III SA/KR 667/25

III SA/Kr 667/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-11-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-05-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewelina Dziuban
Jakub Makuch
Maria Zawadzka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 145   par. 1  pkt 1  lit. a i c w zw. z art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maria Zawadzka (spr.) Sędziowie WSA Jakub Makuch Asesor WSA Ewelina Dziuban Protokolant Sekretarz Sądowy Kinga Ładyga po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 listopada 2025 r. sprawy ze skargi M. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 25 lutego 2025 r. nr SKO.AI/4112/2/2025 w przedmiocie ustalenia i nakaz zwrotu nienależnie pobranego świadczenia z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzją z dnia 25 lutego 2025 r. nr SKO.AI/4112/2/2025 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy Myślenice z dnia 3 grudnia 2024 r. nr ŚR-II.522.254.428.2024 ustalającą M. W. (dalej jako skarżąca) nienależnie pobrane świadczenia z funduszu alimentacyjnego za miesiące luty 2023 r., marzec 2023 r., kwiecień 2023 r., sierpień 2023 r. w imieniu osób uprawnionych: N. P., data urodzenia: 14 sierpnia 2006 r. oraz W. P., data urodzenia: 27 września 2007 r. oraz nakazującą skarżącej zwrot ww. nienależnie pobranych świadczeń w łącznej wysokości 4.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi.
Powyższe decyzje zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Decyzją Burmistrza Miasta i Gminy Myślenice z dnia 8 listopada 2022 r. nr ŚR-11.522.219.428.2022 zostały przyznane matce - skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych: N. P., W. P. na okres świadczeniowy 2022/2023, trwający od 1 października 2022 r. do 30 września 2023 r. w wysokości po 500 zł miesięcznie na każdą osobę uprawnioną, tj. łącznie 1.000 zł miesięcznie.
Pismem z dnia 12 listopada 2024 r. Burmistrz Miasta i Gminy Myślenice zawiadomił skarżącą o wszczęciu z urzędu postepowania administracyjnego w sprawie ustalenia i nakazu zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przyznanych ww. decyzją z dnia 8 listopada 2022 r.
W wyniku zakończenia przeprowadzonego postępowania, organ wydał decyzję z dnia 3 grudnia 2024 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że podczas weryfikacji wniosku skarżącej w sprawie ustalenia prawa do świadczenia z funduszu alimentacyjnego na kolejny okres świadczeniowy 2024/2025 powzięto informację o wpłatach dokonywanych bezpośrednio skarżącej przez organ z Wielkiej Brytanii pośredniczący w egzekwowaniu alimentów od dłużnika. Z dokumentów zgromadzonych w sprawie, tj. oświadczenia i wyciągu operacji z konta bankowego złożonych przez skarżącą wynika, iż organ brytyjski przekazał wierzycielce następujące świadczenia alimentacyjne: 10 lutego 2023 r. w wysokości 2.106,13 zł, 10 marca 2023 r. w wysokości 2.420,54 zł, 19 kwietnia 2023 r. w wysokości 4.770,12 zł, 14 sierpnia 2023 r. w wysokości 1.250,77 zł. Skarżąca oświadczyła, że z uwagi na zasądzenie alimentów na dwóch małoletnich wierzycieli należy uznać, że każdy z uprawnionych otrzymał wysokość 1/2 przekazanych kwot.
Organ podkreślił, że decyzja z dnia 8 listopada 2022 r. przyznająca skarżącej świadczenia z funduszu alimentacyjnego na okres od 1 października 2022 r. do 30 września 2023 r. w wysokości po 500 zł miesięcznie dla każdej z osób uprawnionych, została doręczona jej w dniu 14 listopada 2022 r. W momencie otrzymywania alimentów od dłużnika alimentacyjnego poprzez organ z Wielkiej Brytanii, tj. w dniach 10 lutego 2023 r., 10 marca 2023 r., 19 kwietnia 2023 r., 14 sierpnia 2023 r. skarżąca miała zatem świadomość, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego na w/w dzieci zostały jej przyznane, co oznacza, że skarżąca w miesiącach luty 2023 r., kwiecień 2023 r. oraz sierpniu 2023 r. otrzymała świadczenia z dwóch źródeł, tj. funduszu alimentacyjnego oraz wyegzekwowane alimenty od dłużnika alimentacyjnego, co nie jest dopuszczalne. Zdaniem organu, zasadnym jest uznanie niniejszych świadczeń za nienależnie pobrane i nakaz ich zwrotu w zakresie wyegzekwowanym i przekazanym przez organ brytyjski do wysokości otrzymanych w tym okresie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Burmistrz wyjaśnił, że kwota nienależnie pobranych świadczeń wynosząca 4.000 zł stanowi sumę kwot świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionych w miesiącu lutym 2023 r., marcu 2023 r., kwietniu 2023 r. oraz sierpniu 2023 r. tzn. w okresie otrzymania, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zaległych lub bieżących alimentów do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Na podstawie art. 23 ust. 1, 6 i 7 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów kwotę 4.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w wysokości 722,91 zł naliczonymi na dzień wydania niniejszej decyzji które aktualnie wzrastają z każdym kolejnym dniem do dnia całkowitej spłaty należności głównej o 1,2328 zł (łączna kwota należności głównej x wysokość odsetek ustawowych za opóźnienie, tj. 11,25 % / 365) należy wpłacić na rachunek bankowy Centrum Usług Społecznych w Myślenicach. Organ wskazał, że odsetki ustawowe za opóźnienie określa art. 481 Kodeksu cywilnego, począwszy od dnia 5 października 2023 r. ich wysokość wynosi 11,25% w stosunku rocznym i mogą ulec zmianie.
W odwołaniu skarżąca wskazała, że otrzymała ww. świadczenie, jednak kwoty wymienione w decyzji są zawyżone, bo obejmują kwoty "zaliczone na poczet odsetek od dłużnika R. P. otrzymane od organu Wielkiej Brytanii".
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia 25 lutego 2025 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że w przedmiotowej sprawie mamy do czynienia z kumulacją dwóch świadczeń. W miesiącach luty 2023 r.- kwiecień 2023 r. oraz w miesiącu sierpniu 2023 r. Skarżąca otrzymała bowiem świadczenia z funduszu alimentacyjnego oraz wyegzekwowane od dłużnika alimentacyjnego, co nie jest dopuszczalne. Zatem zasadnym jest uznanie niniejszych świadczeń za nienależnie pobrane i nakaz ich zwrotu w zakresie wyegzekwowanym i przekazanym przez organ brytyjski do wysokości otrzymanych w tym okresie świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
SKO wskazało, że kwota nienależnie pobranych świadczeń w kwocie 4.000 zł stanowi sumę świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobom uprawnionych w miesiącu lutym 2023 r., marcu 2023 r., kwietniu 2023 r. oraz sierpniu 2023 r. tzn. w okresie otrzymania, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległych lub bieżących alimentów do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów. Zatem zasadne jest orzeczenie o uznaniu za nienależnie pobrane przez skarżącą świadczenie z funduszu alimentacyjnego w łącznej wysokości 4.000 zł wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Kolegium stwierdziło, że w oparciu o analizę akt sprawy wszystkie okoliczności są w zasadzie prawidłowo ustalone w przeprowadzonym przez organ I instancji postępowaniu dowodowym. Podniesione w odwołaniu przez skarżącą zarzuty są zatem bezzasadne. Nie zmienia sytuacji fakt, że pobrane przez nią świadczenie wychowawcze przekazywała w całości na potrzeby wychowawcze swojego dziecka. Na koniec Kolegium poinformowało skarżącą o treści art. 23 ust. 8 ustawy.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżąca podniosła, że Sąd brytyjski uznał jej roszczenie od R. P. na rzecz córek N. i W. i z tego tytułu od władz brytyjskich otrzymała kwotę 4.000 zł, które stanowiły odsetki za lata 2014-2017 i tak też je potraktowała. Bieżących alimentów od ojca dzieci nie otrzymuje, jego zobowiązanie wobec dzieci wynosi ok. 300 tys. zł, a potrzeby dzieci są ogromne. Z tych powodów wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji Kolegium.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Skarga jest zasadna.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustaw z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2024r. poz. 572, dalej jako ustawa) – w szczególności art. 23 ust. 1 i 1a, 6, 7 w zw. z art. 2 pkt 7 lit.d. W myśl art. 23 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia, jest obowiązana do ich zwrotu. Od kwot nienależnie pobranego świadczenia, o którym mowa w art. 2 pkt 7 lit. a, b, d i f, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 23 ust. 1a). Zgodnie z art. 2 pkt 7 lit. d ustawy nienależnie pobranym świadczeniem są świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacone w przypadku, gdy osoba uprawniona w okresie ich pobierania otrzymała, niezgodnie z kolejnością określoną w art. 28, zaległe lub bieżące alimenty, do wysokości otrzymanych w tym okresie alimentów.
Natomiast art. 28 stanowi, że w okresie, w którym osoba uprawniona otrzymuje świadczenia z funduszu alimentacyjnego, z kwoty uzyskanej z egzekucji od dłużnika alimentacyjnego organ prowadzący postępowanie egzekucyjne (tu: komornik) zaspokaja w następującej kolejności:
1) należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy - do ich całkowitego zaspokojenia,
2) należności powstałe z tytułu zaliczek alimentacyjnych wypłaconych osobie uprawnionej na podstawie ustawy z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej - do ich całkowitego zaspokojenia,
3) należności wierzyciela alimentacyjnego - do ich całkowitego zaspokojenia,
4) należności likwidatora funduszu alimentacyjnego powstałe z tytułu świadczeń alimentacyjnych wypłaconych na podstawie ustawy z dnia 18 lipca 1974 r. o funduszu alimentacyjnym - do ich całkowitego zaspokojenia
- po należnościach określonych w art. 1025 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, a przed należnościami określonymi w art. 1025 § 1 pkt 2-10 ustawy z 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
Z powołanych przepisów art. 23 ust. 1 i art. 2 pkt 7 lit. d ustawy wynika, że obowiązek zwrotu został połączony nie z samym tylko "nienależnym świadczeniem", lecz z instytucją "świadczenia nienależnie pobranego", przy czym pojęcia te nie są tożsame. Wskazuje się, że "nienależne świadczenie" jest pojęciem obiektywnym, występującym wówczas, gdy świadczenie zostaje wypłacone bez podstawy prawnej lub gdy podstawa taka odpadła, zaś "świadczeniem nienależnie pobranym" jest świadczenie pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Innymi słowy, dla uznania wypłaconego świadczenia za nienależnie pobrane, decydujące znaczenia ma nie tylko przesłanka obiektywna powodująca ustanie prawa do świadczenia, ale także świadomość i zamiar osoby pobierającej świadczenie. Obowiązek obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się ono nie należy. Ocena świadomości osoby pobierającej świadczenia musi być dokonywana z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy, w tym czy zachowanie strony było ukierunkowane na niezgodne z prawem korzystanie ze środków publicznych (por. przykładowo: wyroki NSA z 16 września 2020 r., I OSK 2372/18; z 17 listopada 2020 r., I OSK 1163/20; z 8 listopada 2021 r., I OSK 688/21; wyrok WSA w Gdańsku z 19 maja 2022 r., III SA/Gd 851/21; wyrok WSA w Gliwicach z 19 kwietnia 2024 r., II SA/Gl 1954/23; wyrok WSA w Krakowie z 18 października 2023 r., III SA/Kr 811/23; wyrok WSA w Poznaniu z 22 czerwca 2022 r., IV SA/Po 283/22; wyrok WSA w Rzeszowie z 20 czerwca 2023 r., II SA/Rz 124/23; wyrok WSA w Warszawie z 1 grudnia 2021 r., I SA/Wa 1589/21; wyrok WSA we Wrocławiu z 6 czerwca 2024 r., IV SA/Wr 632/23; wyrok WSA w Poznaniu z dnia 23 października 2024 r. sygn. akt II SA/Po 353/24 wszystkie orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http:// orzeczenia.nsa.gov.pl).
Sąd w składzie rozpoznającym przedmiotową sprawę w pełni podziela pogląd o konieczności przeprowadzenia takiego rozróżnienia pojęciowego oraz o związanej z tym dopuszczalności orzekania o zwrocie świadczeń jedynie co do świadczeń nienależnie pobranych,
Zatem aby uznać "świadczenie za nienależnie pobrane" z art. 2 pkt 7 lit.d ustawy, nie wystarczy samo tylko stwierdzenie, że konkretne świadczenia zostały nienależnie wypłacone, ale konieczne jest wykazanie, że osoba, której te świadczenia wypłacono, pobrała je ze świadomością ich "nienależności". Dopiero wtedy na podstawie art. 23 ust. 1 ustaw, można zobowiązać daną osobę do zwrotu pobranych świadczeń.
Art. 2 pkt 7 lit. d ustawy obejmuje zwłaszcza sytuacje, w których dłużnik alimentacyjny uiszcza należność bezpośrednio do rąk wierzyciela (osoby uprawnionej do świadczenia), pomimo tego, że powinien uczynić to na rachunek organu (komornika) prowadzącego egzekucję na podstawie wyroku przyznającego alimenty. Również o takich wypadkach organ powinien jasno pouczyć już na etapie przyznawania świadczenia - strona powinna wiedzieć, że w trakcie trwającej egzekucji, tego rodzaju bezpośrednie regulowanie należności alimentacyjnych (czy to bieżących, czy zaległych) jest nieuprawnione. Jeżeli jednak dojdzie do przekazania należności przez dłużnika bezpośrednio osobie uprawnionej, to ta ostatnia powinna o tym niezwłocznie zawiadomić właściwy organ (por. A. Korcz-Maciejko, A. Brzeźna, Ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Komentarz, Warszawa 2014, art. 2 Nb 39, s. 45-46; zob. też wyrok WSA z 15 kwietnia 2015 r., IV SA/Po 1270/14, CBOSA).
Jednak w przedmiotowej sprawie to nie dłużnik dokonywał bezpośrednich wpłat na rzecz skarżących. To organ brytyjski pośredniczący w egzekwowaniu alimentów od dłużnika (ojca dzieci) przekazał wierzycielce następujące świadczenia alimentacyjne: 10 lutego 2023 r. w wysokości 2.106,13 zł, 10 marca 2023 r. w wysokości 2.420,54 zł, 19 kwietnia 2023 r. w wysokości 4.770,12 zł oraz 14 sierpnia 2023 r. w wysokości 1.250,77 zł.
Skarżąca była przekonana, że powyższe kwoty stanowiły odsetki od zaległości alimentacyjnych (ok. 300.000 zł) za lata 2014-2017 ściągnięte od ojca dzieci przez Sąd w Wielkiej Brytanii, a zatem były to należne jej świadczenia za wcześniejszy okres, uzyskane od kompetentnego brytyjskiego organu, zaangażowanego w postępowanie w drodze międzynarodowej pomocy prawnej.
Zdaniem Sądu okoliczność ta ma kluczowe znaczenie dla oceny, czy w przedmiotowej sprawie doszło do zawinionego przez skarżącą "nienależnego pobrania świadczenia" (w opisanym wcześniej rozumieniu).
Skarżąca z całą pewnością była pouczona przez organ w decyzji przyznającej świadczenie z funduszu alimentacyjnego dla jej dzieci - z dnia 8 listopada 2022 r. o tym, że ma obowiązek zgłosić organowi zmiany w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu, wszelkiego rodzaju świadczeń, zasiłków, rent, a także utraty dochodów. Z powyższego pouczenia nie wynika jednak że skarżącej nie wolno bez zgłoszenia tego organom pobrać odsetek od zaległych świadczeń. Zatem skarżąca nie miała świadomości, że pobierając zaległe odsetki/świadczenia w istocie pobiera nienależne świadczenie, a w konsekwencji brak jest podstaw do żądania od skarżącej zwrotu ww. świadczenia.
W konsekwencji doszło do naruszenie art. 7, 77 i 80 K.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Organ nie zebrał wystarczającego materiału dowodowego, nie wyjaśnił, na jakiej podstawie przyjął że skarżąca miała pełną świadomości i zamiar pobrania nienależnego świadczenie, a wydając przedmiotową decyzje oparł się na domniemaniach, a nie dowodach, poprzez nieustalenie prawnie istotnych okoliczności, a w konsekwencji organ niewłaściwie zastosował art. 23 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 7 lit. d ustaw.
Zaskarżona decyzja narusza także określoną w art. 8 k.p.a. zasadę zaufania do władzy publicznej. Zgodnie z jej treścią organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (§ 1). Organy administracji publicznej bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym (§ 2).
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy uwzględnią stanowisko wyrażone w uzasadnieniu niniejszego wyroku, zgodnie z postanowieniami art. 153 p.p.s.a. i podejmą stosowne rozstrzygnięcie.
W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.