III SA/KR 676/25

III SA/Kr 676/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-11-14
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-05-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Jakub Makuch /przewodniczący/
Katarzyna Marasek-Zybura
Magdalena Gawlikowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 737
Art. 122
Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo oświatowe (t.j.)
Dz.U. 2020 poz 2159
Art. 2, art. 3  i art. 7
Ustawa z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jakub Makuch Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska (spr.) Protokolant specjalista Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 listopada 2025 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 marca 2025 r., nr SKO.St/4113/5/2025 w przedmiocie odmowy dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie na rzecz skarżącego P. S. kwotę 697 (sześćset dziewięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 7 marca 2025 r., nr SKO.St/4113/5/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Gminy Sułkowice z 14 stycznia 2025 r., nr OK.4453.26.2024, odmawiającą P. S. (dalej "skarżący"), prowadzącemu działalność gospodarczą A. w M., dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika – P. K. (dalej "młodociany pracownik").
Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Skarżący złożył wniosek o dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.
W aktach sprawy widnieje wydruk z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, z którego wynika, że przeważająca działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego to "45.20.Z Konserwacja i naprawa pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli", a wykonywana działalność gospodarcza to: "45.20.Z Konserwacja i naprawa pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli", "47.30.Z Sprzedaż detaliczna paliw do pojazdów silnikowych na stacjach paliw", "47.19.Z Pozostała sprzedaż detaliczna prowadzona w niewyspecjalizowanych sklepach", 45.40.Z - Sprzedaż hurtowa i detaliczna motocykli, ich naprawa i konserwacja oraz sprzedaż hurtowa i detaliczna części i akcesoriów do nich" i "45.32.Z - sprzedaż detaliczna części i akcesoriów do pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli".
Młodociany pracownik, w okresie od 1.09.2021 r. do 30.08.2024 r., realizował u skarżącego naukę zawodu w zawodzie mechanik pojazdów samochodowych. W dniu 30 sierpnia 2024 r. zdał egzamin zawodowy i uzyskał dyplom zawodowy.
Szkolenie młodocianego pracownika prowadził pracodawca - skarżący, posiadający odpowiednie kwalifikacje do prowadzenia praktycznej nauki zawodu zgodnie ze wskazanymi w uzasadnieniu decyzji przepisami, co zostało poświadczone przedłożonymi dokumentami. Skarżący posiada tytuł mistrza w zawodzie mechanik pojazdów samochodowych oraz ukończył kurs pedagogiczny dla instruktorów praktycznej nauki zawodu.
Decyzją z 14 stycznia 2025 r. organ pierwszej instancji odmówił skarżącemu dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ stwierdził, że skarżący spełnia przesłanki określone w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle i został uznany za rzemieślnika. Stwierdzono, że dla takiego podmiotu zastosowanie będą mieć regulacje dotyczące pracodawców będących rzemieślnikami. Jednym z takich warunków do przyznania dofinansowania jest zdanie egzaminu czeladniczego. Tymczasem młodociany pracownik w niniejszej sprawie zdał egzamin zawodowy przed Okręgowy Komisją Egzaminacyjną w Krakowie, a nie egzamin czeladniczy przed komisją egzaminacyjną właściwej izby rzemieślniczej. Z tego powodu organ odmówił skarżącemu dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika.
Od powyższej decyzji skarżący wniósł odwołanie, w którym wydanej decyzji zarzucił:
- błędną kwalifikację działalności jako rzemiosła, zdaniem skarżącego organ niesłusznie uznał, że prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza ma charakter rzemieślniczy, mimo że przeważającą część stanowi działalność handlową, co zdaniem skarżącego wyłącza go z definicji rzemieślnika zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy o rzemiośle;
- nieuzasadnione wymaganie zdania egzaminu czeladniczego przez młodocianego pracownika, skoro skarżący nie jest rzemieślnikiem, zdaniem skarżącego nie można było wymagać od jego pracownika przystąpienia do egzaminu czeladniczego zamiast egzaminu zawodowego przed Okręgową Komisję Egzaminacyjną;
- brak podstawy prawnej do odmowy dofinansowania, zdaniem skarżącego decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa, ponieważ ustawodawca nie uzależnia przyznania dofinansowania od rodzaju egzaminu, lecz od faktu odbycia przez młodocianego pracownika przygotowania zawodowego u pracodawcy.
- błędną interpretację przepisów dotyczących odpowiedzialności za wybór egzaminu, tu skarżący powołał wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim, sygn. akt II SA/Go 160/24 i wskazał, że to nie pracodawca, lecz Okręgowa Komisja Egzaminacyjna decyduje o dopuszczeniu pracownika do egzaminu, co miało miejsce w tym przypadku;
- brak równego traktowania pracodawców, skarżący podał, że w innych gminach otrzymuje dofinansowanie na identycznych zasadach (zdanie egzaminu przed Okręgową Komisją Egzaminacyjną przez młodocianego), co świadczy o niejednolitej praktyce interpretacyjnej i naruszeniu zasady równości wyrażonej w art. 32 ust. 2 Konstytucji RP.
Zaskarżoną decyzją z 7 marca 2025 r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie utrzymało o mocy decyzję organu I instancji. W motywach rozstrzygnięcia organ odwoławczy podobnie jak organ I instancji stwierdził, że pracodawca młodocianego pracownika jest rzemieślnikiem, a zatem, aby otrzymać dofinansowanie kosztów kształcenia ucznia młodociany pracownik powinien był zdać egzamin czeladniczy. Tymczasem młodociany pracownik zdał egzamin zawodowy, zatem nie zostały spełnione przesłanki do przyznania wnioskowanego dofinansowania.
Organ odwoławczy stwierdził, że nie miało znaczenia to, że skarżący nie jest zrzeszony w żadnych strukturach rzemiosła i nie przynależy do żadnego cechu lub izby rzemieślniczej. Zdaniem organu, zważywszy na treść art. 2 ust. 1 ustawy o rzemiośle, kwalifikowanie określonego pracodawcy jako rzemieślnika nie musi wiązać się z jego przynależnością do izby rzemieślniczej (przynależność rzemieślnika do izby nie jest obowiązkowa). Za irrelewantną uznano też okoliczność, że skarżący poza prowadzeniem mechaniki pojazdowej prowadzi działalność handlową.
Organ odwoławczy powołał się na wyrok WSA w Gliwach z 6 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 336/21.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. W skardze zaskarżonej decyzji zarzucił:
- naruszenie art. 7, art. 8 § 1 oraz art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, poprzez nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w zakresie charakteru prowadzonej działalności mojego mocodawcy oraz błędne przyjęcie, że działalność ta ma charakter rzemieślniczy, pomimo tego, że przeważającym przedmiotem działalności jest sprzedaż detaliczna i hurtowa (PKD 45.32.Z, 45.40.Z, 47.19.Z, 47.30.Z), która zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy o rzemiośle nie stanowi działalności rzemieślniczej, a w konsekwencji doprowadziło do pozbawienia prawa do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika;
- naruszenie zasady równego traktowania podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, wyrażonej w art. 32 ust. 2 Konstytucji RP. Skarżący w innych gminach, w identycznym stanie faktycznym i prawnym, otrzymuje dofinansowanie za przygotowanie zawodowe młodocianych pracowników, którzy przystępowali- do egzaminu zawodowego przed OKE. Zastosowanie odmiennej praktyki interpretacyjnej w niniejszej sprawie narusza zasadę pewności prawa i jednakowego traktowania przez organy administracji;
- naruszenie art. 7a § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez odebranie stronie uprawnienia do dofinasowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, pomimo iż w sprawie istniały wątpliwości interpretacyjne, co do treści normy prawnej art. 122 ust. 1 Prawa oświatowego, i wątpliwości te organ rozstrzygnął na niekorzyść skarżącego, pomimo obowiązku rozstrzygania wątpliwości interpretacyjnych co treści normy prawnej na korzyść strony (skarżącego);
- naruszenie art. 17 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, na podstawie którego samorządy inne niż reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego nie mogą naruszać wolności wykonywania zawodu ani ograniczać wolności podejmowania działalności gospodarczej, a to w związku z art. 7 ust. 4 ustawy o rzemiośle, zaskarżona decyzja narusza zasadę dobrowolności przynależności do samorządu rzemieślniczego, narusza wolność wykonywania zawodu, gdyż organ uznaje, że skarżący nie może otrzymać refundacji kosztów kształcenia młodocianego pracownika ze względu na brak przynależności do izby rzemieślniczej co powoduje negatywne skutki dla skarżącego w postaci odmowy dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika;
- naruszenie art. 122 ust. 1 ustawy prawo oświatowe poprzez brak podstawy prawnej do odmowy przyznania dofinansowania, gdyż ustawodawca nie uzależnia jego wypłaty od rodzaju egzaminu, jaki zdaje młodociany pracownik, lecz od faktu zawarcia umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego oraz faktycznego przystąpienia do egzaminu zawodowego — co w niniejszej sprawie miało miejsce, a na podstawie błędnej wykładni przez organ doprowadziło do odmowy dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika i doprowadziło do szkody w majątku skarżącego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje.
Stosownie do treści art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zakresie swej właściwości sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Przedmiotem tej kontroli jest badanie, czy organy administracji w toku rozpoznania sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Czyni to wedle stanu prawnego i na podstawie akt sprawy aktualnych w dacie wydania zaskarżonego aktu. W myśl art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Kontrolując sprawę w tak określonych granicach, Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Istota sprawy sprowadzała się do rozstrzygnięcia czy skarżący zadanie został uznany przez organy za rzemieślnika oraz, czy zdanie przez młodocianego pracownika egzaminu zawodowego, a nie czeladniczego uprawniało skarżącego do dofinansowania kosztów kształcenia takiego pracownika.
Określając podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazać należy, że zgodnie z treścią art. 122 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 737 ze zm.) - dalej powoływana jako u.p.o., pracodawcom, którzy zawarli z młodocianymi pracownikami umowę o pracę w celu przygotowania zawodowego, przysługuje dofinansowanie kosztów kształcenia, jeżeli:
1) pracodawca lub osoba prowadząca zakład w imieniu pracodawcy albo osoba zatrudniona u pracodawcy posiada kwalifikacje wymagane do prowadzenia przygotowania zawodowego młodocianych określone w przepisach w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania;
2) młodociany pracownik ukończył naukę zawodu i zdał:
a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem – egzamin czeladniczy zgodnie z przepisami wydanymi na podstawie art. 3 ust. 4 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle,
b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem – egzamin zawodowy;
3) młodociany pracownik ukończył przyuczenie do wykonywania określonej pracy i zdał egzamin, zgodnie z przepisami, o których mowa w pkt 1.
Z kolei w myśl art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 22 marca 1989 r. o rzemiośle (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 2159 ze zm.) rzemiosłem jest zawodowe wykonywanie działalności gospodarczej przez m.in. osobę fizyczną, z wykorzystaniem zawodowych kwalifikacji tej osoby i jej pracy własnej, w imieniu własnym i na rachunek tej osoby – jeżeli jest ona mikroprzedsiębiorcą, małym przedsiębiorcą albo średnim przedsiębiorcą w rozumieniu ustawy z dnia 6 marca 2018 r. – Prawo przedsiębiorców. Zgodnie z art. 2 ust. 4 ustawy o rzemiośle, do rzemiosła nie zalicza się min. działalności handlowej.
Zgodnie natomiast z art. 2 ust. 6 ustawy o rzemiośle rzemieślnikiem jest osoba fizyczna, o której mowa w ust. 1 pkt 1, 2 i 8, oraz spółka, o której mowa w ust. 1 pkt 3-7.
Zgodnie z art. 3 ust. 1 pkt 2 dowodem kwalifikacji zawodowych w rzemiośle jest m.in. dyplom mistrza w zawodzie odpowiadającym danemu rodzajowi rzemiosła.
Jak stanowi artykuł 3 ust. 3b ustawy o rzemiośle, podstawę przeprowadzania egzaminu czeladniczego w zawodzie określonym w klasyfikacji zawodów szkolnictwa branżowego, o której mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 46 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2016 r. - Prawo oświatowe (Dz. U. z 2018 r. poz. 996, 1000, 1290, 1669 i 2245), stanowią wymagania określone w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego.
Zgodnie z art. 3 ust. 5 tej ustawy, rzemieślnicy zatrudniający pracowników w celu przygotowania zawodowego w rzemiośle obowiązani są spełniać warunki określone odrębnymi przepisami oraz być członkami jednej z organizacji, o których mowa w art. 7 ust. 3 pkt 1 i 3. Natomiast zgodnie z art. 3 ust. 6 ustawy o rzemiośle przygotowanie zawodowe w rzemiośle realizowane jest na zasadach dualnego systemu kształcenia. Nadzór nad jego przebiegiem sprawuje izba rzemieślnicza lub z jej upoważnienia cech, którego członkiem jest rzemieślnik.
Artykuł 7 ust. 4 ustawy o rzemiośle wskazuje, że organizacje samorządu gospodarczego rzemiosła tworzone są z inicjatywy członków na zasadzie dobrowolnej przynależności.
Kolejno, zgodnie z art. 44zzzb ust. 3 ustawa z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 750 ze zm.) do egzaminu zawodowego:
1) przystępują uczniowie branżowych szkół I stopnia niebędący młodocianymi pracownikami oraz uczniowie będący młodocianymi pracownikami zatrudnionymi w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem i uczniowie techników oraz słuchacze branżowych szkół II stopnia i szkół policealnych,
2) mogą przystąpić uczniowie branżowych szkół I stopnia będący młodocianymi pracownikami zatrudnionymi w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem,
3) mogą przystąpić absolwenci branżowych szkół I stopnia, branżowych szkół II stopnia, techników i szkół policealnych oraz absolwenci szkół ponadgimnazjalnych: zasadniczych szkół zawodowych i techników,
4) mogą przystąpić osoby, które ukończyły kwalifikacyjny kurs zawodowy,
5) mogą przystąpić osoby dorosłe, które ukończyły praktyczną naukę zawodu dorosłych lub przyuczenie do pracy dorosłych, o których mowa odpowiednio w art. 53c i art. 53d ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 690, 830, 1079, 1383, 1561 i 1812), jeżeli program przyuczenia do pracy uwzględniał wymagania określone w podstawie programowej kształcenia w zawodzie szkolnictwa branżowego lub podstawie programowej kształcenia w zawodach,
6) mogą przystąpić osoby spełniające warunki dopuszczenia do egzaminu eksternistycznego zawodowego określone w przepisach wydanych na podstawie art. 10 ust. 5.
Zgodnie natomiast z treścią § 11 ust. 2, ust. 3 i ust. 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 maja 1996 r. w sprawie przygotowania zawodowego młodocianych i ich wynagradzania (Dz. U. z 2018 r., poz. 2010 ze zm.), stanowi, że:
- młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się w branżowej szkole I stopnia zdaje egzamin zawodowy, zgodnie z przepisami rozdziału 3b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2019 r. poz. 1481),
- młodociany zatrudniony u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem dokształcający się u pracodawcy albo na turnusie dokształcania teoretycznego młodocianych organizowanym przez centrum kształcenia zawodowego lub szkołę prowadzącą kształcenie zawodowe zdaje egzamin eksternistyczny zawodowy, przeprowadzany przez okręgową komisję egzaminacyjną, zgodnie z przepisami rozdziału 3b ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty,
- młodociany zatrudniony u pracodawcy będącego rzemieślnikiem zdaje egzamin kwalifikacyjny na tytuł czeladnika przeprowadzany przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych, zgodnie z przepisami w sprawie egzaminu czeladniczego, egzaminu mistrzowskiego oraz egzaminu sprawdzającego, przeprowadzanych przez komisje egzaminacyjne izb rzemieślniczych.
Odnosząc powyższe do realiów kontrolowanej sprawy Sąd w pierwszej kolejności stwierdza, że organy prawidłowo ustaliły, że skarżący odpowiada ustawowej definicji rzemieślnika. Wykonuje bowiem zawodowo działalność gospodarczą we własnym imieniu i na własny rachunek, z wykorzystaniem swoich kwalifikacji zawodowych, przy czym legitymuje się dyplomem mistrza w zawodzie odpowiadającym danemu rodzajowi rzemiosła, tj. mechanik pojazdów samochodowych. W tym też zawodzie młodociany pracownik realizował u skarżącego naukę zawodu. W ocenie Sądu nie ma w tej kwestii decydującego znaczenia oświadczenie skarżącego, że nie jest rzemieślnikiem oraz to w jakim udziale działalność z zakresie mechaniki samochodowej odpowiada za zyski skarżącego w stosunku do prowadzonej przez niego także działalności handlowej. Jednakowoż z wydruku z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej, wynika, że jest to przeważająca działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącego ("45.20.Z Konserwacja i naprawa pojazdów samochodowych, z wyłączeniem motocykli"), a skarżący w toku postępowania nie wykazał aby było inaczej.
Natomiast w kwestii uprawnienia skarżącego do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika Sąd zauważa, że w orzecznictwie sądów administracyjnych rysują się dwa stanowiska. I tak pierwsze nich, przyjęte przez organ, zaprezentowane min. w wyroku WSA w Gliwicach z 6 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Gl 336/21, wskazuje, że w przypadku jeżeli naukę zawodu realizuje rzemieślnik, do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika wymagane jest zdanie przez takiego pracownika egzaminu czeladniczego.
Odmienne stanowisko zostało z kolei zaprezentowane w wyrokach WSA w Gdańsku z 3 sierpnia 2023 r., sygn. akt III SA/Gd 181/23, w wyroku WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 23 maja 2024 r., sygn. akt II SA/Go 160/24 oraz w wyroku WSA w Bydgoszczy z 19 września 2023 r., II SA/Bd 891/23. Stwierdzono tam, że podstawą do uzyskania dofinansowania jest także zdanie egzaminu zawodowego przez młodocianego pracownika pobierającego naukę zawodu u rzemieślnika. Orzekający w niniejszej sprawie Sąd w pełni podziela pogląd przedstawiony w ww. wyrokach i przyjmuje go za własny. Stąd też zaprezentowana poniżej argumentacja zasadniczo stanowi powielenie stanowiska ww. Sądów, w zakresie odpowiadającym realiom niniejszej sprawy.
Wskazać należy, że organy obydwu instancji pominęły całkowicie treść art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o rzemiośle stanowiącego, iż rzemieślnik ma prawo zrzeszania się w organizacjach, o których mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1 i 3 na zasadach określonych w ustawie (tzn. organizacjach samorządu gospodarczego rzemiosła, m.in. cechów czy izb rzemieślniczych), a także przede wszystkim treść art. 3 ust. 5 i ust. 6 tej ustawy stanowiących, iż rzemieślnicy zatrudniający pracowników w celu przygotowania zawodowego w rzemiośle obowiązani są spełniać warunki określone odrębnymi przepisami oraz być członkami jednej z organizacji, o których mowa w art. 7 ust. 3 pkt 1 i 3 oraz że przygotowanie zawodowe w rzemiośle realizowane jest na zasadach dualnego systemu kształcenia, zaś nadzór nad jego przebiegiem sprawuje izba rzemieślnicza lub z jej upoważnienia cech, którego członkiem jest rzemieślnik. Dodatkowo w myśl art. 7 ust. 4 ustawy o rzemiośle organizacje samorządu gospodarczego rzemiosła tworzone są z inicjatywy członków na zasadzie dobrowolnej przynależności.
Z powyższych przepisów wynika, iż ustawa o rzemiośle pozwala rzemieślnikom na tworzenie samorządu rzemieślniczego w postaci określonych ustawowo organizacji (cechów, izb). Jednocześnie organizacje samorządu gospodarczego rzemiosła tworzone są na zasadzie dobrowolnej przynależności. Ustawa ta zawiera również przytoczone wyżej regulacje dotyczące kształcenia pracowników w celu przygotowania zawodowego w rzemiośle i wymaga od rzemieślników prowadzących tego rodzaju kształcenie, aby – oprócz kwalifikacji merytorycznych – byli członkami jednej z organizacji samorządowych. Kształcenie zawodowe młodocianych pracowników w trybie przewidzianym ustawą o rzemiośle kończy się zdaniem egzaminu czeladniczego. Jednakże uczniowie branżowych szkół I stopnia będący młodocianymi pracownikami zatrudnionymi w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem, mogą także przystąpić do egzaminu zawodowego (a nie czeladniczego) zgodnie z obowiązującym od dnia 1 września 2019 r. przepisem art. 44 zzzb ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie oświaty.
W okolicznościach niniejszej sprawy z takiej możliwości skorzystał młodociany pracownik zatrudniony u skarżącego na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego i kształcony przez skarżącego, który zdał egzamin zawodowy w zakresie kwalifikacji MOT.05, obsługa, diagnozowanie oraz naprawa pojazdów samochodowych i 30 sierpnia 2024 r. uzyskał certyfikat kwalifikacji zawodowej oraz dyplom zawodowy.
Sąd stoi na stanowisku, że egzamin rzemieślniczy i egzamin zawodowy są zrównanymi ze sobą z punktu widzenia uprawnienia pracodawcy do otrzymania dofinansowania kosztów kształcenia sprawdzianami wiedzy oraz umiejętności nabytych przez młodocianego podczas nauki zawodu. Z akt sprawy wynika, że skarżący, spełniając ustawowe przesłanki rzemieślnika, nie jest członkiem dobrowolnych organizacji samorządu rzemieślniczego. Dlatego też zatrudniony przez niego w celu nauki zawodu młodociany pracownik nie mógł zostać w świetle ustawy o rzemiośle dopuszczony do egzaminu czeladniczego. Powołany wyżej przepis art. 44 zzzb ust. 3 pkt 2 ustawy o systemie oświaty pozwolił mu jednak na zdanie egzaminu zawodowego.
Przyjęta w rozpatrywanej sprawie przez organy administracji ściśle językowa wykładnia art. 122 ust. 1 u.p.o. doprowadziła do rezultatu, który nie daje się pogodzić z Konstytucją RP, a zwłaszcza z jej art. 32 ust. 2, ustanawiającym zakaz dyskryminacji. W konsekwencji bowiem takiej wykładni rzemieślnik, który decyduje się prowadzić działalność, nie zrzeszając się w dobrowolnej organizacji samorządowej, zostaje pozbawiony prawa do uzyskania dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika, pomimo tego, że nie są kwestionowane ani jego kwalifikacje merytoryczne, ani rezultat kształcenia, potwierdzony zdaniem egzaminu zawodowego przez młodocianego pracownika.
Jedyną zatem podstawą uniemożliwiającą skarżącemu uzyskanie dofinansowania był brak przynależności do organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła, który uniemożliwił w istocie dopuszczenie młodocianego pracownika do egzaminu czeladniczego. Nie sposób jednak takiego ograniczenia pogodzić z zasadą dobrowolności przynależności do samorządu rzemieślniczego, wynikającą z art. 7 ust. 4 ustawy o rzemiośle. Co więcej, zgodnie z art. 17 ust. 1 i 2 Konstytucji RP samorządy inne niż reprezentujące osoby wykonujące zawody zaufania publicznego nie mogą naruszać wolności wykonywania zawodu ani ograniczać wolności podejmowania działalności gospodarczej.
Ustawodawca przewiduje dofinansowanie ze środków publicznych kosztów kształcenia młodocianych pracowników, poniesionych przez ich pracodawców (art. 122 ust. 1 u.p.o.). Uznać należy za identyczny nakład pracy poświęconej na kształcenie młodocianego pracownika poczyniony zarówno przez odpowiednio kwalifikowanego rzemieślnika należącego do organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła, jak i przez rzemieślnika o takich samych kwalifikacjach, lecz nienależącego do takiej organizacji, skoro prowadzić one mają ostatecznie do zdania przez pracownika egzaminów zrównanych przez ustawodawcę co do ich wagi i znaczenia. Tymczasem dokonana przez organy administracji wyłącznie literalna wykładnia cytowanych na wstępie niniejszych rozważań przepisów prawa, wyłącza z możliwości uzyskania dofinansowania tych pracodawców, którzy mają wprawdzie wymagane prawem kwalifikacje merytoryczne, lecz z powodu braku przynależności do organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła nie mogą doprowadzić do zdania przez kształconego przez nich młodocianego pracownika egzaminu czeladniczego. Przepis art. 32 ust. 2 Konstytucji RP stanowi, że nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym lub gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego wskazywano niejednokrotnie, że korelatem przestrzegania zasady równości, określonej przepisem art. 32 ust. 1 Konstytucji RP jest zakaz dyskryminacji, który oznacza niedopuszczalność wprowadzania regulacji różnicujących sytuację prawną adresatów norm, wyłącznie oraz ze względu na indywidualne cechy adresata normy prawnej. Dyskryminacja stanowi zatem kwalifikowany przejaw nierównego traktowania. Zakaz dyskryminacji ma charakter uniwersalny. Nikt nie może być dyskryminowany w życiu politycznym, społecznym oraz gospodarczym z jakiejkolwiek przyczyny. Zróżnicowanie ustawowych uprawnień rzemieślników do uzyskania dofinansowania ze środków publicznych w istocie wyłącznie z uwagi na kryterium przynależności do organizacji samorządowej (związane z możliwością przystąpienia ucznia do egzaminu czeladniczego) prowadzi do dyskryminacji tych rzemieślników, którzy do dobrowolnej organizacji samorządowej nie przystępują.
Prawidłowa i zgodna z Konstytucją RP jest zatem taka systemowa wykładnia normy zawartej w art. 122 ust. 1 u.p.o., zgodnie z którą, gdy mówi ona o rzemieślniku, to chodzi o rzemieślnika należącego do organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła. Zatem wymogi dotyczące zdania egzaminu, od którego uzależnione jest otrzymanie przez pracodawcę dofinansowania kosztów kształcenia młodocianego pracownika ze środków publicznych są następujące:
a) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy będącego rzemieślnikiem - członkiem organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła - egzamin czeladniczy;
b) w przypadku młodocianego zatrudnionego w celu przygotowania zawodowego u pracodawcy niebędącego rzemieślnikiem - członkiem organizacji samorządu gospodarczego rzemiosła - egzamin zawodowy.
Jedynie taka interpretacja analizowanych przepisów prawa pozwala na uniknięcie nieuzasadnionego i dyskryminacyjnego w istocie zróżnicowania uprawnień dwóch grup rzemieślników do uzyskania dofinansowania ze środków publicznych kosztów kształcenia młodocianych pracowników.
W tym stanie sprawy, stwierdzając, że zaskarżona decyzja i poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego w postaci art. 122 ust. 1 u.p.o., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 ust. 1 pkt 1 lit. a) w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Ponownie rozpatrując sprawę organ administracji rozpozna wniosek skarżącego uwzględniając przedstawioną wyżej ocenę prawną.
O kosztach postepowania orzeczono na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 p.p.s.a., jak w sentencji wyroku, wobec uwzględnienia skargi w całości.