III SA/Kr 705/24

III SA/Kr 705/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-05-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Bogusław Wolas /przewodniczący/
Janusz Kasprzycki
Marta Kisielowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
Art. 17
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Bogusław Wolas Sędziowie: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2024 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie z dnia 28 lutego 2024 r. znak SKO.NP/4115/415/2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie na rzecz M. S. 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 28 lutego 2024 r., znak SKO.NP/4115/415/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta Gminy L. odmawiającej M. S. (dalej: "skarżąca") prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad matką L. S. Podstawę prawną decyzji stanowił art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: "k.p.a.") oraz art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 390, dalej: "u.ś.r.").
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu 7 września 2023 r. wynika, że skarżąca opiekuje się matką, a opieka pochłania jej większość czasu. Pomaga matce w czynnościach higienicznych, pielęgnacyjnych, ubieraniu się oraz czynnościach dnia codziennego, organizuje wizyty lekarskie matki. Towarzyszy matce we wstawaniu z łóżka, przygotowuje posiłki, podaje lekarstwa, nie jest w stanie w związku z opieką nad matką podjąć zatrudnienia. Siostra skarżącej pomaga jedynie wyjątkowo. U matki skarżącej coraz częściej pojawiają się zaniki pamięci, uniemożliwiające pozostawienie matki samej w domu. W ocenie pracownika socjalnego skarżąca sprawuje całodobową opiekę nad matką, nie jest z tej przyczyny w stanie podjąć zatrudnienia, ani pracy w gospodarstwie rolnym. Skarżąca zrezygnowała z prowadzenia gospodarstwa rolnego, które nie zostało wydzierżawione.
Z oświadczenia skarżącej z 12 września 2023 r. wynika, że skarżąca mieszka sama z matką, opiekuje się matką całą dobę, matka skarżącej nie jest w stanie samodzielnie egzystować, nie jest sprawna fizycznie, nie porusza się samodzielnie po domu, nie wykonuje samodzielnie podstawowych czynności życiowych. Skarżąca wskazała, że po obudzeniu się matki zabiera ją do toalety, pomaga w utrzymaniu higieny, podaje posiłki, przygotowuje posiłki, podaje leki, wyprowadza matkę na świeże powietrze, spędza z matką cały czas. Utrzymuje też porządek w mieszkaniu. Opieka zajmuje skarżącej cały dzień, a w efekcie skarżąca nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia.
Decyzją z dnia 28 września 2023 r. Wójt Gminy L. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 27 sierpnia 2023 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Organ stwierdził, że nie zostały w sprawie spełnione przesłanki jego przyznania. Skarżąca jest bowiem zobowiązana do alimentacji matki i powinna wykonywać ten obowiązek bezinteresownie. Organ podniósł, że skarżąca nie wydzierżawiła gospodarstwa rolnego, a zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że zaprzestała jego prowadzenia. Organ wskazał, że skarżąca w 2010 r. zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na zmianę warunków zatrudnienia, a nie konieczność opieki nad rodzicami. W ocenie organu, zakres czynności nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie przez skarżącą jakiegokolwiek zatrudnienia.
20 października 2023 r. skarżąca wystąpiła do Ośrodka Pomocy Społecznej w L. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną matką. Z treści wniosku wynika, że matka skarżącej posiada orzeczenie z dnia 4 kwietnia 2017 r. o znacznym stopniu niepełnosprawności z wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną zdolnością do samodzielnej egzystencji. Orzeczenie zostało wydane na stałe, a przyczyną niepełnosprawności jest [...] oraz [...]. Skarżąca oświadczyła, że była rolnikiem i zaprzestała prowadzenia gospodarstwa rolnego 17 października 2023 r., została wyrejestrowana z rejestru producentów rolnych oraz zaprzestała pobierania środków z ARiMR. Do wniosku dołączyła decyzję z dnia 17 października 2023 r. Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wykreśleniu skarżącej z ewidencji producentów rolnych i uchyleniu numeru identyfikacyjnego. Z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika, że matka skarżącej jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji od 22 sierpnia 2022 r. Decyzją z dnia 9 stycznia 2023 r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w B. umorzył postępowanie w ramach przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego za rok 2022.
Decyzją z 26 listopada 2023 r. Wójt Gminy L. odmówił przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Wskazał, że matka skarżącej z uwagi na wiek i istniejące schorzenia wymaga stałej opieki. Okoliczność tę potwierdza treść wywiadu środowiskowego, ocena matki skarżącej według skali Barthel oraz test AMTS. Organ wyjaśnił, że na skarżącej spoczywa obowiązek alimentacyjny, a zatem powinna się opiekować matką, a to jeszcze nie przesądza o zasadności przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Organ podniósł, że skarżąca nie wydzierżawiła gospodarstwa rolnego, a zatem brak jest podstaw do przyjęcia, że zaprzestała jego prowadzenia. Organ zaznaczył, że skarżąca w 2010 r. zrezygnowała z zatrudnienia z uwagi na zmianę warunków zatrudnienia, a nie konieczność opieki nad rodzicami. W ocenie organu zakres czynności nie jest tego rodzaju, aby wykluczał podjęcie zatrudnienia. Wskazał, że oparł zawarte w decyzji ustalenia na wywiadzie środowiskowym z września 2023 r. oraz oświadczeniach skarżącej z września 2023 r.
W odwołaniu od decyzji skarżąca zarzuciła naruszenie:
-art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenia, że nie została w sprawie spełniona przesłanka zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego przez skarżącą;
- art. 9 k.p.a. poprzez niedochowanie obowiązków informacyjnych określonych w przepisach ustawy;
- art. 79a § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1, 2, 3 k.p.a. poprzez niezapewnienie skarżącej możliwości wykazania okoliczności faktycznych w postaci zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego;
- naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r. poprzez błędną wykładnię polegającą na braku uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., K 38/13.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Postanowieniem z dnia 26 stycznia 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie zwróciło się do skarżącej o złożenie oświadczenia czy gospodarstwo rolne skarżącej jest uprawiane, przez kogo i na jakiej podstawie.
Pismem z dnia 1 lutego 2024 r. skarżąca oświadczyła, że jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,15 ha. Nie prowadzi w gospodarstwie działalności, część jest użytkowana przez sąsiada nieodpłatnie (1ha), pozostała leży odłogiem.
Decyzją z 28 lutego 2024 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Wójta L. Organ wskazał, że sprawa o przyznanie skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego była uprzednio rozpoznawana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie, odmówiono skarżącej świadczenia, skarga na decyzję została oddalona przez WSA w Krakowie. Dopuszczalne jest jednak ponowne orzekanie w sprawie przez organy administracji publicznej, nie zachodzi bowiem tożsamość sprawy z uwagi na nową okoliczność, tj. przedłożenie przez skarżącą decyzji z 17 października 2023 r. o wykreśleniu z ewidencji producentów rolnych. Kolegium wskazało, że wbrew zarzutom odwołania organ I instancji nie odmówił przyznania świadczenia z uwagi na wiek, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Zasadniczą przyczyną odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego jest okoliczność, że brak jest w sprawie związku przyczynowo-skutkowgo pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad matką. Organ zwrócił uwagę, że w poprzednim postępowaniu skarżąca deklarowała zaprzestanie prowadzenia działalności w gospodarstwie rolnym 1 lipca 2022 r., a w obecnym postępowaniu 17 października 2023 r. Organ podniósł, że ma wiedzę, iż skarżąca od 1990 r. do 2010 r. pracowała w P. z siedzibą w K., a zrezygnowała z pracy z uwagi na zaproponowaną zmianę warunków. Matka skarżącej posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności od 2017 r., trudno zatem przyjąć, że to opieka nad matką była przyczyną rezygnacji przez skarżącą z zatrudnienia. Organ podkreślił, że zakres opieki skarżącej nad matką nie jest tego rodzaju, aby wymagał całkowitej rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą. Podniósł, że zgodnie z orzecznictwem, wymóg opieki nad osobą niepełnosprawną uzasadniający przyznanie świadczenia powinien być tego rodzaju, aby osoba niepełnosprawna była całkowicie zależna od opiekuna. Czynności opiekuńcze wskazane przez skarżącą dotyczą głównie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego, a czynności związane z pomocą matce w utrzymaniu higieny mogą być wykonywane przed lub po rozpoczęciu zatrudnienia. Dodatkowo, organ wskazał, że przeciwko przyznaniu skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego przemawia okoliczność, że zobowiązana do alimentacji matki jest również siostra skarżącej, a zatem możliwe jest takie podzielenie się opieką nad matką, aby skarżąca mogła podjąć zatrudnienie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca zarzuciła wydanie zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa materialnego oraz przepisów postępowania:
- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez jego wadliwą wykładnię, polegającą na uznaniu, iż świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje dziecku osoby wymagającej opieki, jeśli pozostałe jej dzieci mogą sprawować osobiście lub finansować opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem;
- art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w zw. z art. 17b ust. 1 pkt 1 u.ś.r. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a to bezpodstawne oddalenie skargi, podczas gdy skarżąca spełniła wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego;
- art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, iż w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego lub niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez skarżącą; niedostrzeżenie, iż wykreślenie skarżącej z rejestru producentów rolnych stanowiło w istocie wyłącznie czynność formalną, która nie determinowała, iż uprzednio skarżąca prowadziła gospodarstwo rolne i nie sprawowała opieki nad niepełnosprawną matką; - art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. przez wadliwe utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji, podczas gdy spełnione były wszystkie przesłanki dla pozytywnego rozpatrzenia przedmiotowego odwołania, co skutkowało bezpodstawnym niezastosowaniem art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z akt postępowania wynika, że matka skarżącej jest wdową, a zatem skarżąca jest osobą legitymowaną do wystąpienia z wnioskiem o świadczenie.
W ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji nie poddają się do kontroli Sądu. Zarówno w decyzji organu I, jak i II instancji dokonano istotnych ustaleń w sprawie w oparciu o dokumenty niedołączone do akt postępowania: m.in. ocenę samodzielności matki skarżącej w skali Barthel, w skali AMTS, treść pierwotnego wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego oraz oświadczeń dotyczących zaprzestania prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego, historii zatrudnienia skarżącej oraz przyczyn rezygnacji z zatrudnienia w P. W oparciu o niedołączone do akt dokumenty organy ustaliły stan zdrowia matki skarżącej, okoliczność rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącą w P., czas zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego. Ustalenia stanowiły podstawę odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na braki dokumentów w aktach postępowania, Sąd nie miał możliwości zweryfikowania zawartych w decyzjach twierdzeń i ustaleń.
Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne – wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji z przytoczeniem przepisów prawa. Należy zwrócić uwagę, że prawidłowo sporządzone uzasadnienie daje możliwość pełnej i merytorycznej weryfikacji decyzji w postępowaniu sądowym, w toku którego nie jest możliwe uzupełnienie przeprowadzonego postępowania administracyjnego o stosowną argumentację prawną i wyręczanie w ten sposób organów administracji w dokonaniu oceny w kwestii spełnienia przesłanek ustawowych, uzasadniających wydanie konkretnej decyzji (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 11 kwietnia 2024 r., sygn. akt III SA/Gd 13/24). Wymagane jest, aby uzasadnienie decyzji ostatecznej stanowiło logiczną, zwartą całość, aby prześledzić tok rozumowania organu odwoławczego i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem. Tworzy to po stronie organu odwoławczego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi nie powinno budzić wątpliwości wojewódzkiego sądu administracyjnego, że zaskarżona decyzja została wydana po gruntownej analizie zebranego materiału dowodowego i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego zostały wyjaśnione. Obowiązkiem organu odwoławczego jest przyjąć określony stan faktyczny i go przedstawić, nie chodzi jednak o przedstawienie jakiegokolwiek stanu faktycznego, lecz stanu rzeczywistego, ustalonego i przyjętego zgodnie z obowiązującym prawem (por. wyrok NSA z 22 marca 2024 r., I GSK 360/23).
Podnieść należy, że o dowolności oceny dowodów można w przypadku uzyskania wniosków niewynikających w sposób logiczny ze zgromadzonego materiału dowodowego lub pominięciu określonych dokumentów lub dowodów jako niezdatnych do poparcia przyjętej z góry tezy (tak wyrok NSA 16 lipca 2020 r., II OSK 837/20). Sąd nie jest w stanie zweryfikować zawartych w decyzji stwierdzeń, a zatem należy je uznać za dowolne w świetle art. 77 k.p.a., ponieważ nie znajdują one potwierdzenia w aktach sprawy.
W dalszej kolejności należy wskazać, że organy przedwcześnie, bez rozważenia wszystkich okoliczności sprawy, odmówiły skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, a ponadto wydały decyzję z naruszeniem zasady aktualności – oparły się bowiem na wywiadzie środowiskowym z poprzedniego postępowania, bez zwrócenia się do skarżącej o wskazania ewentualnych zmian w stanie faktycznym. Podkreślić należy, że w sprawie z wniosku skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego zapadły trzy decyzje organu I instancji o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, przy czym decyzje wydane we wrześniu i listopadzie 2023 r. zawierały tożsamą argumentację. Zdaniem Sądu, organy prowadząc po raz trzeci postępowanie w przedmiocie przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, powinny w pierwszej kolejności rozważyć, czy w sprawie doszło do zmiany elementów sprawy administracyjnej, które uzasadniają prowadzenie kolejnego postępowania. Takie rozważania znalazły się dopiero w zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie, które zasadnie zwróciło uwagę, że w sprawie pojawiły się nowe okoliczności w postaci decyzji o wykreśleniu skarżącej z listy producentów rolnych. Co więcej, zdaniem Sądu w przypadku, gdy organ po raz kolejny rozpatrywał wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, konieczne było uwzględnienie zasady zaufania obywateli do państwa, a zatem analiza przyczyn odmowy przyznania świadczenia skarżącej w poprzednich postępowaniach, zwłaszcza w świetle nowych okoliczności faktycznych podnoszonych przez skarżącą. Podkreślić należy, że w świetle uprzednio zapadłego w sprawie nieprawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 marca 2023 r. (sygn. akt III SA/Kr 1684/22) przyczyną odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej był fakt braku zaprzestania prowadzenia przez skarżącą gospodarstwa rolnego- z uwagi na okoliczność, że skarżąca figurowała w rejestrze producentów rolnych w dacie wydania decyzji. Tymczasem, w niniejszej sprawie skarżąca przedłożyła decyzje potwierdzające wykreślenie jej z rejestru producentów rolnych. Podkreślić należy, że wynikająca z art. 8 k.p.a. zasada zaufania obywateli do organów państwa nakłada na organ administracji publicznej obowiązek praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania, który wyraża się w dokładnym zbadaniu okoliczności sprawy, ustosunkowaniu się do żądań strony, oraz uwzględnieniu w decyzji zarówno interesu społecznego, jak i słusznego interesu obywateli (por. wyrok NSA z dnia 1 lutego 2024 r., I GSK 1710/22). W ocenie Sądu, organy powinny wyjaśnić skarżącej z jakiej przyczyny okoliczność przedłożenia potwierdzenia wykreślenia skarżącej z rejestru producentów rolnych, nie była wystarczająca dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej.
W ocenie Sądu, w zaskarżonej decyzji nie uwzględniono i nie rozważono drugiej, równorzędnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – niepodejmowania przez skarżącą z zatrudnienia. Organy nie dokonały analizy stanu zdrowia matki skarżącej, ani aktualnego zakresu opieki, której wymaga pod kątem przesłanek określonych w art. 17 u.ś.r. Podkreślić należy, że pomiędzy treścią wywiadu środowiskowego oraz treścią oświadczenia skarżącej z września 2023 r. dotyczącego zakresu opieki nad matką istnieje rozbieżność w zakresie samodzielności matki skarżącej i opieki, której wymaga. Tymczasem ocena zaistnienia w sprawie związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a opieką nad matką, wymagała ustalenia aktualnego zakresu opieki, stanu zdrowia matki oraz przyczyn i okoliczności rezygnacji z prowadzenia gospodarstwa rolnego.
Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i ust. 1 a u.ś.r., pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby spełnione były przesłanki określone w art. 17 ust. 1 u.ś.r., opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19). W każdej sprawie właściwy organ musi dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest zrezygnować z zatrudnienia (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r., sygn. akt I OSK 2820/13).
Podkreślić należy, że w świetle art. 17 u.ś.r. ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 i 1 a u.ś.r. komentowanego przepisu pozostawały w bezpośrednim związku przyczynowo-skutkowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Przy czym, należy odróżnić pojęcie niepodejmowania i rezygnacji z zatrudnienia. Ten związek przyczynowo-skutkowy winien polegać na tym, że potencjalny świadczeniobiorca nie podejmuje zatrudnienia, musi bowiem się opiekować niepełnosprawnym. Drugi przypadek występuje w sytuacji, gdy potencjalny świadczeniobiorca rezygnuje z zatrudnienia, aby sprawować opiekę nad niepełnosprawnym, o którym stanowi art. 17 u.ś.r. (por. K. Małysa-Sulińska, Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, LEX 2015). Przesłanka niepodejmowania zatrudnienia jest spełniona, jeżeli zostanie ustalone, że wyłączną przyczyną niepodejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki. Konieczne jest ponadto ustalenie, że osoba wnioskująca o przyznanie świadczenia ma obiektywną możliwość ze względu na swój wiek, stan zdrowia i doświadczenie, podjęcia zatrudnienia, jednakże nie podejmuje go ze względu na konieczność opieki nad osobą niepełnosprawną. Podkreślić należy, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być zawsze dokonywana jako aktualna, tj. odnosząca się do czasu, w którym skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia. W ocenie Sądu w zaskarżonej decyzji organ nie podjął kluczowych rozważań dla oceny, czy rzeczywiście brak aktywności zawodowej skarżącej ma związek z opieką nad matką. Organy powołały się na dokumenty niedołączone do akt postępowania, z których ma wynikać historia zatrudnienia skarżącej. W zaskarżonej decyzji Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Tarnowie przyjęło, że skarżąca nie podała wiarygodnej daty zaprzestania prowadzenia gospodarstwa rolnego, ponieważ daty te różnią się w poszczególnych wnioskach. Zdaniem Sądu organ powinien dokonać oceny tej okoliczności również z uwzględnieniem faktu, że w poprzednio prowadzonym postępowaniu odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego skarżącej wynikała z ustaleń organów, że skarżąca nadal prowadzi gospodarstwo rolne, ponieważ nie została wykreślona z listy producentów rolnych. W konsekwencji, w ocenie Sądu zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o wybiórczo potraktowany materiał dowodowy sprawy, z odwołaniem się do dowodów niedołączonych do akt postępowania.
Sąd podziela podniesiony w odwołaniu skarżącej zarzut naruszenia obowiązków informacyjnych organów. W toku postępowania, wbrew treści art. 79a § 1 k.p.a., organy nie poinformowały bowiem skarżącej o okolicznościach, które na dzień rozstrzygania nie zostały wykazane przez skarżącą. Zgodnie z treścią tego przepisu, w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Zgodnie z art. 79a § 1 k.p.a. w terminie wyznaczonym na wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, strona może przedłożyć dodatkowe dowody celem wykazania spełnienia przesłanek, o których mowa w § 1. Skarżąca na etapie postępowania przed organem I, ani II instancji nie została zawiadomiona o przesłankach zależnych od strony, które w toku postępowania nie zostały wykazane.
Mając na względzie powyższe, Sąd stwierdził, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć wpływ na treść decyzji, w tym w szczególności art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a.
Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącej powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do dnia 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przed dniem 31 grudnia 2023 r. oraz spełniają określone w ustawie przesłanki jego przyznania. Wskazać należy, że to czy skarżąca je spełnia należy już do istoty sprawy, która wobec wadliwego zastosowania przepisów procesowego nie została rozstrzygnięta (tak słusznie wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r., II SA/Go 552/13).
Ponownie rozpoznając sprawę organy ustalą aktualny stan zdrowia matki skarżącej, zakres opieki, której wymaga, ocenią czy w sprawie zaistniał związek pomiędzy rezygnacją przez skarżącą z prowadzenia gospodarstwa rolnego, rozważą zaistnienie przesłanki niepodejmowania zatrudnienia, a także uwzględnią przyczyny poprzedniej odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, rozważą znaczenie dokumentów przedłożonych przez skarżącą przy wszczęciu postępowania. Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z art. 17b ust. 2 u.ś.r. (w brzmieniu obowiązującym w dacie składania wniosku) zaprzestanie prowadzenia gospodarstwa rolnego lub zaprzestanie wykonywania pracy w gospodarstwie rolnym, o których mowa w ust. 1, potwierdza się stosownym oświadczeniem złożonym pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań. W sytuacji, gdy organy kwestionują przyjęty w tym zakresie przez ustawodawcę dowód w postaci, składanego przez ubiegającego się o świadczenie pielęgnacyjne pod rygorem odpowiedzialności karnej, oświadczenia o zaprzestaniu prowadzenia gospodarstwa rolnego, to muszą przeprowadzić w tym przedmiocie należyte postępowanie wyjaśniające, które w sposób jednoznaczny wykaże, że oświadczenie to nie jest zgodne z prawdą (por. wyrok WSA w Rzeszowie z 14 sierpnia 2024 r., II SA/Rz 610/24).
O kosztach postępowania Sąd orzekł zgodnie z treścią art. 200 p.p.s.a., art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. Dz. U. z 2023, poz. 1935) zasądzając na rzecz skarżącej od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnowie 480 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) orzekł jak w punkcie I wyroku.