III SA/Kr 670/16
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Krakowie uchylił decyzję o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, wskazując na błędy proceduralne organów i naruszenie zasady zaufania obywateli do państwa.
Sprawa dotyczyła zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Skarżąca J. M. kwestionowała zasadność decyzji, argumentując, że dochód jej małżonka nie uległ zmianie w sposób uzasadniający zwrot. WSA w Krakowie uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje organów administracji, wskazując na naruszenie zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady zaufania obywateli do organów państwa, poprzez wprowadzenie strony w błąd co do przebiegu postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie rozpoznał skargę J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji zobowiązującą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres od października 2014 r. do października 2014 r. Skarżąca podnosiła, że jej małżonek zmienił warunki zatrudnienia, ale suma jego wynagrodzeń nie uległa zmianie w sposób powodujący przekroczenie kryterium dochodowego. Sąd administracyjny, kontrolując legalność zaskarżonej decyzji, stwierdził naruszenie przepisów postępowania, w szczególności zasad praworządności i pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 6 i 8 K.p.a.). Sąd uznał, że organy administracji swoim działaniem wprowadziły skarżącą w błąd, co mogło skutkować niezaskarżeniem przez nią pierwotnej decyzji ustalającej nienależnie pobrane świadczenia. W związku z tym, sąd uchylił zaskarżoną decyzję, poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, a także decyzję Burmistrza z dnia 5 lutego 2016 r. uznającą świadczenia za nienależnie pobrane, nakazując ponowne rozpoznanie sprawy z uwzględnieniem wytycznych sądu.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, organ administracji publicznej nie może pominąć tych okoliczności, jeśli jego własne działania (np. sposób poinformowania strony) mogły wprowadzić stronę w błąd co do konieczności zaskarżenia wcześniejszej decyzji.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że organy administracji swoim działaniem wprowadziły stronę w błąd co do przebiegu postępowania, co mogło skutkować niezaskarżeniem pierwotnej decyzji. Naruszenie zasady zaufania obywateli do organów państwa wymaga ponownego rozpatrzenia sprawy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (10)
Główne
u.ś.r. art. 30 § 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
u.ś.r. art. 30 § 2
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Definiuje świadczenia rodzinne jako nienależnie pobrane, m.in. gdy wypłacono je mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa lub zmniejszenie wysokości świadczeń, albo gdy osoba była pouczona o braku prawa do ich pobierania.
u.ś.r. art. 30 § 8
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Kwoty świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
P.p.s.a. art. 135
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, może uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzające ją decyzje.
P.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem, jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Pomocnicze
k.p.a. art. 6
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek działania na podstawie prawa.
k.p.a. art. 8
Kodeks postępowania administracyjnego
Zasada pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.
k.p.a. art. 77
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawa o świadczeniach rodzinnych
Zmiana wprowadzona ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. dotycząca wydawania jednej decyzji orzekającej o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organy administracji wprowadziły stronę w błąd co do przebiegu postępowania, co mogło skutkować niezaskarżeniem pierwotnej decyzji. Naruszenie zasady zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 K.p.a.).
Godne uwagi sformułowania
Sąd administracyjny nie rozpoznaje zatem spraw merytorycznie, a bada jedynie legalność zaskarżonej decyzji. Organy swoim działaniem wprowadziły w błąd skarżącą co mogło skutkować niezaskarżeniem pierwotnej decyzji Burmistrza. Obowiązek działania na podstawie prawa (art. 6 K.p.a.) oraz prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.) sprawia, że przy rozpoznawaniu sprawy organ administracji publicznej - zwłaszcza stosując normy o charakterze sankcyjnym - nie powinien negatywnie dla strony interpretować wieloznacznych okoliczności sprawy, w sytuacji, gdy do powstania takiej wieloznaczności przyczynił się inny organ administracji publicznej. Składnikiem zasady zaufania do organów państwa, ujmowanej jako uzasadnione prawo oczekiwania obywatela określonego działania państwa, jest przewidywalność i konsekwencja poczynań jego organów.
Skład orzekający
Janusz Bociąga
sprawozdawca
Krystyna Kutzner
członek
Maria Zawadzka
przewodniczący
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja zasady zaufania obywateli do organów państwa w kontekście postępowań dotyczących zwrotu świadczeń, zwłaszcza gdy działania organów mogły wprowadzić stronę w błąd."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji proceduralnej, gdzie błędy organów mogły wpłynąć na możliwość zaskarżenia decyzji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa pokazuje, jak błędy proceduralne organów administracji mogą prowadzić do uchylenia decyzji, nawet jeśli kwestia merytoryczna mogłaby być rozstrzygnięta inaczej. Podkreśla znaczenie zasady zaufania obywateli do państwa.
“Błędy urzędników uchylają decyzję o zwrocie świadczeń. Sąd staje po stronie obywatela.”
Dane finansowe
WPS: 212 PLN
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIII SA/Kr 670/16 - Wyrok WSA w Krakowie Data orzeczenia 2016-10-31 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2016-05-16 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie Sędziowie Janusz Bociąga /sprawozdawca/ Krystyna Kutzner Maria Zawadzka /przewodniczący/ Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji Powołane przepisy Dz.U. 2016 poz 23 Art. 7, art. 8, art. 6 Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity Dz.U. 2016 poz 718 Art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka Sędziowie WSA Janusz Bociąga (spr.) NSA Krystyna Kutzner Protokolant Małgorzata Krasowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2016 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 marca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, a także decyzję Burmistrza z dnia [...] 2016 r. nr [...] w przedmiocie uznania świadczeń rodzinnych za nienależnie pobrane Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzja z dnia 22 marca 2016 r. Sygn. akt: [...] po rozpatrzeniu odwołania J. M. od decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej i Wsparcia Rodziny z dnia [...] 2016 r., znak: [...], zobowiązującej do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych za okres od 1.10.2014 r. do 31.10.2014 r. w wysokości 212 zł (zobowiązanie główne), wraz z odsetkami ustawowymi wynoszącymi na dzień wydania decyzji 24,40 zł, tj. łącznie 236,40 zł oraz dalszymi odsetkami liczonymi począwszy od dnia 01.03.2016 r. do dnia spłaty należności utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ l instancji powołując się na treść art. 30 ust. 1 ust. 2 pkt 1 oraz ust. 8 ustawy z dnia 28.11.2003 r. o świadczeniach rodzinnych postanowił zobowiązać J. M. do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych za okres od 1.10.2014 r. do 31.10.2014 r. w wysokości 212,00 zł (zobowiązanie główne) wraz z odsetkami ustawowymi w kwocie 24,40 zł na dzień wydania decyzji, tj. łącznie 236,40 zł oraz dalszymi odsetkami liczonymi od dnia 1.03.2016 r. do dnia spłaty należności. Organ wskazał przy tym, że dokonał przeliczenia odsetek od nienależnie pobranych przez J. M. świadczeń rodzinnych w oparciu o: 1/ rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 2008r. w sprawie określenia wysokości odsetek ustawowych, zgodnie z którym od dnia 15.12.2008 r. do dnia 22.12.2014 r. odsetki ustawowe wynosiły 13%w stosunku rocznym, 2/ rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2014r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych, zgodnie z którym od dnia 23.12.2014.r. do dnia 31.12.2015 r. odsetki ustawowe wynosiły 8% w stosunku rocznym, 3/ obwieszczenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 7 stycznia 2016 r. w sprawie wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie, zgodnie z którym od dnia 01.01.2016 r. odsetki ustawowe za opóźnienie wynoszą 7% w stosunku rocznym. Od powyższej decyzji J. M. wniosła odwołanie, w którym podniosła, że organ administracyjny błędnie zinterpretował zaistniały stan faktyczny, ponieważ współmałżonek strony B. M. od dnia 28.08.2014 r. miał zmienioną umowę o pracę w firmie C Spółka Jawna, polegającą na zmianie pracy z pełnego etatu na 1/4 etatu a wraz z tym zmienione zostało także wynagrodzenie z kwoty 1.680.00 zł brutto na kwotę 420,00 zł. Jednocześnie w tym samym dniu podjął zatrudnienie w firmie M prowadzonej przez M. A. w wymiarze 3/4 etatu z wynagrodzeniem ustalonym na poziomie 1.260.00 zł brutto. Zdaniem skarżącej w takich okolicznościach faktycznych po stronie małżonka nie doszło do zmiany w wysokości dochodu liczonego na członka rodziny przez cały okres przyjęty do wyliczenia zasiłku rodzinnego, niezależnie od zmiany w zatrudnieniu B. M., ponieważ suma obu wynagrodzeń, tj. w firmie C i M była równa wynagrodzeniu w firmie C - przed zmianą umowy o pracę, tak więc doszło jedynie do zmiany źródeł pozyskania wynagrodzenia z 1 pracodawcy na 2 pracodawców, ale bez zmiany jego wysokości. Powołaną na wstępie decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu, zaś ust. 2 tego przepisu definiuje, że za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1/ świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania; 2/ świadczenia rodzinne przyznane lub wypłacone na podstawie fałszywych zeznań lub dokumentów albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd przez osobę pobierającą te świadczenia; 3/ świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne; 4/ świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego; 5/ świadczenia rodzinne wypłacone osobie innej niż osoba, która została wskazana w decyzji przyznającej świadczenia rodzinne, z przyczyn niezależnych od organu, który wydał tę decyzję. Przepis ust. 5 stanowi z kolei, że decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana, jeżeli od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat. Nienależnie pobrane świadczenia rodzinne podlegają egzekucji w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji ( ust. 7), natomiast kwoty świadczeń rodzinnych, o których mowa w ust. 2, podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (ust.8). Jak wynika z akt administracyjnych organ l instancji decyzją z dnia 4.12.2015 r., uznał świadczenia rodzinne, tj. zasiłek rodzinny, wypłacony za okres od 1.10.2014 r. do 31.10.2014 r. w łącznej wysokości 212,00 zł za nienależnie pobrany oraz zażądał zwrotu ww. nienależnie pobranych świadczeń wraz z odsetkami. W dniu 16.12.2015 r. J. M. złożyła odwołanie od tej decyzji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] 2016 r. orzekło uchyleniu zaskarżonej decyzji w całości przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania. W powyższej decyzji Kolegium wskazało, iż jednoczesne uznanie świadczeń za nienależnie pobrane oraz zobowiązanie strony do ich zwrotu jest niezgodne z zapisem art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W ponownie prowadzonym postępowaniu organ l instancji decyzją z dnia 5 lutego 2016 r. uznał świadczenia rodzinne, tj. zasiłki rodzinne na dzieci K. M. i K. M., wypłacone J. M. za okres od 1.10.2014 r. do 31.10.2014 r. w łącznej kwocie 212,00 zł. za nienależnie pobrane. Wskazana decyzja wobec jej niezaskarżenia przez stronę stała się ostateczna i jako taka pozostaje w obrocie prawnym. W ocenie Samorządowego Kolegium Odwoławczego, decyzja organu l instancji jest prawidłowa. W sprawie spełniony został podstawowy warunek orzeczenia o obowiązku zwrotu pobranych świadczeń rodzinnych, jakim jest istnienie w obrocie prawnym ostatecznej decyzji wydanej przez organ l instancji w dniu 5.02.2016 r. uznającej świadczenia za nienależnie pobrane. Przedmiotem postępowania dotyczącego zwrotu nienależnie pobranych świadczeń nie jest już ustalenie, czy pobrane zasiłki rodzinne są świadczeniami nienależnie pobranymi (gdyż to rozstrzygane jest wcześniejszą decyzją), lecz czy pobrane świadczenia zostały uznane za nienależnie pobrane ostateczną decyzją i w związku z tym, czy strona ma obowiązek określony w art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Konsekwencją nienależnie pobranych świadczeń jest obowiązek ich zwrotu, co wynika wprost z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 oraz ust. 8 tej ustawy. W tej sytuacji w ocenie Kolegium nie jest możliwe na tym etapie postępowania branie pod uwagę okoliczności, które mogłyby decydować o uznaniu pobranego przez stronę świadczenia za świadczenie pobrane nienależnie bądź o uznaniu, że pobrane świadczenie nie jest świadczeniem nienależnie pobranym. Problem charakteru pobranych świadczeń został już bowiem definitywnie rozstrzygnięty ostateczną decyzją administracyjną. W konsekwencji decyzja o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia, podejmowana na podstawie art. 30 ust. 1 ustawy, poza tym, że może być podjęta dopiero po wydaniu ostatecznej decyzji o uznaniu świadczenia za nienależne, stanowi jej bezpośrednią konsekwencję i ma niejako charakter związany. Innymi słowy, wobec tego, iż decyzja o uznaniu świadczenia za nienależnie pobrane stała się ostateczna, organ jest zobligowany do wydania decyzji o jego zwrocie, zaś niedopuszczalne byłoby wówczas ponowne weryfikowanie, czy świadczenie to spełnia znamiona świadczenia nienależnie pobranego w rozumieniu art. 30 ust. 2 ustawy - skoro zagadnienie to zostało już rozstrzygnięte ostateczną decyzją administracyjną. W postępowaniu o ustalenie nienależnie pobranych świadczeń należy zbadać, czy zachodzą przesłanki określone w art. 30 ust. 2 pkt 1- 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, natomiast w postępowaniu o zwrot nienależnie pobranych świadczeń bada się między innymi przesłanki z art. 30 ust. 3 i 5 (kwestie terminów). Tym samym stwierdzić należy, że zakres pojęciowy decyzji ustalającej, że świadczenie zostało pobrane nienależnie, a decyzji nakazującej zwrot nienależnie pobranego świadczenia, nie jest tożsamy i o czym innym rozstrzygają takie decyzje. Na tą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wniosła J. M. zarzucając naruszenie: 1/ § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 sierpnia 2015 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokości świadczeń rodzinnych oraz wysokości zasiłku dla opiekuna; 2/ § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych; 3/ art. 3, art. 5, art. 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych; 4/ art. 7, art. 8 oraz art. 77 i art. 80 K.p.a. poprzez przekroczenie granic swobodnej oceny dowodów i bezpodstawne przyjęcie, że pomimo, iż po stronie uprawnionych do zasiłku rodzinnego nie doszło do zmiany wysokości dochodu liczonego na członka rodziny przez cały okres przyjęty do wyliczenia zasiłku rodzinnego, niezależnie od zmiany w zatrudnieniu B. M., to organ poczynił ustalenia prowadzące w konsekwencji do zobowiązania do zwrotu pobranych świadczeń rodzinnych wraz z odsetkami; 5/ niezgodność ustaleń faktycznych z treścią zebranego w sprawie materiału dowodowego poprzez bezpodstawne przyjęcie, że dochód na członka rodziny uprawnionych do świadczeń rodzinnych przekraczał kryterium dochodowe uprawniające do przyznania świadczeń rodzinnych. Suma wynagrodzeń B. M. w obu miejscach zatrudnienia tj. w firmie C i M była równa wynagrodzeniu w firmie C – przed zmiana umowy o pracę. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że organ administracyjny błędnie zinterpretował zaistniały stan faktyczny, ponieważ współmałżonek strony B. M. od dnia 28.08.2014 r. miał zmienioną umowę o pracę w firmie C Spółka Jawna, polegającą na zmianie pracy z pełnego etatu na 1/4 etatu a wraz z tym zmienione zostało także wynagrodzenie z kwoty 1.680.00 zł brutto na kwotę 420,00 zł. Jednocześnie w tym samym dniu podjął zatrudnienie w firmie M prowadzonej przez M. A. w wymiarze 3/4 etatu z wynagrodzeniem ustalonym na poziomie 1.260.00 zł brutto. Zdaniem skarżącej w takich okolicznościach faktycznych po stronie małżonka nie doszło do zmiany w wysokości dochodu liczonego na członka rodziny przez cały okres przyjęty do wyliczenia zasiłku rodzinnego, niezależnie od zmiany w zatrudnieniu B. M., ponieważ suma obu wynagrodzeń, tj. w firmie C i M była równa wynagrodzeniu w firmie C - przed zmianą umowy o pracę, tak więc doszło jedynie do zmiany źródeł pozyskania wynagrodzenia z 1 pracodawcy na 2 pracodawców, ale bez zmiany jego wysokości. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując przy tym argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Ponadto, stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2016 r. poz. 718, zwanej dalej w skrócie: "P.p.s.a."), sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że sąd administracyjny bierze z urzędu pod rozwagę wszelkie naruszenia prawa niezależnie od treści podnoszonych w skardze zarzutów. Jednocześnie należy stwierdzić, że kryterium legalności podlega uwzględnieniu w fazie orzekania w granicach wyznaczonych w art. 145-150 P.p.s.a. albo w przepisach szczególnych. Z brzmienia art. 145 § 1 P.p.s.a. wynika, że jedynie w przypadku, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas - w zależności od rodzaju naruszenia - uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub w części, albo stwierdza ich nieważność bądź niezgodność z prawem. Sąd administracyjny nie rozpoznaje zatem spraw merytorycznie, a bada jedynie legalność zaskarżonej decyzji, tzn. ocenia, czy jest ona zgodna z prawem materialnym, określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym, regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Powyższe oznacza, że rozstrzygając daną sprawę, sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, może zastosować przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach, prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 P.p.s.a.). Przedmiotem rozpoznania Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 22 marca 2016 r. utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza z dnia [...] 2016 r. zobowiązującą do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wypłaconych za okres od 1 października 2014 r. do 31 października 2014 r. w wysokości 212,00 zł (zobowiązanie główne) wraz z odsetkami ustawowymi wynoszącymi na dzień wydania decyzji 24,40 zł tj. łącznie 236,40 zł oraz dalszymi odsetkami liczonymi począwszy od dnia 1 marca 2016 r. do dnia spłaty należności. Organy orzekające w sprawie wyraziły pogląd, ze decyzje te są naturalną konsekwencją wydania przez Burmistrza decyzji z dnia [...] 2016 r. uznającej za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne tj. zasiłek rodzinny na dzieci: K. M. i K. M. wypłacone J. M. za okres od dnia 1 października 2014 r. do dnia 31 października 2014 r. w łącznej kwocie 212,00 zł. Organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązane są przestrzegać reguł wyartykułowanych wprost bądź też pośrednio w Kodeksie postępowania administracyjnego. Związanie rygorami procedury administracyjnej oznacza, że organ jest obowiązany m.in. do przestrzegania zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa (art. 8 K.p.a.). Z zasady wyrażonej w art. 8 K.p.a. wynika przede wszystkim wymóg praworządnego i sprawiedliwego prowadzenia postępowania i rozstrzygnięcia sprawy przez organ administracji publicznej, co jest zasadniczą treścią zasady praworządności. Tylko postępowanie odpowiadające takim wymogom i decyzje wydane w wyniku postępowania tak ukształtowanego mogą wzbudzać zaufanie obywateli do organów administracji publicznej, nawet wtedy, gdy decyzje administracyjne nie uwzględniają ich żądań. Powoływana zasada ochrony zaufania obywatela do państwa wymaga aby obywatel nie był zaskakiwany działaniami organów administracji państwowej niosącymi dla niego niekorzystne skutki, jak i nie tkwił w stanie niepewności przez bliżej nieokreślony czas. W tym zakresie winna istnieć transparentność działań organów administracji. Obowiązek działania na podstawie prawa (art. 6 K.p.a.) oraz prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej (art. 8 K.p.a.) sprawia, że przy rozpoznawaniu sprawy organ administracji publicznej - zwłaszcza stosując normy o charakterze sankcyjnym - nie powinien negatywnie dla strony interpretować wieloznacznych okoliczności sprawy, w sytuacji, gdy do powstania takiej wieloznaczności przyczynił się inny organ administracji publicznej. W niniejszej sprawie organy swoim działaniem wprowadziły w błąd skarżącą co mogło skutkować niezaskarżeniem pierwotnej decyzji Burmistrza z dnia [...] 2016 r. Z akt administracyjnych sprawy jednoznacznie wynika, że powyższa decyzja została wysłana do J. M. wraz z zawiadomieniem z tej samej daty czyli 5 lutego 2016 r. informującym, że sprawa zwrotu nienależnie pobranych świadczeń nie zostanie załatwiona w terminie przewidzianym w art. 35 K.p.a. Jednocześnie organ poinformował, że zgodnie z art. 30 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osoba, która pobrała nienależne świadczenia rodzinne jest obowiązana do ich zwrotu. Organ oświadczył również, że w przedmiotowej sprawie wyda niezwłocznie decyzję o zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Treść niniejszego pisma połączona z faktem, że organ wysłał je do skarżącej w jednej kopercie wraz z decyzją uznającą za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne mógł wprowadzić stronę w błąd co wpłynęło na to, że decyzja ta nie została zaskarżona. Dalszą konsekwencją takiego działania było późniejsze uznanie przez organy, że zarzuty podnoszone w odwołaniu od decyzji z dnia [...] 2016 r. w sprawie zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń nie mają znaczenia na tym etapie sprawy, gdyż strona nie odwołała się od wcześniejszej decyzji ustalającej fakt nienależnie pobranych świadczeń. Postępowanie administracyjne powinno być prowadzone w sposób transparentny, tak aby działania organów nie nasuwały żadnych wątpliwości. Równocześnie nie można na stronę postępowania przerzucać odpowiedzialności za zaniedbania organów bądź działania, które poddają w wątpliwość wiarygodność prowadzonego postępowania. Składnikiem zasady zaufania do organów państwa, ujmowanej jako uzasadnione prawo oczekiwania obywatela określonego działania państwa, jest przewidywalność i konsekwencja poczynań jego organów. Zasadę tę należy postrzegać w świetle konieczności jego przestrzegania zarówno przez organ, jak i stronę postępowania. Jakkolwiek art. 6 K.p.a. stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa, to nie można tego przepisu rozumieć w ten sposób, że istnienie przepisu prawa jest nadrzędną wartością wykluczającą analizę konkretnego przypadku w odniesieniu do zasady słusznego interesu obywatela, jak też zwalniającą organ władzy publicznej od obowiązku czuwania na tym, by strona postępowania, wskutek niedoinformowania nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa. Zlekceważenie przez organ władzy publicznej tych elementarnych zasad praworządności w postępowaniu administracyjnym i przyznanie priorytetu przepisowi prawa skutkuje wprost naruszeniem zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów władzy publicznej. Należy podkreślić, że obowiązek przestrzegania przez organy władzy publicznej wskazanych zasad w toku prowadzonych postępowań jest bezwzględny i konsekwentnie egzekwowany w orzecznictwie, także sądów administracyjnych. Z tego względu Sąd uznał za konieczne uchylenie zaskarżonej decyzji, a także poprzedzającej ją decyzji Burmistrza, a także na podstawie art. 135 P.p.s.a. uchylenie decyzji Burmistrza z dnia [...] 2016 r. Ponownie prowadząc postępowanie organy będą zobowiązane wziąć pod uwagę wytyczne zawarte w niniejszym wyroku. Na marginesie przyjdzie zauważyć, że do dnia 18 września 2015 r. postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych było dwuetapowe. Najpierw należało wydać decyzję w przedmiocie ustalenia, że pobrane świadczenia są nienależnie pobrane i ustaleniu ich wysokości, a następnie, gdy decyzja ta stała się ostateczna, organ wydawał decyzję o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń . Ustawą z dnia 24 lipca 2015 r. o zmianie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z dnia 3 września 2015 r.) wprowadzono zmiany. W konsekwencji od dnia 18 września 2015 r. w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych wydaje się jedną decyzję orzekającą o ustaleniu i o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń. Zgodnie z nową treścią przepisu art. 30 ustawy o świadczeniach rodzinnych organy orzekające w przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych zostały obowiązane do połączenia w jednej decyzji orzeczenia o ustaleniu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oraz o zwrocie tych świadczeń (art. 30 ust. 5 w nowym brzmieniu: "Decyzja o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych..."). Biorac pod uwagę powyższe wywody oraz błędy proceduralne, których dopuściły się organy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI