II SA/Lu 628/24

II SA/Lu 628/24 - Wyrok WSA w Lublinie
Data orzeczenia
2024-10-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie
Sędziowie
Anna Ostrowska /sprawozdawca/
Grzegorz Grymuza /przewodniczący/
Jacek Czaja
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1952
art. 17 ust. 1 pkt 4, art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, atr. 27 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2023 poz 1429
art. 63 ust. 1
Ustawa z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Grymuza Sędziowie Sędzia WSA Jacek Czaja Asesor sądowy Anna Ostrowska (sprawozdawca) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 24 października 2024 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu z dnia 28 maja 2024 r., znak: SKO.PS/40/160/2024 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Burmistrza Janowa Lubelskiego z 16 stycznia 2024 r., znak: 000137/SP/01/2024; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Zamościu na rzecz K. D. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Decyzją z 28 maja 2024 r., znak: SKO.PS/40/160/2024, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.) po rozpatrzeniu odwołania K. D., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Zamościu utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Janowa Lubelskiego z dnia 16 stycznia 2024 r., znak: 000137/SP/01/2024 odmawiającą K. D. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad babcią A. S..
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Wnioskiem z 29 grudnia 2023 r. K. D. zainicjowała postępowanie administracyjne w sprawie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią A. S.. Do akt sprawy załączyła orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Janowie Lubelskim z dnia 18 czerwca 2018 r., na podstawie którego A. S. została uznana za osobę o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. W tym orzeczeniu wskazano, że nie da się ustalić, od kiedy istnieje niepełnosprawność, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 24 maja 2018 r.
Decyzją z dnia 16 stycznia 2024 r., znak: 000137/SP/01/2024 Burmistrz Janowa Lubelskiego orzekł o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie nie został spełniony warunek art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., dalej: u.ś.r.). Wskazał także, że K. D. nie jest osobą zobowiązaną do alimentacji w pierwszej kolejności względem niepełnosprawnej, gdyż niepełnosprawna ma córki, a dwie z nich nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Nadto organ I instancji wyjaśnił, że K. D. w okresie od dnia 1 lutego 2023 r. do dnia 22 stycznia 2024 r. pobierała świadczenie rodzicielskie na córkę L. D..
Od powyższej decyzji odwołała się K. D..
Utrzymując w mocy decyzję organu I instancji, Kolegium podniosło, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia stanowią postanowienia rozdziału 7 zawierającego przepisy przejściowe, dostosowujące i przepis końcowy ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429). Zgodnie z art. 63 ust. 1 ustawy, w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
Z przytoczonej regulacji wynika, że w stosunku do wniosków złożonych do dnia 31 grudnia 2023 r., spełniających wszystkie przesłanki z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, stosuje się przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu przed nowelizacją obowiązującą od 1 stycznia 2024 r.
W ocenie organu, bezspornym w realiach niniejszej sprawy jest, że babcia wnioskodawczyni A. S. jest wdową i legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stałe. Kolegium nie podzieliło stanowiska zawartego w decyzji pierwszoinstancyjnej w zakresie stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r., uznając, iż organ I instancji dokonał błędnej wykładni jego treści i niewłaściwie zinterpretował wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Niemniej jednak, zdaniem Kolegium, pomimo niewłaściwej argumentacji uzasadniającej podjętą przez organ I instancji decyzję, należało odmówić K. D. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2023 r. poz. 2809 ze zm., dalej: k.r.o.), obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Z treści art. 129 § 1 k.r.o. wynika zaś, że obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi; krewnych w tym samym stopniu obciąża obowiązek alimentacyjny w częściach odpowiadających ich możliwościom zarobkowym i majątkowym (§ 2). Z kolei art. 132 k.r.o. stanowi, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. W ocenie Kolegium, badając, czy osobie wymienionej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., niespokrewnionej w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego, należy mieć na uwadze treść art. 17 ust. 1a u.ś.r., zgodnie z którym osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r., I OPS 2/22 warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagająca opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.).
Kolegium wyjaśniło, że z akt przedmiotowej sprawy nie wynika, aby wszystkie dzieci niepełnosprawnej posiadały orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe okoliczności czynią dzieci niepełnosprawnej osobami zobowiązanymi do alimentacji w pierwszej kolejności względem A. S. przed wnuczką K. D..
Nadto, jak podniosło Kolegium, stosownie do art. 27 ust. 5 u.ś.r. w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku, gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. W związku z tym, że K. D. na postawie decyzji z dnia 17 lutego 2023 r., znak: 000157/SRD/02/2023 uprawniona była do dnia 22 stycznia 2024 r. do pobierania świadczenia rodzicielskiego, Kolegium uznało, że do dnia 31 grudnia 2023 r. skarżąca nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie uchyliła prawa do konkurencyjnego świadczenia. Kolegium podkreśliło, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną (art. 27 ust. 5 u.ś.r.).
W skardze na decyzję Kolegium skarżąca zarzuciła:
1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a., 8 § 1 k.p.a., 77 k.p.a., 78 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a, art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 108 k.p.a poprzez brak wszechstronnego rozpoznania materiału dowodowego, przeprowadzenie postępowania dowodowego w sposób stronniczy; niezebranie materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, nieprawidłowe i niewystarczające uzasadnienie faktyczne decyzji;
2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że dzieci niepełnosprawnej są osobami zobowiązanymi do alimentacji w pierwszej kolejności względem A. S. przed wnuczką K. D.;
3) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 27 ust. 5 pkt 1 i 2 u.ś.r. w zw. z art. 24 ust. 2 u.ś.r. poprzez błędną wykładnię i jednoznaczne wskazanie, że zachodzi negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na ustalenie skarżącej prawa do świadczenia rodzicielskiego;
4) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym poprzez błędną wykładnię i wskazanie, że z uwagi na fakt, że skoro skarżąca do dnia 22 stycznia 2024 r. była uprawniona do pobierania świadczenia rodzicielskiego to nie nabyła do dnia 31 grudnia 2023 r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Z uwagi na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, o uchylenie decyzji wydanej przez organ I instancji oraz o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z załączonych do niniejszej skargi dokumentów, tj. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 20.02.2021 r. oraz orzeczenia o stopniu niepełnosprawności z dnia 01.03.2024 r. celem wykazania legitymowania się przez W. S. orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, braku możliwości sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką A. S. przez córkę W. S., a także o zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego.
Skarżąca wyjaśniła, że składając wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, dokonała wyboru, które świadczenie chce otrzymywać, tj. świadczenie pielęgnacyjne w miejsce dotychczas przyznanego świadczenia rodzicielskiego. Wobec powyższego błędne jest twierdzenie Kolegium, że uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego nie powstało do dnia 31 grudnia 2023 r. skoro, składając wniosek w przedmiotowej sprawie, skarżąca dokonała wyboru, które świadczenie chce otrzymywać. Tym samym, wobec wyraźnego oświadczenia skarżącej o wyborze świadczenia, które chce otrzymywać, fakt dotychczasowego pobierania świadczenia rodzicielskiego nie stanowił przeszkody dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Co do wskazania przez Kolegium, że nie wszystkie dzieci niepełnosprawnej posiadają orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, skarżąca wskazała, że matka wnioskodawczyni ma obok wnioskodawczyni dwie córki W. C. oraz W. S.. W. C. pobiera świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem A. C., które decyzją Burmistrza Janowa Lubelskiego z dnia 06.07.2022 r. (000369/SP/07/2022) zostało jej przyznane do 30.06.2025 r. Jak przy tym wynika z utrwalonego orzecznictwa, osoba sprawująca opiekę, która ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może uzyskać drugiego takiego świadczenia (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b/ u.ś.r). Skoro więc osoba, która już ma ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może uzyskać drugiego takiego świadczenia, to oznacza, że jest w ten sposób wyłączona zarówno z kręgu osób, które mogłyby otrzymać takie świadczenie na niepełnosprawnego rodzica (na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.), jak i z kręgu osób, które będąc dzieckiem osoby wymagającej opieki i nie legitymując się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyłączałyby na podstawie art. 17 ust,. 1a pkt 2 u.ś.r. możliwość uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego przez innego członka rodziny, który w dalszej kolejności może być uprawniony do ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (w niniejszej sprawie wnuka osoby wymagającej opieki; wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 11 maja 2023 r., II SA/Go 180/23). Wobec powyższego, okoliczność że W. C. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, nie może stanowić negatywnej przesłanki przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia z uwagi na pobieranie przez nią świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem.
Natomiast W. S. na datę złożenia wniosku przez K. D. legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 20.02.2021 r., które wydane zostało do dnia 29.02.2024 r. W dniu 14.02.2024 r. złożony został wniosek o wydanie nowego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wobec W. S. i orzeczeniem z dnia 01.03.2024 r. została ona zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe. Fakt, że druga córka niepełnosprawnej A. S. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wyklucza możliwość sprawowania przez nią opieki nad niepełnosprawną matką. Z kolei trzecia z córek A. S. nie ma moralnego obowiązki wspierania osoby wymagającej opieki w żadnej z form, a nadto nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem A. S., który wygasł na skutek adopcji. Wobec powyższego błędne jest wskazanie, że posiadanie przez osobę wymagającą opieki dzieci stanowi negatywną przesłankę przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia. Jedynie skarżąca może sprawować opiekę nad niepełnosprawną A. S., co czyni.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie jako bezzasadnej, podtrzymując dotychczasową argumentację.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym stosownie do treści art. 119 pkt 2ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna. Zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja organu pierwszej instancji naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Materialnoprawną podstawę wydania decyzji w rozpatrywanej sprawie stanowią przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 17 u.ś.r. regulujący instytucję świadczenia pielęgnacyjnego w brzmieniu z dnia 31 grudnia 2023 r. Należy podkreślić, że stosownie do art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r. poz. 1429 ze zm.), w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe.
Odmowę przyznania skarżącej prawa do wnioskowanego świadczenia Kolegium oparło na dwóch podstawach. Po pierwsze, uznało, że z akt sprawy nie wynika, aby wszystkie dzieci niepełnosprawnej posiadały orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności, co czyni dzieci niepełnosprawnej osobami zobowiązanymi do alimentacji w pierwszej kolejności względem A. S. przed wnuczką K. D.. Po drugie, wskazało, że w dacie złożenia wniosku skarżąca była uprawniona do świadczenia rodzicielskiego w związku z opieką nad dzieckiem.
Z żadnym z tych argumentów nie sposób się zgodzić.
Kolegium ustaliło, że niepełnosprawna A. S. ma córki, z których dwie nie legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organy nie wyjaśniły tej okoliczności w sposób dostateczny. Z dokumentacji dołączonej do skargi wynika bowiem, że jej córka W. S. w dacie złożenia przez skarżącą wniosku o świadczenie pielęgnacyjne legitymowała się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 20 lutego 2021 r., wydanym do dnia 29 lutego 2024 r.
Z kolei druga córka W. C. w dacie złożenia wniosku przez skarżącą pobierała przyznane decyzją Burmistrza J. L. z dnia 6 lipca 2022 r. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem A. C.. Rację ma pełnomocnik skarżącej, że osoba sprawująca opiekę, która ma już ustalone prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, nie może uzyskać drugiego takiego świadczenia (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b/ u.ś.r), a w konsekwencji jest wyłączona z kręgu osób, które mogłyby otrzymać takie świadczenie na niepełnosprawnego rodzica (na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.). W związku z tym, mimo że W. C. nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, to z uwagi na pobieranie przez nią świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem, jest wyłączona z kręgu osób, które mogłyby ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad A. S..
Organy nie dokonały żadnych ustaleń co do sytuacji trzeciej córki A. S.. Jedynie w odwołaniu od decyzji pierwszoinstancyjnej i w skardze podniesiono, że "nie ma ona moralnego obowiązku wspierania osoby wymagającej opieki w żadnej z form, a nadto nie ciąży na niej obowiązek alimentacyjny względem A. S., który wygasł na skutek adopcji".
Twierdzenie Kolegium, że skarżąca nie ma prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad babcią z racji tego, że są osoby spokrewnione w bliższej kolejności, które miałyby podstawy o takie świadczenie się ubiegać, jest zatem błędne w odniesieniu do [...] S. i W. C., zaś w odniesieniu do trzeciej z córek co najmniej przedwczesne z uwagi na brak jakichkolwiek ustaleń organów na temat istnienia obowiązku alimentacyjnego tej osoby względem A. S..
Również druga ze wskazanych przez Kolegium podstaw odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest chybiona.
Kolegium uznało, że w związku z tym, że K. D. na postawie decyzji z dnia 17 lutego 2023 r., znak: [...] uprawniona była do 22 stycznia 2024 r. do pobierania świadczenia rodzicielskiego w związku z opieką nad dzieckiem, to do dnia 31 grudnia 2023 r. nie nabyła prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż nie uchyliła prawa do konkurencyjnego świadczenia. Kolegium podkreśliło, że w przypadku zbiegu uprawnień do różnych świadczeń rodzinnych ustawodawca wprowadził zasadę wypłaty jednego świadczenia wybranego przez osobę uprawnioną (art. 27 ust. 5 u.ś.r.).
W ocenie Sądu zasadny okazał się zarzut skargi dotyczący braku należytego rozważenia przez organy obu instancji kwestii zbiegu świadczenia pielęgnacyjnego, o przyznanie którego ubiega się skarżąca, z otrzymywanym już świadczeniem rodzicielskim. Skarżąca wraz z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego złożyła oświadczenie, że zrezygnuje z aktualnie pobieranego świadczenia rodzicielskiego z dniem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. We wniosku wskazano jednoznacznie, że skarżąca żąda przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce świadczenia rodzicielskiego. Oczywiście należy podkreślić, że nie jest dopuszczalna rezygnacja warunkowa przez skarżącą z pobieranego świadczenia rodzicielskiego. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych takiej możliwości nie przewidują. Jednakże z taką sytuacją nie mieliśmy do czynienia w niniejszej sprawie, gdyż składając wniosek o świadczenie pielęgnacyjne, skarżąca jednoznacznie wybrała to świadczenie w miejsce świadczenia rodzicielskiego. Dokonanie wyboru pomiędzy zbiegającymi się uprawnieniami do świadczeń jest natomiast domeną stron postępowania, co wynika z art. 27 ust. 5 u.ś.r. (zob. wyrok NSA z 6 października 2023 r., I OSK 1823/22, CBOSA).
Jeżeli nawet organy administracji uznały, że złożone przez skarżącą oświadczenie o wyborze jest niewystarczające, to powinny na podstawie art. 9 i art. 79a k.p.a. pouczyć o konieczności złożenia wniosku o rezygnację z określonego świadczenia, aby uzyskać możliwość przyznania innego, korzystniejszego dla strony. Jest to szczególnie istotne w tych sprawach, gdzie zachodzą przesłanki umożliwiające uwzględnienie wniosku i jedyną przeszkodą jest pobieranie specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Konieczne jest również podniesienie, że w sytuacji wyboru przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie oświadczenia z dnia 28 grudnia 2023 r. obowiązkiem organu I instancji było zrealizowanie woli skarżącej. Powoływanie się przez Kolegium na okoliczność występowania w obrocie prawnym decyzji przyznającej świadczenie rodzicielskie jako przesłanki negatywnej przyznania świadczenia w sytuacji, gdy tylko wobec zaniechania organu decyzja ta nie została uchylona, narusza zasadę zaufania obywateli do organów państwa. Wniosek ten jest tym bardziej zasady, że wobec treści art. 63 ust. 1 ustawy o świadczeniu wspierającym fakt powstania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w 2023 r. warunkuje przyznanie tego świadczenia. Przyjmując zaprezentowaną przez organ odwoławczy interpretację przepisów, strona bez własnej winy została narażona na pozbawienie prawa do wyboru świadczenia, na co zezwalały przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych, w szczególności art. 27 ust. 5.
Mając na uwadze powyższe, uznać należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie również i z tej przyczyny. Organ odwoławczy błędnie uznał bowiem, że strona nie dokonała skutecznie wyboru świadczenia pielęgnacyjnego. Nadmienić w tym miejscu należy, że konstytutywny charakter decyzji zmieniającej lub uchylającej decyzję o przyznaniu świadczenia nie wyklucza dopuszczalności orzekania w tym przedmiocie ze skutkiem wstecznym (np. wyrok NSA z 3 stycznia 2013 r., I OSK 1129/12, wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 17 lutego 2022 r., II SA/Go 1113/21). W orzecznictwie podkreśla się, że co do zasady decyzje uchylające decyzje w trybie art. 32 u.ś.r. wydawane są z mocą ex nunc, ale nie można pominąć, że akt konstytutywny, kreujący określone prawa i obowiązki pozostaje w związku z zaistnieniem przesłanek faktycznych stanowiących podstawę powstania określonych skutków prawnych. W takiej sytuacji konstytutywna decyzja (akt) może działać zarówno z mocą na przyszłość, jak i z mocą wsteczną. Dotyczyć to może przede wszystkim sytuacji, w których zastosowanie takiego skutku odbędzie się z korzyścią dla zainteresowanego (zob. wyrok NSA z 8 lipca 2022 r., I OSK 1728/21, wyrok NSA z 28 marca 2022 r., I OSK 894/21, CBOSA).
Omówione wyżej uchybienia przepisom prawa materialnego i procesowego popełnione przez organy obu instancji zobligowały Sąd do uchylenia obu wydanych przez nie decyzji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a/ i c/ w zw. z art. 135 p.p.s.a.
Jedynie informacyjnie należy nadmienić, że Kolegium prawidłowo skorygowało błąd organu I instancji co do jednej z podstaw odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia. Argumentacja organu I instancji, który oparł decyzję odmowną na art. 17 ust. 1b u.ś.r. jest wadliwa, ze względu na to, że zgodność z Konstytucją tego przepisu została zakwestionowana wspomnianym wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. (sygn. K 38/13; OTK-A 2014, z. 9, poz. 104). Trybunał uznał za niekonstytucyjne uzależnienie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od daty powstania niepełnosprawności. Wypada przypomnieć, że wprawdzie prawodawca nie podjął działań w celu uchylenia lub zmiany art. 17 ust. 1b u.ś.r., jednak w orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się jednolity już pogląd, że nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i rozstrzygnięcia sądu w takiej sprawie na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zob. przykładowo wyroki NSA z 6 lipca 2016 r., I OSK 223/16; z 2 sierpnia 2016 r., I OSK 923/16; z 7 września 2016 r., I OSK 755/16; z 21 października 2016 r., I OSK 1853/16; z 4 listopada 2016 r., I OSK 1578/16, z 10 listopada 2016 r., I OSK 1512/16; z 14 grudnia 2016 r., I OSK 1614/16; z 11 lipca 2017 r., I OSK 1600/16). Prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje niezależnie od momentu, w którym powstała niepełnosprawność osoby wymagającej opieki. Nie ma przy tym znaczenia, czy opieka jest sprawowana nad małżonkiem, dzieckiem, czy rodzicem (por. analogiczne stanowisko wyrażone w wyrokach tutejszego sądu: tj. WSA w Lublinie: z 7 marca 2019 r., II SA/Lu 55/19; z 28 marca 2019 r., II SA/Lu 87/19; z dnia 10 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Lu 174/22; z 1 lutego 2022 r., II SA/Lu 20/22; z dnia 10 maja 2022 r., II SA/Lu 185/22; CBOSA).
Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy organ uwzględni ocenę prawną Sądu, którą jest związany stosownie do art. 153 p.p.s.a. Organ rozpozna wniosek skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwzględnieniem dokonanego przez nią wyboru świadczenia pielęgnacyjnego. Organ ustali również sytuację trzeciej z córek A. S. pod kątem obowiązku alimentacyjnego wobec matki. W razie potrzeby ponownie oceni zakres opieki świadczonej przez skarżącą nad niepełnosprawną babcią oraz związek pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z okolicznością sprawowania tej opieki.
Już po wydaniu w sprawie wyroku do Sądu nadeszło pismo pełnomocnika skarżącej informujące, że A. S. zmarła 2 października 2024 r. Śmierć A. S. nie stanowi jednak żadnej przeszkody dla ponownego rozpoznania wniosku skarżącej. Śmierć osoby wymagającej opieki nie powoduje bezprzedmiotowości postępowania, bowiem wniosek został złożony przez skarżącą w dniu 29 grudnia 2023 r., zaś śmierć podopiecznej nastąpiła w dniu 2 października 2024 r. Zatem za powyższy okres mogłoby przysługiwać skarżącej świadczenie pielęgnacyjne i choćby z tego powodu sprawa nie stała się bezprzedmiotowa.
Sąd omyłkowo pominął w wyroku kwestię zwrotu kosztów postępowania skarżącej od organu. Rozstrzygnięcie to zostanie wydane po złożeniu przez pełnomocnika skarżącej wniosku o uzupełnienie wyroku w przedmiocie kosztów.
Mając na uwadze powyższe, Sąd orzekł, jak w sentencji.