III SA/Kr 1843/22

III SA/Kr 1843/22 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2023-04-17
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-12-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna /sprawozdawca/
Hanna Knysiak-Sudyka /przewodniczący/
Marta Kisielowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 3/24 - Wyrok NSA z 2025-01-28
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
Art. 17  ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący S WSA Hanna Knysiak-Sudyka Sędziowie WSA Ewa Michna (spr.) ASR WSA Marta Kisielowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi E. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu z dnia 29 września 2022 r., nr SKO–NP-4115-281/22 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skargę oddala.
Uzasadnienie
Decyzją z 5 maja 2022 r., znak: [...] Burmistrz Miasta G. odmówił E. P. (dalej: skarżąca) przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ powołując się na art. 17 ust. 1b ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2140) - dalej: "u.ś.r." wskazał, że niepełnosprawność matki skarżącej powstała po ukończeniu 25 roku życia.
W odwołaniu skarżąca podniosła zarzut naruszenia art. 17 ust. 1b u.ś.r. przez zastosowanie normy prawnej wyrażonej w tym przepisie bez uwzględnienia skutków wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 28/13.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu, decyzją z 29 września 2022 r., znak: SKO-NP-4115-281/22 utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Kolegium wskazało, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa, mimo dokonania przez ten organ wadliwej wykładni art. 17 ust. 1b u.ś.r.
W oparciu o wywiad środowiskowy, przedłożone dokumenty o stanie zdrowia niepełnosprawnej matki oraz pisemne oświadczenia skarżącej, ustalono, że matka skarżącej legitymuje się orzeczeniem Lekarz Orzecznika ZUS o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym 25 lutego 2020 r., w którym ustalono, że stopień niepełnosprawności istnieje od 1 października 2019 r. Matka skarżącej ma 80 lat i od 17 stycznia 2022 r. mieszka sama, porusza się samodzielnie, ale odczuwa ból nóg i ma problemy ze stawami biodrowymi; ze względu na stan zdrowia pozostaje w stałym leczeniu - z powodu licznych schorzeń: niewydolności serca, przewlekłej choroby nerek, problemów ze wzrokiem - nie jest w stanie samodzielnie egzystować, wymaga częściowej pomocy drugiej osoby w codziennym funkcjonowaniu. Obecnie opieka sprowadza się do pomocy w utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel, obcinanie paznokci, moczenie nóg), przygotowaniu i podaniu posiłków, przygotowaniu leków, dotarciu na wizyty lekarskie, zapewnieniu transportu do przychodni, realizacji recept, prowadzeniu szeroko rozumianego gospodarstwa domowego (sprzątanie, pranie, zakupy, załatwianie spraw urzędowych). Ustalono też, że zakres wymienionych czynności jest tożsamy z czynnościami wymienionymi przez skarżącą w załączonym do wniosku "opisie czynności wykonywanych w ramach opieki" do których należy: pobudka, pomoc w utrzymaniu higieny osobistej (kąpiel, obcinanie paznokci, transport do fryzjera, moczenie nóg, utrzymanie higieny jamy ustnej), przygotowanie posiłków, podanie leków, transport umawianie wizyt, opłacanie rachunków, wyjścia na spacer, robienie zakupów, załatwianie spraw urzędowych, opłacanie rachunków, wizyty lekarskie, prasowanie, pranie. Skarżąca podał, że opieka ta ma charakter stały i zajmuje około 6 godzin dziennie, w związku z czym w 2020 r. zrezygnowała ona z pracy i obecnie z powodu sprawowania opieki nie mogła podjąć zatrudnienia.
Kolegium wskazało, że czynności takie jak: pomoc w utrzymaniu higieny osobistej, podanie leków, przygotowanie posiłków, organizowanie wizyt lekarskich, robienie zakupów, czyli szeroko rozumiane prowadzenie gospodarstwa domowego są czynnościami, które nie mogą być uznane za czynności wymagające całodobowej dyspozycyjności skarżącego. Opisane czynności to typowe czynności dnia codziennego, które są wykonywane przez osoby, które na co dzień pracują zawodowo i wykonują je przed rozpoczęciem pracy i po jej zakończeniu.
Zdaniem Kolegium, wykazany zakres oraz rozmiar czasowy opieki sprawowanej przez skarżącą nad niepełnosprawną matką, która mieszka sama i prowadzi osobne gospodarstwo domowe, jest osobą kontaktową, może samodzielnie załatwić potrzeby fizjologiczne, a zatem może zostać w domu sama przez część dnia, jest do pogodzenia z jednoczesnym podjęciem zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Kolegium zwróciło też uwagę, że w aktach sprawy nie ma żadnego dokumentu potwierdzającego, że skarżąca kiedykolwiek pozostawała w zatrudnieniu lub wykonywała inną pracę zarobkową. Okoliczności te wskazują, w ocenie Kolegium, że skarżąca zrezygnowała ale "z podejmowania pracy"- z akt sprawy wynika całkowita bierność zawodowa skarżącej. Powyższa sytuacja świadczy tym samym o braku związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą, a koniecznością sprawowania opieki nad matką. Kolegium wskazało, że nie można przyjąć, że zakres opieki nad niepełnosprawną matką, powoduje brak możliwości podjęcia przez skarżącą zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przy współudziale pozostałych trzech osób zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej czy też przy uzyskaniu pomocy w opiece przez usługi opiekuńcze realizowane w ramach polityki społecznej prowadzonej przez państwo. Kolegium wskazało, że do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji względem niepełnosprawnej oprócz skarżącej należy w równym stopniu jej rodzeństwo. Z wyjaśnień zawartych w wywiadzie środowiskowym jak i z załącznika nr 1 do wniosku wynika, że rodzeństwo skarżącej nie świadczy żadnej opieki ponieważ ma swoje rodziny, mieszka poza miejscem zamieszkania matki, a nadto nie wspomaga i nie może wspomagać finansowo by zabezpieczyć matce usługi codziennie i całodobowo. K. K., zamieszkały w B., lat 59, jest na rencie; S. J., zam. P., lat 55, pracuje; G. M. zam. B., lat 41, pracuje jest rozwiedziony mieszka wraz z żoną i dziećmi, utrzymuje się z zasiłku stałego, twierdzi, że sam wymaga opieki. Kolegium podało, że powyższe wyjaśnienia, nie zostały poparte żadnymi dowodami, które świadczyłyby o tym, że wskazane osoby te legitymują się stosownymi orzeczeniami o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagają opieki i tym samym nie są w stanie wspomóc matkę w opiece lub ich sytuacja finansowa powoduje, że nie są w stanie zadość uczynić obowiązkowi alimentacyjnemu wobec matki. Kolegium podało, że okoliczności polegającej na tym, że osoby zobowiązane do opieki mieszkają poza miejscem zamieszkania osoby wymagającej opieki, pracują i wykonywane przez nich obowiązki zawodowe w ich ocenie nie pozwalają na sprawowanie opieki nad osobą w stosunku do której ciążą na niej zobowiązania alimentacyjne, nie można uznać za okoliczność o charakterze obiektywnym, która pozwoliłaby na swoiste "anulowanie" obowiązku alimentacyjnego. Ponadto wskazało, że obowiązek alimentacyjny nie musi polegać na osobistym staraniu, lecz może ograniczać się do łożenia środków finansowych na osobę uprawnioną. W ocenie organu przyznanie odwołującej świadczenia byłoby niezgodne nie tylko z przepisami prawa ale także z zasadami współżycia społecznego ponieważ de facto przerzucałoby na barki wszystkich podatników realizację obowiązku alimentacyjnego, który - z mocy prawa - w pierwszej kolejności ciąży na dzieciach niepełnosprawnej matki.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca domagała się uchylenia decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. Wniosła też o zasądzenie od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Skarżąca zarzucił decyzji Kolegium naruszenie prawa materialnego:
1. przez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 u.ś.r. przez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącą w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowani opieki nad osobą legitymizującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji;
2. rażącą obrazę przepisów prawa materialnego tj. art. 17 ust 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r. przez przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, mimo że skarżąca zalicza się do kręgu osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, będącą jednocześnie opiekunem faktycznie osoby niepełnosprawnej, z uwagi na to, że rodzeństwo skarżącej może partycypować w opiece nad niepełnosprawną matką, podczas, gdy funkcjonalna wykładania ww. przepisów winna skutkować przyznaniem wnioskowanego świadczenia.
W uzasadnieniu skarżąca, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych podała, że warunku "stałej" opieki nie można rozumieć jako wykonywania opieki nieustannie i przez 24 godziny na dobę, lecz ma to być opieka stała w sensie trwałości, zaś "długotrwała" w sensie rozciągłości w czasie, jako opieka nad niepełnosprawną osobą, której zakres wyznaczony jest niepełnosprawnością osoby wymagającej opieki, a więc koniecznością wykonywania czynności warunkujących egzystowanie tej osoby w warunkach godności człowieka Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest więc nie tylko jej stałość i ciągłość, ale także zapewnienie zaspokojenia normalnych, codziennych potrzeb osoby, nad która jest sprawowana; zapewnienie jej egzystencji, której bez pomocy osób trzecich nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Nie sposób przyjąć, że skoro pomoc świadczona przez skarżącą matce nie jest wykonywana przez całą dobę, a jedynie we wskazanych godzinach, to tym samym nie można mówić o opiece "stałej i długoterminowej" w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Abstrahując od kwestii, że w sprawowaniu opieki, o której mowa wart. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi przede wszystkim o pomoc w zapewnieniu zaspokojenia normalnych, podstawowych i codziennych potrzeb egzystencjalnych osobie niepełnosprawnej, których ta z uwagi na stopień niepełnosprawności nie jest w stanie sobie sama zapewnić. Skarżąca podała, że jako dziecko niepełnosprawnej mieści się w katalogu podmiotów, które mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne. Natomiast z utrwalonej linii orzeczniczej wojewódzkich sądów administracyjnych wynika, że nie może stanowić podstawy odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego argument, że rodzeństwo winno wspierać wnioskodawcę w opiece nad osobą niepełnosprawną. Zdaniem skarżącej, u.ś.r. w przypadku gdy jest kilka osób zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu nie przewiduje pierwszeństwa względem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla jednej z nich w możliwości wywiązania się z obowiązku alimentacyjnego łącznie przez wszystkich rozumieć zobowiązanych. Tym samym jeżeli jest kilka podmiotów zobowiązanych alimentacyjnie w jednakowym stopniu, to można przyznać świadczenie jednej z nich, jeżeli tylko spełnia przewidziane prawem warunki. Skarżąca ma prawo wyboru czy podejmie zatrudnienie i będzie dzielił się obowiązkiem alimentacyjnym względem matki z pozostałym rodzeństwem czy też będzie czyniła osobiste starania poprzez osobistą opiekę.
W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentacja zawartą w uzasadnieniu zaskrzonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje.
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie ponieważ skarżąca nie uprawdopodobniła istnienia związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matka.
W niniejszej sprawie okolicznością niesporną było spełnienie pozytywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w postaci posiadania przez matkę skarżącej orzeczenia lekarza orzecznika ZUS o trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji z 2020 roku. Rzecz jednak w tym, że sporna była ocena organu opisanych przez skarżącą czynności opieki nad niepełnosprawną matką, w sytuacji gdy matka skarżącej mieszkała w innym budynku (chociaż w tej samej miejscowości: G.) prowadząc samodzielne gospodarstwo, a dodatkowo miała troje innych dzieci albo pracujących zawodowo, albo też nie pracujących (renta chorobowa).
W ocenie organu skoro do alimentacji względem matki skarżącej zobowiązane było czworo jej dzieci (w tym skarżąca), wobec których nie zachodziły obiektywne przesłanki zwalniające z obowiązku alimentacyjnego, brak było związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą, a faktem sprawowania opieki nad matką (tej okoliczności organ nie negował).
W zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu podkreślało, że wyjaśnienia skarżącej co do niemożności wspomagania jej i matki przez pozostałe rodzeństwo w żaden sposób nie zostały poparte jakimikolwiek dowodami. Dodatkowo, na akceptację Sądu zasługuje stwierdzenie, że zasady doświadczenia życiowego wskazują, że w rodzinach wielopokoleniowych istnieje możliwość takiego podzielenia się obowiązkami związanymi z opieka nad starszymi rodzicami aby sprawowanie opieki nie wymagało rezygnacji któregokolwiek członka rodziny z aktywności zawodowej, choćby w ograniczonym zakresie.
Należałoby przy tym podkreślić, że od samego początku skarżącą reprezentował profesjonalny pełnomocnik, który nie przedstawił jakichkolwiek dowodów na okoliczność zwolnienia się skutecznego z obowiązku alimentacyjnego pozostałej części rodzeństwa.
Biorąc powyższe pod uwagę w zaskarżonej decyzji zasadnie przyjęto, że w odniesieniu do skarżącej nie zostały spełnione przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o których mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Poniższe uzasadnienie w części prawnych rozważań powtarza utrwalone stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie co do zakresu okoliczności jakie należy uprawdopodobnić przy wykazywaniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia (rezygnacją z pracy) ,a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną o znacznym stopniu niepełnosprawności – bowiem ta wynika z prawnego i moralnego obowiązku względem rodzica – lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Świadczenie to nie może być zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. W art. 17 ust. 1 u.ś.r. chodzi o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, której zakres wyklucza podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga.
Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., I OSK 2820/13).
Zdaniem Sądu ocena, czy istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, wymaga również ustalenia, czy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji względem osoby niepełnosprawnej w tym samym stopniu, co osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W przypadku bowiem osób zobowiązanych w różnym stopniu, możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego została jednoznacznie określona w art. 17 ust. 4 u.ś.r. i potwierdzona uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22). Konieczność uwzględnienia innych osób zobowiązanych do alimentacji przy ocenie spełnienia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika w pierwszej kolejności z faktu, że są to świadczenia z zakresu pomocy społecznej, a zatem ich przyznanie powinno uwzględniać zasadę subsydiarności, w świetle której Państwo powinno pomagać tam, gdzie jednostka nie może poradzić sobie sama. Równocześnie, interpretacja przepisów u.ś.r. wymaga odwołania do wyrażonej w Konstytucji RP zasady wspierania rodzin, które znajdują się trudnej sytuacji materialnej i społecznej (art. 71 ust. 1 Konstytucji). W ocenie Sądu, pomoc Państwa powinna być stosowana tam, gdzie jednostka (rodzina) nie jest w stanie poradzić sobie samodzielnie.
Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 14 listopada 2022 r. (I OPS 2/22) wskazał, że obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty, nie oznacza obowiązku wspierania każdego w taki sam sposób, to ustawodawca powinien określić formy i zasady wsparcia państwa, a takie zasady zostały określone m. in. w u.ś.r. W ocenie Sądu, brak uwzględnienia przy ocenie konieczności rezygnacji lub powstrzymania się z zatrudnienia przez skarżącą przepisów o obowiązku alimentacyjnym, prowadziłoby do naruszenia przepisów k.r.o. i niedopuszczalnego modyfikowania przepisów określających obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, a w rezultacie do nieprzewidzianego ustawą zwolnienia pozostałych zobowiązanych z obowiązków alimentacyjnych względem matki.
Zdaniem Sądu, nie może budzić również wątpliwości, że w zakresie nieuregulowanym w u.ś.r. zastosowanie znajdują inne przepisy prawa, w tym w szczególności przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o."). Naczelny Sąd Administracyjny w powołanej uchwale z 14 listopada 2022 r. wskazał, że uregulowania u.ś.r. mają charakter lex specialis, w stosunku do k.r.o. W zakresie jednak obowiązku alimentacyjnego dzieci względem rodziców w u.ś.r. brak jest regulacji, a zatem odwołać się należy do przepisów k.r.o. Trzeba bowiem podzielić pogląd, że zastosowanie modelu derywacyjnego wykładni wymaga odwołania się do wszystkich argumentów interpretacyjnych- językowych, systemowych oraz celowościowych (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 listopada 2022 r, I OPS 2/22). Wykładnia systemowa zakłada natomiast odwołanie się do kontekstu węższego (czyli miejsca przepisu w danym akcie prawnym) oraz szerszego (całego systemu prawa). Dokonując zatem interpretacji art. 17 ust. 1 u.ś.r. konieczne jest uwzględnienie zarówno miejsca przepisu w ustawie o świadczeniach rodzinnych, jak w całym systemie prawa – tj. w szczególności uwzględnienia postanowień Konstytucji RP (a przede wszystkim zasad subsydiarności oraz pomocy rodzinie), a także przepisów k.r.o.
W niniejszej sprawie, poza skarżącą do alimentacji względem matki skarżącej zobowiązana była dodatkowo trójka pozostałych dzieci zamieszkałych. W stosunku do żadnej z tych osób nie zachodziła obiektywna przyczyna uzasadniająca zwolnienie z obowiązku alimentacji względem matki. Podstawy do zwolnienia pozostałego rodzeństwa z takiego obowiązku nie stanowi także okoliczność wystąpienia przez jedną z osób z rodzeństwa z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Okoliczności podnoszone przez skarżącą, mające uzasadnić przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, mogą utrudniać realizację obowiązku alimentacyjnego przez rodzeństwo, ale nie stanowią podstawy zwolnienia z tego obowiązku. Pobyt za granicą (na tę okoliczność wskazała skarżąca w odniesieniu do jednego z braci) niewątpliwie uniemożliwia sprawowanie osobistej opieki nad matką, jednakże dzieci przebywające za granicą mogą realizować obowiązek alimentacyjny poprzez świadczenia pieniężne, np. finansujące zatrudnienie opieki dla matki.
Zdaniem Sądu w takiej sytuacji – gdy istnieją inne osoby zobowiązane do alimentacji, w stosunku do których brak jest obiektywnych przeszkód w realizacji ustawowego obowiązku, brak jest związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) z zatrudnienia a opieką nad osobą niepełnosprawną, ponieważ w opiece nad matką powinny uczestniczyć również pozostałe osoby zobowiązane do alimentacji, a zatem nie zachodzi konieczność rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia w celu opieki nad matką. Podkreślić bowiem należy, że pomoc społeczna ma charakter subsydiarny, Państwo powinno udzielać jej w sytuacji, w której jednostka nie może sobie sama poradzić z pojawiającymi się trudnościami, a nie zastępować jednostkę we własnych staraniach o zaspokojenie potrzeb życiowych. Równocześnie Sąd zważył, że skarżąca nie podnosiła, ani nie wykazywała w toku postepowania, aby podjęła działania zmierzające do wyegzekwowania od rodzeństwa realizacji ciążącego na pozostałych braciach skarżącej obowiązku alimentacji.
Zgodnie z art. 128 ustawy z dnia Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t. j. Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej: "k.r.o.") obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby również środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Zgodnie z art. 129 § 2 k.r.o. krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym. W rezultacie, możliwe jest zdaniem Sądu takie podzielenie się obowiązkami, żeby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Podkreślić należy, że realizacja obowiązku nie musi polegać na osobistych staraniach, lecz może polegać na finansowaniu usług opiekuńczych dla matki. Zgodnie bowiem z art. 135 § 2 k.r.o. wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego. Należało zatem przyjąć, że skoro skarżąca nie jest jedyną osobą zobowiązaną do alimentacji, całkowita rezygnacja z zatrudnienia czy też dalsze niepodejmowanie pracy zawodowej przez skarżącą nie była konieczna, aby zapewnić odpowiednią opiekę matce.
Wskazać również należy, że w świetle art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Jak słusznie wskazuje się w orzecznictwie, w interesie społecznym jest przestrzeganie obowiązującego porządku prawnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 19 października 2022 r., III SA/Kr 589/22, CBOSA), w tym w szczególności Konstytucji RP, u.ś.r. oraz k.r.o. Co więcej, nie do pogodzenia z interesem społecznym byłaby taka wykładnia art. 17 ust. 1 u.ś.r., z której wynikałoby, że obowiązki Państwa obejmujące pomoc rodzinie, wyprzedzałyby obowiązki alimentacyjne dzieci względem rodziców, ponieważ w takiej sytuacji doszłoby do przerzucenia realizacji tych obowiązków na całe społeczeństwo, w sytuacji gdy powinny one zostać zrealizowane przez członków rodziny.
Mając na względzie powyższe, należało stwierdzić, że organ prawidłowo przyjął w zaskarżonej decyzji, że skarżąca nie spełnia przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
W ocenie Sądu, zaskarżona decyzja została wydana w prawidłowo ustalonym stanie faktycznym sprawy, prawidłowo zastosowano przepisy postępowania oraz prawa materialnego, a Sąd nie dopatrzył się w zaskarżonej decyzji naruszeń, które dawałyby podstawę do jej uchylenia.
Sprawa została rozpoznana w postępowaniu w trybie uproszczonym zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.).
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi skargę oddalił.