III SA/Kr 803/24

III SA/Kr 803/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-08-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna /sprawozdawca/
Maria Zawadzka
Renata Czeluśniak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Ubezpieczenie społeczne
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ja decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 497
Art. 28 ust. 3  i ust. 3a
Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Czeluśniak Sędziowie Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Protokolant specjalista Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi E. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 marca 2024 r., nr UP-218/2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję, II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej E. K. kwotę 480 ( czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją nr 131/2024 z dnia 23 stycznia 2023 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Łodzi (organ I instancji) odmówił skarżącej (E. K.) umorzenia należności z tytułu składek za ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy w łącznej kwocie 63 071,57 zł oraz 36 628,64 zł.
W decyzji wymieniono okresy, których dotyczyły należności. Organ powołał również przepisy, które jego zdaniem powodowały, że zaległości nie uległy przedawnieniu. Zdaniem organu, skoro postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte w czerwcu 2005 r. i należności były sukcesywnie kierowane do egzekucji to bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu i zawieszenie to trwało do zakończenia postępowania. Organ wskazał również, powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 czerwca 2017 r., II GSK 646/17, że w postępowaniu dotyczącym umorzenia zaległości organ nie ma kompetencji badania istnienia należności z tytułu składek, a więc nie jest badana okoliczność ewentualnego przedawnienia.
Zdaniem organu I instancji zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazywał przesłanek do stwierdzenia, że zachodzą okoliczności, które skutkowałyby umorzeniem należności z tytułu składek, gdyż:
– skarżąca nie udowodniła, że nie ma żadnej możliwości uregulowania należności z tytułu składek;
– sytuacja materialna skarżącej nie dawała podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że ta sytuacja materialna miała charakter definitywny,
– ZUS jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami fundusz, ubezpieczeń społecznych, a w związku z tym podejmowania decyzji z ograniczeniem negatywnych dla społeczeństwa skutków prawnych podjętego rozstrzygnięcia;
– ubezpieczenia mają solidarny charakter co oznacza konieczność finansowania obecnym i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców;
– akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych.
Organ ustalił, że 4 grudnia 2023 r. wpłynął do niego wniosek skarżącej o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od lipca 2003 r. do listopada 2022 r. Ustalono, że skarżąca prowadząc działalność gospodarczą nie dopełniła obowiązku opłacania należnych składek na ww. ubezpieczenie za okresy i w kwotach podanych w sentencji. Aktualnie skarżąca nie prowadziła już działalności gospodarczej. W czerwcu 2005 r., w związku z nieopłaceniem przez skarżąca ww. należność wszczęto postępowanie egzekucyjne, nadto do uregulowania pozostawały koszty egzekucyjne, nie ujęte powyższym rozstrzygnięciem.
Organ wskazał, że skarżąca od 1 lipca 2023 r. jest emerytką i z tego tytułu otrzymuje świadczenie z ZUS w wysokości 2 318,38 zł brutto, tj. 2 109,73 zł netto miesięcznie. Z tego świadczenia dokonywane są potrącenia egzekucyjne do depozytu Zakładu w kwocie 579,59 zł. Do wypłaty skarżąca otrzymuje 1 530,14 zł miesięcznie.
Skarżąca podała, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Dołączyła wyrok z 14 października 2009 r., którym orzeczono o jej separacji z mężem oraz zasądzający na jej rzecz alimenty – 300 zł miesięczne. Skarżąca wskazała, że ponosi stałe koszty związane z utrzymaniem w łącznej wysokości około 784,18 zł miesięcznie, w tym 434,18 zł z tytułu opłat za użytkowanie lokalu mieszkalnego oraz 350 zł z tytułu kosztów związanych z leczeniem. Posiada nadto zobowiązania pieniężne z tytułu zaciągniętych kredytów - za okres od 2012 r. do nadal - w kwocie około 6 000 zł oraz za okres od 2010 r. do nadal w kwocie około 4 000 zł. Zobowiązanie te są spłacane w ramach egzekucji prowadzonej przez komornika sądowego - miesięcznie kwota spłaty wynosi 527 zł. Skarżąca nie posiada wierzytelności. Skarżąca posiada mieszkanie o pow. 37,81 m2 położone w K., na osiedlu A. Nie posiada ruchomości. Z zapisów Centralnej Ewidencji wynika, że skarżąca figuruje jako właścicielka Poloneza Caro z 1996 r.
Po analizie zgromadzonego materiału dowodowego organ I instancji stwierdził, że brak jest podstaw do uznania należności z tytułu składek całkowicie nieściągalne i umorzenia ich w oparciu o art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 497) dalej "u.s.u.s.".
Organ zaznaczył, że w stosunku do skarżącej nie było prowadzone postępowanie upadłościowe. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s., nie zachodziły w jej sprawie.
Z przyczyn oczywistych, nie miał również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. Zadłużenie było wyższe niż kwota kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznaczało to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt. 4a u.s.u.s również nie miała zastosowania.
Organ zaznaczył, że działając w trybie art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 2505 z późn. zm.), Dyrektor Oddziału ZUS wszczął postępowanie egzekucyjne obejmujące nieopłacone należności. W toku postępowania zastosowano środek egzekucyjny m.in. w postaci zajęcia wierzytelności skarżącej w Urzędzie Skarbowym Kraków - Nowa Huta. Organ zaznaczył, że skarżąca pobiera z ZUS świadczenie emerytalne z którego prowadzona jest skuteczna egzekucja na rzecz innych wierzycieli. W związku z powstaniem zbiegu egzekucji do tego świadczenia dokonywane są do depozytu ZUS potrącenia w kwocie 579,59 zł miesięcznie. Zakład ma możliwość zastosowania skutecznego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia, a postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone, nie można więc było uznać należności za całkowicie nieściągalne. Organ podkreślił, że zgodnie z przyjętą linią orzecznictwa postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek.
W ocenie organu I instancji nie zachodzą również przesłanki umorzenia należności wskazane w § 3 ust.1.pkt 1 i 3 z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należność : składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia przesłanka nie miała zastosowania w stosunku do skarżącej, ponieważ nie prowadziła już działalności gospodarczej. Fakt, że skarżąca nie wykazała w złożonym oświadczeniu pozostałych osób z nią zamieszkujących wpływał na rozważania związane z analizą sytuacji finansowej jej gospodarstwa domowego. Organ zaznaczył, że skarżąca faktycznie prowadzi wraz z innymi osobami wspólne gospodarstwo domowe i wspólnie z tymi osobami ponosi koszty z tym związane. Pomimo trudnej sytuacji finansowej, na którą się powołuje skarżąca, nie ma zaległości z tego tytułu (nie przedstawiła nieopłaconych rachunków lub faktur). Ponosi koszty związane z leczeniem, ale nie udowodniła, że brakuje jej środków finansowych na ten cel, np. nie załączyła niezrealizowanych recept lekarskich albo dokumentów potwierdzających, że nie może skorzystać z koniecznych płatnych badań lekarskich bądź zabiegów rehabilitacyjnych. Tymczasem organ nie może umarzać należności każdej osobie, która ponosi koszty związane z utrzymaniem i leczeniem. Ponadto w aktach sprawy brak jest informacji czy pozostali członkowie gospodarstwa domowego partycypują w kosztach utrzymania mieszkania i w jakim stopniu. Natomiast posiadane przez skarżącą zobowiązania cywilnoprawne nie mogą mieć pierwszeństwa przed obowiązkiem publicznoprawnym jakim jest zapłata składek na ubezpieczenie, tym bardziej, że w aktach sprawy nie ma informacji, że zaciągnięcie kredytu było spowodowane brakiem zaspokojenia potrzeb życiowych. Zdaniem organu uzyskane przez skarżącą dochody w łącznej kwocie 1 830,14 zł miesięcznie (emerytura po potrąceniach egzekucyjnych + alimenty), wystarczają na pokrycie wykazanych miesięcznych wydatków w kwocie około 784,18 zł miesięcznie. Skarżącej pozostaje zatem kwota około 1 045,96 zł, z której zaspokaja pozostałe potrzeby życiowe. Skarżąca nie udowodniła, że ma problemy z regulowaniem miesięcznych opłat. Egzekwowanie należność ze świadczenia należnego skarżącej nie zagrozi jej egzystencji ze względu na ustawowe ograniczenia w egzekucji, które są wyrazem zasady ochrony dłużnika w procesie dochodzenia należności pieniężnych. Biorąc pod uwagę powyższe nie można jednoznacznie stwierdzić, że opłacenie zaległości składkowych choćby w ratach, pozbawiłoby skarżącą możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. Zadeklarowana przez skarżącą sytuacja rodzinna oraz stan majątkowy nie są jednoznaczne i nie dają podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że jej sytuacja materialna ma charakter definitywny. Organ I instancji uznał za udokumentowany fakt kłopotów zdrowotnych skrzącej podał jednakże, że ww. przesłanka ma zastosowanie jedynie do takich sytuacji, kiedy choroba dłużnika lub któregoś z członków jego rodziny uniemożliwia całkowicie uzyskanie dochodu.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skraca zarzuciła organowi m.in. błędną ocenę przedstawionych przez nią dowodów.
Decyzją nr UP-218/2024 z dnia 21 marca 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie, podzielając stanowisko zajęte w uzasadnieniu decyzji wydanej w I instancji.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca wniosła o uchylenie decyzji wydanych w obu instancjach oraz zasądzenie od organu na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów wynagrodzenia radcowskiego.
W skardze podniesiono zarzuty naruszenia:
1. przepisów postępowania, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy, a art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a, w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., przez utrzymanie w mocy decyzji wydanej w I instancji, tj. błędne ich zastosowanie przejawiające się brakiem wyczerpującego zebrania i rozpoznania materiału dowodowego, błędnym ustaleniem stanu faktycznego i uznaniem jakoby sytuacja życiowa (w tym zdrowotna) i materialna skarżącej, z uwzględnieniem dochodów i niezbędnych wydatków, biorąc pod uwagę konieczność utrzymania gospodarstwa domowego na poziomie niezagrażającym egzystencji, pozwalała na spłatę zaległości względem ZUS;
2. przepisów prawa materialnego, a to art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z art. 32 u.s.u.s. § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że nie zachodzi uzasadniony przypadek umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wobec braku ich całkowitej nieściągalności, podczas gdy sytuacja materialna i zdrowotna skarżącej uzasadnia umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.
W uzasadnieniu skarżąca wskazała, że wbrew ustaleniom ZUS-u, jest osobą samotną, pozostającą z mężem w separacji; dzieci się wyprowadziły (syn w 2020, a córka w 2014 i mieszka poza granicami Polski). Skarżąca podkreśliła, że w warunkach wysokiej inflacji w Polsce dokonywane przez ZUS potrącenia powodują, że uzyskiwane z emerytury i alimentów dochody, praktycznie wystarczają jej na jedzenie. Pozostałe zobowiązania co do zasady są niewielkie i mogłyby być spłacone ratalnie, podczas gdy wierzytelności ZUSu w wysokości ok. 100 000 zł są tak duże, że konieczność ich spłaty znacząco przyczyni się do pogorszenia sytuacji materialnej skarżącej.
Dodatkowo, skarżąca powołała się na swoje schorzenia (zaburzenia afektywne dwubiegunowe oraz depresja), które są nawracającymi chorobami, nie rokującymi poprawy stanu zdrowia, co w ocenie skarżącej powinno zostać wzięte pod uwagę zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r.
W odpowiedzi na skargę ZUS Oddział w Krakowie wniósł o jej oddalenie, prezentując dotychczasowe uzasadnienie podjętej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Sąd uwzględnił skargę ponieważ organ w zaskarżonej decyzji nie wykazał, aby całość należności, co do których organ odmówił umorzenia, była faktycznie nieprzedawniona. Dodatkowo słuszne były uwagi skarżącej o dowolnej ocenie zgromadzonego materiału dowodowego na okoliczność, że skarżąca faktycznie nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z mężem i dziećmi i w związku z tym jej bliscy partycypują w kosztach utrzymania, co przekłada się na większe możliwości płatnicze skarżącej.
Na wstępie Sąd zaznacza, że pomimo iż skarżąca nie zarzucała przedawnienia części należności objętych zaskarżoną decyzją to okoliczność ta była badana przez Sąd z urzędu. Sąd administracyjny orzeka bowiem na podstawie akt sprawy i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną zgodnie z art. 133 § 1 i art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935) – dalej "p.p.s.a.". Sąd wziął więc pod uwagę, że skoro z treści decyzji i akt sprawy wynika, że część należności dotyczy poszczególnych miesięcy począwszy od lipca 2003 r. to z akt sprawy powinno wynikać również, że należności te nie uległy przedawnieniu. Sąd nie podzielił przy tym poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażonego w wyroku z 13 czerwca 2017 r., II GSK 646/17 (na który to wyrok powołał się organ w pierwszej decyzji z 23 stycznia 2024 r.), a to z uwagi na fakt, że skoro organy w decyzjach odmawiających umorzenia zaległości składkowych konkretyzują kwoty i okresy, których odmowa umorzenia dotyczy, to tym samym organy nie mogą się uchylić od wykazania, że należności te nie uległy przedawnieniu. Dodatkowo, należałoby wskazać, że zobowiązanemu (zwłaszcza w przypadku długotrwałej bezczynności organów egzekucyjnych, a więc z powodu braku czynności egzekucyjnych – niemożności podniesienia kwestii przedawnienia) nie przysługiwałby żaden inny środek procesowy, zmierzający do skutecznego wykazania, że część należności objętych decyzją odmawiającą umorzenia zaległości uległa przedawnieniu.
Orzekający w niniejszym składzie Sąd podziela więc przeważające poglądy sądów administracyjnych w tym zakresie i za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z 17 sierpnia 2022 r., I SA/Op 183/22 podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2020 r., I GSK 927/20, zgodnie z którym wprawdzie przedmiotem postępowania o umorzenie należności z tytułu składek, nie może być badanie zadłużenia a jedynie ustawowe podstawy umorzenia należności, to jednak w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek organ powinien odnosić się do konkretnej kwoty tych należności weryfikowalnej na podstawie wiarygodnych dokumentów. Przypomnieć także należy, że postępowanie w sprawie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne i rentowe może być prowadzone wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne, a dłużnik nie jest w stanie - jego zdaniem - ich uiścić.
A zatem rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności - umorzenia których domaga się strona - nie uległy przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. Naczelny Sąd Administracyjny w omawianym orzeczeniu zauważył, że wadliwość prowadzonego przez organ postępowania będzie powodował brak ustalenia czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyrok NSA z 27 sierpnia 2009 r. II GSK 15/09 oraz wyrok NSA z 17 listopada 2017 r., II GSK 2181/17).
W związku z powyższym Sąd powinien mieć wiedzę czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to koniecznością umorzenia takiego postępowania - jako bezprzedmiotowego (por. wyrok NSA z 27 sierpnia 2009 r., II GSK 15/09). Z tych samych względów Sąd rozstrzygając wniosek w przedmiocie umorzenia należności powinien mieć dane umożliwiające stwierdzenie, że obowiązek spłaty należności w dacie wydania decyzji nadal obciąża skarżącej. Nie oznacza to, że w toku postępowania o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, Sąd przejmuje obowiązki organu egzekucyjnego. Z tych względów należało też uznać, że jakkolwiek przedawnienie należności z tytułu składek nie stanowi przesłanki skutkującej ich umorzeniem, to podniesiona przez Sąd kwestia przedawnienia mieści się w granicach sprawy o umorzenie należności składkowych (wyrok NSA z 28 września 2017 r., II GSK 1492/17).
Należy wiec podkreślić, że w każdym przypadku wniesienia wniosku o umorzenie zaległych składek organ powinien ustalać wymagalność należności z tytułu składek na dzień wydania decyzji (por. wyrok NSA z 3 kwietnia 2014 r., II GSK 236/13).
Sąd orzekający w niniejszej sprawie stwierdza, że organ rozpoznając wniosek o umorzenie składek w pierwszej kolejności winien ustalić ich prawidłową wysokość, odnosząc się również do kwestii ich ewentualnego przedawnienia w sposób, który pozwoli Sądowi dokonanie kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Zadaniem organu jest zatem takie zebranie materiału dowodowego, a następnie dokonanie na jego podstawie ustaleń i wyciągnięcie z nich wniosków, by z jednej strony zobowiązany miał pewność przeanalizowania całokształtu jego sytuacji, z drugiej zaś by decyzja ta poddawała się kontroli Sądu.
Z akt wynika, że prowadzący pierwotnie postępowanie egzekucyjne Naczelnik Urzędu Skarbowego Kraków-Nowa Huta postanowieniem z 18 grudnia 2013 r. umorzył postępowanie egzekucyjne z uwagi na bezskuteczność egzekucji. Z tych to powodów z tym dniem zakończyło się ówczesne postepowanie egzekucyjne, a więc zgodnie z art.. 24 ust. 5b u.s.u.s. okres zawieszenia terminu przedawnienia uległ zakończeniu. W związku z tym, że organy w ogóle nie prowadziły postępowania w części dotyczącej wykazania braku przedawnienia po dacie zakończenia egzekucji w 2013 r. Sąd uznał, że powoływanie się na wszczęte (i trwające nadal) postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Naczelnika Urzędu Skarbowego Kraków- Nowa Huta w 2005 r., a także dokonane 19 grudnia 2012 r. zajecie wierzytelności - było nieuprawnione, skoro z akt wynika, że postępowanie egzekucyjne zostało zakończone przez ówczesny organ egzekucyjne w grudniu 2013 r.
Mając na uwadze okoliczność, że należności objęte zaskarżoną decyzją dotyczą poszczególnych miesięcy od lipca 2003 r. to zauważyć należy, że organ zobowiązany był do wyczerpującego wyjaśnienia kwestii wymagalności i ewentualnego przedawnienia składek, czego nie uczynił.
Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Istnieje więc w ocenie orzekającego Sądu, uzasadniona wątpliwość, że przynajmniej część zaległości skarżącej uległa przedawnieniu, skoro postępowanie egzekucyjne zostało podjęte najprawdopodobniej dopiero z momentem rozpoczęcia wypłat emerytury (w aktach znajduje się decyzja z 25 sierpnia 2023 r. odwołująca się do wniosku skarżącej z 27 lipca 2023 r. o przyznanie emerytury). Nie wiadomo więc, czy skarżącej pomiędzy zakończeniem poprzedniego postępowania egzekucyjnego (18 grudnia 2013 r.), a przystąpieniem do potrąceń z emerytury zaległych należności (co miało miejsce najprawdopodobniej w sierpniu lub wrześniu 2023 r.) bieg terminu przedawnienia uległ zawieszeniu.
Organ ponownie rozstrzygając sprawę, powinien więc przede wszystkim wyjaśnić i wykazać w decyzji to, czy i w jakim zakresie zaległe należności uległy przedawnieniu, czyniąc to na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Winny się w nim znaleźć konkretne dowody, w tym dokumenty, które pozwolą zweryfikować prawidłowość ustaleń organu, co do każdej z okoliczności, mających wpływ na bieg terminu przedawnienia konkretnych zaległości. Sąd zwraca przy tym uwagę na powtarzany w orzecznictwie pogląd, że organ winien wskazać, w stosunku do każdej z zaległych należności odrębnie, kiedy nastąpił termin wymagalności składki jako początek biegu terminu przedawnienia oraz w jakim okresie miało miejsce zawieszenie biegu przedawnienia. Zbiorcze przedstawienie ram czasowych w odniesieniu do wszystkich zaległości nie jest wystarczające, skoro każda z należności ma odrębny termin wymagalności a zatem i odrębny początek biegu terminu przedawnienia (por. wyrok NSA z 3 grudnia 2020 r., I GSK 1046/20).
Sąd nie podziela przy tym poglądu organu wyrażonego w drugiej z decyzji (z 21 marca 2024 r.), że do spełnienia przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. potrzebne jest orzeczenie organu egzekucyjnego, które "oprócz formalnego zakończenia postępowania egzekucyjnego stwierdza równocześnie brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję" (str. 7 decyzji). Z powołanego przepisu nie wynika, że organ egzekucyjny musi orzec formalnie "o braku majątku" – takie okoliczności mogą wynikać z uzasadnienia orzeczenia organu egzekucyjnego (a tak było w tej sprawie). W końcowej części uzasadnienia znajdującego się w aktach sprawy postanowienia umarzającego postępowanie egzekucyjne – organ egzekucyjny wskazał na "brak możliwości wyegzekwowania zaległości po wyczerpaniu wszelkich możliwych środków związanych z prowadzoną egzekucją", co oznacza właśnie stwierdzenie braku majątku w rozumieniu powołanego przepisu.
W tym miejscu Sąd w orzekającym składzie chciałby powtórzyć za wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z 15 marca 2024 r., I SA/Kr 779/23, że zgodnie z przyjętą przez Sąd Najwyższy wykładnią, pojęcie "bezskuteczności egzekucji" należy rozumieć jako stan niebudzącej wątpliwości nieściągalności wierzytelności, tj. sytuacji, w której niezbicie wynika, że dłużnik nie ma majątku, z którego wierzyciel mógłby zaspokoić swoje należności (por. wyroki SN z: 26 czerwca 2003 r., V CKN 416/01; 17 czerwca 2011 r., II CSK 571/10; 6 grudnia 2013 r., I CSK 54/13; 25 marca 2015 r., II CSK 402/14). Tym samym wskazana przez Naczelnika Urzędu Skarbowego podstawa umorzenia (art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji) równoznaczna jest ze stwierdzeniem braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. To zaś oznacza, że w sprawie ziściła się przesłanka wyrażona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s.
Niemniej jednak ta okoliczność, co do zasady miała miejsce w 2013 r. (w momencie umorzenia postepowania egzekucyjnego), a więc, niezależnie od faktu, że brak majątku nadającego się do egzekucji nie jest okolicznością zobowiązującą organ do umorzenia zaległości, to w ocenie Sadu, organ nie przedstawił również jakichkolwiek dowodów wskazujących na pojawienie się majątku skarżącej – skoro już we wniosku o umorzenie przedstawiła ona dowody na zakończenie swojej aktywności zawodowej w 2012 r. i rozpoczęcie procesu leczenia
Odnosząc się natomiast do pozostałych zarzutów skargi, to Sąd podkreśla, że do wniosków o umorzenie (i ponownego wniosku) miała zostać dołączona dokumentacja medyczna (potwierdzająca problemy i leczenie psychiatryczne skarżącej). W aktach przesłanych Sądowi brak jest tych dokumentów, ale Sąd przyjął w tej części sprawę do rozpoznania, ponieważ w treści wniosków opisane zostały dokładnie okoliczności związane z chorobą i leczeniem, a z treści zaskarżonej decyzji wynika, że okoliczności te nie były kwestionowane i organ nie powoływał się na potencjalne możliwości skarżącej zwiększenia swoich dochodów dodatkową pracą zarobkową. Niemniej jednak nie wiadomo dlaczego organ uznał, że skarżąca przy zadłużeniu ok. 100 000 zł (należności główne plus odsetki i koszty egzekucyjne niepodlegające umorzeniu należności za osoby zgłaszane do ubezpieczeń) jest w stanie realnie uzyskać pomoc finansową najbliższych członków rodziny.
W ocenie Sądu organ rozważając potencjalne możliwości dochodowe skarżącej wskazał praktycznie na możliwość udzielenia jej pomocy przez najbliższych członków rodziny. W ocenie Sądu, skoro skarżąca powoływała się na przewlekłe schorzenia natury psychiatrycznej, a jednocześnie wskazywała, że najbliżsi członkowie rodziny od kilku lat z nią nie mieszkają – to całkowicie dowolną była ocena, że skarżąca samodzielnie lub przy pomocy najbliższych, jest w stanie spłacić zaległości w takiej kwocie.
Aby jednak prawidłowo ocenić te zarzuty, sprecyzowana musi być kwota łącznych, istniejących i nieprzedawnionych zaległości i kwotę tę należy odnieść do potencjalnych możliwości skarżącej (tj. faktu, że przy całkowitym braku majątku, praktycznie potrącana jest kwota ponad wartość wolną od zajęcia z tytułu wypłacanej emerytury).
Zasadne więc były zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 77 k.p.a, w zw. z art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a..
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ ustali na podstawie zgromadzonych dokumentów jaka jest łączna, nieprzedawniona kwota zaległości i następnie rozważy wszechstronnie zebrany materiał dowodowy oraz dokona oceny możliwości płatniczych skarżącej w kontekście przesłanek umorzenia, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi określone w art. 107 § 3 k.p.a.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd orzekł jak w sentencji wyroku (pkt I). O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 powołanej ustawy (pkt II wyroku). O wysokości kosztów (480 zł) zasądzonych na rzecz skarżącej Sąd orzekł na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1935 z późn. zm.).