III SA/Kr 698/24

III SA/Kr 698/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-07-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-04-30
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewelina Dziuban /sprawozdawca/
Jakub Makuch /przewodniczący/
Janusz Kasprzycki
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 210/25 - Wyrok NSA z 2026-02-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Ewelina Dziuban (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 lipca 2024 r. sprawy ze skargi K. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 lutego 2024 r., znak SKO.ŚR/4111/66/2024 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącego K. Ż. kwotę 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w decyzji z 19 lutego 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 4 grudnia 2023 r., znak GOPS.SP.5231.51.2023-1/12 o odmowie przyznania K. Ż. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W podstawie prawnej decyzji wskazano art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz.U. 2023 r., poz. 390 ze zm., zwana dalej ustawą) w związku z art. 63 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) oraz 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 775, zwaną dalej k.p.a.).
Powyższa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Przedmiotowe postępowanie zostało zainicjowane wnioskiem K. Ż. z dnia 11 sierpnia 2022 r. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką A. Ż.
W ponownie przeprowadzonym postępowaniu, po wydanym w tej sprawie wyroku WSA w Krakowie 5 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 2/23, organ I instancji po raz kolejny ustalił, że w przypadku K. Ż. nie zostały spełnione warunki umożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
SKO w uzasadnieniu przytoczonej na wstępie decyzji, wskazało, że z orzeczenia Lekarza Orzecznika ZUS z dnia 26 listopada 2021 r., nr 007162098 wynika, że A. Ż. jest trwale niezdolna do samodzielnej egzystencji.
Następnie organ odwoławczy zasygnalizował, że w tej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wydał wyrok w dniu 5 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 2/23 i powołał treść art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.).
W dalszej części uzasadnienia Kolegium powtórzyło za organem I instancji, że A.Ż. posiada pięcioro dzieci, w tym odwołującego – K. Ż. Organ II instancji podkreślił, iż posiadanie przez dzieci osoby niepełnosprawnej własnej rodziny, pracy zawodowej czy zamieszkiwanie nawet w bardzo odległej miejscowości, nie są w żadnym wypadku okolicznościami wyłączającymi obowiązek alimentacyjny dzieci względem rodzica znajdującego się w trudnej sytuacji i wymagającej opieki.
W ocenie organu odwoławczego, na wszystkich dzieciach A. Ż. ciąży w równym, jednakowym stopniu obowiązek alimentacyjny wobec matki, a zatem obowiązek przyczynienia się do zapewnienia jej należytej opieki i pomocy. Jednocześnie Kolegium wskazało, że opieka taka może zostać zapewniona w różny sposób, w tym także poprzez skorzystanie z usług opiekuńczych i opłacenie tych usług przez wszystkie dzieci osoby wymagającej opieki, bez konieczności rezygnacji z zatrudnienia z aktywności zawodowej przez którekolwiek z nich. Uznano zatem, że w tej sprawie rodzeństwo może wspomóc brata opiekującego się ich matką wykorzystując wszelkie możliwości zapewnienia opieki osobie bliskiej tej opieki wymagającej.
W konsekwencji powyższego, w ocenie SKO, nie sposób przyjąć, aby w przedmiotowej sprawie istniały obiektywne przeszkody w odniesieniu do wszystkich z rodzeństwa odwołującego w wywiązywaniu się przez nich ze swoich obowiązków alimentacyjnych, choćby poprzez przekazanie stosownych kwot pieniężnych, które bądź umożliwiłyby wynajęcie opiekuna, bądź byłyby wynagrodzeniem dla odwołującego z tytułu faktycznego wykonywania przez niego czynności opiekuńczych wobec matki.
Jak wynika z akt sprawy dwie córki A. Ż. mieszkają w B. czyli
w odległości nie większej niż 1,5 km, a trzecia z córek w J.
W toku postępowania organ I instancji przeprowadził wywiady środowiskowe w miejscu zamieszkania córek A. Ż. W oparciu o nie ustalono, że E. N. mieszka wraz z mężem, oboje są emerytami i pobierają z tego tytułu świadczenia z ZUS. E. N. mimo, iż nie jest aktywna zawodowa, nie może pomagać przy opiece nad mamą, ponieważ pomaga finansowo i osobiście swojemu niepracującemu synowi w opiece nad jego dzieckiem. Druga córka, M. S. mieszka z mężem i utrzymuje się ze swojej emerytury oraz pensji męża. M. S. oświadczyła, że nie może opiekować się mamą, ponieważ mama jej nie poznaje i się jej boi. E. R. mieszka w J. z dwójką dorosłych dzieci. Oświadczyła, że nie jest w stanie pomagać mamie w żadnej formie, a mama toleruje tylko brata – K. Ż.
Kolegium podkreśliło, że rodzeństwo odwołującego nie wyraziło zgody na udostępnienie informacji dotyczących ich dochodów (protokoły wywiadów środowiskowych, oświadczenia - w aktach sprawy, m.in. k - 89, 88, 81, 80, 77, 74) oraz wykluczyło udzielenie pomocy bratu w opiece nad ich matką.
Następnie organ II instancji podał, że K. Ż. mieszka ze swoją matką i bratem J. Ż. Z wywiadu środowiskowego wynika, że A. Ż. jest osobą chodzącą, jednak nie jest wstanie o siebie zadbać. Wymaga m.in. pomocy w wyjściu na spacer do ogrodu. Ustalony zakres opieki to: poranna toaleta, wymiana
pampersa, zastosowanie maści przeciwodleżynowych, przygotowanie i pomoc w spożyciu posiłków i leków, kilkukrotne mierzenie ciśnienia, pranie, sprzątanie, gotowanie, zakupy.
Mając powyższe na uwadze Kolegium wyjaśniło, że "ustalone w toku postępowania czynności nie świadczą o konieczności rezygnacji z zatrudnienia czy też uzasadniają niepodejmowania pracy. Podkreślenia wymaga, że czynności te wynikają z obowiązków jakie z racji więzi rodzinnych obciążają członków rodziny, co wynika również z kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jak wyżej wskazano, aby móc mówić o opiece w rozumieniu zgodnym z ustawą, musi być ona stała lub długoterminowa. Aby móc mówić o opiece w rozumieniu zgodnym z ustawą, musi być ona stała lub długoterminowa, a wykonywane czynności winny mieć charakter ekstraordynatoryjny."
Oceniając czy rezygnacja zatrudnienia miała związek z opieką nad matką odwołującego, zwrócono uwagę na fakt, iż K. Ż. nie jest aktywny zawodowo. Od wielu lat zarejestrowany jest w Urzędzie Pracy, w latach 2010-2018 kierowany był do prac społecznie użytecznych (w aktach sprawy - k. 98-102). Od 1 lipca 2020 r. z tytułu umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, lecz ze wskazaniem, że jest zdolny do pracy w warunkach pracy chronionej, został przyznany mu na stałe zasiłek stały (decyzja z dnia 18 października 2023 r., nr GOPS.5100.19.2023 - w aktach sprawy, k. 97). Zatem, w ocenie organu, zaprzestanie aktywności zawodowej nie było spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną.
Skoro więc brak aktywności zawodowej K. Ż. nie ma związku z opieką nad matką, a czynności wchodzące w zakres opieki nie mają charakteru ekstraordynatoryjnego, to zdaniem SKO nie można uznać, iż odwołujący spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Nadto organ II instancji stwierdził, że odwołujący się nie ma pełnej sprawności w sprawowaniu opieki, ponieważ sam jej wymaga, został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na stałe (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w O. z dnia 30 września 2023 r., znak SON.8321.1.1224.2023).
Niezależnie od powyższego Kolegium uznało, że w świetle aktualnego brzmienia art. 17 ustawy świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane na A. Ż. z uwagi na jej wiek - przekroczony 18 rok życia.
W skardze od powyższej decyzji SKO, profesjonalny pełnomocnik skarżącego zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy, poprzez przyjęcie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez skarżącego oraz w sprawie nie występuje związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Powyższy zarzut został rozwinięty w uzasadnieniu skargi.
Nadto wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji wraz z decyzją ją poprzedzającą organu I instancji, rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Podstawowa zasada polskiego sądownictwa administracyjnego została określona w art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 2492), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują, m.in. wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działalności administracji publicznej. Zasada, że sądy administracyjne dokonują kontroli działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie, została również wyrażona w art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935) dalej - p.p.s.a.
Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd administracyjny bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu organu administracji publicznej. W świetle art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd nie ma jednak obowiązku badania tych zarzutów i wniosków, które nie mają znaczenia dla oceny legalności zaskarżonego aktu (tak NSA w wyroku z dnia 11 października 2005 r., sygn. akt: FSK 2326/04).
Wady skutkujące koniecznością uchylenia aktu, stwierdzenia jego nieważności bądź wydania z naruszeniem prawa, przewidziane są w art. 145 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie, uchyla ten akt w całości albo w części, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd ją oddala - art. 151 p.p.s.a.
Niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym zgodnie z art. 119 pkt 2 p.p.s.a. stanowiącym, że sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Z taką sytuacją mieliśmy do czynienia na gruncie rozpatrywanej sprawy. Skarżący w swojej skardze wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie wspomnianego art. 119 pkt 2 p.p.s.a., a SKO nie zażądało przeprowadzenia rozprawy. Dlatego też sprawa ta została rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym.
Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji przeprowadzona z uwzględnieniem powyższych reguł, doprowadziła do uznania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ze względu na przyczyny wzięte przez Sąd pod uwagę z urzędu. Dokonując kontroli legalności zaskarżonej decyzji, Sąd stwierdził, że SKO w Krakowie nie dostosowało się w pełni do oceny prawnej oraz nie wykonało do końca zaleceń, wynikających z prawomocnego wyroku tut. Sądu z 5 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 2/23, w którym uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji w sprawie ze skargi K. Ż. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 19 października 2022 r., znak SKO.ŚR/4111/1259/2022 w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W pierwszej kolejności należy wskazać, że ww. wyrok WSA w Krakowie jest prawomocny (art. 170 p.p.s.a.), bowiem żadna ze stron nie złożyła skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Orzekanie w tej sprawie odbywa się zatem w warunkach związania, o których mowa w art. 153 p.p.s.a. Zgodnie z art. 153 p.p.s.a., ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. W związku z powyższym na wynik niniejszego postępowania sądowoadministracyjnego mają wpływ ustalone wcześniej przez sąd kierunki badania sprawy i wyrażone stanowisko. Sąd obecnie rozpoznający sprawę w pierwszej kolejności ma obowiązek ocenić, czy organy administracji dostosowały się do wskazań ww. wyroków. Przepis art. 153 p.p.s.a. ma charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że ani organ administracji publicznej, ani sąd, orzekając ponownie w tej samej
sprawie, nie mogą nie uwzględnić oceny prawnej i wskazań wyrażonych wcześniej w orzeczeniu sądu, gdyż są nimi związane. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreśla się, że ciążący na organie i na sądzie obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, może być wyłączony tyko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego, czyniącej pogląd prawny nieaktualnym, a także w razie wzruszenia wyroku w trybie przewidzianym prawem (por. wyrok NSA z dnia 26 czerwca 2000r., sygn. akt: I SA/Ka 2408/98, wyrok WSA w Olsztynie z dnia 16 czerwca 2009r., sygn. akt: II SA/Ol 443/09).
Ocena prawna może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego jak i procesowego. Zarówno organ administracji jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane są zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji lub postanowienia ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. Od tej oceny zarówno organ administracji, jak i sąd, może odstąpić jedynie w przypadku zmiany stanu faktycznego sprawy. W toku bowiem ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później (por. wyrok NSA z dnia 8 lutego 2007 r., sygn. akt: II GSK 240/06). Pomiędzy oceną prawną a wskazaniami co do dalszego postępowania zachodzi ścisły związek. Ocena prawna dotyczy dotychczasowego postępowania organów administracyjnych w sprawie, podczas gdy wskazania określają sposób ich postępowania w przyszłości. Wskazania stanowią więc konsekwencje oceny prawnej, zwłaszcza oceny przebiegu postępowania przed organami administracji i rezultatu tego postępowania w postaci materiału procesowego zebranego w sprawie. Wskazania sądu administracyjnego co do dalszego postępowania wytyczają kierunek działania organu przy ponownym rozpoznaniu sprawy.
Zauważyć również należy, że w orzecznictwie jednolicie prezentowany jest pogląd wyrażony miedzy innymi w wyroku NSA z dnia 20 października 2011 r. sygn. akt II FSK 1057/11, że sąd orzekający w warunkach związania oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji lub postanowienia winien ograniczyć się tylko i wyłącznie do kontroli, czy organ administracji prawidłowo uwzględnił wytyczne zawarte w poprzednim wyroku oraz oceny ewentualnych nowych okoliczności, które zaistniały już po wydaniu wyroku.
Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie, dokonując kontroli legalności skarżonej decyzji, miał na względzie wyżej przytoczone przepisy prawne oraz poglądy judykatury i doktryny stanowiące wyjaśnienie podstaw prawnych orzeczenia i zakresu kontroli skarżonego aktu.
Sąd w składzie orzekającym stwierdził, że organ nieprawidłowo zastosował w sprawie art. 153 p.p.s.a.
Tytułem przypomnienia należy wskazać, że WSA w Krakowie w uzasadnieniu ww. wyroku m.in. podniósł, że: "Kolegium stwierdzając brak związku przyczynowego, nie przedstawiło – zgodnie z wymogiem wynikającym z art. 107 par. 3 k.p.a. – faktów, które uznało w tym zakresie za udowodnione (lub nieudowodnione), jak też dowodów, na jakich oparło się lub którym odmówiło mocy dowodowej. Z uchybieniem art. 7 i art. 77 par. 1 k.p.a., a w szczególności art. 80 k.p.a., organ odwoławczy nie dokonał ustalenia stanu faktycznego tej sprawy, w oparciu o analizę i ocenę dowodów, które przedłożone zostały przez skarżącego przy wniosku inicjującym to postępowanie (por. punkt 1 niniejszego uzasadnienia), jak też które pozyskane zostały w toku sprawy przez organ I instancji (ustaleń wywiadu środowiskowego) – w kontekście tego, czy zgromadzone dowody pozwalają skutecznie zanegować istnienie opisanego wyżej związku przyczynowego. W tych okolicznościach, kategoryczne zatem stwierdzenie SKO o braku występowania takiego związku, ocenić należało jako dowolne, gdyż dokonane zostało z całkowitym pominięciem treści akt sprawy i dowodów w nich zawartych. Z kontrolowanych decyzji wynika bowiem, że organ nie poddał analizie i ocenie żadnych, wyłaniających się z akt okoliczności, rzutujących na istnienie powyższego związku. Z zaskarżonej decyzji nie wynika w ogóle to, jaki jest stan zdrowia niepełnosprawnej matki skarżącego, jakiej opieki oczekuje i potrzebuje, a nadto, czy skarżący z powodu realizowanych (a nie przedstawionych przez organ odwoławczy) czynności opiekuńczych, musiał zrezygnować z zatrudnienia, czy też jego pasywność zawodowa mogła mieć inne uwarunkowania." (...) Dalej wskazano, że "organ wypowie się co do tego, czy fakt, że poza skarżącym są jeszcze inne osoby zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej matki (z akt wynika, że skarżący ma brata, który również zamieszkuje z matką i jest on na rencie), może mieć znaczenie dla oceny tej sprawy, z punktu widzenia określonego art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. związku przyczynowo-skutkowego. O ile organ uzna, że okoliczność ta może mieć znaczenie dla sprawy, podejmie czynności celem ustalenia, czy po stronie brata skarżącego istnieją obiektywne okoliczności pozwalające na odstąpienie od współpartycypowania w opiece
nad matką. (...) W pozostałym zakresie, o czym była już mowa w uzasadnieniu powyżej, obowiązkiem organów administracji będzie dokonanie wszechstronnej oceny i analizy tej sprawy pod kątem ustalenia spełnienia przez skarżącego wszelkich normatywnych przesłanek do przyznania oczekiwanego świadczenia, w tym podjęcie działań celem wyeliminowania zbiegu tego świadczenia z zasiłkiem stałym, o ile zbieg ten będzie występował."
Organ administracyjny, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązany był zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku, czego nie uczynił. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji lub postanowienia ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy.
Pomimo jasnych wytycznych Sądu, organy zaniechały ustaleń w kontekście istnienia związku przyczynowo – skutkowego z art. 17 ust. 1 ustawy dotyczących stanu zdrowia niepełnosprawnej matki skarżącego, oraz wynikającego z tego zakresu opieki jakiej opieki oczekuje i potrzebuje A. Ż.
Organ I instancji w uzasadnieniu decyzji z 4 grudnia 2023 r. odmówił przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego powołując się na okoliczność, iż oprócz skarżącego niepełnosprawna ma jeszcze inne dzieci zobowiązane do alimentacji, po których stronie nie istnieją obiektywne przesłanki uniemożliwiające sprawowanie tej opieki.
Organ odwoławczy powołując się jedynie na wywiad środowiskowy z 12 października 2023 r. wskazał, że A. Ż. jest osobą chodzącą, jednak nie jest wstanie o siebie zadbać. Wymaga m.in. pomocy w wyjściu na spacer do ogrodu. Ustalony zakres opieki to: poranna toaleta, wymiana pampersa, zastosowanie maści przeciwodleżynowych, przygotowanie i pomoc w spożyciu posiłków i leków, kilkukrotne mierzenie ciśnienia, pranie, sprzątanie, gotowanie, zakupy.
Ponownie zatem organy administracyjne dokonały ustaleń z pominięciem akt sprawy i dowodów w nich zawartych (pomimo zwrócenia uwagi na ten fakt przez WSA w Krakowie na s. 5 uzasadnienia ww. wyroku z 5 maja 2032 r.). Organy nie odniosły się bowiem i nie oceniły zalegającego w aktach administracyjnych następującego materiału dowodowego: zakresu czynności wykonywanych przez skarżącego z 9 sierpnia 2022 r. (k. 18 a.a.); dokumentacji medycznej A. Ż.: z 30 listopada 2021 r. (k. 20 a.a.), z której wynika, że matka skarżącego ma zdiagnozowane otępienie nieokreślone, zaburzenia psychiczne ograniczone, a z uwagi na ujawniony deficyt funkcji poznawczych wymaga stałej opieki osób drugich; zaświadczenia lekarskiego (k. 22, 21); karty informacyjnej z pobytu w szpitalnym oddziale ratunkowym z 23 lipca 2022 r. (k. 28, 29 aa.), z której wynika, że u matki skarżącego rozpoznano omdlenie i zapaść, chora przywieziona na SOR z powodu zasłabnięcia.
Nie wzięto również pod uwagę ustaleń zawartych w wywiadzie środowiskowym z 25 sierpnia 2022 r. (k. 27 a.a.), w którym stwierdzono, że matka skarżącego nie wykonuje samodzielnie podstawowych czynności dnia codziennego, kontakt z nią jest znacznie utrudniony, mówi niedokładnie, nie wie ile ma dzieci oraz jaki jest dzień tygodnia.
Podsumowując, w ocenie Sądu, organ II instancji nie zastosował się do pozostałych wytycznych Sądu w zakresie oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego pod kątem istnienia związku przyczynowego pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad matką.
Należy też zaznaczyć, że opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie dotyczy wyłącznie niezdolnej do samodzielnej egzystencji osoby leżącej. Za niezdolne do samodzielnej egzystencji z mocy ustawy uznano także osoby cierpiące na schorzenia nieskutkujące brakiem możliwości poruszania się, a konieczność sprawowania nad nimi stałej lub długotrwałej opieki oceniać należy w świetle rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 996/21, wyrok WSA w Lublinie z dnia 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Lu 795/20). Opieka ta nie musi być też opieką całodobową. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, że w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym. Codzienne wielogodzinne świadczenie pomocy w prowadzeniu gospodarstwa domowego i sprawowanie opieki też może stanowić przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, o ile nie pozwala na podejmowanie pracy zarobkowej. Są to okoliczności, które wymagają każdorazowo dokładnego sprawdzenia i uzasadnienia (wyrok NSA z 7 sierpnia 2019 r., I OSK 4023/18).
Dalej organ odwoławczy za organem I instancji przyjął, że zaprzestanie aktywności zawodowej przez skarżącego nie było spowodowane koniecznością opieki nad matką tracąc z pola widzenia, to że jak wskazał WSA w Krakowie w swoim uzasadnieniu, że "fundamentalną jest tu kwestia, czy taka opieka stanowi przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej, a tym samym, czy w istocie zachodzi, eksponowany wyżej, bezpośredni (ścisły) związek przyczynowy pomiędzy rezygnacją (niepodejmowaniem) zatrudnienia (innej pracy), a sprawowaną opieką nad niepełnosprawnym."
Zaakcentować należy, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 u.ś.r. na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy w celu sprawowania opieki. Przyjmuje się, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie bezrobotnej, która była zatrudniona lub wykonywała pracę zarobkową w formach określonych w art. 3 pkt 22 u.ś.r. i zrezygnowała z niej, bądź też mając możliwość podjęcia zatrudnienia lub wykonywania pracy zarobkowej, z możliwości tej nie korzysta w celu sprawowania opieki. Dla ustalenia niepodejmowania zatrudnienia w celu sprawowania opieki wystarczające jest stwierdzenie, że wnioskodawca jest osobą bezrobotną, nie ma przeszkód faktycznych ani prawnych do podjęcia przez niego zatrudnienia i sprawuje opiekę nad niepełnosprawnym wymagającym stałej lub długotrwałej pomocy w zakresie obiektywnie uniemożliwiającym podjęcie zatrudnienia.
W aktach sprawy znajduje się orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zaliczające skarżącego o umiarkowanego stopnia niepełnosprawności ( ze wskazaniem praca w warunkach pracy chronionej). Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1467/23 zaakcentował, że "Skoro, jak wskazano wyżej, dopiero legitymowanie się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wyklucza z kręgu osób mogących sprawować opiekę nad niepełnosprawnym i związku z tym ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne z tego tytułu, to a contrario legitymowanie się przez skarżącego całkowitą niezdolnością do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, a więc umiarkowanym stopniem niepełnosprawności, pozwala zaliczyć skarżącego do grona osób mogących ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym. Analogiczne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z: 15 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 901/22; 2 czerwca 2023 r., sygn. akt I OSK 1369/22".
W kontekście powyższego poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego, za nieprawidłowe należy uznać stanowisko SKO w Krakowie w tym względzie.
Podsumowując, za co najmniej przedwczesne uznać należy zawarte w zaskarżonej decyzji stwierdzenie, że "brak aktywności zawodowej Pana K. Ż. nie ma związku z opieką nad matką Panią A. Ż., a czynności wchodzące w zakres opieki nie mają charakteru ekstraordynatoryjnego, w niniejszej sprawie nie można uznać, iż Odwołujący spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego."
Organ odwoławczy, jak wyżej wskazano, nie dokonał ustaleń zgodnie z wytycznymi zawartymi z zalecaniach Sądu w zapadłym uprzednio w sprawie wyroku odnośnie: związku przyczynowo skutkowego, stanu zdrowia matki skarżącego, zakresu i charakteru opieki, którego podopieczna oczekuje i potrzebuje.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że organ odwoławczy swoje rozważania przede wszystkim zogniskował na fakcie istnienia rodzeństwa skarżącego (przytaczając stanowisko i ustalenia organu I instancji w tym zakresie – s. 3, 4 uzasadnienia zaskarżonej decyzji). Organ w żaden sposób nie wskazał jednak jak ta okoliczność wpływa na związek przyczynowy pomiędzy zaprzestaniem lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad matką.
Również w tym zakresie zalecenia Sądu zawarte w zapadłym uprzednio w sprawie wyroku, nie zostały prawidłowo przez organ odkodowane. Sąd wskazał bowiem "Nadto, organ wypowie się co do tego, czy fakt, że poza skarżącym są jeszcze inne osoby zobowiązanych do alimentacji niepełnosprawnej matki (z akt wynika, że skarżący ma brata, który również zamieszkuje z matką i jest on na rencie), może mieć znaczenie dla oceny tej sprawy, z punktu widzenia określonego art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. związku przyczynowo-skutkowego."
W tym miejscu warto odnotować, że w aktualnym orzecznictwie NSA wskazuje się, że jakkolwiek kwestia rodzeństwa nie ma decydującego znaczenia przy ocenie istotnej w sprawie przesłanki związku przyczynowego, to jednak nie pozostaje bez wpływu na tę ocenę bowiem obrazuje możliwości rodziny związane z organizacją opieki nad niepełnosprawnym jej członkiem (por. wyrok NSA z 14 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 229/23). NSA stwierdził też, że nie bez znaczenia dla sprawy jest okoliczność, że oprócz wnioskującego o świadczenie, występują inne osoby, które powinny (osobiście bądź finansowo) włączyć się do opieki nad niepełnosprawnym, do czego są zobowiązane zgodnie z ustawą Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Nie oznacza to, że Sąd wybiera, kto ma zapewnić niepełnosprawnemu opiekę (osobistą, czy też dzieląc się z rodzeństwem) jednak, że wnioskujący o świadczenie nie jest jedyną osobą, na której ciąży obowiązek opieki nad niepełnosprawnym (por. wyrok NSA z 20 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 2322/22).
Nie można też nie zauważać, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ukształtowało się już dominujące stanowisko, że przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie określa tego, która z osób, tj. czy wnioskodawca, czy może ktoś z rodzeństwa, winna sprawować opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i jakimi kryteriami należy się kierować przy wskazaniu takiej osoby. W takiej sytuacji nie powinno być podważane, iż rozstrzygnięcie tej kwestii należy pozostawić samej rodzinie. W sytuacji zatem gdy jedno z uprawnionych w pierwszej kolejności dzieci podopiecznego zwraca się o przyznanie takiego świadczenia, to nie ma podstaw pozbawienia go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci osoby wymagającej opieki. Ustawodawca takiego wymogu nie przewidział w stosunku do osób należących do tej samej grupy alimentacyjnej. Wymóg ten dotyczy jedynie osób z różnych grup alimentacyjnych. W stosunku do pozostałych sytuacji znajdą zastosowanie ogólne zasady i przesłanki przyznawania tego świadczenia, a wśród nich przesłanka faktycznego sprawowania opieki. Zatem w sytuacji gdy jedno z rodzeństwa, które w rzeczywistości sprawuje pełną opiekę nad rodzicem i z tego tytułu zrezygnowało z pracy bądź nie podejmuje zatrudnienia, ubiega się o świadczenie pielęgnacyjne, nie ma podstaw do pozbawiania go tego prawa z tego powodu, że żyją inne dzieci, które również taki obowiązek alimentacyjny mogą wypełniać, ale nie zwróciły się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki NSA z: 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1596/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt 1626/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1554/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1521/23; 29 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1627/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1397/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1407/23; 9 maja 2024 r., sygn. akt 1471/23; 13 lutego 2024 r., sygn. akt I OSK 127/23; 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 781/22; 9 stycznia 2024 r., sygn. akt I OSK 2449/22; 5 lipca 2023 r., sygn. akt I OSK 1576/22; 28 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 925/21).
Biorąc pod uwagę pierwszą z wyżej przytoczonych linii orzeczniczych NSA oraz zalecenia WSA w Krakowie zawarte w wyroku z 5 maja 2023 r. należy ocenić w jaki sposób realnie rodzeństwo skarżącego było w stanie go wesprzeć w opiece nad matką. Nie można przy tym tracić z pola widzenia, że w ramach badania związku
przyczynowego, ewentualny udział rodzeństwa w opiece nad matką należy ocenić w odniesieniu stanu zdrowia matki i intensywności wymaganej opieki, w tym jej stanu mentalnego i tolerancji innych osób w jej otoczeniu.
Mając na uwadze wiążące dla organów wskazania wyroku WSA w Krakowie z 5 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 2/23 oraz przedstawione wyżej stanowisko, Sąd uznał, że organy obu instancji nie rozstrzygnęły istnienia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego, a sprawowaniem opieki nad matką. Sąd nie może wyręczać organów w tym zakresie.
Końcowo WSA w Krakowie zwraca uwagę, że zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. W ocenie Sądu oznacza to, że sprawa skarżącego powinna być rozpoznana przez organ na podstawie przepisów u.ś.r. obowiązujących do 31 grudnia 2023 r. Z uwagi na użyte w przepisie sformułowanie "powstania prawa", a nie "ustalenia prawa" konieczne jest zastosowanie przepisów dotychczasowych, mimo braku wydania decyzji przed dniem 31 grudnia 2023 r. Dotychczasowe przepisy należy zatem stosować w odniesieniu do wnioskodawców, którzy do 31 grudnia 2023 r. złożyli wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i spełnili określone w ustawie przesłanki jego przyznania z uwzględnieniem art. 24 ust. 2 u.ś.r. (por. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 18 lipca 2013 r., II SA/Go 552/13 i wyrok WSA w Rzeszowie z 27 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Rz 1991/23).
Prowadząc ponowne postępowanie organ administracyjny uwzględnieni ocenę prawną wyrażoną przez orzekający w niniejszej sprawie Sąd, co sprowadza się zasadniczo do rzetelnego wykonania zaleceń z wyroku WSA w Krakowie z 5 maja 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 2/23. W przypadku ustalenia, że zebrany dotychczas w sprawie materiał dowodowy jest niewystarczający dla rozstrzygnięcia sprawy, podejmie czynności w celu kompleksowego ustalenia stanu faktycznego sprawy niezbędnego do ustalenia czy w sprawie zachodzą przesłanki przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego.
W tym stanie sprawy, uznając że skarga jest usprawiedliwiona, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w pkt 2 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 ze zm.), zasądzając od organu na rzecz skarżącego zwrot kwoty 480 zł tytułem kosztów zastępstwa procesowego strony skarżącej.