to występuje na gruncie prawa cywilnego, w art. 410 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny
(t. jedn., Dz. U. z 2014 r., poz. 121 ze zm.), jako szczególna postać bezpodstawnego wzbogacenia się.
Wskazać jedynie należy, że w świetle doktryny prawa cywilnego "nienależne świadczenie" obejmuje między innymi takie sytuacje, gdy ktoś je spełnił, nie będąc w ogóle do tego zobowiązanym (względem nikogo) lub nie był zobowiązany względem osoby, której świadczył (tzw. condictio indebiti ). "W piśmiennictwie jako przykłady sytuacji, w których powstaje condictio indebiti wskazuje się: omyłkowe udzielenie pożyczki, świadczenie z gwarancji, gdy brak materialnych przesłanek
do jej wykonania, dostarczenie towaru pod zły adres, zawyżony czynsz, podwójna zapłata, wypłata odszkodowania z OC na rzecz rzekomo poszkodowanego, który następnie okazał się sprawcą szkody (por. P. Księżak, Bezpodstawne...,
s. 177). Świadczenie jest nienależne, jeśli w chwili jego spełniania miało ono podstawę prawną, jednak później podstawa prawna odpadła (tzw. condictio causa finita ). Sytuacja taka będzie mieć miejsce np. w razie uchylenia się od skutków prawnych wadliwego oświadczenia woli (art. 84-88 k.c.), odwołania darowizny (art. 898 k.c.)..." (vide: Agnieszka Rzetecka – Gil, Komentarz do art. 410, LEX).
W rozpatrywanej sprawie orzekające organy stanęły na stanowisku, że skarżący pomimo prawidłowego, zdaniem organów pouczenia w decyzji przyznającej skarżącemu świadczenia rodzinne – zasiłki rodzinne wraz z dodatkami - i w formularzu wniosku, o obowiązku niezwłocznego powiadomienia organu wypłacającego przedmiotowe świadczenia o zmianie w liczbie członków rodziny, uzyskaniu dochodu przez członka rodziny lub innych zmianach mających wpływ na prawo do tych świadczeń, nie poinformował organów. O zapoznaniu się zaś z tymi pouczeniami, zwartymi w decyzji i w formularzu wniosku świadczyć ma złożony pod nimi podpis skarżącego. Skutkowało to wypłaceniem skarżącemu nienależnych świadczeń rodzinnych.
Przypomnieć należy, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zwrot świadczenia (na gruncie jurysdykcyjnego administracyjnego postępowania) obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc że mu się ono nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona, jak i osoby, która uzyskała takie świadczenie na podstawie nieprawdziwych zeznań, dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji zobowiązanej do wypłaty świadczenia.
Zdaniem składu orzekającego Sądu działania organów w tej sprawie nie były wystarczające do wydania kontrolowanych decyzji, zaś zawarte w nich stanowisko nie jest do końca prawidłowe.
Ugruntowane jest bowiem w orzecznictwie sądowoadministracyjnym stanowisko, że nie można uznać za spełniające wymogi prawidłowego pouczenia takie pouczenie, którego treść jest jedynie przytoczeniem treści przepisu, czy też przepisów. Powtórzyć zatem trzeba, że pouczenie spełnia wymogi prawidłowego tylko wówczas, gdy jest zredagowane w sposób zrozumiały dla konkretnej osoby i w taki sposób, aby mogła jego treść odnieść do swojej sytuacji, by następnie wiedzieć, że określona okoliczność w jej sytuacji ma znaczenia dla przyznania jej uprawnienia, a jej zaistnienie rodzi po jej stronie obowiązek poinformowania organu o tym fakcie (por. m.in. wyroki NSA w Warszawie z dnia 8 marca 2013 r., sygn. akt I OSK 1529/12; LEX nr 1339588, czy z dnia 27 października 2010 r., sygn. akt I OSK 981/10; LEX nr 745403.
W niniejszym przypadku istotnie w formularzu wniosku zawarte jest pouczenie, szeroko rozbudowane, pod którym oświadczenie o zapoznaniu się z nim złożył skarżący umieszczając własnoręczny podpis, ale jest to pouczenie składające się z z przytoczonych treści przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych zawierające regulacje kiedy i przy spełnieniu jakich warunków świadczenia rodzinne wraz z dodatkami przysługują. Zawarto w nim także regulację, ze w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskaniem zatrudnienia, czy też innych zmian mających wpływ na prawo do tych świadczeń osoba ma obowiązek niezwłocznego poinformowania organu o tych zdarzeniach, a niepoinformowanie o nich może skutkować powstaniem nienależnie pobranych świadczeń, w konsekwencji koniecznością ich zwrotu. W decyzji natomiast zawarto pouczenie, że w przypadku uzyskania dochodu przez członka rodziny, należy niezwłocznie dostarczyć dokument zawierający informację o tym dochodzie, zaś w końcowe zdanie tego pouczenia brzmi: "zgodnie z art. 30 ust. 1 osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne obowiązana jest do ich zwrotu."
W ocenie Sądu tak zredagowane pouczenia mimo, że wydawać by się mogło, że sformułowane wystarczająco, to jednak na tyle zbyt ogólnie sformułowane w stosunku do sytuacji skarżącego, że nie można stwierdzić, iż skarżący mógł te pouczenia odnieść do specyficznej, swojej sytuacji, by powziąć wiedzę, iż okoliczność uzyskania choćby dochodu z tytułu zatrudnienia córki ma znaczenie dla przyznania żądanych uprzednio świadczeń rodzinnych wraz z dodatkami zwłaszcza, że, jak oświadczył skarżący na rozprawie wniosek wypełniał z pomocą urzędnika, a kopii wniosku wraz z pouczeniem nie otrzymał do domu. Co istotne podniósł, że informował urzędnika o okoliczności, że córka częściowo mieszka z matką , a częściowo z teściową, ale uzyskał informację, że skoro jest zameldowana u skarżącego to ma ją wpisać do wniosku.
Podkreślić zatem należy, że ocena świadomego działania świadczeniobiorcy wymaga ustalenia przez organ, czy były mu znane odpowiednie przepisy prawa, to jest czy był skutecznie powiadomiony o okolicznościach, których zaistnienie miało wpływ na istnienie uprawnienia, przy czym owa skuteczność oznacza formę pisemną, z użyciem języka zrozumiałego dla świadczeniobiorcy, z równoczesnym wskazaniem grożących stronie sankcji za wprowadzenie organu w błąd. Z pewnością tych wszystkich wymogów nie spełniają pouczenia na które powołują się organy, w szczególności brak w nich przedstawienia relacji pomiędzy nieujawnieniem faktu uzyskania dochodu przez członka rodziny, a prawem do uzyskania świadczenia wychowawczego. Nie jest wystarczające więc zawarcie w pouczeniu stwierdzenia ogólnego, że niepoinformowanie skutkować będzie uznaniem świadczenia za nienależnie pobranego i w konsekwencji obowiązkiem jego zwrotu. Podkreślić zatem należy, by organy miały świadomość, że celem pouczenia nie jest jedynie wyczerpujące wyjaśnienie sytuacji prawnej i faktycznej świadczeniobiorcy, ale przede wszystkim pouczenie go o konsekwencjach prawnych niezastosowania się do dyspozycji określonej normy prawnej w zindywidualizowanej sytuacji beneficjenta. Nadto na ocenę stanu świadomości nie tylko jego nieporadność, ale nie bez znaczenia są również okoliczności związane ze stanem zdrowia skarżącego – jego niedosłuch i objawy zespołu depresyjnego, o których mowa w piśmie procesowym pełnomocnika skarżącego z urzędu z dnia 27 listopada 2018 r.
Wobec powyższego Sąd uznał, że organy dopuściły się naruszenia przepisów postępowania – artykułów 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy – wynikającym z nie do końca poprawnego odczytania przepisów prawa materialnego – art. 30 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, definiującego nienależnie pobrane świadczenie i niewłaściwe zastosowanie w sprawie ust. 1 tego przepisu.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), orzekł jak w punkcie I sentencji wyroku.
Na podstawie art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn., Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), Sąd przyznał wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi skarżącego– koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w wysokości wynikającej z § 21 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. z 2016 r., poz. 1714 ze zm.), orzekając, jak w punkcie II sentencji wyroku.