III SA/Kr 718/25

III SA/Kr 718/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-09-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-05-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jakub Makuch
Magdalena Gawlikowska
Urszula Zięba /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6536 Ulgi w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej (art. 34 i 34a  ustaw
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
Art. 24  par. 1  pkt 5
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Urszula Zięba (spr.) Sędziowie: WSA Jakub Makuch Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant: specjalista Anna Chwalibóg po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 września 2025 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia 19 marca 2025 r. nr 0708-DU.411.46.2024 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników I. uchyla zaskarżoną decyzję; II. zasądza od Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego na rzecz skarżącej T. G. kwotę 497 (czterysta dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
T. G., pismem z 17 października 2024 r. zwróciła się do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego o umorzenie całości zadłużenia z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników.
Decyzją z 7 stycznia 2025 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił umorzenia przedmiotowych należności. Organ uznał, że sytuacja materialna wnioskodawczyni, ponoszone wydatki na bieżące utrzymanie, nie stanowią wystarczających przesłanek do umorzenia należności z tytułu składek wraz z odsetkami za okres od 01.04.1993 r. do 30.09.1998 r. w kwocie 10966,30 zł "odpisanych w wyniku przedawnienia lecz zabezpieczonych na hipotece gospodarstwa rolnego".
Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją z 19 marca 2025 r. Prezes KRUS utrzymał w mocy decyzję własną z 7 stycznia 2025 r. Organ ponownie nie znalazł podstaw, z uwagi na sytuację materialno-bytową wnioskodawcy, do umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników zabezpieczonych hipoteką przymusową.
W skierowanej do WSA w Krakowie skardze na decyzję Prezesa KRUS z 19 marca 2025 r., skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz wskazanie w rozpoznaniu skargi, że należność objęta przedmiotowym postępowaniem uległa przedawnieniu i powinna zostać umorzona. Wniosła także o zasądzenie kosztów postępowania. Przedmiotowej decyzji zarzuciła:
1. wydanie decyzji z naruszeniem art. 6 Kodeksu postępowania administracyjnego (dalej k.p.a), przez wydanie decyzji bez podstawy prawnej, co stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności decyzji, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm.), dalej "k.p.a.", poprzez skierowanie decyzji do niewłaściwego adresata - skarżącej, podczas gdy przedmiotowa należność zabezpieczona hipoteką przymusową może być na dzień wydania decyzji dochodzona wyłącznie z egzekucji z nieruchomości, a nie jest ona już jej własnością,
2. naruszenie art. 11 i 107 § 3 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i w konsekwencji sporządzenie przez organ uzasadnienia, niespełniającego przewidzianych przez prawo wymagań w zakresie uzasadnienia wydanej decyzji; min. poprzez nieuwzględnienie przedawnienia należności objętych zaskarżoną decyzją,
3. wydanie postanowienia z naruszeniem art. 7, art 7a, art. 77 § 1, art. 75 § 1 w zw. z art. 80 k.p.a., polegającym na pominięciu okoliczności przemawiających na korzyść strony i niepodjęciu wszelkich niezbędnych kroków zmierzających do wyjaśnienia sprawy, nierozpatrzenia zebranego w sprawie materiału dowodowego, a nadto nierozstrzygnięciu powstałych wątpliwości na korzyść strony;
4. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 41b ust. 1 i 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, który wskazuje, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 2-7 a nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.
Odpowiadając na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Stosownie do brzmienia art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", sprawowana jest przez sądy administracyjne na podstawie kryterium zgodności z prawem. Ocenie Sądu podlega zatem zgodność aktów (w tym wypadku decyzji administracyjnej) zarówno z przepisami prawa materialnego, jak i procesowego. W związku z tym, w celu wyeliminowania z obrotu prawnego aktu wydanego przez organ administracji publicznej konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia przepisu prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albo też sąd stwierdzi naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Jeżeli natomiast Sąd ustali, że zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części. Ponadto wskazać należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (z zastrzeżeniem art. 57a p.p.s.a.).
W rozpoznanej sprawie, Sąd dokonując kontroli zaskarżonej decyzji z uwzględnieniem powyższych reguł, stwierdził naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, co obligowało go do uchylenia zaskarżonej decyzji.
Wskazać należy, że zgodnie z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji. Na zasadzie wynikającej z art. 127 § 3 k.p.a. w zw. ze stosowanym na podstawie art. 52 ust. 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz.U. z 2025 r., poz. 197 ze zm.) odpowiednio do składek na ubezpieczenie społeczne rolników art. 83 ust. 4 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025, poz. 350 ze zm.), od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez Prezesa KRUS strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Sprawa zatem jest dwukrotnie rozpatrywana przez Prezesa KRUS, co powoduje, że pracownik Kasy, który brał udział w wydaniu decyzji, której dotyczy wniosek, podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu odwoławczym i wydaniu decyzji w tym postępowaniu.
Przesłanka wyłączenia określona w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. wskazuje, iż wyłączenie pracownika, który brał już udział w wydaniu decyzji w poprzedniej fazie, jest obligatoryjne. Ustawodawca uznał bowiem za niepożądaną sytuację, w której w drugiej instancji przy rozpatrywaniu sprawy merytorycznie, w jej całokształcie będzie zaangażowany pracownik, który brał już udział w wydaniu decyzji w niższej (pierwszej) instancji. Daje to gwarancję, że zostanie zrealizowany cel, któremu służy zasada dwuinstancyjności oraz zapewnienie, że ponowne rozpatrzenie sprawy nie będzie iluzoryczne i nie będzie sprowadzać się do bezrefleksyjnego utrzymania w mocy zaskarżonej decyzji. Jak podkreśla się w orzecznictwie, wyłączenie pracownika organu od udziału w postępowaniu obejmuje samo wydanie decyzji, jak też podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik (rozstrzygnięcie) sprawy. Celem regulacji przewidzianej w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. było uniknięcie sytuacji, gdy treść rozstrzygnięcia mogłaby być zdeterminowana wcześniejszym doświadczeniem osoby wydającej decyzję, wynikającym z dotychczasowego udziału w postępowaniu administracyjnym. Pracownik, który raz już uczestniczył w czynnościach procesowych, ma bowiem ugruntowane poglądy zarówno na stan faktyczny, jak i na sposób rozstrzygnięcia sprawy. Istnieje duże prawdopodobieństwo, że pracownik taki, dokonując ponownej oceny materiału dowodowego oraz zarzutów stawianych poprzedniemu rozstrzygnięciu, ze względu na "przywiązanie" do swojego stanowiska wyrażonego we wcześniejszej decyzji administracyjnej, nie będzie przy tej ocenie obiektywny i bezstronny. Ratio legis instytucji wyłączenia z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. jest zatem ochrona prawidłowości i rzetelności postępowania oraz bezstronność orzekania, czyli jednych z najistotniejszych wartości procedury administracyjnej (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2012 r., sygn. akt II GSK 63/11 oraz powołane tam orzecznictwo – dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl).
Przez użyty w art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. zwrot "brał udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy (por. wyrok NSA z dnia 22 października 2010 r., sygn. akt I OSK 1164/10). Wystarczy zatem udział w wydaniu decyzji, niekoniecznie natomiast decyzja musi pochodzić od urzędnika i być przez niego podpisaną. Ograniczenie zakresu tego pojęcia tylko do fazy wydania decyzji jest nieuzasadnione ze względu na tę szczególną właściwość postępowania administracyjnego, w którym poszczególne czynności o różnej doniosłości procesowej mogą być wykonywane przez różnych pracowników, mogących mieć mniejszy lub większy wpływ na treść rozstrzygnięcia w sprawie.
Podkreślenia wymaga, że w uchwale siedmiu sędziów NSA z dnia 18 lutego 2013 r., sygn. akt I GPS 2/12, na tle podobnej jak brzmienie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. regulacji zawartej w art. 130 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej, NSA stwierdził, że przesłanka "brania udziału w wydaniu zaskarżonej decyzji" odpowiada określeniu "udział w załatwianiu sprawy". Ustawodawca nie posłużył się bowiem określeniem "wydał zaskarżoną decyzję", a określeniem szerszym, nawiązującym do procesu wydawania decyzji jako czynności rozciągniętej w czasie, obejmującej także jej przygotowanie i podejmowanie czynności procesowych, co niewątpliwie rozszerza istotę tego określenia. W pojęciu "udział w wydaniu zaskarżonej decyzji" chodzi zatem o podejmowanie istotnych czynności procesowych, a nie tylko czynności technicznych, organizacyjnych, a więc nie tylko o wydanie decyzji. NSA uznał, że zawężające rozumienie tej przesłanki przeczyłoby i niweczyło istotę oraz cele wyłączenia pracownika. Podobny pogląd wyraził również Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt P 57/07, stwierdzając, że przez analizowane określenie należy rozumieć nie tylko wydanie (podpisanie) decyzji przez pracownika, lecz także podejmowanie czynności procesowych mających lub mogących mieć wpływ na wynik sprawy.
W świetle przedstawionego wyżej znaczenia analizowanego pojęcia nie może budzić wątpliwości, że podpis złożony na dokumencie potwierdzającym zrealizowanie określonej czynności dowodzi udziału w tej czynności osoby, która złożyła podpis. Podpis złożony na decyzji potwierdza więc udział składającej go osoby w procesie wydania decyzji i wpływ na jej treść. Bez znaczenia jest przy tym powód, dla którego określona osoba uczestniczy w wydaniu rozstrzygnięcia, chociażby poprzez jego akceptację, czy też zatwierdzenie (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2018 r., sygn. akt I FSK 525/16; wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2018 r., sygn. akt I GSK 1172/16; wyrok NSA z dnia 8 stycznia 2020 r., sygn. akt I GSK 2159/19).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że w postępowaniu wywołanym wnioskiem skarżącej o ponowne rozpatrzenie sprawy udział brały te same osoby, które uczestniczyły w postępowaniu zakończonym wydaniem decyzji pierwotnej. I tak, decyzję z 7 stycznia 2025 r. podpisał Dyrektor OR KRUS w Krakowie – I. S. Oprócz tego, na decyzji tej znajdują się podpisy pracowników organu: Głównego specjalisty – M. F. oraz Radcy Prawnego – J. P.
Na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, w dniu 19 marca 2025 r. wydana została decyzja utrzymująca w mocy decyzję z 7 stycznia 2025 r., która została podpisana przez Zastępcę Dyrektora OR KRUS w Krakowie – A. K. Na decyzji tej widnieją także podpisy ww. pracowników, tj. Głównego specjalisty – M. F. oraz Radcy Prawnego – J. P. M. F. była także członkiem Komisji Kwalifikacyjnej w toku ponownego rozpoznania sprawy i podpisała kartę kwalifikacyjną wniosku o umorzenie należności z tytułu ubezpieczenia społecznego rolników, opiniując wniosek ten negatywnie (k. 348 akt adm.). Na karcie tej widnieje także podpis Radcy prawnego – J. P. W związku z tym należy stwierdzić, że w postępowaniu wszczętym na skutek wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy brali udział pracownicy, którzy uczestniczyli w wydaniu pierwszej decyzji, tj. M. F. oraz J. P. Są to zatem pracownicy, którzy na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. byli wyłączeni od udziału w postępowaniu wywołanym złożonym przez skarżącą wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy.
W konsekwencji uznać należy, że doszło do naruszenia art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a., dającego podstawę do wznowienia postępowania na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a. Przy powtórnym rozpatrywaniu wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy, należy wyłączyć od udziału w postępowaniu powyższe osoby. Z uwagi na charakter naruszenia prawa, przedwczesne byłoby natomiast odnoszenie się przez Sąd do zarzutów sformułowanych w skardze, w szczególności dotyczących przedawnienia, jak i do argumentów podniesionych przez organ w decyzji.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję (pkt I sentencji). O kosztach (pkt II sentencji) orzeczono na zasadzie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. Stosownie do tych przepisów, w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, który obejmuje także wynagrodzenie zawodowego pełnomocnika reprezentującego skarżącego. Na wysokość zasądzonych kosztów składa się zatem wynagrodzenie pełnomocnika w kwocie 480 zł obliczone w oparciu o §14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokacie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa.