III SA/Kr 780/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w KrakowieKraków2021-07-22
NSAAdministracyjneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymniepełnosprawnośćustawa o świadczeniach rodzinnychprawo do zasiłkunieaktywność zawodowazwiązek przyczynowyorzecznictwo WSApomoc społeczna

WSA w Krakowie uchylił decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz żony niepełnosprawnego męża, uznając, że długotrwałe niepodejmowanie zatrudnienia przez opiekuna pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki.

Skarżąca J. D. domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym mężem. Organy administracji odmówiły, argumentując, że skarżąca nie pracuje od 1984 r., co wyklucza związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z pracy a opieką. WSA w Krakowie uchylił obie decyzje, stwierdzając, że długotrwałe niepodejmowanie zatrudnienia przez opiekuna, który całodobowo opiekuje się niepełnosprawnym małżonkiem, należy traktować na równi z rezygnacją z pracy i jest ono bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania opieki.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej J. D., która sprawuje całodobową opiekę nad swoim niepełnosprawnym mężem A. D. Organy administracji obu instancji odmówiły przyznania świadczenia, opierając się na interpretacji art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Kluczowym argumentem było to, że skarżąca nie pracuje zawodowo od 1984 r., co według organów wykluczało istnienie związku przyczynowo-skutkowego między jej nieaktywnością zawodową a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Organy podnosiły również kwestię pozostawania w związku małżeńskim jako potencjalną przesłankę negatywną, choć przyznały, że organ I instancji błędnie zinterpretował przepisy dotyczące tego aspektu w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego. Skarżąca zarzuciła organom błędną wykładnię przepisów, nieuwzględnienie związku przyczynowo-skutkowego między opieką a niepodejmowaniem zatrudnienia oraz niewyjaśnienie wszystkich istotnych okoliczności sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, rozpoznając skargę w trybie uproszczonym, uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że długotrwałe niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą, która sprawuje permanentną opiekę nad niepełnosprawnym mężem, należy traktować na równi z rezygnacją z pracy i jest ono bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania tej opieki. Sąd podkreślił, że ocena niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o świadczenie, a wcześniejszy brak aktywności zawodowej nie wyklucza prawa do świadczenia, jeśli obecna sytuacja (opieka) uniemożliwia podjęcie pracy. Sąd zasądził również od organu na rzecz skarżącej zwrot kosztów postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, długotrwałe niepodejmowanie zatrudnienia przez opiekuna, który całodobowo opiekuje się niepełnosprawnym małżonkiem, należy traktować na równi z rezygnacją z pracy i jest ono bezpośrednio związane z koniecznością sprawowania tej opieki.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że ocena niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o świadczenie, a wcześniejszy brak aktywności zawodowej nie wyklucza prawa do świadczenia, jeśli obecna sytuacja (opieka) uniemożliwia podjęcie pracy. Niepodejmowanie zatrudnienia z powodu sprawowania opieki stanowi przeszkodę w podjęciu pracy zarobkowej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (11)

Główne

u.ś.r. art. 17 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd uznał, że długotrwałe niepodejmowanie zatrudnienia należy traktować na równi z rezygnacją z zatrudnienia.

p.p.s.a. art. 145 § par. 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § ust. 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Przepis ten został uznany za niezgodny z Konstytucją RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności.

u.ś.r. art. 17 § ust. 5 pkt 2 lit. a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Organ I instancji dokonał błędnej wykładni tego przepisu, przyjmując, że świadczenie nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Sąd uznał, że w pierwszej kolejności zobowiązanym do opieki jest małżonek, a wykluczenie go z kręgu uprawnionych byłoby naruszeniem Konstytucji RP.

p.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia decyzji organu pierwszej instancji.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek organu administracji do uwzględnienia oceny prawnej Sądu przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § par. 2

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do orzeczenia o kosztach postępowania.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Konstytucja RP art. 32 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Konstytucja RP art. 190 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Długotrwałe niepodejmowanie zatrudnienia przez opiekuna pozostaje w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym małżonkiem. Ocena niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne. Organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej. Błędna interpretacja art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. przez organ I instancji w zakresie wykluczenia małżonka z kręgu uprawnionych.

Odrzucone argumenty

Brak związku przyczynowo-skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad mężem z uwagi na długotrwałą nieaktywność zawodową (od 1984 r.).

Godne uwagi sformułowania

brak aktywności zawodowej nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niepodejmowanie zatrudnienia należy traktować na równi z rezygnacją z zatrudnienia organ I instancji miał obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia, z wyłączeniem tej części przepisu, która została uznana za niekonstytucyjną w pierwszej kolejności zobowiązanym do opieki i otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest małżonek osoby niepełnosprawnej

Skład orzekający

Elżbieta Czarny-Drożdżejko

sprawozdawca

Ewa Michna

członek

Maria Zawadzka

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'niepodejmowania zatrudnienia' w kontekście świadczeń pielęgnacyjnych, zwłaszcza w przypadku długotrwałej nieaktywności zawodowej opiekuna sprawującego opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem. Potwierdzenie konieczności stosowania przepisów zgodnych z Konstytucją RP i orzecznictwem TK."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skarżącej, jednak jego argumentacja dotycząca związku przyczynowego między opieką a nieaktywnością zawodową oraz interpretacji przepisów ma szersze zastosowanie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu świadczeń pielęgnacyjnych i pokazuje, jak sądy interpretują przepisy w kontekście indywidualnych sytuacji życiowych, zwłaszcza gdy opiekun jest długotrwale nieaktywny zawodowo.

Czy długoletnia bezczynność zawodowa pozbawia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego? Sąd administracyjny odpowiada.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
III SA/Kr 780/21 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2021-07-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-06-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /sprawozdawca/
Ewa Michna
Maria Zawadzka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2095/21 - Wyrok NSA z 2022-09-14
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
Art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie: WSA Ewa Michna WSA Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 lipca 2021 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 16 kwietnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji, II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej J. D. kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej: SKO lub Kolegium) decyzją z dnia 16 kwietnia 2021 r. nr [...] działając na podstawie art. 17, art. 27 ust. 5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako: "u.ś.r."), oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r., poz. 256) po rozpatrzeniu odwołania skarżącej J. D., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] 2021 roku, nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w celu sprawowania opieki nad mężem A. D.
Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
W dniu 22 lutego 2021 r. skarżąca wniosła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym mężem A. D. Organ I instancji wskazał, że z akt sprawy wynika, że J. D. nie jest osobą bezrobotną, nie ma ustalonego prawa do zasiłku dla bezrobotnych, nie podlega ubezpieczeniu z innego tytułu, nie ma ustalonego prawa do świadczeń na podstawie ustawy z dnia 20.04.2004r. o promocji zatrudnienia i innych instytucjach rynku pracy, nie przebywa na urlopie wychowawczym, nie pobiera zasiłku macierzyńskiego; nie jest rolnikiem, małżonkiem rolnika ani domownikiem rolnika; nie ma ustalonego prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna; pracowała zawodowo w okresie od 30 kwietnia 1984r. do 15 października 1984r. w Zakład [...] T. J. B. Opiekuje się niepełnosprawnym mężem A. D., wg złożonego oświadczenia całodobowo, tj. pomaga mężowi w zaspokojeniu codziennych czynności życiowych - pomaga w rehabilitacji, przygotowuje posiłki, podaje leki, sprząta, pierze, pomaga w ubieraniu, dba o higienę osobistą, umawia wizyty lekarskie.
Organ I insynuacji ustalił również, że A. D. mieszka z żoną J. D., a więc nie został umieszczony w żadnej placówce zapewniającej całodobową opiekę, ma 64 lata i legitymuje się orzeczeniem znak: [...] z dnia 9 grudnia 2020r. na podstawie którego został zaliczony do osób trwale niezdolnych do samodzielnej egzystencji.
Organ stwierdził, że głównym powodem odmowy skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest pozostawanie przez osobę wymagającą opieki w związku małżeńskim, co z kolei jest negatywną przesłanką do przyznania wnioskowanego świadczenia. Organ I instancji zwrócił uwagę, że J. D. pracowała zawodowo kilka miesięcy w 1984 r. Nie ma zatem związku przyczynowo skutkowego pomiędzy chorobą męża i koniecznością zapewnienia mu opieki, a rezygnacją z zatrudnienia. W ocenie organu trudno mówić o niepodejmowaniu zatrudnienia, gdyż niepełnosprawność męża istnieje od 2006 r., a skarżąca jest nieaktywna zawodowo od ponad 30 lat.
Od powyższej decyzji odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego wniosła skarżąca. W odwołaniu zarzuciła, że przy rozstrzyganiu wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego należy uwzględnić stan prawny będący wynikiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego, a tym samym nie można opierać decyzji negatywnej na treści przepisu, który w części został uznany za niekonstytucyjny. Zarzuciła także, że w sprawie istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia, a koniecznością sprawowania opieki, oraz, że pozostawanie w związku małżeńskim nie wyklucza możliwości przyznania świadczenia.
Opisaną we wstępie decyzją SKO utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji. W swoich rozważaniach SKO podzieliło stanowisko organu I instancji, wskazując, że w niniejszej sprawie nie zaistniała przesłanka rezygnacji z zatrudnienia, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., albowiem skarżąca pozostaje bez zatrudnienia od 1984 r. tj. na długo przed wszczęciem niniejszej postępowania i na długo przed uzyskaniem przez męża orzeczenia o niepełnosprawności. Zdaniem organu odwoławczego nie została spełniona również przesłanka niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, o której mowa w ww. przepisie, pozwalająca na przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Z przeprowadzonego postępowania wynika, że w okresie od 1984 r. aż do grudnia 2006 r. niepodejmowanie zatrudnienia przez skarżącą nie było związane z koniecznością sprawowania opieki. W tym okresie J. D. nie była zatrudniona, nie prowadziła gospodarstwa rolnego ani nie pracowała w gospodarstwie rolnym, którego nie posiada. Wniosek o świadczenie pielęgnacyjne został złożony w dniu 22 lutego 2021 r., w okresie od grudnia 2006 r, do tej daty (a więc przez prawie 15 lat) J. D. również nie podejmowała żadnego zatrudnienia. Tak długi okres czasu pozostawania bez jakiejkolwiek pracy zarobkowej (prawie 15 lat), w zestawieniu z datą uzyskania orzeczenia o niepełnosprawności, powoduje konieczność przyjęcia, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia nie z tego powodu, że opiekuje się niepełnosprawnym mężem, ale ze względu na długotrwałe, faktyczne bezrobocie, w którym to stanie skarżąca pozostaje przez okres przynajmniej 15 lat.
Ponadto Kolegium zwróciło uwagę, że organ I instancji dokonał błędnej wykładni art. 17 ust. 1 b u.ś.r. i wydał rozstrzygnięcie w oparciu o niekonstytucyjną normę prawną i z naruszeniem art. 190 ust. 1 Konstytucji RP, zgodnie z którym orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne. Zatem, rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej w takim stanie prawnym organ l instancji miał obowiązek zbadać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 ustawy, z wyłączeniem tej części tego przepisu, która w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21.10.2014 r, sygn. akt K 38/13 została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną. Również niewłaściwa jest interpretacja przez organ I instancji art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) w związku z art. 17 ust. 1a pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, ponieważ przepis ten, stanowiący o braku uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba, że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może mieć zastosowania w sprawach mających za przedmiot przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na rzecz współmałżonka.
Pomimo tego, Kolegium doszło do przekonania, że kwestionowana decyzja w zakresie rozstrzygnięcia ostatecznie odpowiada prawu, ponieważ przeprowadzone postępowanie nie wykazało, aby rezygnacja z aktywności zawodowej spowodowana była koniecznością opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Na powyższą decyzję J. D., reprezentowana przez pełnomocnika, wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu w Krakowie. Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1. naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych tj. zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez Organ, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem przez nią opieki nad mężem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo - skutkowy istnieje;
2. naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy tj. art 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad mężem, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu Strony.
Mając powyższe zarzuty na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu l instancji oraz o zobowiązanie organów do przyjęcia oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniu Sądu wydanym w niniejszej sprawie. Nadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.
Na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.. wniosła o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
W uzasadnieniu skargi skarżąca rozwinęła zarzuty skargi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Przeprowadzona przez Sąd, w trybie uproszczonym, kontrola zaskarżonej decyzji, a także - z mocy art. 135 p.p.s.a. - decyzji organu pierwszej instancji, pod kątem powyższego kryterium legalności, wykazała, że skarga zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję wydana przez Starszego Inspektora w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej działającego z upoważnienia Burmistrza, którą to odmówiono skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem.
Świadczenie pielęgnacyjne zostało zaliczone do świadczeń rodzinnych. Jego celem jest zapewnienie prawidłowego funkcjonowania w społeczeństwie osób niepełnosprawnych, gdyż służy pokryciu kosztów opieki zorganizowanej "we własnym zakresie", w tym opieki osób bliskich. Świadczenie to zapewnia środki sprawowanie nad nimi opieki (zob. R. Babińska-Górecka, K. Stopka, Polskie świadczenia rodzinne z punktu widzenia koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, PiZS 2012, nr 4, s. 28-34.). Jego celem jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. 2020.111 ze zm., dalej będzie stosowany skrót u.ś.r.). Zgodnie z powołanym przepisem świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje między innymi osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny - jeżeli nie podejmuje lub rezygnuje ona z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Należy zatem podkreślić, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 października 2020 r., I OSK 1148/20). Trafnie również wskazuje się, że zakres faktycznie sprawowanej opieki, wynikający z innych przyczyn niż potrzeby osoby legitymującej się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w zakresie opieki, może wskazywać na to, czy rezygnacja z zatrudnienia lub jego niepodjęcie pozostają z sobą w związku. (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2020 r., I OSK 691/19, Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 kwietnia 2020 r., I OSK 1544/19).
Zgodnie z ust. 1b art. 17 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18. roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia.
Przepis ten został jednak wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U.2014.1443) uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności. Okoliczność ta została podkreślona przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, który stwierdził, że w tym zakresie organ I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na niekonstytucyjnej normie prawnej.
Także trafnie Samorządowe Kolegium Odwoławcze zwróciło uwagę na błędna interpretację art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. dokonana przez organ I instancji, który przyjął, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zasadą jest bowiem, ze w pierwszej kolejności zobowiązanym do opieki i otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego jest małżonek osoby niepełnosprawnej. Z uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego mogą skorzystać krewni dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, co uniemożliwia mu wypełnianie we właściwy sposób obowiązku alimentacyjnego. Tylko taka wykładnia art. 17 ust. 1a i ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jest właściwa, gdyż w przeciwnym razie wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 grudnia 2018 r., I OSK 3539/18).
Stan faktyczny w rozstrzyganej sprawie nie budzi wątpliwości. Skarżąca jest żoną osoby niepełnosprawnej, przy czym orzeczenie o niepełnosprawności pochodzi z 9 grudnia 2020r., w którym lekarz orzecznik Zakładu Ubezpieczeń Społecznych stwierdził trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Od 2006r. datuje się z kolei niezdolność do pracy, co potwierdził ZUS i z tego względu był wypłacany dodatek pielęgnacyjny z uwagi na trwałą niezdolność do samodzielnej egzystencji. Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wpłynął do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej 22 lutego 2021r., a więc ma bezpośredni związek z orzeczeniem przez lekarza orzecznika trwałej niezdolności do samodzielnej egzystencji męża skarżącej. W wywiadzie środowiskowym ustalono, że mąż skarżącej jest częściowo sparaliżowany, porusza się za pomocą kul, ma niewyraźną mowę, wymaga pomocy przy ubieraniu, kąpaniu, rehabilitacji, spożywaniu posiłków – ma problem z utrzymaniem kubka, czy sztućców. Pracownik socjalny stwierdził również, że mąż skarżącej wymaga całodobowej opieki ze strony innej osoby. Na podkreślenie zasługuje również stwierdzenie przez tegoż pracownika socjalnego w wywiadzie środowiskowym, że skarżąca nie podejmuje żadnych prac dorywczych właśnie z powodu zapewniania opieki swojemu mężowi. Również skarżąca w swoim oświadczeniu wskazuje jakie prace z zakresu opieki nad mężem musi wykonywać i że właśnie one uniemożliwiają jej podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Można z tego wnosić, że skarżąca podejmowała zatrudnienie, z tym że nie na podstawie Kodeks Pracy, z którego jednak musiała zrezygnować w związku ze sprawowaniem opieki nad mężem. Należy jednak zauważyć, że zgodnie z art.3 pkt 22 u.ś.r. określenie "zatrudnienie lub inna praca zarobkowa" - oznacza wykonywanie pracy na podstawie stosunku pracy, stosunku służbowego, umowy o pracę nakładczą oraz wykonywanie pracy lub świadczenie usług na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej, spółdzielni kółek rolniczych lub spółdzielni usług rolniczych, a także prowadzenie pozarolniczej działalności gospodarczej.
Przyczyną odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest interpretacja art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zdaniem organów administracyjnych obu instancji świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko wówczas, gdy opiekun faktycznie rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub go nie podejmuje. W opinii organów, skarżąca z kolei nie zrezygnowała z zatrudnienia lub pracy zarobkowej dlatego, że od 1984r. nie podejmowała jakiejkolwiek pracy zarobowej, czy zatrudnienia. Uznano więc, że sprawowanie opieki nie pozostaje więc w związku przyczynowym z rezygnacją z zatrudnienia.
Należy zauważyć, że na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować, tak jak w rozpatrywanej sprawie, niepodejmowanie pracy.
Zdaniem Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, brak aktywności zawodowej skarżącej nie może być uznane za rozstrzygający o braku związku pomiędzy sprawowaną przez skarżącą opieką, a niemożnością podjęcia przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Wyraźnie bowiem zarówno skarżąca w swoim oświadczeniu, jak i pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym wskazuje bowiem, że skarżąca nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej właśnie z uwagi na to, że sprawuje permanentną opiekę nad mężem, który jest osobą niepełnosprawną, trwale niezdolną do samodzielnej egzystencji. Ocena niepodejmowania zatrudnienia powinna być dokonywana w czasie występowania z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Nie ma więc znaczenia wcześniejszy brak aktywności zawodowej skarżącej. Art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wprowadza żadnych ram czasowych, co do wykazania niepodejmowania zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania opieki. Jest to świadczenie przyznawane na wniosek i to od wnioskodawcy zależy, czy i w jakim czasie po wystąpieniu przesłanek do przyznania świadczenia wystąpi on o to świadczenie. Nie ma zatem podstaw do kwestionowania prawa strony do wyboru momentu, w którym chce wystąpić z wnioskiem o przyznanie przedmiotowego świadczenia (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 maja 2021 r., III SA/Gd 190/21). Nadto należy podkreślić, że posiadanie statusu bezrobotnego nie ma znaczenia dla przyznania uprawnienia do świadczenia pielęgnacyjnego. Osoba bezrobotna, będąc z definicji jedynie "gotową do zatrudnienia", spełnia obie przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osoba bezrobotna de facto rezygnuje z gotowości do podjęcia zatrudnienia. (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 13 maja 2021 r., III SA/Gd 190/21). Należy przy tym podkreślić, że skarżąca jest osobą obiektywnie zdolną do pracy, co wynika z jej wieku oraz braku orzeczenia o niezdolności do pracy, czy niepełnosprawności. Trafnie więc w orzecznictwie sądów administracyjnych (Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 maja 2021 r. III SA/Gd 145/21) podkreśla się, że brak aktywności zawodowej nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżące może bowiem zatrudnienie podjąć w każdym momencie, ale nie podejmuj go z powodu rozmiaru opieki nad niepełnosprawnym mężem, co sama przyznaje, jak również zostało ustalone w wywiadzie środowiskowym. Sprawowanie opieki stanowi więc ewidentną przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia (zob. Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 maja 2021 r., III SA/Kr 802/20). Nie podejmowanie zatrudnienia nie oznacza jednak, że obecnie nie byłaby zainteresowana zatrudnieniem się, czy jakąkolwiek dorywczą pracą. Jednak z uwagi na konieczność całodobowej opieki nad niepełnosprawnym mężem jest to wykluczone. Stąd również nie rejestruje się ona jako bezrobotna, gdyż nie pozostaje w gotowości do świadczenia pracy. Niepodejmowanie przez skarżącą z pracy zarobkowej, która wcale nie musi mieć swojej podstawy prawnej w Kodeksie Pracy (ustawa z dnia 26 czerwca 1974r., t.j. Dz.U.2020.1320 ze zm.), pozostaje w bezpośrednim i ścisłym związku przyczynowym ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Trafnie przy tym w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 5 listopada 2015 r. sygn. akt I OSK 758/14, który wprawdzie dotyczy specjalnego zasiłku opiekuńczego to jednak przesłanki jego uzyskania są ukształtowane identycznie z przesłankami uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, stwierdzono, że rezygnacji z zatrudnienia należy rozumieć jako niewykonywanie pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, który tego wymaga.
Mając powyższe na uwadze Sąd orzekł o uchyleniu decyzji organów obu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w związku z art. 135 p.p.s.a.
Ponownie rozpoznając sprawę organ administracji uwzględni powyższą ocenę prawną zgodnie z art. 153 p.p.s.a.
O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a. i § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 265 z późn. zm.) w sprawie opłat za czynności radców prawnych, na które składa się kwota w wysokości 480 zł. z tytułu postępowania przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI