III SA/KR 666/25

III SA/Kr 666/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-12-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-05-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Ewa Michna /przewodniczący sprawozdawca/
Janusz Kasprzycki
Magdalena Gawlikowska
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2025 poz 1214
Art. 7, art. 8, art. 11, art. 28
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Michna (spr.) Sędziowie WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Magdalena Gawlikowska Protokolant starszy referent Dominika Duda-Malik po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi R. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 7 marca 2025 r. znak SKO.PS/4110/587/2024 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. przyznaje od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie na rzecz adwokat M. K. tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt złotych) podwyższoną o podatek od towarów i usług przewidziany dla tego rodzaju czynności.
Uzasadnienie
Decyzją z 16 października 2024 r., Prezydent Miasta Krakowa odmówił skarżącemu (R. L.) przyznania świadczenia w formie zasiłku okresowego.
W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że skarżący nie posiada aktualnego dowodu osobistego, ani paszportu. Podał też, że w najnowszej literaturze do katalogu dokumentów stwierdzających tożsamość zaliczono: dowód osobisty dokument paszportowy (paszport, paszport tymczasowy, paszport dyplomatyczny, paszport służbowy Ministerstwa Spraw Zagranicznych), wizę, dokument podróży, kartę pobytu, polski dokument podróży dla cudzoziemca, tymczasowy polski dokument podróży dla cudzoziemca, polski dokument tożsamości dla cudzoziemca dokument "zgoda na pobyt tolerowany", książeczkę żeglarską, kartę tożsamości, dokument podróży przewidziany w konwencji genewskiej dotyczącej statusu uchodźców oraz książeczkę wojskową (żołnierska karta tożsamości).
Tym samym dokumentem potwierdzającymi tożsamość nie jest ani Karta Krakowska, ani dokument Królestwa [...].
W odwołaniu skarżący podał, że żaden przepis prawa nie uzależnia przyznania pomocy od przedłożenia dowodu osobistego. Podkreślił, że art. 107 ust. 5b ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1214 z późn. zm.) – dalej "u.p.s." zawiera katalog otwarty, co oznacza, że obok dokumentu w postaci dowodu osobistego tożsamość może być ustalona na podstawie innego dokumentu ze zdjęciem. Ponadto w razie wątpliwości organ, może wezwać policję, czego nie uczynił.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, decyzją z 7 marca 2025 r., utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Zgodnie z ustaleniami Kolegium skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwom domowe, po opuszczeniu zakładu karnego, mieszka u matki - gdzie zajmuje pokój. Skarżący, ubiegający się o zasiłek okresowy, jest osobą, której tożsamości organ I instancji nie był w stanie ustalić, z uwagi na brak przewidzianych prawem dokumentów służących potwierdzeniu tożsamości. Tymczasem, przedłożenie żądanych przez organ dokumentów jest niewątpliwie działaniem jakie strona winna podjąć w ramach współdziałania z organem, celem uzyskania wsparcia o jakie wnioskuje. Pomoc społeczna jest dedykowana obywatelom polskim, którzy o nią wnioskują, ale którzy jednocześnie są osobami dopełniającymi wymogów ustawowych. Skoro więc ustawa o pomocy społecznej wymaga ustalenia tożsamości osoby, która zwraca się o pomoc i wskazuje na dokument tożsamości lub inny dokument potwierdzający tożsamość (ale zgodnie z przepisami prawa) to organ I instancji zobowiązany jest do respektowania tego przepisu. Obowiązek współdziałania wnioskodawców z organami pomocy społecznej został wielokrotnie zaakcentowany w u.p.s. Bierna bądź roszczeniowa postawa wnioskodawców może spowodować odmowę przyznania świadczenia bądź wstrzymania wypłaty świadczenia (art. 11 i art.106 u.p.s.). Skarżący wbrew wezwaniu organu nie dopełnia obowiązku przedłożenia dowodu tożsamości zgodnego z przepisami prawa. Co więcej nie przedkłada nawet nieaktualnego dowodu osobistego, co też pozwoliłoby organowi na potwierdzenie jego tożsamości. Z akt sprawy wynika, że posiadał dowód osobisty nr [...], wskazany w świadectwie zwolnienia z Aresztu Śledczego. Kolegium wyjaśniło, że dowód osobisty jako dokument tożsamości jest niezbędny do załatwiania spraw nie tylko urzędowych, ale również posługiwania się nim w banku, w szpitalu czy przed innymi instytucjami, w których obywatel polski chce załatwić sprawę. Mając na względzie zasadę praworządności Kolegium podzieliło stanowisko organu I instancji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący wniósł o uchylenie decyzji Kolegium oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 7a i b, art.77, art.107 k.p.a., przepisów ustawy o pomocy społecznej, w szczególności art.107 ust.5b, a nadto Konstytucji (prawo do godności, zakaz dyskryminacji, prawo do wolności i równego traktowania) oraz umów, paktów i konwencji międzynarodowych (EKPCz, MPPOiP, KPP, TUE, TFUE)
W uzasadnieniu skarżący podniósł jak w odwołaniu. Podał też, że oprócz dokumentów ze zdjęciem – w tym Karty Krakowskiej oraz dokumentu Królestwa [...], przedłożył organowi odpis zupełny aktu urodzenia, potwierdzenie zastrzeżenia numeru PESEL, świadectwo pracy i rozwiązanie umowy o pracę, kopię formularza PIT oraz decyzji o nadaniu numeru NIP. Wskazał również na możliwość uruchomienia procedury identyfikacji przez Policję, w przypadku wątpliwości co do jego tożsamości. Podał też, że złożenie wniosku o wydanie dowodu tożsamości jest deklaracją przynależności do państwa, co tym sami czyni bezprzedmiotową rozpoczętą przez niego procedurę zrzeczenia się obywatelstwa. Skarżący uważa, że jest dyskryminowany oraz traktowany gorzej niż obcokrajowcy, w tym uchodźcy czy imigranci.
W odpowiedzi Kolegium wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując argumentacja zawartą w uzasadnieniu zaskrzonej decyzji.
Na rozprawie ustanowiony przez Sąd pełnomocnik z urzędu, podtrzymał twierdzenia skarżącego wnosząc o przyznanie zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, oświadczając, że koszty te nie zostały zapłacone w całości ani w części przez skarżącego.
Skarżący na pytanie Sądu wyjaśnił, że ostatecznie 27 sierpnia 2025 r. złożył wniosek o wydanie mu dowodu osobistego (nr i seria [...] wydanego przez Prezydenta Miasta Krakowa). Skarżący wyjaśnił, że złożył wniosek o azyl w Austrii i został zarejestrowany w tej procedurze. Potwierdził również, że wyrobił sobie paszport, po to żeby przebywając na terenie Austrii posługiwać się tym dokumentem.
Na pytanie Sądu, dlaczego powołuje się na obywatelstwo Królestwa [...], które jest powszechnie znane z faktu, że jego "obywatele" nie chcą płacić zobowiązań podatkowych, skarżący wyjaśnia, że nie chce być obywatelem Polski bowiem przez lata wymagano od niego tylko obowiązków, a nie zapewniano mu realizacji jego praw obywatelskich.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył co następuje:
Skarga została uwzględniona ponieważ zasadniczo rację miał skarżący, że art. 107 ust. 5b pkt 1 u.p.s. – brak dowodu osobistego nie stanowił nieusuwalnej przeszkody w prowadzeniu postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie konkretnej formy pomocy społecznej.
Powołany przepis stanowi, że sytuację osobistą, rodzinną, dochodową i majątkową osoby lub rodziny ustala się na podstawie następujących dokumentów: dowodu osobistego lub innego dokumentu stwierdzającego tożsamość.
W rozpoznawanej sprawie skarżący na potwierdzenie swojej tożsamości, przedłożył m.in. odpis zupełny aktu urodzenia (potwierdzający datę urodzenia); dokument potwierdzający zastrzeżenie PESEL. Dodatkowo w aktach sprawy znajdowały się m.in. dokumenty powołujące poprzedni dowód osobisty skarżącego (z daty zwolnienia z Aresztu Śledczego). Wprawdzie dokumenty te nie zawierały zdjęcia skarżącego, ale, zdaniem Sądu, nie było formalnych i faktycznych przeszkód, aby tożsamość skarżącego została potwierdzona w trakcie wywiadu środowiskowego przez matkę skarżącego, wspólnie zamieszkującą ze skarżącym (co wynikało z jej oświadczenia – k. 28 akt administracyjnych).
Rację miało przy tym Kolegium, że wnioskujący o zasiłek okresowy miał obowiązek współpracować w przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego. Zasadniczo jednak skarżący umożliwił sporządzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, tyle że w dacie sporządzania tego wywiadu nie posiadał ani dowodu osobistego, ani paszportu.
Sąd wprawdzie nie aprobuje argumentacji skarżącego co do przyczyn odmowy występowania o wydanie dowodu osobistego lub paszportu, jednak z uwagi na nadmierny, nieakceptowalny formalizm w wykładni art. 107 ust. 5b pkt 1 u.p.s. – Sąd uznał, że organy odmawiając przyznania świadczenia zasiłku okresowego dokonały błędnej, nadmiernie formalistycznej wykładni powołanych wyżej przepisów.
Może się bowiem zdarzyć, że osoby znajdujące się w kryzysie bezdomności, a potrzebujące rzeczywistej pomocy (co nie jest na obecnym etapie oczywiste w przypadku skarżącego) nie będą dysponowały dokumentami potwierdzającymi ich tożsamość takimi jak: dowód osobisty lub paszport.
Sąd wziął również pod uwagę, że na obecnym etapie skarżący posiada aktualny dowód osobisty i, jak oświadczył, również aktualny paszport. W ponownym postępowaniu organy rozpatrzą wniosek skarżącego przeprowadzając niezbędne w sprawie postępowanie z uwzględnieniem stanowiska Sądu wyrażonego w niniejszym uzasadnieniu wydanego w sprawie wyroku.
Niniejsze uzasadnienie stanowi praktycznie powtórzenie motywów uzasadnienia wyroku w sprawie o sygnaturze akt III SA/Kr 665/25 z uwagi na tożsamość stron i tożsame ich argumenty w wydawanych decyzjach oraz składanych środkach zaskarżenia.
Z tych to powodów Sąd uchylił w pkt I wyroku zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 145 § 1 pkt 3 w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm.) – dalej "p.p.s.a.". Sąd przyznał również ustanowionej w sprawie pełnomocniczce z urzędu koszty nieopłaconej pomocy prawnej zgodnie z § 23 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz. U. poz. 763 z późn. zm.).