III SA/Kr 803/22

III SA/Kr 803/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2022-10-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-05-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna
Maria Zawadzka /przewodniczący/
Marta Kisielowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
Art. 17, Art. 24
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: S WSA Maria Zawadzka Sędziowie: S WSA Ewa Michna ASR WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 października 2022 r. przy udziale Prokuratura Prokuratury Okręgowej w Krakowie Danuty Jantas sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 15 marca 2022 r., znak SKO.ŚR/4111/178/2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 15 marca 2022 r., znak SKO.ŚR/4111/178/2022 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło decyzję Burmistrza Miasta C. z dnia 12 stycznia 2022 r. orzekającą o odmowie przyznania A. P. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną matką K. B. i orzekło merytorycznie w ten sposób, że przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od dnia 1 grudnia 2021 r. na czas nieokreślony. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 17, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej: "u.ś.r.") oraz art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "k.p.a.").
Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z dnia 21 czerwca 2021 r. skarżąca wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w C. o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką K. B. Z orzeczenia z dnia 28 stycznia 1971 r. wynika, że matka skarżącej została zaliczona do pierwszej grupy inwalidów ze względu na stan zdrowia. Z decyzji Burmistrza Miasta C. z dnia 28 lipca 2014 r. wynika, że skarżącej został przyznany zasiłek dla opiekuna bezterminowo.
Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 15 lipca 2021 r. wynika, że skarżąca była aktywna zawodowo do roku 1987, kiedy zrezygnowała z pracy z uwagi na konieczność opieki nad matką. Matka skarżącej jest wdową. Jest osobą przewlekle chorą, pampersowaną, niewidzącą i niedosłyszącą, nie jest w stanie wykonywać samodzielnie żadnych czynności dnia codziennego. Druga z córek K. B. – I. G. nie jest w stanie opiekować się matką ze względu na stan zdrowia- trudności z poruszaniem się. Skarżąca udziela matce stałego i całodobowego wsparcia, wykonuje czynności higieniczne, robi zakupy, przygotowuje posiłki, karmi matkę, dba o porządek.
Decyzją z dnia 23 sierpnia 2021 r. Burmistrz Miasta C. odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką. W uzasadnieniu organ wskazał, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu przez nią 25 roku życia, a zatem w świetle art. 17 ust. 1 b u.ś.r. świadczenie nie może zostać przyznane. Organ wskazał również, że skarżąca pobiera zasiłek dla opiekuna.
W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:
- prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez brak uwzględnienia okoliczności, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. doszło do uznania niekonstytucyjności zawartej w przepisie normy prawnej, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;
- naruszenie przepisów postępowania art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna osoby dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzją z dnia 20 października 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło decyzję Burmistrza Miasta C. i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi pierwszej instancji. Kolegium wskazało, że organ I instancji powinien wezwać stronę do złożenia oświadczenia, które ze świadczeń chce pobierać zasiłek dla opiekuna, czy świadczenie pielęgnacyjne i pouczyć stronę o konieczności złożenia wniosku o uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, z chwilą jej uchylenia będzie możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzją z dnia 3 grudnia 2021 r. Burmistrz Miasta C. uchylił na wniosek skarżącej decyzję w sprawie ustalenia zasiłku dla opiekuna.
Decyzją z dnia 12 stycznia 2022 r. Burmistrz Miasta C. odmówił skarżącej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na treść art. 17 ust. 1 b u.ś.r.
W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:
- prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez brak uwzględnienia okoliczności, że wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. doszło do uznania niekonstytucyjności zawartej w przepisie normy prawnej, a przez to naruszenie art. 7 oraz art. 190 ust. 1 Konstytucji RP;
- naruszenie przepisów postępowania art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy oraz przyjęcie, że sam fakt zwrócenia się z przedmiotowym wnioskiem przez opiekuna osoby dorosłej osoby wymagającej opieki, skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzją z dnia 15 marca 2022 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło zaskarżoną decyzję oraz orzekło merytorycznie przyznając skarżącej prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad matką K. B. od dnia 1 grudnia 2021 r. na czas nieokreślony. Kolegium wskazało, że niedopuszczalna jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powołaniem się na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Jest to wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Zdaniem Kolegium skarżąca spełnia przesłanki przyznania świadczenia, ponieważ zrezygnowała z zatrudnienia i nie podejmuje pracy zarobkowej, a zakres opieki skarżącej nad matką jest tego rodzaju, że wyklucza podjęcie przez skarżącą zatrudnienia. Skarżąca zrezygnowała z pobierania zasiłku dla opiekuna. Organ wskazał, że świadczenie może być przyznane dopiero od miesiąca, w którym została wyeliminowana negatywna przesłanka jego przyznania, czyli od 1 grudnia 2021 r., a nie od daty złożenia wniosku (czerwiec 2021 r.).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zaskarżyła decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie w części oddalającej wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 czerwca do 31 października 2021 r. i zarzuciła naruszenia przepisów prawa materialnego:
- art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez przyznanie skarżącej świadczenia od 1 grudnia 2021 r. podczas, gdy skarżąca już we wniosku o przyznanie świadczenia złożyła oświadczenie co wyborze świadczenia;
- art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b u.ś.r. polegającą na pominięciu celu ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez skarżącą zasiłku dla opiekuna stanowi negatywną przesłankę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego począwszy od dnia złożenia wniosku;
- naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit b w zw. z art. 27 ust. 5 u.ś.r. poprzez nieuwzględnienie normy prawnej zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji w zaskarżonej części, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Skarga zasługiwała na oddalenie.
Zgodnie z brzmieniem art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sąd administracyjny uwzględnia skargę na decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy albo stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji w całości lub części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. Zakres kontroli sprawowanej przez sądy wynika z treści art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tą regulacją, sąd rozpoznając skargę nie jest związany zarzutami, podstawą prawną ani formułowanymi przez strony wnioskami. W świetle przywołanych regulacji, sąd administracyjny dokonując kontroli rozstrzygnięć organów administracji kieruje się wyłącznie kryterium legalności, czyli zgodności z przepisami prawa materialnego i procesowego. Oznacza to, że w ramach takiej kontroli sąd nie może kierować się względami słuszności czy zasadami współżycia społecznego. Kontrola legalności decyzji przeprowadzona zgodnie z ww. granicami wykazała, że zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym, z prawidłowo zastosowaną normą prawa materialnego, a zatem skarga zasługiwała na oddalenie.
Okolicznością sporną w niniejszej sprawie jest kwestia daty początkowej przyznania świadczenia w sytuacji, gdy w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego skarżąca posiadała prawo i pobierała zasiłek dla opiekuna, a decyzja o przyznaniu prawa do tego zasiłku została uchylona w toku postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie skarżącej datą początkową przyznania świadczenia powinna być data złożenia wniosku, zgodnie z treścią art. 24 ust. 2 u.ś.r. W ocenie organu, jest to data wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna. Zdaniem Sądu w zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie prawidłowo przyjęło, że świadczenie powinno zostać przyznane skarżącej od 1 grudnia 2021 r, czyli od daty uchylenia zasiłku dla opiekuna. Zagadnienie sporne w niniejszej sprawie zostało już jednolicie przesądzone w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, które Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę podziela.
Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Art. 24 ust. 1 u.ś.r. stanowi, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c. Zgodnie natomiast z art. 24 ust. 2 u.ś.r. prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zgodnie z art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami.
W niniejszej sprawie okolicznością bezsporną jest, że w dacie złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na mocy decyzji Burmistrza Miasta C. z dnia 28 lipca 2014 r. skarżąca pobierała zasiłek dla opiekuna, a zatem w świetle art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b u.ś.r. nie spełniała przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przeszkoda normatywna do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ustała począwszy od 1 grudnia 2021 r., czyli od daty uchylenia decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna i od tej daty możliwe stało się przyznanie stronie tego świadczenia. Według powołanego art. 17 ust. 5 pkt lit b u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do m.in. zasiłku dla opiekuna. Nie można wobec tego w tym samym czasie korzystać z prawa do obu wymienionych świadczeń.
Treść normy prawnej zawartej w art. 27 ust. 5 u.ś.r. potwierdza, że uprawnionemu przysługuje tylko jedno z tych świadczeń, zgodnie z wyborem. Unormowania te mają zapobiec kumulatywnemu pobieraniu świadczeń przysługujących z tego samego powodu, czyli z tytułu niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny, wymagającym stałej lub długotrwałej opieki. Tym samym, nie jest możliwe przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na okres, w którym strona posiadała jednocześnie prawo do zasiłku dla opiekuna, określone wcześniejszą decyzją, która nie została wzruszona za ten okres. Zgodnie z art. 24 ust. 2 u.ś.r., prawo do świadczeń ustala się od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, przy czym dotyczy to tylko sytuacji, w której w dacie składania wniosku spełnione są wszystkie przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny, jeśli jednak nie jest możliwe kumulatywne pobieranie obu świadczeń (zasiłku dla opiekuna i świadczenia pielęgnacyjnego), to warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, zmaterializowana w prawem przewidzianej procedurze. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do wyższego świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do świadczenia niższego zostało w odpowiedniej procedurze uchylone, a rozstrzygnięcie w tym przedmiocie stanowi materiał konieczny do rozpoznania wniosku (por. wyrok NSA z dnia 7 października 2022 r., I OSK 2317/21, CBOSA). Skoro nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia na ten sam cel, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego zbieżnego uprawnienia (por. wyrok NSA z 29 czerwca 2022 r., I OSK 1586/21, CBOSA).
Mając na względzie powyższe, w ocenie Sądu prawidłowo przyjęło Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w zaskarżonej decyzji, że świadczenie pielęgnacyjne powinno być przyznane skarżącej od dnia 1 grudnia 2021 r., a nie 1 czerwca 2021 r.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.