III SA/Kr 665/24

III SA/Kr 665/24 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2024-09-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-04-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Elżbieta Czarny-Drożdżejko /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Marasek-Zybura
Magdalena Gawlikowska
Symbol z opisem
6200 Choroby zawodowe
Hasła tematyczne
Inspekcja sanitarna
Skarżony organ
Inspektor Sanitarny
Treść wyniku
oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
Art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia Elżbieta Czarny-Drożdżejko (spr.) Sędziowie: WSA Katarzyna Marasek-Zybura Asesor WSA Magdalena Gawlikowska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 września 2024 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 7 marca 2024 r. nr NP.9081.2.67.2022 w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej skargę oddala.
Uzasadnienie
Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny (dalej: MPWIS) decyzją z dnia 7 marca 2024 r. nr NP.9081.2.67.2022 na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r., poz. 775) w związku z art. 5 pkt 4a i art. 12 ust. 2 pkt 1 i art. 37 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jedn. Dz.U. z 2023, poz. 338) oraz § 8 ust. 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (tekst jedn. Dz.U. 2022 r. poz. 836) po rozpatrzeniu odwołania J. W. (dalej: skarżący), utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Brzesku (zwany dalej: PPIS) Nr 5/23 z dnia 30 listopada 2023 r., znak: NHP-450-5/21, w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej
Powyższe rozstrzygnięcia zapadły w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Brzesku w związku z postępowaniem prowadzonym na wniosek Małopolskiego Ośrodka Medycyny Pracy w Krakowie (dalej: MOMP), w sprawie podejrzenia choroby zawodowej u skarżącego, ustalił, że skarżący zatrudniony był w zakładach pracy w:
Przedsiębiorstwo [...] w K. (zakład zlikwidowany), w okresie od 19 lipca 1978 r. do 7 czerwca 1982 r., na stanowiskach: spawacz, spawacz-ślusarz;
Zakłady A. w T., w okresie od 16 czerwca 1982 r. do 31 lipca 1983 r., na stanowisku spawacza;
"T." Sp. z o.o. K., w okresie od 16 sierpnia 1983 r. do 31 marca 1992 r., na stanowisku spawacza;
Przedsiębiorstwo [...] K. Sp. z o.o. w M., w okresie 10 czerwca 1991 r. do 24 sierpnia 1991 r., na stanowisku ślusarza- spawacza;
- Przedsiębiorstwo [...] "B." S.A. K. (zakład zlikwidowany), w okresie od 1 kwietnia 1992 r. do 30 czerwca 1992 r., na stanowisku montera- spawacza;
P. Sp. z o.o. K. (zakład zlikwidowany), w okresie od l lipca 1992 r. do 30 kwietnia 1993 r., na stanowisku spawacza;
"D." Sp. z o.o. K., w okresie od 25 maja 1994 r. do 15 grudnia 1994 r., na stanowisku spawacza;
- Przedsiębiorstwo [...] "A." Sp. z o.o., K. (zakład zlikwidowany), w okresie od 30 sierpnia 1995 r. do 7 grudnia 1995 r., na stanowisku spawacza;
- "P." Sp. z o.o. P., w okresie od 8 października 1996 r. do 28 lutego 1997 r., na stanowisku spawacza;
- Zakład [...] w R. M. Ś., w okresie od 1 września 1997 r. do 31 października 1997 r., na stanowisku spawacza;
- P.P.H.U. "M." inż. R. P. M., w okresie od 7 listopada 1997 r. do 14 września 1998 r., na stanowisku spawacza;
- "S." Sp. z o.o. T., w okresie od 2 listopada 1993 r. do 23 maja 1994 r. oraz 5 października 1998 r. do 14 maja 1999 r., na stanowisku spawacza;
- Przedsiębiorstwo [...] "P." Sp. z o.o. S., w okresach od: 17 maja 1999 r. do 30 czerwca 1999 r. i 2 sierpnia 1999 r. do 30 czerwca 2001 r., na stanowiskach: spawacz-brygadzista, spawacz;
- C. Sp. z o.o. K. (zakład zlikwidowany w toku postępowania), w okresie od 18 czerwca 2002 r. do 9 sierpnia 2002 r., na stanowisku spawacza;
- Przedsiębiorstwo [...]yjno-Usługowe "M." Sp. z o.o. K., w okresie od 9 marca 2004 r. do 27 maja 2004 r., na stanowisku spawacza;
- E. S.A. K., w okresach od: 21 maja 2005 r. do 29 kwietnia 2006 r. i l lipca 2006 r. do 30 kwietnia 2007 r., na stanowisku spawacza;
- "N." Sp. z o.o. C., w okresie od 12 czerwca 2007 r. do 12 września 2007 r., na stanowisku spawacza;
- S. Sp. z o.o. B., w okresie od 12 września 2007 r. do 7 lutego 2008 r., na stanowisku spawacza (nie podjęto żadnej korespondencji);
- Firma [...] M. S. Z. (zakład zlikwidowany), w okresie od 1 stycznia 2009 r. do 30 kwietnia 2009 r., na stanowisku spawacza;
- PRZEDSIĘBIORSTWIE [...] "K." I. W. Z., w okresie od 19 maja 2010 r. do 30 czerwca 2010 r., na stanowisku spawacza;
- "M." Sp. z o.o. W., w okresie od 12 lipca 2010 r. do 22 lipca 2011 r., na stanowiskach: spawacz-ślusarz, spawacz;
- M. S.A. K., w okresie od 21 lipca 2011 r. do 21 grudnia 2011 r., na stanowisku spawacza;
- "M." S.C. T., w okresie od 17 lutego 2017 r. do 15 marca 2019 r., na stanowiskach: pomocnik ślusarza, ślusarz oraz spawacz;
- B. Sp. z o.o. Sp.k. B., w okresie od 1 kwietnia 2019 r. do 11 stycznia 2021 r., na stanowisku kontrolera jakości.
Na podstawie oceny narażenia zawodowego ustalono, że skarżący przez niespełna 41 lat, wykonywał prace spawalnicze, polegające m.in. na spawaniu elektrycznych konstrukcji i elementów stalowych oraz przez około 21 lat (1978-1999) dodatkowo na cięciu palnikiem acetylenowo – tlenowym.
Skarżący badany był w Małopolskim Ośrodku Medycyny Pracy w Krakowie, który w dniu 18 lutego 2021 r. wydał orzeczenie lekarskie Nr [...] o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej choroby układu wzrokowego wywołane czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi: zaćma wywołana działaniem promieniowania podczerwonego lub długofalowego nadfioletowego wymienionej w pozycji 25.5 wykazu chorób zawodowych. Jak wynika z uzasadnienia orzeczenia, w ramach postępowania diagnostyczno-orzeczniczego przeprowadzono badanie ogólnolekarskie, badanie okulistyczne, zapoznano się z dostarczoną dokumentacją medyczną oraz dokonano analizy narażenia zawodowego. Z dostępnej dokumentacji medycznej wynika, że we wrześniu 2016 r. u pacjenta zdiagnozowano wylew krwi do ciała szklistego oka prawego. W dniu 9 października 2017 r. w Oddziale Klinicznym Okulistyki i Onkologii Okulistycznej Szpitala Uniwersyteckiego w Krakowie u pacjenta przeprowadzono zabieg fakoemulsyfikacji zaćmy OP z wszczepieniem sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej - w karcie informacyjnej leczenia szpitalnego rozpoznano zaćmę starczą oka prawego. Należy mieć na uwadze, że proces powstawania zaćmy obu oczu wywołanej działaniem promieniowania podczerwonego i długofalowego ultrafioletowego jest procesem długoczasowym i uwzględniając ekspozycję zawodową powinno dotyczyć obu oczu. Z dostarczonej dokumentacji z Poradni Okulistycznej w Z. (dostępnej od 2002 r.) u pacjenta nie opisywano w obrębie soczewek zmian o charakterze zaćmy. W badaniach okulistycznych przeprowadzonych w Centrum Medycznym "K." w T. (wizyty w dniach 08.07.2010 r., 06.09.2013 r. oraz 07.02.2017 r.) w ośrodkach optycznych nie stwierdzono nieprawidłowości. Dopiero na wizycie w dniu 08.08.2017 r. (Indywidualna Praktyka Lekarska A. K. w K.) konsultujący specjalista okulistyki opisał zaćmę podtorebkową tylną oka prawego. Biorąc pod uwagę dostarczoną dokumentację medyczną z której wynika, że u pacjenta nastąpił szybki progres zmian zaćmowych dotyczących wybiórczo jednego oka - w sierpniu 2017 roku u pacjenta opisano jednostronnie zaćmę podtorebkową tylną oka prawego (przy braku analogicznych zmian w oku lewym), a we wcześniejszych badaniach okulistycznych, w tym w badaniu okulistycznym przeprowadzonym w Centrum Medycznym "K." w T. 6 miesięcy wcześniej (07.02.2017 r.) w ośrodkach optycznych nie stwierdzono nieprawidłowości nie ma podstaw do uznania zoperowanej zaćmy oka prawego jako choroby wywołanej narażaniem zawodowym i nie ma tym samym podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. Przebyty wylew krwi do ciała szklistego może predysponować do szybszego rozwoju zmian zaćmowych w obrębie oka.
Następnie w trybie odwoławczym skarżący został skierowany do Instytutu Medycyny Pracy w Łodzi, który w dniu 25 września 2023 r. wydał orzeczenie lekarskie nr [...], o braku podstaw do rozpoznania choroby zawodowej. W uzasadnieniu swojego orzeczenia IMP w Łodzi wymienił wszystkie zakłady pracy, okresy zatrudnienia oraz stanowiska, na których skarżący pracował w ekspozycji na promieniowanie podczerwone i długofalowe nadfioletowe. Wskazał, że w wywiadzie pacjent podawał, że pierwsze dolegliwości ze strony narządu wzroku pod postacią pogorszenia widzenia wystąpiły ok. 2016r. Badany zgłosił się z tego powodu do lekarza specjalisty okulisty, rozpoznano wylew krwi do oka prawego, był leczony farmakologicznie z poprawą. W trakcie badań profilaktycznych we wrześniu 2017r wysunięto podejrzenie zaćmy oka prawego. Jak wynika z karty informacyjnej leczenia klinicznego, w dniach od 08.10.2017r. do 10.10.2017r. był hospitalizowany w Uniwersyteckim Lecznictwie Szpitalnym, Oddziale Klinicznym Okulistyki i Onkologii Okulistycznej w Krakowie, celem operacji zaćmy oka prawego. W dniu 09.10.2017r. wykonano zabieg fakoemulsyfikacji zaćmy oka prawego ze wszczepieniem sztucznej soczewki wewnątrzgałkowej. Pacjent jest objęty opieką m. in. Poradni Okulistycznej. Przy przyjęciu do Oddziału Chorób Zawodowych IMP w Łodzi w dn. 18.05.2023r. Pan W. negował dolegliwości. W wyniku przeprowadzonej konsultacji okulistycznej rozpoznano pseudosoczewkowość oka prawego, zaćmę początkową oka lewego (OL), retinopatię nadciśnieniową II stopnia obu oczu. Biorąc pod uwagę wywiad i wynik badania okulistycznego przeprowadzonego w IMP w Łodzi, nie można potwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, że przyczyną rozwoju zaćmy jest etiologia zawodowa.
Mając powyższe ustalenia na uwadze, Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Brzesku, decyzją Nr 5/23, NHP-450-5/21 z dnia 30 listopada 2023 r. orzekł o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej: choroby układu wzrokowego wywołane czynnikami fizycznymi, chemicznymi lub biologicznymi: zaćma wywołana działaniem promieniowania podczerwonego lub długofalowego nadfioletowego wymienionej w pozycji 25.5 wykazu chorób zawodowych.
Od powyższej decyzji odwołanie do Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego wniósł skarżący. Podkreślił, że nie zgadza się z zaskrzoną decyzją, Zdaniem skarżącego, organ I instancji, dokonał błędu w ustaleniach faktycznych wpływających na treść zaskarżonej decyzji. Podkreślił, że stwierdzona u niego zaćma jest wynikiem jego pracy zawodowej na stanowisku spawacza i długotrwałym narażeniem na promieniowania optyczne powstające w łuku spawalniczym. Na dowód tego przedstawia liczne badania naukowe potwierdzające ten fakt.
Opisaną we wstępie decyzją Małopolski Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
W swoich rozważaniach przytoczył treść art. 235 kodeksu pracy i podał, aby doszło do stwierdzenia u danej osoby choroby zawodowej, schorzenie tej osoby powinno być wykazane w wykazie chorób zawodowych załączonym do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych oraz powinno być spowodowane narażeniem zawodowym, przy czym związek przyczynowy między schorzeniem i narażeniem zawodowym powinien być stwierdzony bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem. Wydane na podstawie art. 237 § 1 pkt. 3-6 i § 11 Kodeksu pracy rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (Dz.U.2013.1367) określa sposób i tryb postępowania dotyczący rozpoznawania i stwierdzania chorób zawodowych. Osoba zainteresowana, której dotyczy podejrzenie winna być skierowana na badanie w celu rozpoznania choroby zawodowej do właściwej jednostki orzeczniczej. Następstwem wykonanego tam badania jest orzeczenie lekarskie o rozpoznaniu choroby zawodowej bądź o braku podstaw do jej rozpoznania wydane na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. Bez wskazanych wyżej opinii lekarskich bądź sprzecznie z tymi opiniami, organ Państwowej Inspekcji Sanitarnej nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy rozpoznane schorzenie mieści się w wykazie chorób zawodowych, co nie oznacza zwolnienia organu orzekającego od obowiązku dokonania oceny orzeczenia lekarskiego w granicach wskazanych w art. 80 k.p.a. Organ nie może bowiem oprzeć swego rozstrzygnięcia w sprawie na opinii lekarskiej lakonicznej treści, nie zawierającej przekonującego i należytego uzasadnienia, bądź sprzecznej z przepisami prawa.
Z kolei zgodnie z § 8 ust. 1 rozporządzenia, właściwy państwowy powiatowy inspektor sanitarny wydaje decyzję o stwierdzeniu albo o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.
W przedmiotowej sprawie orzekały dwie jednostki I i II szczebla diagnostycznego właściwe do rozpoznawania chorób zawodowych tj. MOMP w Krakowie oraz Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, placówka naukowo-badawcza rozstrzygająca w sprawach spornych i wątpliwych, której orzeczenie jest merytorycznie ostateczne. Wydane orzeczenia lekarskie jednoznaczne wskazały na brak rozpoznania u skarżącego choroby zawodowej pod postacią zaćmy wywołanej działaniem promieniowania podczerwonego lub długofalowego nadfioletowego.
Organ odwoławczy powołując się na ugruntowane orzecznictwo sądowo-administracyjne w sprawach chorób zawodowych, zgodnie z którymi orzeczenia lekarskie są w istocie opiniami biegłymi , powyższe dowody uznał za wiarygodne i w pełni uzasadniają podstawy do przyjęcia baku podstaw do rozpoznania schorzenia u skarżącego jako choroby zawodowej. Aby uznać schorzenie za chorobę zawodową muszą być spełnione następujące warunki: choroba musi być rozpoznana przez upoważnioną do tego placówkę służby zdrowia i znajdować się w wykazie chorób zawodowych, choroba musi być wywołana czynnikami szkodliwymi znajdującymi się w środowisku pracy albo sposobem wykonywania pracy oraz wystąpienie udokumentowanych objawów chorobowych musi nastąpić w okresie ustalonym w załączniku do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych.
Zdaniem organu odwoławczego u skarżącego nie zostały spełnione wszystkie przesłanki upoważaniające do rozpoznania choroby zawodowej, przede wszystkim upoważnione do tego placówki nie rozpoznały choroby zawodowej pod postacią zaćmy wywołanej działaniem promieniowania podczerwonego lub długofalowego nadfioletowego.
Następnie organ odwoławczy odniósł się do zarzutów odwołania, uznając je za bezzasadne.
Na powyższe rozstrzygnięcie skarżący złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie. Powołał się na publikacje w zakresie narażenia na długofalowe promieniowanie i jego wpływ na ryzyko wystąpienia zaćmy. Wskazał, na wykonywanie pracy w ciągłym narażeniu na promieniowanie podczerwone lub długofalowe nadfioletowe w trakcie wykonywania prac spawalniczych. Wniósł o przeprowadzenie badania przez biegłego sądowego lekarza okulistę.
Nadto wskazał, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym. Niepełnosprawność powstała między innymi z powodu wykonywania mojej pracy jako spawacz zaliczonej przez Wyrok Sądu Okręgowego w Tarnowie z dnia 22.12.2022 r. do pracy w szczególnych warunkach - Sygn. Akt. [...] poprzez stawienie endoprotez w lewym i prawym biodrze maj 2018 r. i listopad 2018 r. Wykonywana praca jako spawacz miała charakter wymuszony: klęczenie, kucanie, zginanie, leżenie, schylanie się w zależności od danej pozycji spawania. Wykonując pracę jako spawacz byłem w ciągłym narażeniu na działanie promieniowania podczerwonego lub długofalowego nadfioletowego w trakcie wykonywania prac spawalniczych drugiego spawacza pracującego bezpośrednio obok mnie, bo taka była specyfika wykonywania prac spawalniczych. Soczewka w prawym oku była pod coraz to większym narażeniem na działanie promieniowania podczerwonego lub długofalowego nadfioletowego. Jestem osobą praworęczną. W trakcie wykonywania prac spawalniczych w prawej ręce trzymał uchwyt spawalniczy a w lewej maskę ochronną. W chwili przerwy podczas spawania najpierw następowało odsłonięcie oka prawego i występowało promieniowanie od spawacza pracującego obok mnie. W całym okresie pracy jako spawacz nie odczuwał niepokojącego sygnału mającego wskazywać na pogorszenie stanu wzroku. Nagle poczuł w prawym oku pogorszenie widzenia w efekcie stwierdzenia przez badającego jego wzrok okulistę powstania zaćmy.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 3 § 1 oraz art. 145 § 1 p.p.s.a. wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania w sposób, który miał lub mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sądowa kontrola legalności zaskarżonych orzeczeń administracyjnych sprawowana jest przy tym w granicach sprawy, a sąd nie jest związany zarzutami, wnioskami skargi, czy też powołaną w niej podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.)
Na wstępie należy zauważyć, że przedmiotowa sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji Małopolskiego Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego z dnia 7 marca 2024 r., a także - z mocy art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2019.2325 ze zm. – dalej nazywanej p.p.s.a). – poprzedzającej ją decyzji Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Brzesku z dnia 30 listopada 2023 r. w przedmiocie braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej, pod kątem kryterium legalności, wykazała, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 134 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. p.p.s.a.
W rozpoznawanej sprawie materialnoprawną podstawę działania organu stanowiły przepisy ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1465 z późn. zm.). Zgodnie z art. 2351 Kodeksu pracy za chorobę zawodową uważa się chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych, jeżeli w wyniku oceny warunków pracy można stwierdzić bezspornie lub z wysokim prawdopodobieństwem, że została ona spowodowana działaniem czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy albo w związku ze sposobem wykonywania pracy, zwanych "narażeniem zawodowym".
Z chorobą zawodową mam więc do czynienia, gdy zostaną spełnione następujące dwie przesłanki: występowanie schorzenia odpowiadającego schorzeniu zamieszczonemu w wykazie chorób zawodowych stanowiącym załącznik do rozporządzenia oraz istnienie związku przyczynowego pomiędzy powstaniem tej choroby a czynnikami szkodliwych występujących w środowisku pracy lub sposobem wykonywania pracy. Wystąpienie tych przesłanek lub ich brak organ orzekający jest obowiązany ustalić po przeprowadzeniu postępowania na podstawie kodeksu postępowania administracyjnego. Stąd w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjmuje się, że choroba zawodowa jest pojęciem prawnym, które odnosi się do zachorowania pozostającego w związku przyczynowo - skutkowym z wykonywaną pracą. Przyczyną ją wywołującą jest sama praca, a na jej rodzaj ma wpływ charakter, sposób i warunki jej wykonywania (Wyrok NSA z 19.03.2021 r., II GSK 52/21, LEX nr 3195523). Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że na gruncie art. 2351 k.p. nie jest wymagane bezsporne wykazanie związku przyczynowego między pracą w warunkach narażenia ("narażeniem zawodowym") a stwierdzonym schorzeniem. Uznanie danej choroby za chorobę zawodową zależy zatem od ustalenia wykonywania zatrudnienia w warunkach narażających na jej powstanie. Wystąpienie szkodliwych czynników nie musi być zawinione przez pracodawcę i nie musi wynikać z przekroczenia dopuszczalnych norm, wystarczy wystąpienie w środowisku pracy czynnika, który jest szkodliwy choćby dla jednego pracownika ze względu na jego osobniczą wrażliwość (wyrok NSA z 22.02.2022 r., II OSK 567/19, LEX nr 3327922).
Z kolei zgodnie z art. 2352 k.p. rozpoznanie choroby zawodowej u pracownika lub byłego pracownika może nastąpić w okresie jego zatrudnienia w narażeniu zawodowym albo po zakończeniu pracy w takim narażeniu, pod warunkiem wystąpienia udokumentowanych objawów chorobowych w okresie ustalonym w wykazie chorób zawodowych.
Postępowanie w sprawie stwierdzenia choroby zawodowej zostało uregulowane w rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 30 czerwca 2009 r. w sprawie chorób zawodowych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1367 z późn. zm.), zwanym dalej rozporządzeniem. Podejrzenie wystąpienia choroby zawodowej należy zgłosić odpowiedniemu organowi państwowemu, którym jest miedzy innymi państwowy powiatowy inspektor sanitarny. Właściwy państwowy inspektor sanitarny, który otrzymał zgłoszenie podejrzenia choroby zawodowej, wszczyna postępowanie, w szczególności przeprowadza ocenę narażenia zawodowego oraz sporządza kartę oceny narażenia zawodowego, którą wraz ze skierowaniem na badania przekazuje do jednostki orzeczniczej I stopnia. Właściwym do orzekania w zakresie chorób zawodowych jest lekarz spełniający wymagania kwalifikacyjne określone w przepisach wydanych na podstawie art. 9 ust. 3 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o służbie medycyny pracy (Dz. U. z 2004 r. Nr 125, poz. 1317, z późn. zm.) zatrudniony w jednej z jednostek orzeczniczych. Z kolei jednostkami orzeczniczymi I stopnia są:
1) poradnie chorób zawodowych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy,
2) kliniki i poradnie chorób zawodowych uniwersytetów medycznych (akademii medycznych)
- w zakresie wszystkich chorób zawodowych;
3) poradnie chorób zakaźnych wojewódzkich ośrodków medycyny pracy albo przychodnie i oddziały chorób zakaźnych poziomu wojewódzkiego - w zakresie chorób zawodowych zakaźnych i pasożytniczych;
4) podmioty lecznicze, w których nastąpiła hospitalizacja - w zakresie rozpoznawania chorób zawodowych u pracowników hospitalizowanych z powodu wystąpienia ostrych objawów choroby.
Właściwy lekarz wydaje orzeczenie o rozpoznaniu choroby zawodowej albo o braku podstaw do jej rozpoznania, zwane dalej "orzeczeniem lekarskim", na podstawie wyników przeprowadzonych badań lekarskich i pomocniczych, dokumentacji medycznej pracownika lub byłego pracownika, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego. W przypadkach uznanych przez lekarza za uzasadnione stanem zdrowia pracownika, byłego pracownika albo w przypadku śmierci pracownika albo byłego pracownika lekarz wydaje orzeczenie lekarskie na podstawie dokumentacji medycznej, dokumentacji przebiegu zatrudnienia oraz oceny narażenia zawodowego.
Z kolei narażenie zawodowe podlega ocenie, przy dokonywaniu której uwzględnia się w odniesieniu do:
1) czynników chemicznych i fizycznych - rodzaj czynnika, wartość stężeń lub natężeń i średni czas narażenia zawodowego;
2) czynników biologicznych - rodzaj czynnika, ustalenie kontaktu, okresu utajenia oraz stwierdzenie mechanizmu działania lub drogi szerzenia się czynnika, bez konieczności określenia stężenia tego czynnika;
3) czynników o działaniu uczulającym (alergenów) - rodzaj czynnika i stwierdzenie kontaktu z takim czynnikiem w czasie pracy, jeżeli występował on w środowisku pracy, narzędziach pracy, surowcach, półproduktach lub gotowych wyrobach, bez konieczności określania stężenia tego czynnika;
4) czynników o działaniu rakotwórczym - substancje chemiczne, ich mieszaniny, czynniki lub procesy technologiczne o działaniu rakotwórczym lub mutagennym określone w przepisach wydanych na podstawie art. 222 § 3 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy oraz pierwotną lokalizacje nowotworu i okres latencji;
5) sposobu wykonywania pracy - określenie stopnia obciążenia wysiłkiem fizycznym oraz chronometraż czynności, które mogą powodować nadmierne obciążenie odpowiednich narządów lub układów organizmu ludzkiego.
Dla stwierdzenia narażenia zawodowego nie jest wymagane przy tym przekroczenie najwyższych dopuszczalnych stężeń czynników szkodliwych dla zdrowia, lecz stwierdzenie istnienia tych czynników w środowisku pracy. Niezależnie od wielkości tych stężeń, w konkretnym przypadku o powstaniu choroby zawodowej decydować może osobnicza wrażliwość na działanie tego narażenia, o czym ostatecznie rozstrzyga lekarz orzecznik (wyrok WSA w Warszawie z 28.11.2017 r., VII SA/Wa 201/17, LEX nr 2598293). Należy przy tym podkreślić, że istnienie czynników narażenia zawodowego występujących w środowisku pracy lub w związku ze sposobem wykonywania pracy, jest konieczne dla stwierdzenia choroby zawodowej.
Decyzję o stwierdzeniu choroby zawodowej albo decyzję o braku podstaw do stwierdzenia choroby zawodowej państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny wydaje na podstawie materiału dowodowego, a w szczególności danych zawartych w orzeczeniu lekarskim oraz formularzu oceny narażenia zawodowego pracownika lub byłego pracownika.
W orzecznictwie sądowo administracyjnym dominuje pogląd, że wydane w sprawie orzeczenie lekarskie jednostki właściwej do rozpoznania chorób zawodowych ma charakter opinii biegłego w rozumieniu art. 84 § 1 k.p.a., a organ prowadzący postępowanie nie może jej odrzucić. Organ administracji nie jest - co do zasady - upoważniony do dokonywania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, która mogłaby prowadzić do odmiennego rozpoznania czy zaklasyfikowania schorzenia. Orzeczenie lekarskie stanowi bowiem jedyny wiarygodny środek dowodowy służący stwierdzeniu choroby zawodowej. Organy inspekcji sanitarnej mogą więc odstąpić od ustaleń lekarskich wyłącznie wtedy, gdy ustalenia te budzą wątpliwości w świetle pozostałych zgromadzonych dowodów. Innymi słowy, skoro organy administracji publicznej nie mogą samodzielnie czynić ustaleń wymagających wiadomości specjalnych, to są związane orzeczeniami lekarskimi (Wyrok NSA z 21.01.2021 r., II OSK 1408/18, LEX nr 3124099.). Trafnie Naczelny Sąd Administracyjny przyjął, że każde orzeczenie lekarskie dotyczące rozpoznania choroby zawodowej jest opinią kwalifikowaną, bez której organ sanitarny nie może dokonać we własnym zakresie rozpoznania choroby i ustalenia, czy mieści się ona w wykazie chorób zawodowych. Organ jest więc takim orzeczeniem związany i nie ma prawa do dokonania samodzielnej oceny dokumentacji lekarskiej, prowadzącej do rozpoznania odmiennego schorzenia (Wyrok NSA z 28.09.2021 r., II GSK 451/21, LEX nr 3252495).
W niniejszej sprawie u skarżącego w orzeczeniu lekarskim wydanym zarówno przez Małopolskiego Ośrodka Medycyny Pracy w Krakowie, jak i przez Instytut Medycyny Pracy w Łodzi (działający jako jednostka orzecznicza II stopnia) nie rozpoznano istnienie choroby zawodowej – zaćma wywołana działaniem promieniowania podczerwonego lub długofalowego nadfioletowego - wymienionej w pozycji 25.5 wykazu chorób zawodowych będącego załącznikiem do rozporządzenia w sprawie chorób zawodowych, pomimo faktu, że skarżący pracował w środowisku, w którym występował czynnik narażenia zawodowego
Zdaniem Małopolskiego Ośrodka Medycyny pracy z dostarczonej dokumentacji medycznej, wynika że u skarżącego nastąpił szybki progres zmian zaćmowych dotyczących wybiórczo jednego oka. Z kolei proces powstawania zaćmy obu oczu wywołanej działaniem promieniowania podczerwonego lub długofalowego nadfioletowego jest procesem długotrwałym i powinno dotyczyć obu oczu. Z kolei zdaniem Instytut Medycyny Pracy w Łodzi, nie można potwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem, że przyczyną rozwoju zaćmy jest etiologia zawodowa. W dokumentacji medycznej odnaleziono informacje o rozpoznaniu u badanego zaćmy "starczej". Wiek wystąpienia zmian u badanego oraz ich asymetria (pierwszy wpis w historii choroby z dnia 08.08.2017r., Indywidualna Praktyka Lekarska A. K. - zaćma podtorebkowa tylna oka prawego), liczne współtowarzyszące choroby układu krążenia (nadciśnienie tętnicze, przebyty udar, zwężenie tętnicy kręgowej prawej), przemawiają za pozazawodową etiologią zaćmy.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się natomiast, że art. 2351 K.p. wyraźnie zakłada konieczność występowania związku przyczynowo-skutkowego między warunkami pracy, a ujawnionym schorzeniem. Zatem w przypadku równoczesnego pozytywnego ustalenia, iż stwierdzona u pracownika choroba jest wymieniona w wykazie chorób zawodowych oraz, że praca była wykonywana w szkodliwych warunkach, istnieje domniemanie związku przyczynowego pomiędzy tą chorobą zawodową, a warunkami narażającymi na jej powstanie (tak wyrok WSA z 19 lipca 2011 r. sygn. akt II SA/Bd 538/11, z 12 czerwca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wr 134/12, publ.: orzeczenia. nsa.gov, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 maja 2020 r., sygn akt II OSK 3175/19 oraz z 9 maja 2018 r. sygn akt II OSK 1502/16; http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Tylko wykazanie, że choroba została spowodowana wyłącznie przyczynami nie pozostającymi w związku z pracą pozwala na obalenie domniemania związku przyczynowego warunków pracy ze stwierdzonymi schorzeniami (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego 13 marca 2019 r., sygn akt II OSK 993/17; http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
W niniejszej sprawie zostało natomiast wyraźnie wykazane w opiniach instytutów, że etiologia zaćmy skarżącego ma charakter pozazawodowy, a sama zaćma nie ostała spowodowana działaniem promieniowania podczerwonego lub długofalowego nadfioletowego. Wyraźnie bowiem zwrócono uwagę, że rozwijała się ona bardzo szybko, co więcej dotyczyła tylko jednego oka. Ponadto skarżący cierpi na liczne choroby współtowarzyszące, co przemawia za pozazawodową etiologia zaćmy. Oba instytuty opiniujące w niniejszej sprawie jednoznacznie stwierdziły, że pomimo wystąpienia choroby zawodowej oraz istnienia w środowisku pracy czynnika ryzyka – zaćma została spowodowana czynnikami pozazawodowymi. Wykluczono więc, aby zaćma u skarżącego została wywołana działaniem promieniowania podczerwonego lub długofalowego nadfioletowego, a to z kolei eliminuje możliwość uznania choroby zawodowej. Generalnie bowiem występuje zaćma starcza będąca stanem procesu starzenia się soczewki. Natomiast inne czynniki, które mogą spowodować zaćmę, to przykładowo urazy i stany zapalne oczu oraz choroby ogólnoustrojowe, w tym cukrzyca. Stąd etiologia zaćmy jest dosyć szeroka i wywołuje ją cały szereg czynników również nie związanych z promieniowaniem podczerwonym lub długofalowym nadfioletowym.
Zgodnie z kolei z orzecznictwem naczelnego Sądu Administracyjnego (zob. wyrok NSA z 21.10.2020 r., II OSK 2217/18, LEX nr 3106836) dopuszczalność stwierdzenia choroby zawodowej występuje, nie tylko w przypadku, gdy bezspornie można przyjąć, że chorobę wymienioną w wykazie chorób zawodowych spowodowało działanie czynników szkodliwych dla zdrowia występujących w środowisku pracy, albo sposób wykonywania pracy, ale również wtedy, gdy taki związek przyczynowy można stwierdzić z wysokim prawdopodobieństwem. Przesłanka wysokiego prawdopodobieństwa związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami wykonywanej pracy, zwalnia organy administracji z konieczności badania wszystkich możliwych pozazawodowych czynników, które mogą wywołać przedmiotowe schorzenia, tym bardziej, jeżeli warunki pracy wskazują na zawodową etiologię choroby. Stąd zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego w powołanym orzeczeniu istotne dla stwierdzenia istnienia choroby zawodowej jest więc ustalenie, czy na stanowisku pracy pracownik był eksponowany na działanie czynników szkodliwych dla zdrowia, a tym samym, czy podczas wykonywania pracy był on narażony na powstanie tej choroby. Jeżeli bowiem określony czynnik może być odpowiedzialny za powstanie określonej jednostki chorobowej, to występowanie tego narażenia zawodowego na stanowisku pracy daje podstawę, by domniemywać, że doprowadził on do powstania choroby zawodowej. W niniejszej sprawie oba instytuty opiniujące jednoznacznie wykluczyły istnienie wysokiego prawdopodobieństwa związku przyczynowego pomiędzy rozpoznanym schorzeniem, a warunkami wykonywanej pracy.
Jednocześnie, Sąd podkreślił, że obie instancje medyczne uprawdopodobniły wystąpienie innej przyczyny powstania u skarżącego przedmiotowej choroby. Organy inspekcji sanitarnej nie mają co prawda obowiązku dokonywać ustaleń w zakresie pozazawodowych przyczyn choroby, niemniej jednak w realiach niniejszej sprawy wykluczona została etiologia zawodowa schorzenia gdyż wskazano na rozpoznanie pozazawodowych przyczyn choroby (zob. wyrok NSA z dnia 11 września 2007 r., II OSK 740/07, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Należy również stwierdzić, że ani organowi I instancji ani organowi II instancji nie można zarzucić naruszenia jakiegokolwiek zasady dotyczące zgromadzenia i kompleksowego rozważenia całego materiału dowodowego w niniejszej sprawie, ani naruszenia przepisów dotyczących postępowania administracyjnego.
Mając na uwadze powyższe Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.